Yaşanan bu gerileme, 10 Temmuz haftasından bu yana görülen en düşük seviye olarak kayıtlara geçti. Merkez Bankasının brüt rezervlerinde son iki haftalık dönemde toplam 9,4 milyar dolarlık düşüş izlendi.

Net rezervlerde 8,7 milyar dolarlık düşüş

Brüt rezervlerdeki erime net rezervlere de yansıdı. TCMB'nin net rezervleri 23 Ekim haftasında 8,7 milyar dolar geriledi.

Söz konusu haftada net rezervler 42,9 milyar dolar olarak kaydedildi. Piyasaların yakından takip ettiği bu verilerdeki gerileme dikkat çekti.

Swap hariç net rezervler 30,8 milyar dolara çekildi

Merkez Bankasının swap hariç net rezervlerinde de benzer bir tablo ortaya çıktı. Swap hariç net rezervler ilgili haftada 8,6 milyar dolar düşüş gösterdi.

Bu azalışın ardından swap hariç net rezervler 30,8 milyar dolara çekildi. Böylece swap hariç net rezervlerdeki iki haftalık düşüş 13,5 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti.

Ancak tüm bu çarpıcı benzetmelerin ötesinde, Fransa’nın sorunlarının euro projesinin tamamını tehdit eden Yunanistan kriziyle pek ortak noktası bulunmuyor. Bu durum, Fransa’nın Avrupa Birliği için daha büyük bir stres testi oluşturduğunu savunan ve piyasaya kötümser yaklaşan yatırımcıları rahatlatmıyor. Çünkü Fransa, birliğin en büyük ikinci ekonomisi, 3,6 trilyon euroluk (4,0 trilyon dolar) devasa bir borç yüküne sahip ve tahvilleri uluslararası piyasalarda geniş ölçüde elde tutuluyor.

Fransız borç piyasasındaki satış dalgası ne kadar ciddi?

Fransız borçlanma araçları bu yıl ağır darbe aldı ve yatırımcılara diğer büyük devlet tahvili piyasalarının tamamından daha fazla zarar ettirdi. 10 yıllık uzun vadeli devlet tahvilleri (OAT) getirisi, bu ay 2002’den bu yana ilk kez yüzde 5'e ulaştı. Bu hareketlerin bir kısmı, Avrupa Merkez Bankası'nı faiz oranlarını yükseltmeye zorlayan enerji şokundan kaynaklansa da aynı zamanda yatırımcıların Fransa'ya yönelik güveninin kötüleştiğini de yansıtıyor.

Ancak mevcut durum, Yunanistan'ın mali sorunlarının ortaya çıktığı dönemde yaşananlarla kıyaslanabilecek düzeyde değil. Yatırımcıların Fransız tahvillerini Alman tahvillerine kıyasla elde tutmak için talep ettiği ek getiri bu ay 1,78 yüzde puanına yükseldi. Yunanistan için aynı gösterge ise zirvede 35 yüzde puanını aşmıştı. Ayrıca alıcıların geri çekilmesi nedeniyle Yunanistan tahvil piyasalarından dışlanırken, Fransa hala yeni borç ihraç edebiliyor.

Borç yükü karşılaştırması

Fransa'nın borcu, ekonomisinin büyüklüğüne oranla daha düşük. Yunanistan'da krizin başladığı 2009 yılının başında borç, gayrisafi yurtiçi hasılanın (GSYH) yaklaşık yüzde 129'una eşitti. Bu oran sonraki yıllarda hızla yükselerek corona virüs salgını sırasında yüzde 200'ün üzerine çıktı. Ancak Yunanistan'da bu oran hızla düşerken Fransa'da yükseliyor. Fransa'nın borç/GSYH oranı yüzde 119 seviyesinde ve euro bölgesinin yüzde 87'lik ortalamasının oldukça üzerinde.

Temel fark, risk altındaki borcun miktarı. Fransa'nın küresel tahvil piyasalarındaki ağırlığı, Yunanistan'ın geçmişte sahip olduğundan çok daha büyük. Franklin Templeton gibi yatırım şirketlerinin yeni bir krizin daha kötü sonuçlar doğurabileceğinden endişe duymasının nedenlerinden biri de bu. Fransa'nın 3,6 trilyon euroluk borcu, Yunanistan'ın 2011'deki borcunun yaklaşık 10 katı. Tahvillerin yaklaşık yüzde 60'ı Fransa dışındaki yatırımcıların elinde bulunuyor. Bu da bir tahvil krizinin etkilerinin dünya genelinde hissedileceği anlamına geliyor.

Fransa’nın bütçe durumu Yunanistan’ınkiyle nasıl karşılaştırılıyor?

Fransa'nın bütçe açığı, Yunanistan'ın krizinin başlangıcındaki bütçe açığından önemli ölçüde daha düşük. O dönemde Atina yönetiminin bütçe açığının büyüklüğünü yanlış bildirmesi, yatırımcı güvenini sarsmıştı. Fransa'nın karşı karşıya olduğu zorluklar konusunda yalan söylediğine ilişkin herhangi bir kanıt bulunmuyor. Ancak vergi gelirlerinin beklentilerin altında kalması, büyümenin yavaşlaması ve azınlık hükümetlerinin kemer sıkma önlemleri için destek bulmakta zorlanması nedeniyle ülke, son yıllarda kamu maliyesine ilişkin hedeflerini defalarca tutturamadı.

Bütçe açığının bu yıl ekonomik üretimin yüzde 5,1'inden yüzde 5'ine düşürülmesi gibi mütevazı bir hedef bile terk edildi. Hükümet artık açığın yaklaşık yüzde 5,4 seviyesinde gerçekleşeceğini öngörüyor. Fransa'nın vergi gelirlerinin ulusal üretime oranı Avrupa'nın en yüksek seviyeleri arasında. Bu durum, ekonomik büyümeye zarar vermeden vergileri daha da artırmak için diğer ülkelere kıyasla daha az alan bulunduğu anlamına geliyor. Ayrıca Yunanistan'ın aksine Fransa'da yaygın ve sistematik vergi kaçakçılığı sorunu yaşanmıyor. Yunanistan, vergi tahsilat sistemini yeniden düzenleyerek gelirlerini önemli ölçüde artırabilecek durumdaydı.

Harcamaları azaltmakta zorlanıyor

Bu nedenle Fransa'nın odağı harcamalar üzerinde. Ülkenin kamu harcamaları, ekonomik üretimin yüzde 57'sine ulaşarak Avrupa'da yalnızca Finlandiya'nın gerisinde kalıyor. Ancak yaşlanan nüfus ve artan sağlık harcamaları gibi yapısal faktörler nedeniyle yükseliş eğiliminde olan harcamaları kontrol altına almak oldukça zor.

Sosyal yardımlarda kesintiye gitmek de siyasi muhalefet nedeniyle güçlük yaratıyor. Geçen yılın sosyal güvenlik bütçesi, planlanandan çok daha büyük bir açıkla ve hükümetin emeklilik yaşını yükseltmeye yönelik reformu askıya almasının ardından parlamentodan kıl payı geçti. Uluslararası Para Fonu (IMF) Mali İşler Departmanı Başkanı Rodrigo Valdes, bu ay yaptığı açıklamada, “Sonuç olarak Fransa'nın emeklilik reformu üzerine bir tartışmaya, daha genel anlamda ise hükümetin neler sağlayabileceğinin kapsamına ilişkin bir tartışmaya ihtiyacı var” dedi. 

İki ekonomi nasıl karşılaştırılıyor?

Yunanistan ekonomisi borç krizinin başlangıcında büyük ölçüde turizm, deniz taşımacılığı ve tarıma dayanırken Fransa ekonomisi çok daha büyük, daha çeşitlendirilmiş ve lüks tüketim ürünleri, havacılık ve finans gibi yüksek karlı sektörleri kapsıyor. BNP Paribas, ülkenin aynı zamanda lojistik ve teknoloji alanlarında da Avrupa liderlerinden biri olduğunu ve bunun hizmet ticaretinde fazla verilmesine katkı sağladığını vurguluyor.

Genel olarak Fransa'nın cari işlemler dengesi, yani dünyanın geri kalanıyla gerçekleştirdiği ticaret ve gelir akışlarının geniş kapsamlı ölçümü, dengeye yakın. Yunanistan ise 2009 yılında GSYH'sinin yaklaşık yüzde 12'si oranında cari açık vermişti. Fransa ayrıca elektrik üretiminin büyük bölümünü nükleer enerji ve yenilenebilir kaynaklardan sağladığı için diğer ülkelere kıyasla fosil yakıtlara daha az bağımlı. IMF, uzun vadede ekonomik büyümenin yüzde 1 civarında istikrar kazanacağını öngörüyor. Bu da mali sorunların etkisini hafifletmeye yardımcı olabilir.

Amazon yaptığı açıklamada, hem temel e-ticaret faaliyetlerindeki hem de reklam iş kolundaki büyümenin geçen çeyrekte yavaşladığını bildirdi. Şirket, buna rağmen bu yıl yaklaşık 220 milyar dolarlık sermaye harcaması yapma planını yineledi. Microsoft ve Meta Platforms da benzer şekilde harcama tahminlerini korurken, yatırımcıların beklentilerini karşılamakta yetersiz kalan finansal sonuçlar açıkladı.

Yatırımcıların sabrı tükeniyor

Finansal sonuçların açıklanmasının ardından yaşanan hisse satışları, büyük teknoloji şirketlerinin yapay zeka destekli yeni ürünlere geçiş sürecinde giderek derinleşen gerilimleri ve bu dönüşüm için gereken harcamaları gözler önüne seriyor. Şirketler, dünya çapında yapay zeka altyapısı kurmak için benzeri görülmemiş miktarlarda borçlanıyor, hisse senedi satıyor, milyarlarca dolarlık veri merkezi anlaşmaları imzalıyor ve geleceğe yönelik trilyonlarca dolarlık mali yükümlülük altına giriyor. Bütün bunlar yaşanırken yeni ürünler, şirketlerin geleneksel faaliyet alanlarının bazılarının kârlılığını zayıflatıyor ve dikkatleri bu alanlardan uzaklaştırıyor.

Yatırımcıların sabrı giderek tükeniyor. Alphabet hisseleri 29 Ekim’de tarihindeki en sert düşüşlerden birini yaşayarak piyasa değerinden yaklaşık 500 milyar dolar kaybetti. Amazon hisseleri piyasa sonrası işlemlerde yüzde 7 geriledi. Meta ise geçen hafta finansal sonuçlarını açıklamasından bu yana yüzde 10 değer kaybetti. Şirket, yatırımcılara yapay zekaya çok daha agresif yatırımlar yapmayı planladığını söylerken, yeni ajan tabanlı yapay zeka uygulaması Muse'un son derece yüksek işlem gücü gerektirdiği konusunda da uyarıda bulunmuştu.

Alphabet'in finansal sonuçlarının ardından konuşan Synovus Trust kıdemli portföy yöneticisi Dan Morgan, piyasanın şu sorunun yanıtını aradığını söyledi: "Bütün bunlar nasıl bir getiri sağlayacak?" Bulut iş kolunda güçlü büyüme açıklayan ve harcamalarını kontrol altında tutan Microsoft bile bu olumsuz tablodan kaçamadı. Şirket, yakından takip edilen bulut bilişim bölümü Azure'un satışlarının eylülde sona eren çeyrekte yüzde 48 artarak 33,2 milyar dolara ulaştığını açıklamasının ardından hisselerinde ilk etapta yükseliş yaşadı. Ancak perşembe günü piyasalar kapandığında hisse senedi tüm kazançlarını geri vermiş ve yüzde 0,2 düşüşe geçmişti.

Amazon düşürülen beklentileri de karşılayamadı

Amazon'un sonuçları ise daha karmaşık bir tablo ortaya koydu. Şirket, geçen yılın üçüncü çeyreğinde düzenlediği yıllık Prime Day etkinliğini bu yıl ikinci çeyreğe almıştı. Bu değişiklik, büyümedeki yavaşlamanın bir bölümünü açıklıyordu. Ancak analistler bu durumu zaten tahminlerine yansıtmıştı ve buna rağmen sonuçlar beklentilerin altında kaldı.

E-ticaret devinin reklam hizmetleri birimi yüzde 11 büyüdü. Bu, Amazon'un söz konusu iş kolunu 2022 yılında ayrı bir kategori olarak raporlamaya başlamasından bu yana kaydedilen en düşük büyüme oranıydı. Çevrimiçi mağazalar iş kolundaki büyüme ise yalnızca yüzde 2'de kaldı. Bu seviyede bir büyüme, insanların pandemi öncesindeki harcama alışkanlıklarına geri döndüğü ve çevrimiçi alışverişin ivme kaybettiği üç yılı aşkın süredir görülmemişti.

Bu sonuçlar, Amazon'un bulut bilişim bölümündeki büyümeyi gölgede bıraktı ve şirketin yapay zekaya yönelik agresif yatırımları konusunda yatırımcıların şüphelerini artırdı. Bulut bilişim, Google için de olumlu bir gelişme kaynağı oldu. Şirketin bulut bölümünün satışları bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla iki kattan fazla arttı. Faaliyet kârı ise üç kattan fazla yükseldi. Birimin Üst Yöneticisi Thomas Kurian, şirketin finansal sonuçlarının değerlendirildiği telekonferansa ilk kez katılarak bu iş kolunun Google'ın geleceği açısından taşıdığı öneme işaret etti.

Yapay zeka Google’ın arama motorunun gelirlerini düşürdü

Ancak yatırımcılar, şirketin can damarı olmayı sürdüren Google arama biriminde ortaya çıkan sorunlara daha fazla odaklandı. ChatGPT gibi sohbet robotlarının giderek yaygınlaşması karşısında rekabet gücünü korumak isteyen Google, arama motoruna daha fazla yapay zeka entegre etti. Bunlar arasında AI Mode adı verilen özel bir sekme de bulunuyor. Ancak bu özelliğin giderek daha popüler hale gelmesi, Google Arama'nın karlılığına zarar verdi.

Şirketin İş Biriminden Sorumlu Üst Yöneticisi Philipp Schindler, çarşamba günü yaptığı açıklamada, AI Mode üzerinden gerçekleştirilen sorgularda "daha düşük gelir elde ettiklerini" kabul etti. Bu açıklama, şirket hisselerindeki düşüşün daha da derinleşmesine neden oldu. Schindler, şirketin AI Mode'a daha fazla reklam entegre etmek için çalıştığını ve ürünün gelecekteki gelişimi konusunda iyimser olduklarını söyledi.

Google, bu yıl yapay zeka yarışında Anthropic ve OpenAI gibi girişimlerin gerisinde kalmamak için mücadele ediyor. Bloomberg Intelligence analisti Mandeep Singh'e göre şirket, yapay zeka modeli geliştirme alanında yeniden güçlü bir konuma ulaşabilirse yatırımcıların alışık olduğu getirileri tekrar sağlamaya başlayabilir.

Singh, "Bütün bu dönüşümler sırasında bazen nakit makinesi konumundaki iş kollarına gereğinden fazla odaklanıyoruz. Bulut iş kolunun kâr marjlarını nasıl artırdığına bakıldığında, bulut faaliyetleri ile arama iş kolunun birleşiminin, her ikisi de teknolojik açıdan öncü konuma ulaştığında, şirketin kârlılığını yeniden eski seviyelerine taşıyacağını düşünüyorum” ifadelerini kullandı. 

Deepwater Asset Management'ın Yönetici Ortağı Gene Munster ise Google'ın AI Mode üzerinden daha düşük gelir elde etmesini değerlendirirken, yeni reklam formatlarının başlangıçta daha düşük kâr marjlarıyla piyasaya sunulmasının ve bu marjların zaman içinde kademeli olarak yükselmesinin yaygın bir durum olduğunu söyledi.

Munster'a göre şirketin karşı karşıya olduğu daha büyük zorluk, kullanıcılar adına alışveriş yapabilen ve bu işlemlerden komisyon elde edebilen yapay zeka ajanları geliştirmek. Silikon Vadisi'ndeki pek çok kişi, Meta'nın Muse kişisel asistanının başarısının ardından bu iş modelinin hayata geçirilmesinin artık yakın olduğuna inanıyor. Munster, "Bunu yapmanın eski yolu, tüketici davranışlarını etkilemek için mavi bağlantılar veya görüntülü reklamlar kullanmaktı. Yeni yöntem ise botun davranışlarını nasıl etkileyeceğiniz” dedi. 

Delfin’in satışı, İtalya’nın iş ve finans dünyasında önemli yankılar yaratabilir. Şirketin halka açık şirketlerdeki yatırımlarının piyasa değeri 40 milyar euro’nun üzerinde. Bu yatırımlar arasında Ray-Ban’in üreticisi EssilorLuxottica’daki yaklaşık üçte birlik hisse, sigorta şirketi Assicurazioni Generali ile UniCredit ve Banca Monte dei Paschi di Siena bankalarındaki paylar bulunuyor. 

Sekiz hissedarın onayı gerekiyor

Delfin’in yüzde 12,5’er hissesine sahip aile üyelerinden bazıları Strnad’ın teklifini kabul etmeyeceğini açıkladı. Leonardo Maria Del Vecchio yaptığı açıklamada, “Babamın yaşamı boyunca ortaya koyduğu eser İtalya için bir değer olarak kalmalı” dedi. İtalyan gazetesi Domani’ye göre teklif, Delfin CEO’su Romolo Bardin’e gönderildi. Teklif 30 gün boyunca geçerli olacak. Ancak mülkiyet kısıtlamalarında değişiklik yapılabilmesi için Delfin’in sekiz hissedarının tamamının onayı gerekiyor. Teklifteki iskonto ve Leonardo Maria’nın tepkisi göz önüne alındığında bu durum önemli bir engel oluşturuyor.

Leonardo Maria, Bloomberg’e tekliften haberdar olduğunu doğruladı ve babasının inşa ettiği yapıyı “korumaya ve muhafaza etmeye” devam edeceğini, Delfin’in mülkiyetinin İtalyanlarda kalmasını sağlayacağını söyledi. EssilorLuxottica’nın köklerine bağlı kalmasının ve İtalya bankacılık sistemindeki istikrarın korunmasının önemine dikkat çekti.

Aile içindeki gerilimler

Teklif, EssilorLuxottica’nın kurucusu Leonardo Del Vecchio’nun mirasçıları arasında giderek tırmanan gerilimlerin yaşandığı bir dönemin ardından geldi. Aile üyelerinden bazıları hisselerini satmak isterken Leonardo Maria, diğer kardeşlerinin hisselerini satın alarak ortaklıktan çıkarmaya çalıştı ancak başarılı olamadı. Ayrıca Delfin ve EssilorLuxottica'nın yönetimini kamuoyu önünde eleştirdi.

31 yaşındaki milyarder kısa süre önce üvey kardeşi Rocco Basilico’nun hissesini 3,5 milyar euro karşılığında satın almayı teklif etti ancak teklifi reddedildi. Bu yılın başlarında da diğer iki kardeşinin hisselerini satın almaya çalışan Leonardo Maria, bu girişimin başarısızlıkla sonuçlanması üzerine Delfin Yönetim Kurulu Başkanı ve EssilorLuxottica’nın Yönetim Kurulu Başkanı ve CEO’su Francesco Milleri ile anlaşmazlığa düştü.

Strnad mektubunda, Delfin yönetiminin iki aile üyesinden şirketin yüzde 25’ine kadar olan hissesini geri satın almak için finansman hazırlığında olduğuna ilişkin haberlerin farkında olduğunu belirtti. Kendi planının bu girişimle çelişmediğini ve söz konusu süreçle birleştirilebileceğini ifade etti. Strnad, teklifinin “taraflar için mevcut anlaşmazlıklara son verme ve kapsamlı bir uzlaşmaya varma konusunda elverişli koşullar yaratabileceğinden” emin olduğunu söyledi.

Hizmet sektöründe daralma derinleşti

Hizmet Sektörü SAMEKS Endeksi ekim ayında aylık bazda 6,3 puan azalarak 44,5 seviyesinde gerçekleşti. Bu belirgin düşüş, hizmet sektöründeki faaliyet koşullarının zayıfladığını ve daralma eğiliminin güç kazandığını gösterdi. İş hacmi alt endeksi 9,2 puan gerileyerek 36,6 seviyesinde gerçekleşti.

Hizmet işletmelerinin girdi alımları alt endeksi 10,4 puan azalarak 53,5 seviyesine düştü. Stoklar alt endeksi bir önceki aya kıyasla 9,1 puan düşerek 42,7 seviyesine geriledi. İstihdam alt endeksi ise ekim ayında 1,1 puan azalarak 45,0 seviyesinde kaldı. Sektörde sadece tedarikçilerin teslim süresi alt endeksi 0,3 puan artışla 51,3 seviyesine yükseldi.

Sanayi sektöründe sınırlı toparlanma

Sanayi Sektörü SAMEKS Endeksi ise önceki aya göre 1,2 puan artış kaydederek 48,9 seviyesine ulaştı. Bu yükseliş, faaliyet koşullarında sınırlı bir iyileşme yaşandığını ortaya koydu. Ancak endeksin 50 eşik değerinin altında bulunması sektördeki daralma eğiliminin sürdüğünü gösterdi. Üretim alt endeksi bir önceki aya göre 4,5 puan artarak 47,1 seviyesine yükseldi.

Sanayi sektöründe yeni siparişler alt endeksi 0,6 puanlık artışla 46,2 seviyesinde gerçekleşti. Girdi alımları alt endeksi 0,7 puan azalarak 53,8 seviyesine geriledi. Stoklar alt endeksi 4,8 puan artışla 46,1 seviyesine çıkarken, tedarikçilerin teslim süresi alt endeksi 1,0 puan artarak 54,0 seviyesine ulaştı. İstihdam alt endeksi 2,6 puan azalarak 43,5 seviyesinde gerçekleşti.

Ekonomik aktivitede durgunluk öne çıktı

Verilere ilişkin yapılan değerlendirmede, eylül ayında gözlenen sınırlı ekonomik genişlemenin ardından faaliyet koşullarında belirgin bir durgunluk yaşandığı belirtildi. Raporda, hizmet sektöründeki endeks düşüşünün bileşik göstergenin aşağı yönlü hareketinde belirleyici olduğu ifade edildi. Sanayi sektöründeki kısmi toparlanmanın ekonomik aktivite açısından sınırlı bir dengeleyici unsur olarak öne çıktığı vurgulandı.

MÜSİAD Ölçme Değerlendirme Merkezi (MODEM) tarafından hazırlanan raporun sonuç bölümünde gelecek döneme ilişkin beklentiler paylaşıldı. Değerlendirmede, sanayi sektöründe üretim ve sipariş göstergelerinin seyri ile hizmet sektöründe iş hacmi ve istihdam dinamiklerinin gelişiminin ekonomik aktivitenin yönü açısından belirleyici olacağı kaydedildi.

Öne çıkanlar

• Alphabet hisseleri, 29 Ekim'de yaklaşık yüzde 12 düşüş gösterdi. Şirketin piyasa değerinden 480 milyar dolar silinirken, piyasa değeri 3,46 trilyon dolara geriledi.

• Daha önce Alphabet’in tek bir günde yaşadığı en büyük piyasa değeri kaybı, ikinci çeyrek finansal sonuçlarını açıklamasının ertesi günü olan 23 Temmuz 2026’da gerçekleşmişti. O gün hisseler yüzde 7 düşmüş ve şirket yaklaşık 275 milyar dolar değer kaybetmişti.

• Tek bir günde yaşanan en büyük piyasa değeri kaybı rekoru ise hala Nvidia’ya ait. Şirketin hisseleri 27 Ocak 2025’te yüzde 17 gerileyerek piyasa değerinden 589 milyar dolar silinmesine neden olmuştu.

• SpaceX ise daha önce ikinci sırada yer alıyordu. Şirketin hisseleri haziran ayında tek bir günde yüzde 16 düşmüş ve üç güne yayılan satış dalgasının sonunda piyasa değerinden 400 milyar dolar silinmişti. Bu kayıp daha sonra 600 milyar dolara kadar yükselmişti.

Arka plan

Google’ın ana şirketi, üçüncü çeyrek finansal sonuçlarını çarşamba günü piyasa kapanışının ardından açıkladı. Şirketin geliri, yatırımcı beklentilerinin altında kalarak 127,6 milyar dolar oldu. İş ortaklarına yapılan ödemeler hariç satış geliri ise 111,2 milyar dolar olarak gerçekleşti. Beklentileri karşılamayan bu rakamlar, şirketin yapay zeka alanındaki yüksek yatırım harcamalarına ilişkin yatırımcı endişelerini artırırken teknoloji sektörünün genelinde yaşanan kaygıları da derinleştirdi.

Google Cloud'un geliri yıllık bazda yüzde 103 artarak 30,7 milyar dolara ulaştı ve analistlerin 29,2 milyar dolarlık tahminini geride bıraktı. Ancak bu güçlü performans, yatırımcıların genel endişelerini gidermeye yetmedi. Şirketin finansal sonuçlarını açıklamasının hemen ardından hisseler, piyasa sonrası işlemlerde yüzde 8 değer kaybetti.

Forbes değerlemesi

Perşembe günü yaşanan kayıplar, şirketin kurucu ortakları Larry Page ve Sergey Brin’in servetlerini de önemli ölçüde azalttı. Forbes’un Gerçek Zamanlı Milyarderler Listesi’nde 4. sırada bulunan Page yaklaşık 31 milyar dolar kaybederek servetini 236 milyar dolara düşürdü. Listenin 5. sırasında yer alan Brin ise yaklaşık 29 milyar dolar kaybetti. Böylece toplam serveti 217,2 milyar dolara geriledi.

Ekonominin yılın üçüncü çeyreğinde büyümesine yatırım, tüketici harcamaları ve kamu harcamalarındaki artış katkı sağlarken ihracattaki düşüş bu artışı kısmen sınırladı. GSYH hesaplamasında negatif etki yapan ithalat da söz konusu dönemde arttı. İkinci çeyreğe kıyasla büyüme hızının artmasında, yatırımlardaki artışın hızlanması ve kamu harcamalarının yeniden yükselişe geçmesi etkili oldu. Bu gelişmeler, ihracattaki düşüşle kısmen dengelendi. İthalat da üçüncü çeyrekte ikinci çeyreğe kıyasla daha fazla arttı.

Kişisel tüketim harcamaları fiyat endeksi de üçüncü çeyrekte yüzde 2,1 arttı. Piyasa beklentisi kişisel tüketim harcamaları fiyat endeksinin bu dönemde yüzde 3,4 artması yönündeydi. Endeks, ikinci çeyrekte yüzde 5 yükselmişti. Gıda ve enerji fiyatlarının hesaplama dışında tutulduğu çekirdek kişisel tüketim harcamaları fiyat endeksi de aynı dönemde yüzde 2,5 yükseldi. Beklenti çekirdek kişisel tüketim harcamaları fiyat endeksinin yüzde 2,4 artması yönündeydi. Söz konusu endeks ikinci çeyrekte yüzde 3,3 artmıştı.

Adidas yaptığı açıklamada, “Gelirlerin zamanlamasındaki kayma ve toptan satışlara yönelik ürün sevkiyatlarındaki artışın, dördüncü çeyrekte Avrupa’da yüksek tek haneli bir büyüme sağlaması bekleniyor” ifadelerini kullandı. JPMorgan analistleri bir değerlendirme notunda, Avrupa’daki faaliyetlerin iyileşeceğine ilişkin görünümün piyasayı rahatlatması gerektiğini belirtti.

Çin’de Nike’ı geçti

Avrupa’da döviz kuru etkisinden arındırılmış net satışlar, çeyrek boyunca yüzde 4 düşerek 2,24 milyar euro'ya (2,50 milyar dolar) geriledi. Buna karşılık Adidas’ın satışları Kuzey Amerika’da yüzde 12, Büyük Çin bölgesinde ise yüzde 13 büyüdü. Şirket, Büyük Çin bölgesinde ABD’li rakibi Nike’tan daha iyi performans gösterdi.

Nike’ın Çin’deki satışları art arda dokuz çeyrektir düşerken marka, alternatif kâr kaynakları yaratmak amacıyla Hindistan gibi pazarlara yöneliyor. Nike ile rekabetinde Adidas, yeni ürün modellerine yatırım yapıyor. Bu kapsamda şirket, şimdiye kadarki en hafif yarış ayakkabısı olan Adizero Adios Pro Evo 3’ü piyasaya sürdü. Bu ayakkabı, Kenyalı koşucu Sabastian Sawe’nin nisan ayında maratonu iki saatin altında tamamlayarak bu sınırı aşmasına yardımcı oldu.

Grup, koşu ve futbol ürün gruplarındaki güçlü satışları gerekçe göstererek daha önce açıkladığı üçüncü çeyrek sonuçlarını ve yıl geneline ilişkin yükseltilmiş beklentilerini teyit etti. Pazarlama ve satış noktası giderleri, temmuz ayı boyunca Dünya Kupası kapsamında yapılan ek marka yatırımlarını ve ağustos ayından itibaren pazarlama harcamalarının normalleşmesini yansıtacak şekilde yüzde 4 artarak 833 milyon euro'ya yükseldi.

Alman tahvilleri ve euro bölgesindeki diğer ülkelerin tahvilleri sınırlı kazançlarını korudu. Almanya’nın 10 yıllık devlet tahvillerinin getirisi 1 baz puan düşerek yüzde 3,36’da kalırken, Fransız tahvillerinin getiri farkı 154 baz puanda sabit kaldı. Lagarde’ın ayrılması, Avrupa’nın en önemli liderlik yarışlarından birinin önünü açıyor. Yarışı kazanan isim, euro bölgesindeki 21 üye ülkenin ve 350 milyondan fazla insanın faiz oranlarını yöneten kurumun başına geçecek.

Avrupa Konseyi Başkanı Antonio Costa yaptığı açıklamada, “ECB’nin yeni yönetimine sorunsuz bir geçiş sağlamak amacıyla, halefinin atanmasına yönelik süreç bugün başlatılacak ve Avrupa Konseyi’nin zamanında karar alması hedefiyle gecikmeden ilerletilecek” dedi. Bu gelişme, Frankfurt merkezli ECB açısından hassas bir dönemde yaşanıyor. Banka, İran savaşının yol açtığı yüksek enflasyonla mücadele ederken jeopolitik gelişmelerdeki oynaklık, tahvil piyasalarındaki tedirginlik ve Avrupa’nın savunma ile altyapıya yönelik devasa harcamalarıyla da karşı karşıya.

Yerine kim geçecek?

İspanya’dan Pablo Hernandez de Cos ve Hollanda’dan Klaas Knot, Lagarde’ın görevini devralmak için yarışıyor. Bloomberg’in ekim ayında görüştüğü ekonomistler, İspanya Merkez Bankası’nın eski başkanı ve halihazırda Uluslararası Ödemeler Bankası’nın başında bulunan De Cos’un favori aday olduğunu düşünüyor.

Lagarde’ın ayrılacağına ilişkin söylentiler giderek artıyordu. Lagarde, sekiz yıllık görev süresini tamamlayacağına dair kesin bir taahhütte bulunmayı defalarca reddetmişti. Bu arada, yıllık Davos toplantısını düzenleyen Dünya Ekonomik Forumu’nun başına geçmek istediğine dair spekülasyonlar da yaygınlaşmıştı.

Lagarde, gelecek ilkbaharda yapılacak Fransa cumhurbaşkanlığı seçimlerinde kampanya çalışmalarına katkıda bulunmak isteyebileceğinin de sinyalini verdi ancak cumhurbaşkanlığına aday olmayı düşünmediğini belirtti. Muğlak açıklamaları ECB’deki çalışma arkadaşlarını rahatsız etti. Bazıları, bunun bölgenin en önemli ekonomik kurumlarından biri açısından kötü bir görüntü oluşturmasından endişe duyuyor. Lagarde çalışanlara gönderdiği bir notta, “ECB, tarihi boyunca görevini yerine getirmeyi sürdürürken liderlik geçişlerini başarıyla yönetmiştir. Bu durum da farklı değil. Önümüzdeki dönemde ECB’nin Avrupa’ya aynı özveriyle hizmet etmeye devam edeceğini biliyorum” dedi.

Açıklama, ABD ile İran’ın hala kalıcı bir barış anlaşmasına varamadığı bir dönemde geldi. ECB, haziran ve eylül aylarında borçlanma maliyetlerini artırdı. Piyasalar, para politikasının daha da sıkılaştırılmasını bekliyor. Bu arada, dünya genelinde tahvil getirileri hızla yükseldi. Yatırımcılar, özellikle Lagarde’ın memleketi Fransa’nın kamu maliyesi konusunda giderek daha fazla endişe duyuyor. Fransa’nın 10 yıllık tahvillerini elde tutmak için yatırımcıların talep ettiği ek getiri, Almanya’nın tahvillerine kıyasla yakın zamanda 2011’den bu yana en yüksek seviyesine ulaştı. Bu durum, ECB’nin olası bir müdahalede bulunabileceğine ilişkin spekülasyonlara yol açtı. Lagarde, tahminlerin enflasyonun 2027 sonlarına doğru hedef seviyesine yaklaşacağına işaret ettiğini savunmuş olsa da eleştirmenler, “ufukta kara bulutlar belirdiğinde” görevini terk etmeyeceğine dair verdiği sözü bozmakla suçlayacak.

Kasım ve aralıkta adaylar için zirve düzenlenecek

Lagarde’dan önce görev süresini tamamlamayan tek başkan Hollandalı Wim Duisenberg’di. Ancak Duisenberg’in görev süresinin kısaltılması, ECB’nin 1998’de faaliyete geçmesinden önce Fransa ile Almanya arasındaki anlaşmazlığı çözmek amacıyla önceden kararlaştırılmıştı. Avrupalı liderler, halef seçmek amacıyla kasım ve aralık aylarında zirve toplantıları düzenleyecek. Öne çıkan adayların yanı sıra sürpriz bir ismin de seçilmesi ihtimal dışı değil. Nitekim Lagarde’ın kendisi de adaylar arasında ancak son anda öne çıkmıştı.

Hükümetlerin ayrıca, görev süresini bir yıl erken sonlandırarak 2027’nin başlarında Uluslararası Para Fonu’na (IMF) katılmak üzere ayrılacak olan Isabel Schnabel’in yerine de bir isim belirlemesi gerekiyor. Başekonomist Philip Lane’in görev süresi de mayıs ayında sona ereceğinden, hükümetlerin muhtemelen üç pozisyonun tamamı için aynı anda bir uzlaşmaya varmaya çalışması bekleniyor.

Lagarde’ın görevinden erken ayrılması, ECB’nin bağımsızlığına siyasi müdahale edildiği yönündeki suçlamalara yol açabilir. Yeni takvim, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un son görev süresi sona ermeden önce Lagarde’ın yerine geçecek kişinin belirlenmesine katkıda bulunmasına olanak tanıyor. Anketler, aşırı sağcı aday Marine Le Pen’in Elysee Sarayı için yapılacak cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ilk turunu kazanabileceğine işaret ediyor. Fransa Merkez Bankası Başkanı da görevinden erken ayrıldı. Macron, kendi genel sekreterini yürüten Emmanuel Moulin’i bu göreve atadı.

ECB yüksek enflasyona rağmen faizleri sabit tuttu

Lagarde'ın ayrılacağının duyurulmasından birkaç saat sonra ECB Yönetim Konseyi, Frankfurt'ta gerçekleştirdiği ekim ayı toplantısının ardından faiz kararını açıkladı. Buna göre, ABD merkez bankasının (Fed) ardından ECB de faiz artırım döngüsüne şimdilik ara verdi. Banka, piyasa beklentileri doğrultusunda mevduat faizini yüzde 2,50'de, ana refinansman faizini yüzde 2,65'te ve marjinal fonlama faizini yüzde 2,90'da sabit bıraktı.

Piyasa analistleri, Orta Doğu'daki gerilimin tetiklediği enerji krizi ve yükselen fiyat baskılarına rağmen Bankanın üç temel politika faizini sabit tutmasını bekliyordu. Bununla birlikte analistler, Noel öncesinde hem ABD hem de Avro Bölgesi'nde faizlerin yeniden artırılabileceğini öngörüyor.

Her iki bölgede de ekonomik dayanıklılık iyimserliği desteklerken bu gelişme, yapay zekaya ilişkin şüphelerin ABD piyasalarındaki benzer şirketleri sarsmakta olduğu bir dönemde Avrupa hisse senetlerine yatırım yapan yatırımcılar için memnuniyet verici bir değişime işaret ediyor. Stoxx Europe 600 Endeksi, üst üste iki çeyrek geride kalmasının ardından ekim ayında S&P 500’ün üzerinde performans göstermeye hazırlanıyor.

Leverage Shares kıdemli araştırma analisti Violeta Todorova, “Avrupa, göreceli açıdan giderek daha cazip bir yatırım fırsatına dönüşüyor. Avrupa hisse senetleri daha makul değerlemeleri, iyileşen kâr ivmesini ve az sayıda dev teknoloji şirketinde daha düşük yoğunlaşmayı bir arada sunuyor” dedi.

Şimdiye kadar açıklanan sonuçlar, her iki bölgenin de beklentileri aşmaya hazır olmasıyla güçlü bir bilanço dönemine işaret eden göstergeleri destekliyor. Hollandalı çip üretim ekipmanları üreticisi ASM International hisseleri, iyimser bir satış tahmini açıklamasının ardından yaklaşık yüzde 4 yükselirken Deutsche Bank da beklentilerin üzerinde kâr açıklamasının ardından benzer ölçüde değer kazandı. EssilorLuxottica hisseleri ise geçen hafta beklentileri aşan sonuçlarını açıklamasının ardından yaklaşık yüzde 16 sıçradı.

Avrupa neden daha cazip görünüyor?

Bölgenin teknoloji devlerine ABD’ye kıyasla daha az bağımlı olması da yapay zeka talebinin sürdürülebilirliğine ilişkin endişelerin arttığı bir ortamda Avrupa’yı cazip kılıyor. Teknoloji sektörü, Stoxx 600 endeksinin yaklaşık yüzde 9’unu oluştururken bu oran S&P 500’de yüzde 38 seviyesinde. Daha ucuz değerlemeler de Avrupa’yı cazip kılan bir başka unsur. Stoxx 600, ileriye dönük kâr tahminlerinin yaklaşık 14 katından işlem görüyor. Bu oran, şubat ayında ulaşılan 16 katlık zirveden gerilemiş durumda ve uzun vadeli ortalamasına yakın seyrediyor. Gösterge endeks, haziran ayından bu yana S&P 500’e kıyasla yaklaşık yüzde 25’lik iskontosunu da koruyor.

Bununla birlikte, olumlu ivme gösterge endekste henüz kalıcı yeni yükselişlere tam olarak dönüşmedi. Yükselen petrol fiyatları ve devam eden jeopolitik gerilimler yatırımcı duyarlılığını baskılıyor. Stoxx 600, ağustos ortasında ulaştığı rekor seviyeyi aşmakta zorlanıyor.

Özellikle tüketici harcamalarına duyarlı hisseler, zayıflayan talep ve enflasyon endişelerinin etkisiyle bu çeyrekte zorlandı. Unilever hisseleri yüzde 2 geriledi. Bu düşüşte, şirketin gıda iş kolunda ve gelişmiş pazarlarda daha zayıf bir performans bildirmesi de etkili oldu. Volkswagen, zarar açıklamasının ardından gerilerken lüks tüketim şirketleri Kering ve Hermes International'ın hisseleri de kendi finansal sonuçlarının ardından düşüş kaydetti.

Asıl sınav enerji dışındaki sektörler

Leverage Shares’tan Todorova, gelecek yıl Avrupa hisse senetleri için asıl sınavın kâr artışının enerji sektörü dışındaki alanlara da yayılması olacağını söyledi. Todorova, “Daha güçlü talep, iyileşen işletme yatırımları ve sanayi, bankacılık, tüketici şirketleri ile teknoloji bağlantılı işletmeler genelinde sürdürülebilir kâr büyümesi görmemiz gerekiyor” dedi. BlackRock'ta Temel Hisse Senetleri biriminde EMEA Bölgesi Hisse Senedi Stratejisi Başkanı olan Rob Powell, Avrupa hisse senetlerinin gelecek hafta yapılacak ABD ara seçimlerine kadar dalgalanmalardan etkilenmesinin muhtemel olduğunu belirtti. Bununla birlikte Powell, uzun vadeli görünümün güçlü kalmaya devam ettiğini vurguladı. “Kâr görünümü olumlu ve bu da Avrupa’nın uzun vadede görece avantajlı bir konumda olabileceğine dair bize güven veriyor” dedi.

Citigroup tarafından hazırlanan bir endeks, son altı ayda Avrupa şirketlerine ilişkin kâr tahminlerini düşüren analistlerden çok daha fazlasının tahminlerini yükselttiğini gösteriyor. Bu, 2022’den bu yana görülen en uzun kesintisiz dönem. Buna karşılık ABD’de şirket kârlarına yönelik tahminler, nisan ortasından itibaren düzenli olarak yükseltilmişti ancak son haftalarda aşağı yönlü revizyonlar öne çıkmaya başladı. RootBridge Capital yönetici ortağı Alpesh Patel, “Yatırımcılar yalnızca keskin bir yükselişi değil, sürdürülebilir kârları satın alacak. Üç temel unsur genel olarak mevcut olduğu sürece yatırımcılar Avrupa’ya bağlı kalacaktır: sermaye getirilerinin iyileşmesi, daha güçlü nakit yaratımı ve kâr tahminlerinin yukarı yönlü revize edilmesi" ifadelerini kullandı. 
 

Şirketin haziran-eylül dönemindeki karının 3,04 milyar dolarlık kısmı entegre doğalgaz iş kolundan sağlanırken, petrol ve gazın çıkarılmasını kapsayan upstream iş kolunda 3,19 milyar dolar kâr elde edildi.

Piyasa beklentisi Shell'in bu dönemde net karının 10,33 milyar dolar seviyesinde gerçekleşeceği yönündeydi. Söz konusu kâr artışında, Orta Doğu'daki savaş sonrası enerji tedarikinde yaşanan aksamalar nedeniyle rafineri kâr marjlarının rekor seviyeye ulaşması ve sıvılaştırılmış doğal gaz fiyatlarındaki artış etkili oldu.

Şirket, gelecek 3 ay için 5 milyar dolarlık hisse geri alım programı açıkladı. Shell Üst Yöneticisi Wael Sawan, sonuçlara ilişkin değerlendirmesinde, küresel enejri sisteminde ciddi aksaklıkların devam ettiği bir dönemde güçlü sonuçlar elde ettiklerini belirterek, "Güçlü performansımız sayesinde, önümüzdeki üç ay boyunca 5 milyar dolarlık hisse geri alım programı başlatacağımızı duyurabiliyoruz" ifadesini kullandı.

Bu maliyetin büyük bir kısmını iş yerlerine yönelik hasarlar oluştururken, Limoges kentinde ateşe verilen belediye binası gibi kamu mallarına yönelik zararlar da bu meblağa dahil edildi. Bunun yaklaşık 910 milyon euro'sunu söz konusu olaylar kapsamında oluşan maddi hasar, 190 milyon euro'sunu ise iş faaliyetlerinin durması veya azalması sonucunda ortaya çıkan kazanç kayıpları oluşturuyor. Sigorta şirketleri 17-18 Ekim'deki eylemler kapsamında oluşan maliyetin, 2023'te polis kurşunuyla hayatını kaybeden 17 yaşındaki genç Nahel Merzouk'un ölümünün ardından 11 gece boyunca devam eden toplumsal olayların maliyetini geçeceğini tahmin ediyor.

Şirketlerin bu maliyetin yaklaşık 800 milyon euro'sunu ödemesi beklenirken, geriye kalan yaklaşık 300 milyon euro'nun yerel yönetimler, esnaf ve vatandaşlar tarafından karşılanması öngörülüyor. Sarı Yelekliler, hayat pahalılığı ve yüksek akaryakıt fiyatlarına karşı 17 Ekim'de Fransa genelinde sokağa inerken, 18 Ekim ve 24 Ekim'de de eylemler devam etmişti. Fransa'da söz konusu eylemler gerçekleşirken 2 bin 500'den fazla iş yeri zarar görmüştü.

Tartışmalı yasa tasarısı

Fransa'da insan hakları örgütleri ve sendika temsilcileri, gösteri ve toplanma hakkını ihlal edeceği gerekçesiyle eylemlerde oluşan hasarları eylemcilere ödetmeyi hedefleyen yasa tasarısından vazgeçilmesi çağrısında bulundu.  Uluslararası Af Örgütü Fransa Ofisinden yapılan açıklamada, hükümetin gösteriler sırasında yaşanan şiddet olayları nedeniyle oluşan hasarları doğrudan sorumlu olmasalar bile göstericilere ödetmeyi hedefleyen yasa tasarısının, barışçıl toplanma özgürlüğü üzerinde caydırıcı etkisi olacağı belirtildi.

Açıklamada, Fransız parlamenterlerden söz konusu tasarıyı reddetmeleri istenirken, bu tasarının Parlamento tarafından kabul edilmesi halinde şiddet, hırsızlık gibi olayların yaşandığı gösterilere "bilerek" katılan göstericilerin, şahsen işlemedikleri eylemlerden ötürü sorumlu tutulacağı vurgulandı.

Bu tasarının bir göstericinin 10 bin euro'ya kadar tazminat ödemesini kapsadığı hatırlatılan açıklamada, tasarıda belirli koşullarda göstericilerin sosyal yardımlarının kesilmesine yönelik teklifin, halihazırda yoksul olan aileleri toplumdan daha da dışlayabileceğine işaret edildi. Açıklamada, bu tasarıyla velilerin çocuklarının yaptığı eylemlerden sorumlu tutulabileceği kaydedilerek, uluslararası hukuka göre bir gösteriye katılanların yalnızca kendi davranışlarından sorumlu tutulabileceğine dikkat çekildi.

"Bu adaletsiz yasa tasarısından vazgeçilmeli"

Fransa İnsan Hakları Birliği (LDH) Başkanı Nathalie Tehio dahil farklı sendika temsilcilerinin söz konusu tasarıya karşı imzaladığı ortak bildiri, 23 Ekim'de Le Monde gazetesinde yayımlandı. Bildiride, lise eylemlerinin başından itibaren öğrencilerin şiddetli bir baskıyla karşı karşıya kaldığı vurgulanırken, bu eylemlerde katılımcıların saldırıya uğradığı ve yaralandığı görüntülerin arttığına işaret edildi.

Söz konusu olaylarla ilgili polisler hakkında en az 36 soruşturma başlatıldığı aktarılan bildiride, "Gösteri özgürlüğünü ciddi biçimde ihlal eden bu adaletsiz yasa tasarısından vazgeçilmeli. Aksi takdirde bu, hukukun üstünlüğü açısından büyük bir gerileme teşkil edecek." değerlendirmesine yer verildi. Söz konusu tasarı, gece Parlamentonun üst kanadı olan Senatoda kabul edilmişti. Tasarı, bundan sonra Parlamentonun alt kanadı olan Ulusal Mecliste ele alınacak. Fransa'da bir tasarının Parlamentodan geçmesi için Meclis ve Senatonun aynı metin üzerinde anlaşması gerekiyor.

Öne çıkanlar

• Microsoft, son çeyrekte 92,3 milyar dolar gelir elde etti. Bu rakam, geçen yılın aynı döneminde açıklanan 77,6 milyar dolara kıyasla yüzde 19’luk bir artışa işaret ediyor.

• Net kâr, bir yıl önceki 27,7 milyar dolardan 36,6 milyar dolara yükseldi. Hisse başına kazanç ise 4,92 dolar olarak gerçekleşti.

• Bulut gelirleri, yıllık bazda yüzde 30 artarak 63,9 milyar dolara ulaşırken Azure gelirleri yüzde 48 artışla 33,1 milyar dolara yükseldi.

• Finansal sonuçların açıklanmasının ardından Microsoft hisseleri kısa süreliğine yaklaşık yüzde 5 yükselerek hisse başına 557 dolar civarına çıktı. Hisseler, yılın başından bu yana yüzde 9 değer kazandı.

• Microsoft, OpenAI yatırımlarının net kârını 207 milyon dolar, seyreltilmiş hisse başına kazancını ise 0,03 dolar artırdığını açıkladı. Şirketin blog yazısına göre Microsoft, OpenAI’ın kâr amacı güden bölümünde yaklaşık yüzde 27 paya karşılık gelen 135 milyar dolar değerinde bir yatırıma sahip.

Forbes değerlemesi

Forbes’a göre Microsoft CEO’su Satya Nadella’nın net serveti 1,4 milyar dolar. Nadella, 2025 itibarıyla Microsoft’un 900 bin 572 hissesine sahipti. Bu, şirkette yüzde 0,01’lik bir paya karşılık geliyor ve 28 Ekim itibariyle yaklaşık 480 milyon dolar değerindeydi.

Arka plan

Microsoft, kapsamlı bir iş gücü yeniden yapılandırma sürecinden geçiyor ve bu hafta yaklaşık 60 bin çalışanına gönüllü ayrılma  paketleri teklif etti. Bu sayı, şirketin toplam iş gücünün yaklaşık yüzde 27’sini oluşturuyor. Yeniden yapılandırma süreci, şirketin yapay zeka kapasitesine yaklaşık 200 milyar dolar yatırım yaptığı bir dönemde gerçekleşiyor. Müşterilerin kendi yapay zeka uygulamalarını ölçeklendirmeye çalışmasıyla birlikte Microsoft, Azure bulut bilişim altyapısına yönelik yüksek talepten yararlandı. Azure gelirleri, Microsoft’un dördüncü mali çeyreğinde yıllık bazda yüzde 43 arttı ve yıllık gelir 100 milyar doların üzerine çıktı.

Şirketin geliri yılın üçüncü çeyreğinde, geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 25 artarak 127,6 milyar dolara ulaştı. Alphabet, 2025'in üçüncü çeyreğinde 102,3 milyar dolar gelir elde etmişti. Şirketin net kârı ise aynı dönemde yaklaşık yüzde 25 azalarak 26,2 milyar dolara geriledi. Alphabet, geçen yılın aynı döneminde 34,98 milyar dolar net kâr açıklamıştı. Firmanın geçen yılın üçüncü çeyreğinde 2,87 dolar olan hisse başına net karı da bu yılın aynı döneminde 2,12 dolara düştü. Alphabet, yılın üçüncü çeyreğinde 9,1 milyar dolarlık negatif serbest nakit akışı kaydetti.

Google tarihinin en hızlı büyüyen ürünü

Alphabet CEO'su Sundar Pichai, finansal sonuçlara ilişkin değerlendirmesinde, şirketin yapay zekaya yönelik yatırımlarının, ticari amaçlı sorgular da dahil olmak üzere Google Arama sorgularındaki genel büyümeyi desteklediğini belirtti. Yıllık bazda arama sorgularındaki büyüme oranının son 5 yılın en yüksek seviyesine ulaştığını aktaran Pichai, Google Cloud'un gelirlerinin yapay zeka altyapısına ve çözümlerine yönelik yoğun talebin etkisiyle yüzde 103 artarak 30,7 milyar dolara yükseldiğini kaydetti.

Pichai, Gemini uygulamasının 1 milyar kullanıcıya ulaştığını ve böylece Google tarihinin en hızlı büyüyen ürünü olduğunu bildirdi. Dünya genelinde YouTube Music ve YouTube Premium abonelerinin sayısının da deneme abonelikleri dahil 150 milyonu aştığını belirten Pichai, şirketin önünde önemli fırsatlar bulunduğunu ifade etti.

Forbes değerlemesi

Forbes Gerçek Zamanlı Milyarderler listesine göre Alphabet’in kurucu ortakları Larry Page ve Sergey Brin’in servetleri tahmini 267,3 milyar dolar ve 246,1 milyar dolar olarak hesaplanıyor. İkili, sırasıyla dünyanın en zengin 3. ve 5. insanı ve her ikisi de şirketin yönetim kurulu üyesi.

Bu mesaj, yetkililerin çarşamba günü faizleri sabit tutmalarının ardından aralık ayında borçlanma maliyetlerini artıracakları yönündeki beklentileri güçlendirdi. 2027’nin başlarında bir faiz artışı daha yapılması da ihtimaller arasında yer alıyor. Bununla birlikte Warsh, seçeneklerini açık bırakmaya özen gösterdi. BNY Investments Başekonomisti Vincent Reinhart, “Daha fazla sıkılaştırmanın zeminini hazırlıyordu ancak aynı zamanda bu ek sıkılaştırmanın çok büyük boyutlarda olmak zorunda olmadığını da ortaya koyuyordu” dedi. 

Warsh, çarşamba günkü basın toplantısına ekonominin güçlü yönlerini sıralayarak başladı: İlk yarı için GSYH büyümesinin yukarı yönlü revize edilerek yüzde 2,4’e çıkarılması, üçüncü çeyrek büyümesinin yüzde 3’ün üzerinde gerçekleşeceğine ilişkin göstergeler, işletme yatırımlarında çift haneli artışlar ve işsizlik maaşı başvurularının tarihsel olarak en düşük seviyelere yakın olması. Warsh’a göre ekonominin temelindeki bu dayanıklılık, Federal Açık Piyasa Komitesine (FOMC), yaklaşık altı yıldır Fed’in yüzde 2’lik hedefinin üzerinde seyreden enflasyona bütünüyle odaklanması için ihtiyaç duyduğu hareket alanını sağlıyor.

10’a karşı 2 oy

Warsh ayrıca Fed’in harekete geçme konusundaki kararlılığının da altını çizdi ve bunun kanıtı olarak, eylül ayında üç yıl aradan sonra ilk kez faiz artırılması yönünde oy birliğiyle alınan kararı gösterdi. Bunun yanı sıra yeni büyüme ve enflasyon verilerinin de dahil olacağı, bugünden aralık ayındaki toplantıya kadar uzanan “bilgi açısından zengin dönemden” Fed’in yararlanacağını vurguladı.

Merkez bankasının gösterge federal fon faizini yüzde 3,75 ile yüzde 4 aralığında sabit tutma yönündeki 10’a karşı 2 oyla aldığı kararın ardından konuşan Warsh, “Enflasyonu düşürmek bizim sorumluluğumuz. Son birkaç gündür FOMC’de yürütülen tartışmaların esas olarak görev alanımızın fiyat istikrarıyla ilgili bölümüne odaklanmasının nedeni de bu” dedi.

Toplantı takviminde değişik

Warsh ayrıca gelecek sonbahardan itibaren toplantı takviminde değişikliğe gitmeye karar verdiklerini belirterek, gelecek yıl yapılacak 8 toplantıdan 1'inin genel para politikası stratejisine odaklanacağını ve bu toplantıda faiz kararına ilişkin oylama yapılması veya politika açıklaması yayımlanmasının öngörülmediğini ifade etti. Warsh, "FOMC için yılda 8 toplantının doğru sayı olduğuna inanıyoruz ancak 2027'de yapılacak toplantılardan biri genel para politikası stratejisine odaklanacak. Bu toplantıda federal fon oranına ilişkin oylama yapılması veya bir politika açıklaması yayımlanması öngörülmüyor" dedi.

Warsh, gelecek yıl yapılacak diğer toplantıların para politikası kararlarının alındığı olağan toplantılar olacağını kaydederek, "2028'de ise strateji görüşmelerine ayrılmış iki toplantı, para politikası kararlarının alınacağı 6 toplantı yapılmasını öngörüyorum" diye konuştu. Bu değişikliğin gerekçesini de anlatan Warsh, doğru para politikası kararlarını alabilmek için kısa vadeli gelişmeleri düzenli aralıklarla, zamanında ve yeterli bilgi ışığında değerlendirmek gerektiğini ifade etti.

Söz konusu zam kararı, önümüzdeki yaz ABD'deki şirketlere katılacak lisans ve işletme okulu öğrencilerini kapsıyor. Artışlar, konuya aşina olan kişiler ve Management Consulted tarafından incelenen teklif mektuplarıyla da doğrulandı.

Bu hamle, şirketlerin sektördeki yavaş büyümeyle mücadele ettiği dönemin ardından geldi. Danışmanlık firmaları teknoloji şirketlerinin işe alım rekabetinin azalmasıyla başlangıç maaşlarını ve ilk yıl ikramiyelerini üç yıl boyunca dondurmuştu.

Management Consulted Operasyon Direktörü Namaan Mian, "Büyük teknoloji şirketleri işten çıkarma ve küçülme sürecinden geçiyordu ancak bu dönemi atlattık ve şimdi işe alımların yeniden hızlandığını görüyoruz." dedi. Aynı zamanda yapay zeka laboratuvarlarının yeni mezunlar için geçerli birer durak haline geldiğini belirten Mian, "Üç yıl önce durum böyle değildi." ifadesini kullandı.

BCG maaşlarda en büyük artışı yaptı

Management Consulted verilerine göre, 2027 yılı için başlangıç maaşlarındaki en büyük artış BCG cephesinde yaşandı. Bunun temel nedeni, firmanın daha önce McKinsey ve Bain'in gerisinde kalmasıydı. Gelecek yıldan itibaren her üç şirket de ABD'deki yeni çalışanlarına aynı temel maaşı ödeyecek.

Lisans derecesine sahip olanlar için 120 bin dolar ödenecek. MBA derecesine sahip olanlar ise 200 bin dolar maaş alacak. Daha önce McKinsey ve Bain lisans mezunlarına 112 bin dolar, MBA mezunlarına ise 192 bin dolar ödüyordu. BCG ise her iki rakamın da 2 bin dolar gerisinde kalıyordu.

Firmanın Küresel İnsan Kaynakları Başkanı Alicia Pittman, "BCG, çalışmak için her zaman son derece rekabetçi bir firma oldu ve şu anda yüzde 1'in altında bir kabul oranıyla yılda yaklaşık 2 milyon başvuru alıyor." değerlendirmesini yaptı. Pittman, firmanın küresel yetenek tabanını yapay zeka mühendisleri, veri bilimcileri, BT mimarları ve derin endüstri uzmanlarıyla genişletmeye devam ettiğini sözlerine ekledi.

Yapay zeka sektörü büyümeyi destekliyor

Daha rekabetçi iş piyasası, danışmanlık gelirlerindeki büyümenin yeniden toparlanmasıyla aynı döneme denk geliyor. Bu toparlanma kısmen grupların yapay zekayı uygulamasına yardımcı olan çalışma dalgasıyla destekleniyor. Ancak büyüme, şirketlerin yeni dijital stratejiler uygulamak için danışmanlara yöneldiği Covid-19 salgını sonrasındaki zirvenin altında seyrediyor.

Yapay zeka, müşterilerin daha önce danışmanlara gönderebilecekleri işleri kendi bünyelerinde yapmalarına olanak tanıyor. Bu durum sektörün uzun vadeli geleceği üzerinde soru işaretleri yaratıyor.

Mian, "Başlangıç maaşlarındaki artışlar ve beklediğimiz maksimum performans ikramiyelerindeki yükseliş, talep hattı için güçlü sinyaller veriyor ve şirketlerin bir yıl sonra önlerinde olacak iş miktarı konusunda kendilerinden emin olduklarını gösteriyor." diye konuştu.

Elit danışmanlık şirketleri, yapay zekanın normalde alt düzey çalışanlar tarafından yapılan bazı görevleri otomatikleştirmelerine yardımcı olmasına rağmen, önemli sayıda mezunu işe almaya devam edeceklerini bildirdi.

McKinsey'in Kuzey Amerika Patronu Eric Kutcher bu ay yaptığı açıklamada, firmanın 2027 yılında bu yıla kıyasla yaklaşık yüzde 12 daha fazla yeni danışmanı işe almayı planladığını söyledi.

McKinsey'in Küresel Yetenek Çekme Eş Lideri Blair Ciesil, "Büyük yeteneğin ne kadar değerli olduğunu piyasanın bize söylemesini beklemiyoruz. Biz büyüdükçe, geleceğimizi şekillendirecek insanlara yaptığımız yatırım da büyüyor." ifadesini kullandı.

Araştırma şirketi Source Global, danışmanlık sektörü gelirlerinin önümüzdeki birkaç yıl içinde yüzde 5 ile yüzde 7 arasında büyümesini beklediğini açıkladı. Source Global Teslimat Direktörü Catherine Anderson yakın tarihli bir raporda, "2021 ve 2022'de gördüğümüz patlama olmayabilir ancak danışmanlık pazarı büyüyor." diye yazdı. Anderson, "Danışmanlığın geleceğini nasıl hayal ederseniz edin, veri ve teknoloji sunumlarına ve becerilerine duyulan ihtiyaç her şeyden önemlidir." değerlendirmesini yaptı.

Nvidia hakimiyetine meydan okumak

Bu hamle, OpenAI’ın yapay zeka işlem gücünü hızla artırmak için birden fazla yönteme başvurduğunu gösteriyor. Şirket, yapay zeka modellerini desteklemek amacıyla bu yılın ilerleyen dönemlerinde kendi çiplerini kullanmaya başlayacağını zaten duyurmuştu. OpenAI, kendi yapay zeka çiplerini geliştirmek ve bu alandaki Nvidia hakimiyetine meydan okumak için çalışan çok sayıda şirkete katılıyor.

Broadcom ile birlikte geliştirilen OpenAI’ın şirketiçi Jalapeno adlı çipleri, Google’ın eski çalışanlarının katkılarıyla oluşturuldu. OpenAI’ın çip ekibini yöneten Richard Ho, daha önce Google’ın yarı iletkenlerinin geliştirilmesinde görev almıştı. Bu çipler, tensör işleme birimleri veya kısaca TPU’lar olarak biliniyor.

Google, TPU’ları üzerinde çalışmaya 10 yıldan uzun bir süre önce başladı. Başlangıçta bu işlemciler, şirketin web arama motorunu hızlandırmak ve verimliliği artırmak amacıyla kullanılıyordu. Ancak bu çiplerin yapay zeka iş yüklerini yönetmek açısından da değerli olduğu kısa sürede anlaşıldı. Son yıllarda TPU’lar, Nvidia’nın büyük rağbet gören grafik işlem birimlerine alternatif olarak öne çıktı.

Oracle da salı günü yaptığı açıklamada, TPU’ların kendi bulut bilişim altyapısı üzerinden kullanılabileceğini duyurdu. Google yöneticisi Amin Vahdat söz konusu anlaşmayı duyuran açıklamasında, “Yapay zekanın bir sonraki nesli, çeşitli hesaplama çözümlerine ihtiyaç duyacak” dedi.

Şirketin satış gelirleri 117 milyar 890,3 milyon liradan 151 milyar 486,1 milyon liraya ulaştı. Üçüncü çeyrek ana ortaklık net kârı 11 milyar 227 milyon lira olarak kaydedildi.

Üçüncü çeyrekte güçlü satış büyümesi

ASELSAN'ın üçüncü çeyrek satış gelirleri de artış gösterdi. Geçen yılın aynı döneminde 42 milyar 982,8 milyon lira olan satışlar 58 milyar 62,7 milyon liraya çıktı.

Üçüncü çeyrekte brüt kâr 12 milyar 467,6 milyon liradan 17 milyar 834,6 milyon liraya yükseldi. Esas faaliyet kârı ise 9 milyar 737,2 milyon liradan 15 milyar 522,8 milyon liraya ulaştı.

Üçüncü çeyrek toplam dönem kârı 6 milyar 92,3 milyon liradan 11 milyar 94,9 milyon liraya yükseldi. Ana ortaklık net kârı geçen yılın aynı çeyreğindeki 6 milyar 182,1 milyon lira seviyesinden 11 milyar 227 milyon liraya çıktı.

Dokuz aylık faaliyet kârı 39,3 milyar lira oldu

Şirketin ilk dokuz aylık brüt kârı 36 milyar 439 milyon liradan 47 milyar 496,2 milyon liraya yükseldi. Esas faaliyet kârı 34 milyar 85,3 milyon liradan 39 milyar 308,8 milyon liraya çıktı.

Bu dönemde araştırma ve geliştirme giderleri 4 milyar 488,9 milyon lira, genel yönetim giderleri 6 milyar 562,1 milyon lira, pazarlama giderleri ise 3 milyar 722,2 milyon lira oldu.

Finansman giderleri 13 milyar 767,8 milyon liradan 12 milyar 348,9 milyon liraya geriledi. Net parasal pozisyon kaybı ise 20 milyar 355,4 milyon liradan 7 milyar 946,6 milyon liraya indi.

Vergi öncesi kâr 3 milyar 442,6 milyon liradan 23 milyar 564,9 milyon liraya yükseldi. Toplam dönem kârı 15 milyar 32,9 milyon liradan 26 milyar 349,6 milyon liraya çıktı.

2026 hedefi yüzde 10'un üzerinde büyüme

ASELSAN yönetimi gelecek dönem hedeflerini de paylaştı. Enflasyon muhasebesi dahil 2026 yılı gelir artışı hedefi yüzde 10'un üzerinde belirlendi. Kur farkından arındırılmış FAVÖK marjı hedefi yüzde 24'ün üzerinde, yatırım harcamaları hedefi ise 50 milyar liranın üzerinde açıklandı.

Eylül sonu itibarıyla şirketin brüt kâr marjı yüzde 31,4, faaliyet kâr marjı yüzde 21,6 olarak gerçekleşti. Düzeltilmiş FAVÖK marjı yüzde 26,8, net kâr marjı ise yüzde 17,4 oldu.

ASELSAN'ın 30 Eylül 2026 itibarıyla kredi bakiyesi 1 milyar 779 milyon dolar eşdeğerinde gerçekleşti. Toplam finansal borçların aktiflere oranı 2025 sonundaki yüzde 10 seviyesinden yüzde 14,1'e yükseldi.

Cari oran 1,39'dan 1,45'e çıkarken, likidite oranı 0,80'den 0,77'ye geriledi. Özkaynak kârlılığı yüzde 13,7'den yüzde 16,6'ya, aktif kârlılığı ise yüzde 8'den yüzde 9,3'e yükseldi.

Dünyanın en prestijli savunma sanayi listelerinden biri olan Defense News Top 100'de ASELSAN'ın yükselişi sürdü. Şirket, 2025 yılındaki 43'üncü sıradan 2026 yılında 40'ıncı sıraya yükseldi.

Aynı dönemde ithalat yüzde 5,6 yükselişle 31 milyar 130 milyon dolara çıktı. Dış ticaret açığı ise yıllık bazda yüzde 25,8 azaldı. Açık 6 milyar 957 milyon dolardan 5 milyar 163 milyon dolara düştü. İhracatın ithalatı karşılama oranı eylülde yüzde 83,4 seviyesine yükseldi. Bu oran geçen yılın aynı ayında yüzde 76,4 idi.

Ocak-eylül döneminde ihracat arttı

Yılın ilk dokuz ayında ihracat geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 5,2 arttı. İhracat 210 milyar 952 milyon dolar oldu. İthalat ise yüzde 5,3 yükselişle 281 milyar 919 milyon dolara ulaştı.

Bu dönemde dış ticaret açığı yüzde 5,7 artışla 70 milyar 967 milyon dolara çıktı. İhracatın ithalatı karşılama oranı ise yüzde 74,8 olarak kayıtlara geçti.

Enerji ürünleri ve parasal olmayan altın hariç tutulduğunda ihracat yüzde 10,5 arttı. Bu rakam 23 milyar 385 milyon dolara yükseldi. Aynı kalemler hariç ithalat yüzde 6,7 artışla 23 milyar 926 milyon dolara çıktı.

Enerji ve altın hariç dış ticaret açığı eylülde 541 milyon dolar oldu. Dış ticaret hacmi yüzde 8,5 artışla 47 milyar 310 milyon dolara ulaştı. Bu kategoride ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 97,7'yi buldu.

İhracatta imalat sanayisi lider

Eylül ayında ihracatta imalat sanayisinin payı yüzde 93,4 oldu. Tarım, ormancılık ve balıkçılık sektörü yüzde 3,5 pay aldı. Madencilik ve taş ocakçılığının payı ise yüzde 2,2'de kaldı.

Ocak-eylül döneminde de imalat sanayisinin ihracattaki payı yüzde 93,8 oldu. İthalatta ara malların payı eylülde yüzde 69,9 olarak belirlendi. Sermaye malları yüzde 15,4, tüketim malları yüzde 14,6 pay aldı.

Yüksek teknoloji ürünlerinin imalat sanayisi ihracatı içindeki payı eylülde yüzde 4,1 oldu. Bu oran ithalatta ise yüzde 12,7 olarak gerçekleşti.

En fazla dış satım yapılan ülkeler

Eylül ayında en fazla ihracat 2 milyar 46 milyon dolarla Almanya'ya yapıldı. Onu 1 milyar 913 milyon dolarla ABD izledi. Birleşik Krallık 1 milyar 442 milyon dolarla üçüncü sırada yer aldı.

Irak'a 1 milyar 186 milyon dolar, İtalya'ya 1 milyar 128 milyon dolar ihracat yapıldı. İlk beş ülkeye yapılan ihracat toplam ihracatın yüzde 29,7'sini oluşturdu. Dokuz aylık dönemde de Almanya 17 milyar 89 milyon dolarla ilk sırayı korudu.

İthalatta ise eylül ayında Çin 5 milyar 264 milyon dolarla zirvede yer aldı. Onu 2 milyar 246 milyon dolarla Almanya takip etti. Rusya'dan 1 milyar 848 milyon dolarlık ithalat yapıldı.

ABD'den ithalat 1 milyar 776 milyon dolar, İtalya'dan ise 1 milyar 136 milyon dolar oldu. İlk beş ülkeden yapılan ithalat, toplam ithalatın yüzde 39,4'ünü oluşturdu.

Özel ticaret sistemi rakamları

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre eylülde ihracat yüzde 2,1 arttı. İthalat ise bir önceki aya göre yüzde 2,8 yükseldi. Takvim etkilerinden arındırılmış verilere göre ihracat yıllık bazda yüzde 15,6 artış gösterdi.

Özel Ticaret Sistemi verilerine göre eylülde ihracat yüzde 14,8 arttı. İhracat 23 milyar 506 milyon dolara ulaştı. İthalat ise yüzde 3 artışla 28 milyar 852 milyon dolara çıktı.

Bu kapsamda eylül ayında dış ticaret açığı yüzde 29,2 azaldı. Açık 5 milyar 347 milyon dolara geriledi. Sistemde ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 81,5'e yükseldi.

Ocak-eylül döneminde ihracat 192 milyar 105 milyon dolar oldu. İthalat ise 264 milyar 676 milyon dolara çıktı. Dokuz aylık dış ticaret açığı 72 milyar 571 milyon dolara yükseldi.

Reliance holdinginin yirmi yıl aradan sonraki ilk halka arzı, Ambani'nin Reliance'ı petrol ve kimya sektörlerinde faaliyet gösteren bir holdingden tüketici ürünleri ve teknolojiyi kapsayan, her alanda faaliyet gösteren bir şirkete dönüştürme planını ileriye taşıyor.

Halka arz törenine Mukesh Ambani, en büyük oğlu ve Jio'nun genel müdürü Akash Ambani ile eşi Nita Ambani katıldı. Ambani'nin diğer çocukları Isha ve Anant Ambani de törende yer aldı. Hisse başına 1.119 rupilik halka arz fiyatına karşılık, hisse senedi borsada 1.358 rupiden işlem görmeye başladı. Jio'nun piyasa değeri, Bharti Airtel ve HDFC Bank'ı geride bırakarak bu ölçüte göre Hindistan'ın en büyük ikinci şirketi konumuna yükseldi.

Hindistan’da bu yıl 246 şirket halka arz gerçekleştirdi

Çeşitli aracı kurumlar Jio hisselerinde yükseliş potansiyeli görürken rekabet, yüksek sermaye harcamaları ve Hindistan'ın telekomünikasyon kurallarında yapılan değişiklikler konusunda uyarıda bulundu. Bu değişiklikler arasında frekans spektrumu, lisanslama ve ücretlerle ilgili düzenlemeler de yer alıyor. WealthMills Securities'te hisse senedi stratejisti olan Kranthi Bathini, “Jeopolitik sorunlara ve çalkantılı piyasa koşullarına rağmen Jio, borsadaki ilk işlem gününü güçlü geçirdi. Bundan sonraki süreçte hisse senedinin yönünü gelirler ve kazançlar belirleyecek” dedi.

LSEG verilerine göre Hindistan, bu yıl gerçekleştirilen işlem sayısı bakımından dünyanın en hareketli halka arz piyasası haline geldi. Şimdiye kadar 246 şirket borsaya kote oldu. Ancak elde edilen fon miktarı bakımından 13,5 milyar dolarla dördüncü sırada yer aldı; ABD, Çin anakarası ve Hong Kong'un gerisinde kaldı.

Hindistan’ın en zengin 100 insanı

Halka arz öncesi sürekli vadeli işlemler, kripto piyasasının en popüler türev ürünlerine nispeten yeni bir boyut kazandırıyor. Geleneksel olarak bu ürünler, yatırımcıların borç alınan parayla Bitcoin ve diğer dijital para birimlerinin fiyat hareketleri üzerine işlem yapmasına olanak tanıyor; kaldıraç oranları kimi zaman 100’e 1’e kadar çıkabiliyor. Geleneksel vadeli işlem farklı olarak bu sözleşmelerin vade sonu bulunmuyor ve haftanın yedi günü, günün 24 saati işlem görebiliyor. Kripto sürekli vadeli işlemler piyasası son dönemde büyük bir büyüme kaydetti. CoinGecko Research verilerine göre ortalama aylık işlem hacminin yaklaşık 4,7 trilyon dolar olduğu tahmin ediliyor.

SpaceX tahmini

Kripto meraklıları, sürekli vadeli işlemlerin fiyat keşfinde giderek daha önemli bir rol oynadığını savunuyor. Örneğin, SpaceX’in haziran ayındaki halka arzından önce Wall Street bankacıları hisse başına arz fiyatını 135 dolar olarak belirlemişti. Kripto yatırımcıları ise SpaceX’in borsada işlem görmeye başlamasından bir gün önce hisse fiyatının yaklaşık 173 dolar olacağı yönünde pozisyon alıyordu. İlk işlem seansının başlamasından hemen önce kripto piyasasındaki bu bahisler yaklaşık 158 dolara geriledi. İlk işlem seansı 150 dolardan açıldı ve 160,95 dolardan kapandı. Bu da bankaların belirlediği fiyatın yaklaşık yüzde 19 üzerindeydi. Kripto piyasası açılış fiyatını olduğundan yüksek tahmin etmişti ancak halka açık piyasalardaki yatırımcıların hisseler için önemli ölçüde daha fazla ödemeye razı olacağını doğru öngörmüştü.

Veri sağlayıcısı DeFiLlama’ya göre, bir düzineden fazla kripto borsasındaki Anthropic sözleşmelerinin toplam açık pozisyon değeri 134 milyon dolar. Şirketin finansal açıklamaları, yatırımcıların değerlendirmesi gereken pek çok unsur içeriyor. Anthropic, 2026’nın ilk yarısında 16,3 milyar dolar gelir elde etti. Bu rakam, bir önceki yılın aynı dönemindeki yalnızca 1,2 milyar dolarlık gelire kıyasla büyük bir artışa işaret ediyor. Ancak şirket aynı dönemde şaşırtıcı ölçüde yüksek, 80,7 milyar dolarlık net zarar açıkladı. Bu zararın büyük bölümü, dönüştürülebilir borçlarla bağlantılı nakit dışı muhasebe düzeltmelerinden kaynaklandı. Anthropic’in şirket değerlemesi yükseldikçe söz konusu borçlar, muhasebe kayıtlarında daha maliyetli hale geldi. Şirket ayrıca Google, Amazon Web Services ve Microsoft ile yapılan çok yıllı anlaşmalar da dahil olmak üzere bilgi işlem gücü ve altyapıya 500 milyar doların üzerinde harcama yapmayı taahhüt etti. Bu anlaşmaların birçoğu iptal edilemiyor.

94 sayfa risklere ayrıldı

Anthropic’in halka arz dosyasında, giderek daha güçlü yapay zeka sistemleri geliştirmenin içerdiği önemli riskler de vurgulanıyor. Başvurunun yaklaşık üçte birini oluşturan 94 sayfa, rekabet ve kârlılıkla ilgili bilindik kaygılardan gelişmiş yapay zeka sistemlerinin “insanlık için felaket niteliğinde veya varoluşsal riskler” oluşturabileceği ihtimaline kadar uzanan potansiyel tehlikelere ayrılmış durumda.

Şirket, kendi modelleri de dahil olmak üzere yapay zeka modellerinin kapatılmaya direnmeye çalıştığı, bilgileri gizlediği veya manipüle ettiği ve “şantaja benzeyen davranışlar” da dahil olmak üzere zorlayıcı davranışlar sergilediği konusunda uyarıda bulundu. Siber güvenlik testleri sırasında yaşanan özellikle rahatsız edici bir olayda, Anthropic modelinin erken bir sürümü bir parola keşfetti. Model, bu parolayı kullanarak gerçek bir üçüncü taraf bilgisayar sisteminde yönetici erişimi elde etti, ek kimlik bilgileri topladı, sistem ayarlarını değiştirdi ve bir kişinin kişisel bilgilerine erişti. Anthropic, olaydan etkilenen taraflara bildirim yapıldığını açıkladı.

Şirketin satış gelirlerinde gerileme görüldü. Geçtiğimiz yıl 78,34 milyar lira olan satış gelirleri, bu yılın aynı döneminde 69,19 milyar liraya düştü.

Brüt kâr ve faaliyet marjları geriledi

CarrefourSA'nın ocak-eylül dönemindeki satış maliyetleri 54,12 milyar lira oldu. Brüt kâr ise geçen yılki 18,4 milyar liradan 15,07 milyar liraya geriledi.

Şirketin brüt kâr marjı yüzde 23,49'dan yüzde 21,78'e indi. Esas faaliyet zararı ise 6,98 milyar liradan 7,32 milyar liraya çıktı. Esas faaliyet kâr marjı eksi yüzde 8,92'den eksi yüzde 10,59'a düştü.

Dokuz aylık dönemde pazarlama giderleri 16,1 milyar lira olarak hesaplandı. Genel yönetim giderleri ise 2,15 milyar lira seviyesinde gerçekleşti.

Finansman giderleri 8,8 milyar liraya ulaştı

Şirketin finansman giderleri geçen yılki 7,54 milyar liradan 8,8 milyar liraya yükseldi. Finansman gelirleri 43,9 milyon liradan 333,9 milyon liraya çıktı.

Net parasal pozisyon kazancı 7,53 milyar liradan 8,64 milyar liraya ulaştı. Vergi öncesi zarar ise 7,55 milyar liradan 7,26 milyar liraya indi.

Yılın üçüncü çeyreğinde satış gelirleri 23,17 milyar lira seviyesinde kaldı. Şirket, sadece üçüncü çeyrekte 1,96 milyar lira net zarar yazdı.

Temmuz ayındaki hisse devrinde borç tasfiyesi öne çıkmıştı

Şirketin açıkladığı bu tablo, geçtiğimiz temmuz ayında tamamlanan hisse devri sürecini hatırlattı. Bilindiği üzere Sabancı Holding ve Carrefour Nederland BV, şirketteki paylarını Yeni Mağazacılık A.Ş.'ye devretmişti.

Söz konusu devir işleminde, satıcı tarafın alıcı şirkete ek ödeme yaptığı kamuoyuna yansımıştı. CarrefourSA'nın birikmiş borç yükü nedeniyle satıcıların, hisse devrinin yanı sıra borç tasfiyesi için fon sağladığı belirtilmişti.

Yeni ana ortak Yeni Mağazacılık A.Ş. (A101), finansal yapıyı güçlendirmek için şirkete ağustos ayında 15,92 milyar lira sermaye avansı aktardı. Ekim ayında yapılan 4,87 milyar liralık ek ödemeyle toplam sermaye avansı 20,8 milyar liraya ulaştı.

Bu fon girişinin de etkisiyle mali yapıda toparlanma emareleri görüldü. 2025 sonunda eksi 1,22 milyar lira olan özkaynaklar, eylül sonunda 8,74 milyar liraya yükseldi.

Mehta, Instacart’ı 10 yılı aşkın süre yönetti ve şirketi 2023’te halka arz etti. Halka arz sırasında yönetim kurulu başkanlığından istifa etti ancak hisselerinin önemli bir bölümünü elinde tuttu. Nisan 2026’da sunulan son vekaletnameye göre Mehta’nın şirkette yüzde 7 payı, yani yaklaşık 17 milyon hissesi bulunuyordu. Forbes, Mehta’nın hala bu paya sahip olduğunu tahmin ediyor. O tarihten bu yana hisselerinin bir kısmını daha düşük fiyatlardan satmışsa bugün serveti daha düşük olabilir. DoorDash hisse başına 71 doların üzerinde ödeme yaparsa Mehta, hisse senetleri ve opsiyonlardan elde edeceği kazançla vergiler öncesinde yaklaşık 250 milyon dolar daha zengin olacak.

Mehta, Instacart’tan ayrıldığından beri yoğun bir çalışma temposunu sürdürdü. 2023’te, uzaktan sağlık hizmeti sunan kliniklerin sigorta ödemelerini kolaylaştıran, Tennessee merkezli sağlık girişimi Bridge’i kurucu ortak olarak hayata geçirdi ancak şirkette günlük operasyonları yürüten bir görev üstlenmedi. Bu yılın başlarında ise Abundance adını verdiği kendi hedge fonunu kurdu. Fonun 100 milyon dolar topladığı bildiriliyor. Merkezi Kaliforniya’nın Palo Alto kentinde bulunan fon, hem uzun hem de kısa pozisyon stratejilerini kullanarak hisse senetlerini seçmek için binlerce yapay zeka ajanından yararlanıyor.

Kendi şirketini kurma hayali

Instacart’ın hikayesi, Mehta’nın göç yolculuğuyla iç içe geçmiş durumda. Hindistan’da doğan Mehta, ailesiyle birlikte 14 yaşındayken, 2000 yılında Kanada’ya göç etmeden önce Libya’da büyüdü. Ontario’da ilk Batı tarzı marketini gören Mehta, etrafındaki ürün bolluğuna inanamadı. Waterloo Üniversitesi’nden mezun olduktan sonra BlackBerry’de dört ay çalıştı ve ardından Amazon’a katıldı. Burada tedarik zinciri mühendisi olarak görev yaptı; depo envanterini yönetiyor ve maliyetleri düşürmek için gönderileri birleştiriyordu. Ancak kendi şirketini kurmayı hayal ediyordu. İki yıl boyunca geceleri ve hafta sonları çalışarak 20 farklı girişim fikrini denedi: Yemekler için Groupon benzeri bir platform, restoranlara yönelik bir puanlama uygulaması ve hatta avukatlar için bir sosyal ağ.

Market alışverişi teslimatı yapan bir uygulama fikri, o sırada 24 yaşında olan Mehta’nın bir gün San Francisco’daki buzdolabını açıp içinde tek bir şişe Sriracha sosu dışında hiçbir şey bulamamasıyla aklına geldi. Uygulamanın prototipini birkaç ay içinde geliştirdi. Ardından market ürünlerinin fotoğraflarını bizzat çekti, alışverişlerin çoğunu kendisi yaptı ve teslimatları kendi Uber hesabı üzerinden gerçekleştirdi. Başvuru süresini kaçırmış olmasına rağmen, uygulamasını kullanarak hızlandırma programının yöneticisine altılı bir bira paketi gönderip teslimat hizmetinin gerçekten çalıştığını kanıtladıktan sonra Y Combinator’ın 2012 dönemine kabul edildi.

Sonraki 10 yıl boyunca Mehta, Instacart’ı defalarca iflasın eşiğinden uzaklaştırmayı başardı. Bunlar arasında, en büyük müşterisi Whole Foods’un 2017’de rakibi Amazon tarafından satın alınmasının ardından şirketin iş modelini nasıl değiştireceğini belirlemek ve 2020’de pandeminin ilk haftalarında talebin beş katına çıkmasıyla başa çıkmak da vardı.

"Hayatımın eseri oldu"

Mehta, özel mülkiyetteki girişimin yaklaşık yüzde 10’una sahip olması sayesinde 2021’de ilk kez milyarderler arasına girdi. O dönemde Andreessen Horowitz, Sequoia ve Khosla Ventures gibi yatırımcıların değerini 39 milyar dolar olarak belirlediği şirket sayesinde tahmini net serveti 3,5 milyar dolara ulaşmıştı. Mehta, aynı yıl Forbes’a verdiği demeçte, “Ben 20 yıllık bir oyun oynuyorum. Market sektörü dünyanın en büyük perakende kategorisi ama hala dijitalleşmiş değil. Geleceğin neler getireceği konusunda heyecanlıyız" demişti. 

Temmuz 2021’de Instacart, dışarıdan atanan ilk CEO’su Fidji Simo’yu göreve getirdi. Sonraki iki yıl boyunca şirket, özel piyasadaki değerlemesini korumakta zorlandı. Instacart Nasdaq’ta halka açıldığında hisseleri, ilk işlem gününü 11 milyar doların üzerinde bir piyasa değeriyle kapattı. Bu, şirketin zirvedeki değerlemesinin üçte birinden daha azdı. Aynı gün Mehta, önceden planlanmış bir değişiklik kapsamında yönetim kurulu başkanlığından ayrıldı ve Simo başkanlık görevini devraldı. Mehta, Instacart’ın günlük yönetiminden çekilme kararını açıklarken şöyle demişti: “Instacart, hayatımın eseri oldu. Ancak bunun şirketimizin geleceği açısından uzun vadede daha iyi bir karar olacağı sonucuna vardığımda, karar vermek kolaylaştı.”
 

Öne çıkanlar

• The Guardian’ın haberine göre Kaliforniya’da Prop. 40 olarak adlandırılan servet vergisine karşı yürütülen kampanya için 340 milyon dolardan fazla kaynak topladı. Karşı kampanya, eylül ayının ilk yarısında günde 1 milyon dolardan fazla harcama yaptı.

• Vergiyi destekleyen sağlık çalışanları sendikasının başkanı Dave Regan New York Times Magazine’e verdiği demeçte, karşıtların 3 Kasım’daki seçime kadar en az 400 milyon doları tüketmesini beklediğini söyledi.

• Anketler, milyarderlerden servetlerinin yüzde 5’ine eşit tek seferlik bir vergi alınmasını sağlayacak olan düzenlemenin, harcamalar arttıkça seçmenler arasındaki desteğini kaybettiğini gösteriyor.

• Ağustos ile eylül ortası arasında yapılan altı ankette, Kaliforniya sakinlerinin Prop. 40’a “evet” oyu verme eğiliminde olduğu ve desteğin yüzde 2 ile yüzde 10 arasında değişen farklarla önde bulunduğu görüldü. Ancak Independent Voter Project tarafından eylül sonunda yapılan bir ankette, karşıtların yüzde 4’lük bir üstünlüğe sahip olduğu belirtildi. Manhattan Institute tarafından yapılan en son ankette ise “hayır” oylarının artık 15 puan önde olduğu ifade edildi.

• Verginin destekçileri, federal sağlık hizmetleri finansmanındaki kesintileri telafi etmek için bu verginin gerekli olduğunu söylüyor. Ancak aralarında Kaliforniya’nın Demokrat Valisi Gavin Newsom’un da bulunduğu karşıtlar, vergi tehdidinin bile milyarderleri eyaletten uzaklaştırdığını savunuyor. Onlara göre bu değişim, uzun vadede Kaliforniya ekonomisine ve bütçesine faydadan çok zarar verecek.

• Vergiye karşı çıkan varlıklı isimler arasında Google’ın kurucu ortakları Sergey Brin ve Larry Page, Eric Schmidt, Palantir’den Peter Thiel, risk sermayedarları John Doerr, Vinod Khosla ve Michael Moritz, kripto para milyarderi Chris Larsen ve Stripe’ın kurucu ortağı Patrick Collison bulunuyor.

• Kaliforniya’nın en büyük sağlık çalışanları sendikası konumundaki kuruluşun vergiyi desteklemek amacıyla topladığı para 32 milyon dolar. Bu tutar, karşıtların oluşturduğu devasa finansman kaynağının yüzde 10’undan daha az.

Arka plan

Prop. 40, net serveti 1 milyar doları aşan kişilerin kazançlarını ve varlıklarını vergilendirecek. Vergi gelirlerinin yaklaşık yüzde 90’ı kamu sağlık hizmetleri için kullanılacak. Karşıtlar, verginin anayasaya aykırı olduğunu savunuyor. Uzun süredir Kaliforniya’nın Silikon Vadisi yakınlarında yaşayan önde gelen teknoloji yöneticileri, vergiye karşı yürütülen kampanyalara büyük miktarlarda finansman sağladı.

Vergi, Kaliforniya’da “servet göçü” olarak anılmaya başlayan sürece de katkıda bulundu. Newsom’un da aralarında bulunduğu karşıtlar, eyaletin gelir vergisi için  yüksek kazançlı kişilere büyük ölçüde bağımlı olduğuna dikkat çekiyor. Milyarderlerin eyaletten ayrılmasının, yüksek gelir grubundan elde edilen vergi gelirlerini azaltacağını ve eyalet bütçesinin yükünü orta sınıf vergi mükelleflerinin omuzlarına bırakacağını belirtiyorlar.

Google’ın kurucularından Page ve Brin, Kaliforniya’daki bazı şirketlerini ya kapattı ya da başka eyaletlere taşıdı. Brin ayrıca Florida ve Nevada’da mülkler satın aldı. Milyarderler Mark Zuckerberg, Peter Thiel, Don Hankey, Travis Kalanick ve Andy Fang da eyalet dışında yeni konutlar satın aldı veya taşınacaklarını açıkladı.

Kaliforniya’nın servet vergisini durdurmak için ağış yapan isimler

• Sergey Brin: 138 milyon dolar
• John Doerr: 40 milyon dolar
• Eric Schmidt: 35 milyon dolar
• Patrick Collison: 33 milyon dolar
• Vinod Khosla: 12,5 milyon dolar

Forbes değerlemesi

1998 yılında Larry Page ile birlikte Google’ı kuran Brin,  tahmini 240,4 milyar dolarlık net servetiyle dünyanın en zengin beşinci insanı. Risk sermayesi şirketi Kleiner Perkins’in başkanı John Doerr’ın tahmini serveti 21,5 milyar dolar. Google’ın CEO’luğunu 10 yıl boyunca yürüten Schmidt’in tahmini serveti 36 milyar dolar. Kardeşiyle birlikte internet üzerinden ödeme hizmeti sunan Stripe’ı kuran Patrick Collison’ın tahmini serveti 17,5 milyar dolar. Vinod Khosla’nın serveti ise 11 milyar dolar.
 

Domates ve biber fiyatları zirvede

Ekim ayında taze meyve ve sebzeler arasında fiyatı en hızlı yükselen ürün yüzde 52,7 ile domates oldu. Domatesi yüzde 38,8 ile diğer taze biber çeşitleri ve yüzde 37,0 ile salatalık izledi. Aynı kategoride kabak yüzde 34,5, çarliston biber ise yüzde 33,0 oranında zamlandı.

Tüketicinin yüzünü güldüren fiyat düşüşleri narenciye ve bazı meyvelerde yaşandı. Fiyatı en fazla düşen ürün yüzde 32,7 ile limon oldu. Limondaki düşüşü yüzde 9,9 ile elma, yüzde 8,2 ile armut ve ayva takip etti. Ayrıca havuç fiyatları yüzde 6,2, patates fiyatları ise yüzde 2,9 oranında geriledi.

Baharatlar ve badem içi zamlandı

Taze meyve ve sebze dışındaki gıda ürünlerinde en belirgin fiyat artışı baharatlarda tespit edildi. Baharat fiyatları ekim ayında yüzde 14,7 oranında yükseldi. Bu grubu yüzde 10,4 ile badem içi, yüzde 7,5 ile beyaz et salam ve yüzde 7,1 ile salça izledi. Bebek sütü fiyatları da yüzde 6,6 oranında artış kaydetti.

Bazı temel gıda ürünlerinin fiyatlarında ise gerileme hesaplandı. Fındık içi fiyatları yüzde 5,8, ay çekirdeği fiyatları yüzde 5,1 ve mercimek fiyatları yüzde 3,2 oranında düştü. Kangal sucuk yüzde 2,3, gofret ise yüzde 2,2 ucuzladı. Raporda, 27 Ekim 2026 itibarıyla diğer kuruluşların henüz gıda enflasyon verisi açıklamadığı bilgisine de yer verildi.

Kuzey Kıbrıs'ta yıllık enflasyon yüzde 35 oldu

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) için hazırlanan KKTC-TEGE verileri de raporda paylaşıldı. Buna göre, KKTC'de 1-25 Ekim döneminde gıda fiyatları aylık bazda yüzde 2,08 artış gösterdi. Ülkede ölçülen yıllık gıda enflasyonu ise yüzde 35 seviyesine ulaştı.

Öne çıkanlar

• Bir sonraki çeyrek dönem finansal sonuçlarını çarşamba günü açıklayacak olan Microsoft, ABD, Kanada, Hindistan ve Birleşik Krallık’taki uygun çalışanlarına işten ayrılma paketleri sunuyor. Şirket, bu adımın “değişime yaklaşımımızı nasıl geliştirdiğimizin önemli bir bölümünü yansıttığını: daha fazla esneklik yaratmayı ve mümkün olduğunda çalışanlara kariyerlerinin bir sonraki aşamasını şekillendirmeleri için daha fazla seçenek sunmayı” amaçladığını belirtti.

• Reuters’a konuşan ve adı açıklanmayan bir kaynağa göre uygun çalışanlar arasında üst düzey yönetim ve yönetim kurulu seviyesindeki yöneticiler dışında Copilot, finans, insan kaynakları ve Xbox gibi bölümlerde çalışanların neredeyse tamamı bulunuyor. Kaynağa göre pazarlama, ticari iş birimi ve güvenlik bölümleri kapsam dışında tutuldu.

• CNBC’nin haberine göre çalışanların, teklifi kabul edip etmeyeceklerini aralık ayında şirkete bildirmeleri gerekiyor. Teklifi kabul edenler 31 Aralık’ta şirketten ayrılacak.

• Bu adım, Microsoft’un ABD’deki çalışanlarının yaklaşık yüzde 7’sine (yaklaşık 8 bin 750 kişi) yönelik ilk gönüllü erken emeklilik programını duyurmasından altı ay sonra geldi. Şirket, teklif sunulan çalışanların yüzde 30’unun programı kabul ettiğini açıkladı. Üç ay sonra Microsoft, 4 bin 800 çalışanını işten çıkardı.

• Çalışanların yüzde 30’unun ayrılmayı kabul etmesi durumunda, yaklaşık 18 bin kişi şirketten ayrılmış olacak. Bu da Microsoft tarihindeki en büyük iş gücü yeniden yapılandırmasıyla aynı büyüklüğe ulaşılması anlamına geliyor. Şirket, Nokia’yı satın aldığı 2014 yılında 18 bin çalışanını işten çıkarmıştı.

Arka plan

Microsoft, faaliyet giderlerini kontrol altında tutmak ve yapay zeka işlerini büyütmek için yaptığı benzeri görülmemiş sermaye harcamalarının etkisini dengelemek amacıyla ciddi bir finansal baskıyla karşı karşıya. Şirket, 2026 yılında veri merkezleri, sıvı soğutma sistemleri, enerji şebekeleri ve özel tasarım yapay zeka donanımları için 175 milyar ila 190 milyar dolar arasında yatırım yapmayı planlıyor. Yatırımcılar ise şirketlerin, getirisi yapılan harcamaları karşılamaya yetmeyebilecek bir teknolojiye giderek daha fazla para yatırmasından endişe duyuyor.

Microsoft’un yapay zeka yarışındaki rolü, Copilot yazılım asistanı aracılığıyla üretken yapay zekayı doğrudan şirketlerin iş akışlarına entegre etmeye dayanıyor. Şirket ayrıca, iş ortağı OpenAI’ın modelleri de dahil olmak üzere en gelişmiş yapay zeka modellerini eğitmek ve çalıştırmak için gereken devasa bulut tabanlı süper bilgisayar kapasitesini Azure platformu üzerinden kiralıyor. Microsoft, 2027 mali yılının ilk çeyreğinde Azure gelirlerinin yaklaşık yüzde 45 büyümesini öngördü.

Forbes değerlemesi

Microsoft’un kurucu ortağı Bill Gates’in tahmini serveti 119 milyar dolar. Bu rakam, onu dünyanın en zengin 16. kişisi yapıyor. Gates’in net serveti bu yıl yaklaşık yüzde 10 arttı. Şirketteki hissesi yüzde 1’in altında olan Gates’in Microsoft hisseleri de yılbaşından bu yana yüzde 12 yükseldi. Microsoft ile bağlantılı diğer milyarderler arasında eski CEO Steve Ballmer (163,8 milyar dolar), mevcut CEO Satya Nadella (1,4 milyar dolar) ve şirketin ilk dönem çalışanlarından Charles Simonyi (8,8 milyar dolar) bulunuyor.
 

Öne çıkanlar

• Dell, Forbes’un Gerçek Zamanlı Milyarderler Listesinde Brin’i geride bırakarak dördüncü sıraya yükseldi. Dell’in tahmini net serveti yüzde 2,4 artarak 243 milyar dolara ulaştı.

• Dell Technologies hisseleri 26 Ekim'de yüzde 3’ten fazla yükselerek 472,43 dolara çıktı. Böylece hisseler, Barclays’in şirketin notunu düşürmesinin ardından yaklaşık bir aydır devam eden düşüşten sınırlı ölçüde toparlandı.

• Alphabet hisselerinin hafif değer kaybetmesiyle Brin’in tahmini serveti yüzde birin altında bir oranda gerileyerek 241,7 milyar dolara düştü. Şirketin hisseleri böylece üst üste beşinci işlem gününü de kayıpla tamamladı.

• Yapay zeka altyapısına yönelik yoğun talep nedeniyle Dell Technologies hisseleri son üç ayın her birinde tüm zamanların en yüksek seviyelerine ulaştı. Bu dönemde Dell, Forbes’un milyarderler listesinde son zamanlarda tekrar tekrar ilk beş arasında yer aldı.

Forbes’un değerlemesi

Şirketinde yaklaşık yüzde 40 hisseye sahip olan Dell, dünyanın en zenginleri sıralamasında Alphabet’in kurucu ortağı Larry Page’in (262,8 milyar dolar), Amazon’un kurucu ortağı Jeff Bezos’un (368,8 milyar dolar) ve Tesla’nın yöneticisi Elon Musk’ın (939,3 milyar dolar) ardından geliyor.

Arka plan

Finansal araştırma platformu TIKR’ın belirttiğine göre Dell’in serveti, kurucusu olduğu şirketin hisse performansıyla birlikte dalgalandı. Dell Technologies hisseleri, Barclays analisti Tim Long’un 14 Ekim’de hisseye ilişkin tavsiyesini “ağırlığını koru” seviyesine indirmesinin ardından geçen ay yaklaşık yüzde 18,5 değer kaybetti. Long, şirketin gelirlerindeki büyümenin önemli bir bölümünün bellek ve RAM fiyatlarındaki artıştan kaynaklandığını savundu.

Dell Technologies, ikinci çeyrek finansal sonuçlarında yıllık bazda yüzde 58 artışla 47 milyar dolar gelir bildirdi. Dell Technologies hisselerindeki payı servetinin önemli bir bölümünü oluştursa da Dell’in varlıkları, özel yatırım şirketi DFO Management’taki yatırımlarını ve Broadcom’daki hisselerini de kapsıyor.

Forbes şirketin kamuoyunda en çok tanınan iki kurucu ortağının, 43 yaşındaki CEO Dario Amodei ile kız kardeşi, Anthropic’in başkanı ve yönetim kurulu başkanı 39 yaşındaki Daniela Amodei’nin hisse paylarının sırasıyla 13,6 milyar dolar ve 13,7 milyar dolar değerinde olduğunu tahmin ediyor. Diğer yöneticiler, çalışanlar ve yatırımcılarla birlikte Nisan 2026’da toplam 4,7 milyar dolarlık, Haziran 2025’te ise 157 milyon dolarlık hisse satışlarına katıldıkları açıklanan tek kurucu ortaklar bu ikisi. Amodei kardeşlerin söz konusu ikincil hisse satışlarında tam olarak ne kadar hisse sattıkları bilinmiyor. Hisse satan diğer önemli isimler arasında 2024’te şirkete katılan Finans Direktörü Krishna Rao ve Daniela Amodei’nin eşi Holden Karnofsky de bulunuyor.

Halka arz sonrası servetleri ne kadar oalcak?

Anthropic’in diğer iki kurucu ortağı olan, kamu yararından sorumlu birimin başındaki 38 yaşındaki Jack Clark ile 42 yaşındaki Bilim Direktörü Jared Kaplan’ın hisselerinin de kişi başına yaklaşık 13,7 milyar dolar değerinde olduğu tahmin ediliyor. Forbes daha önce, Anthropic’in yedi kurucu ortağının her birinin yüzde 1,6’lık hisseye sahip olduğunu ve bu hisselerin mayıs ayındaki özel finansman turunda belirlenen değerlemeye göre 15,5 milyar dolar değerinde olduğunu tahmin etmişti. Şirket, halka arz fiyatını henüz açıklamadı ancak bildirildiğine göre 1,5 trilyon ila 2 trilyon dolar arasında bir değerleme hedefliyor. Bu gerçekleşirse her bir kurucu ortağın net serveti 20 milyar doların üzerine çıkacak.

Anthropic’in kurucu ortaklarının her biri, “Anthropic’teki kişisel hisse varlıklarının yüzde 80’ini hayırseverlik amaçlarına tahsis etme” taahhüdünde bulundu. Ancak halka arz izahnamesinde, bu taahhütlerin geri alınabilir olduğu ve yasal olarak bağlayıcılık taşımadığı belirtiliyor. Bağışçıların yönlendirmesiyle çalışan fonlar olarak bilinen iki hayırseverlik fonu, şirketin mayıs ayındaki finansman turunda belirlenen değerlemeye göre şu anda yaklaşık 260 milyon dolar değerinde Anthropic hissesine sahip. Bu hisselerin ne kadarının hangi kurucu ortak tarafından bağışlandığı bilinmiyor. Bununla birlikte Dario Amodei, söz konusu bağışçı yönlendirmeli fonların (DAF) hisseleri üzerinde tek başına oy kullanma yetkisine sahip.

Anthropic’in yedi kurucu ortağı, şirket hisselerinin toplamda yalnızca yaklaşık yüzde 10’una sahip olmalarına rağmen, şirketin hissedar oylarının yüzde 50,1’ini kontrol eden, ekonomik hak sağlamayan tek bir hisse üzerinde ortak mülkiyete sahip. Anthropic’in “yapay zeka güvenliği, ulusal güvenlik, kamu politikası ve sosyal girişim alanlarında uzmanlığa sahip, mali çıkar gözetmeyen bağımsız bir mütevelli heyeti” olarak tanımladığı Long-Term Benefit Trust adlı kuruluş, Anthropic’in yönetim kurulu üyelerinin çoğunluğunu seçme ve görevden alma yetkisine sahip.

Anthropic, 2021 yılında OpenAI’ın yedi eski çalışanı tarafından kuruldu. Bu çalışanlar, aynı yıl milyarderler Sam Altman ve Greg Brockman’ın kurucu ortakları arasında yer aldığı yapay zeka devinden ayrılmıştı. Mart ayında gerçekleştirdiği son özel finansman turunda 852 milyar dolar değer biçilen OpenAI’ın, bildirildiğine göre 1,25 trilyon dolarlık bir değerleme üzerinden özel yatırımcılardan ek fon toplama sürecinde olduğu belirtiliyor. Şirketin yakın gelecekte halka arz edilmesi de bekleniyor.

Halka arz başvurusunda ortaya çıkan 10 sürpriz

335 sayfalık ilk halka arz dosyası şirketin iç işleyişine ilişkin çarpıcı açıklamalar ve müşteri tabanına dair yeni bilgilerle dolu. Claude’un geliştiricisi halka açılmaya hazırlanırken belge; yapay zeka güvenliği ve kötüye kullanımıyla ilgili uyarıların yanı sıra üst düzey yöneticilerin gelirlerini ve güvenlik harcamalarını da ortaya koydu.

1. Şirketin gelirinin kayda değer bir bölümü, kullanım koşullarını ihlal eden müşterilerden geliyor: Belgede, 30 Eylül 2026’da sona eren dokuz aylık dönemde Anthropic’in gelirinin yaklaşık yüzde 5 ila yüzde 7’sinin modellerini, platformunu ve uygulamalarını kullanım politikalarını veya ticari koşullarını ihlal ederek kullanan müşterilerden elde edildiği tahmin ediliyor.

2. Yöneticilerin kişisel güvenliği için milyonlarca dolar harcandı: Yönetim kurulu, 2025 yılında CEO Dario Amodei ve Başkan Daniela Amodei’nin güvenliğini ve korunmasını artırmak amacıyla “geliştirilmiş kişisel güvenlik hizmetlerinin gerekli” olduğuna karar verdi. Bunun üzerine şirket, Dario’nun kişisel güvenlik hizmetleri için yaklaşık 2,75 milyon dolar, özel hava ulaşımı için 97 bin dolar ve Daniela’nın kişisel koruması, ev güvenliği ve ulaşımı için 1,29 milyon dolar harcadığını açıkladı.

3. Anthropic, Claude’u şirket içinde kullanmak için çalışanlarına ödediğinden daha fazla harcıyor: Anthropic’in Claude’u şirket içi kullanım miktarı ocak ile eylül arasında 250 kattan fazla arttı. Nisan ayında ise Anthropic’in Claude’u şirket içinde kullanmasının aylık değeri, hisse bazlı ücretlendirme hariç tutulduğunda, aylık personel giderlerini aştı.

4. Bazı şirketler Claude için yılda 10 milyon dolardan fazla harcıyor: Belgeye göre şirketin yıllık 100 bin doların üzerinde harcama yapan 11 bin 900’den fazla, 1 milyon doların üzerinde harcama yapan bin 900’den fazla ve 10 milyon doların üzerinde harcama yapan yaklaşık 250 müşterisi bulunuyor.

5. Claude, Claude’u geliştiriyor: Belgeye göre Anthropic’in kod tabanına yapılan katkıların yüzde 90’ından fazlası Claude tarafından yazıldı. Ayrıca 30 Eylül 2026’da sona eren üç aylık dönemde mühendis başına eklenen kod miktarı, 31 Aralık 2024’te sona eren yılın günlük ortalamasının 45 katından fazlaydı.

6. “Güvenlik” kelimesi yüzlerce kez geçiyor: Anthropic’in yapay zekanın en büyük riskleri oluşturduğuna inandığı dört alanı açıkladığı belgede, “güvenlik” kelimesi 250 kez kullanılıyor.

7. Gelirinin dörtte biri yalnızca birkaç müşteriden geliyor: Belgeye göre Anthropic’in en büyük beş müşterisi, 30 Eylül 2026’da sona eren dokuz aylık dönemde şirket gelirinin yaklaşık yüzde 25’ini oluşturdu. Bununla birlikte hiçbir müşteri tek başına gelirin yüzde 10’undan fazlasını temsil etmedi. Ayrıca birçok müşteri ya uzun vadeli sözleşmelere tabi değil ya da sözleşmelerinin yakın zamanda sona ermesi söz konusu. Bu müşteriler, herhangi bir zamanda ve herhangi bir nedenle harcamalarını azaltma veya tamamen durdurma hakkına da sahip.

8. Dünyanın en büyük şirketleri, firmanın hizmetlerine altı haneli tutarlarda para harcıyor: Belgeye göre dünyanın en büyük halka açık şirketlerini sıralayan ve her yıl yayımlanan Forbes Global 2000 listesindeki şirketlerin yüzde 30’undan fazlası, 30 Eylül 2026 itibarıyla Anthropic’in hizmetlerine en az 100 bin dolar harcamıştı.

9. Olağanüstü gelir artışı ancak çok daha büyük zararlar: Anthropic’in geliri, bir önceki yılın aynı dönemindeki 1,2 milyar dolardan yılın ilk yarısında 16,3 milyar dolara yükseldi. Ancak şirketin zararı da bir önceki yılın aynı dönemindeki 13 milyar dolardan 80,7 milyar dolara çıktı.

10. Kamu kurumlarının harcamaları: Şirketin müşterileri arasında hem ABD’deki hem de diğer ülkelerdeki kamu kurumları bulunuyor. Ancak belgede ayrıntıları verilen dönemlerin her birinde bu sözleşmelerden elde edilen gelir, Anthropic’in toplam gelirinin yalnızca yaklaşık yüzde 1’ini oluşturdu.

Dosyaya göre Anthropic ve bazı hissedarları halka arz kapsamında hisse senedi sunuyor. Sunacakları hisse senedi miktarı, daha sonraki bir dosyada açıklanacak. Belgelere göre Anthropic, 2026 yılının ilk altı ayında 16,3 milyar dolarlık gelir karşısında 80,7 milyar dolarlık net zarar kaydetti. Geçen yılın aynı döneminde ise 1,2 milyar dolarlık gelir karşısında 13 milyar dolarlık net zarar kaydetmişti.

SpaceX'in halka arzını geçmeyi planlıyor

Yapay zeka şirketleri, modellerini geliştirmeye devam etmek için yüzlerce milyar doları harcamaya devam ederken, Anthropic rakiplerine karşı üstünlüğünü korumak amacıyla halka açık piyasanın geniş finansman kapasitesinden yararlanmaya çalışıyor. Bloomberg'e göre şirket 9 Kasım haftasından itibaren halka arz için resmi pazarlama faaliyetlerine başlamaya hazırlanıyor. Wall Street Journal'a konuşan kaynaklar ise şirketin, 16 Kasım haftasında halka arz yapmayı planladığını ve 100 milyar dolar veya daha fazla kaynak toplayabileceğini, bunun da şirketin değerini 1,5 trilyon ile 2 trilyon dolar arasına çıkaracağını belirtti.

Konuya yakın kaynakların belirttiğine göre Anthropic, SpaceX’in rekor kıran halka arzının büyüklüğüne ulaşmayı veya bunu aşmayı hedefliyor. Halka arz ekorunun sahibi SpaceX, kısa süre önce 1,77 trilyon dolarlık bir başlangıç değerlemesi üzerinden yaklaşık 86 milyar dolar kaynak topladı. Anthropic halka arzda ne kadar kaynak toplamayı planladığını açıklamadı ancak şirketin 2 trilyon dolarlık değerlemeyle yaklaşık 100 milyar dolarlık kaynak toplayabileceği öne sürülüyor.

Şirket ve rakibi OpenAI, kötü niyetli aktörler tarafından gerçekleştirilen bir dizi çok ses getiren siber saldırı olayının ardından yapay zeka güvenliği konusunda giderek artan bir kamuoyu denetimi ile karşı karşıya kalırken, bu durum Anthropic’in borsaya girişine olası etkisine dair endişeleri artırıyor.

Forbes değerlemesi

Forbes'a göre Anthropic’in kurucu ortağı ve CEO’su Dario Amodei’nin servetinin 15,5 milyar dolar olduğu tahmin ediliyor. Amodei bu tutarla Forbes’un Gerçek Zamanlı Milyarderler listesinde 177. sırada yer alıyor. Kurucu ortak ve başkan Daniela Amodei de tahmini 15,5 milyar dolarlık net servetiyle 177. sırayı paylaşıyor.

Arka plan

Aralarında şirketin CEO'su Dario Amodei’nin de bulunduğu bir grup eski OpenAI çalışanı, 2021 yılında Anthropic’i kurdu. Şirket, OpenAI’ın ChatGPT’si ve Google’ın Gemini’ı gibi rakiplerle rekabet eden bir yapay zeka modeli ailesi olan Claude’u geliştirdi. Amazon, Google ve Nvidia, bu şirkete milyarlarca dolarlık yatırım yaparak çip, veri merkezleri ve yapay zeka teknolojisinin geliştirilmesi ve pazarlanmasına yönelik diğer girişimlere yönelik yatırımların finanse edilmesine katkıda bulundular. Şirket üçüncü çeyrekte gelirini yüzde 45 artırarak 16,8 milyar dolara çıkardı. Şirket, on yıl boyunca bulut hizmetleri, bilgi işlem ve altyapı alanlarına 518 milyar dolarlık harcama yapmayı taahhüt etti ve yılın ilk yarısında bilgi işlem kapasitesi ve altyapı için yaklaşık 9 milyar dolarlık harcama yaptığını açıkladı. Bu tutar, geçen yılın aynı döneminde 2,3 milyar dolardı. 

Kaynaklara göre Avrupa Komisyonu, kısa süre önce hibrit araçların AB’ye girişini kısıtlamak için attığı adımı tekrarlamayı hedefliyor. Komisyon, bu kapsamda Pekin ile anlaşmaya vararak Çin’den yapılan otomobil ithalatını yılda 350 bin araçla sınırlandırdı. Kaynaklara göre bu miktar, misilleme yapılmasını caydıracak kadar yüksek bir seviye olarak değerlendirildi.

Son adım, AB’nin geçen yıl 360 milyar avroya (404 milyar dolar) ulaşan Çin ile arasındaki devasa ticaret açığını azaltmaya yönelik kapsamlı girişiminin bir parçası. AB’nin ticaret işlerini yürüten Komisyon, yerli sanayiyi desteklemeye çalışırken Pekin’in misilleme yapmasını ve bir ticaret savaşının başlamasını önlemek için hassas bir denge gözetiyor. Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen, bu ayın başlarında gazetecilere yaptığı açıklamada, “Sanayilerimiz harekete geçilmesini talep etti ve biz de onları dinledik. Bazı ek korunma önlemleri de dahil olmak üzere karşılık vereceğiz” dedi.

Korunma önlemleri, bir sektördeki ithalatın AB’ye ani ve büyük miktarda artması durumunda Birliğin o sektöre ait ürünleri kısıtlamasına olanak tanıyor. Bloomberg’in daha önce bildirdiğine göre AB, bu durumun söz konusu olduğu alanları belirlemek amacıyla ticaret verilerini incelemeye başladı. Önlemler, hibrit araçlarda olduğu şekliyle ithalat kotaları şeklinde uygulanabileceği gibi belirli bir hacmin üzerindeki ithalata vergi uygulayarak aşırı ürün akışını sınırlayan tarife kotaları biçiminde de uygulanabilir.

Pekin’le anlaşma yapılacak mı?

AB, Pekin’in onayını almadan bu önlemleri tek taraflı olarak yürürlüğe koymayı tercih edebilir. Kaynaklar, planların ve AB’nin hedef alacağı kesin sektörlerin, üye ülkeler ve Çin ile yapılacak görüşmelerin ardından değişebileceği uyarısında bulundu. Çin Ticaret Bakanlığı, bu ayın başlarında yaptığı açıklamada, AB’nin “baskı uygulayarak çıkar elde edeceğini hayal edemeyeceğini ve Çin’in kendi çıkarlarını koruma konusundaki kararlılığını ve kapasitesini küçümsememesi gerektiğini” belirtti.

Çin yine bu ayın başlarında, boyaların, pigmentlerin, pestisitlerin ve ilaçların üretiminde kullanılan kimyasal ara madde p-nitrotoluenin ithalatına yönelik bir damping karşıtı soruşturma başlattığını duyurdu. Kaynaklara göre hibrit otomobillere yönelik planlanan uygulama ve AB’nin daha önce çelik konusunda attığı adım gibi yeni korunma önlemleri de Dünya Ticaret Örgütü kurallarına uygun olacak ve Avrupa Ekonomik Alanı dışındaki diğer ülkelere de uygulanacak.

Kaynaklardan bazıları, Komisyonun hibrit araçlara yönelik kotanın uygulanmasına ilişkin teklifleri gelecek haftalarda sunmayı ve böylece düzenlemenin aralık ayında yürürlüğe girmesini hedeflediğini belirtti. Bu önlemler dört yıl boyunca geçerli olacak. Çin’in kotası, ilk yılın ardından her yıl yüzde 6 artırılacak. Kaynaklardan biri, Japonya ve Güney Kore gibi diğer ülkelerden gelen araçlara yönelik kotaların da benzer bir mantıkla belirleneceğini söyledi.

Devasa ticaret açığı

Çin’den gelen düşük maliyetli ve zaman zaman sübvanse edilen ürünler Avrupa pazarını dolduruyor, sanayileri zayıflatıyor ve istihdamı riske atıyor. Buna, talebin düşmesi ve birçok Avrupa ürününün Çin pazarına erişiminin sınırlı olması da eklenince, günlük 1 milyar doları aşan ve giderek büyüyen devasa bir ticaret açığı ortaya çıkıyor.

AB liderleri, bu ayın başlarında Brüksel’de düzenlenen zirvede, ticaret açığını azaltmak ve Çin’i misilleme yapmaktan caydırmak amacıyla Birliğin yürütme organının tüm ekonomik sektörlerde hızla harekete geçmesi ve yeni yetkiler oluşturması gerektiği konusunda ortak bir tutum sergiledi.

Komisyon, tedarik kaynaklarını çeşitlendirmeye yönelik bir araç ile saldırgan ticari eylemlere hızla karşılık verilmesini sağlayacak bir mekanizmaya ilişkin teklifleri aralık ayının ortasından önce sunmayı planlıyor. Kaynaklara göre yeni mekanizma, belirli mal ve hizmetlerin Birliğin tek pazarına erişimini kısıtlayarak bunu sağlayacak. Bu kısıtlamalar, mevcut seçeneklere kıyasla daha esnek ve daha geniş kapsamlı olacak.

Pekin’in, hibrit araçların ötesinde ihracatına çok daha fazla kısıtlama getirilmesine sıcak bakıp bakmadığı belirsizliğini koruyor. Çin, AB’nin yeni araçlar devreye sokma ihtimaline güçlü tepki gösterdi. AB’nin ticaretten sorumlu yetkilisi Maroš Šefčovič’in, gelecek yılın başlarında kaydedilen ilerlemeyi değerlendirmek ve sonraki adımları görüşmek üzere Çinli mevkidaşlarıyla bir araya gelmesi bekleniyor.

Şimdiye kadar varılan anlaşmalar kapsamında Pekin’in bazı otomobil parçaları, zeytinyağı ve dondurma üzerindeki gümrük vergilerini de düşürmesi öngörülüyor. AB ayrıca Çin pazarına erişimi iyileştirmeyi ve kritik mineraller ile kalıcı mıknatısların ihracatına ilişkin prosedürleri kolaylaştırmayı hedefliyor.

TCMB verileri, reel sektör tahvillerinin toplam büyüklüğünün 16 Ekim itibarıyla 172,5 milyar liraya indiğini gösterdi. Söz konusu tutar, daha önce 185,4 milyar lirayla tarihi zirveye ulaşmıştı. Böylece rekor seviyeden itibaren yaklaşık 12,9 milyar liralık düşüş kaydedildi.

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) verilerine göre, aynı hafta ticari kredilerin toplam büyüklüğü ise 21,8 trilyon lira oldu.

TCMB'den tahvil geri ödemeleri için kredi kolaylığı

Özel sektör tahvillerinde likiditeye ilişkin kaygılar sürerken TCMB, şirketlerin vadesi gelen borçlarını ödemesini kolaylaştırmaya yönelik bir düzenleme yaptı.

Bankalara iletilen yazıya göre, bankalar dışındaki özel sektör kuruluşlarının yurt içinde Türk lirası cinsinden ihraç ettiği borçlanma araçlarının yıl sonuna kadar vadesi dolacak ödemelerini karşılamak amacıyla kullandırılacak TL krediler, ticari kredi büyüme sınırının dışında tutuldu.

Düzenleme, yalnızca 2026 yılının sonuna kadar vadesi gelecek borçlanma araçlarının geri ödemeleri için kullandırılacak kredileri kapsıyor.

Bu adımla kredi değerliliği yüksek şirketlerin banka finansmanına erişiminde kredi büyüme sınırlarından kaynaklanabilecek sorunların önüne geçilmesi ve şirketlerin likidite yönetiminin desteklenmesi amaçlanıyor.

Şimşek'ten KGF vurgusu

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek de Bloomberg HT Genel Yayın Yönetmeni Açıl Sezen'e verdiği özel röportajda, özel sektör tahvil piyasasına yönelik olası destek mekanizmasına ilişkin değerlendirmelerde bulunmuştu.

Özel sektör tahvil piyasasının büyüklüğünün yaklaşık 1 trilyon lira olduğunu belirten Şimşek, yıl sonuna kadar vadesi dolacak tahvillerin toplam tutarının 26,5 milyar lira seviyesinde bulunduğunu söylemişti. Şimşek, bu tutarın Türkiye ekonomisinin geneli içinde sınırlı bir büyüklüğe karşılık geldiğini ifade etmişti.

Şimşek, kamu kaynaklarının kullanılmaması yönünde bir yaklaşım benimsediklerini belirterek, Kredi Garanti Fonu'nun (KGF) kendi öz kaynaklarıyla özel sektör tahvillerine yönelik bir kredi çerçevesi oluşturmasına olumlu baktıklarını açıklamıştı.

Bakan Şimşek, olası mekanizmada Hazine garantisi veya kaynağının bulunmayacağının altını çizerek, sürecin KGF tarafından yürütülmesine yönelik çalışmaların devam ettiğini belirtmişti.

Broadcom ve Meta Platforms’un da aralarında bulunduğu yalnızca 10 şirket, kâr artışının yaklaşık üçte ikisinden sorumlu. Bu şirketler arasında, İran’daki çatışmanın yol açtığı enerji fiyatlarındaki yükselişten yararlanan büyük petrol ve doğal gaz şirketleri de bulunuyor. Bu durum, ABD borsasının yapay zeka yatırımlarına odaklanan az sayıdaki şirkete ve maliyeti ne kadar yüksek olursa olsun bu teknolojiyi destekleyecek altyapıyı kurmaya yönelik yoğun yarışa giderek daha bağımlı hale gelmesinin bir başka göstergesi.

Yapay zeka yatırımlarına yönelik endişeler

Analistlere göre kâr artışının bu denli az sayıda şirkette yoğunlaşmasının yarattığı risk, yapay zeka yatırımlarındaki genel yükselişin temelinde yatan riskle aynı: Teknolojinin, kendisine akıtılan devasa miktardaki paranın karşılığını nihayetinde verememesi. Uzun süredir borsa analistliği yapan Ed Yardeni, başka bir deyişle, korkunun “sonunda bütün bu veri merkezlerini pickleball tesislerine dönüştürmek zorunda kalması” olduğunu söyledi.

Bu endişeler, Meta’nın yoğun bir nakit toplama planının Nasdaq’taki bu yılın en sert satış dalgalarından birini tetiklemesine yardımcı olduğu geçen hafta yeniden gündeme geldi. Birçok yatırımcı, olağanüstü kâr artışının az sayıda şirket tarafından sağlanmasından pek de endişe duymuyor. Daha yavaş bir hızda da olsa genel olarak piyasadaki kârlar artmaya devam ediyor. MAI Capital Management’ın baş piyasa stratejisti Chris Grisanti’ye göre büyümeyi hızlandıran en büyük 10 hisse senedi hesaba katılmasa bile S&P 500’ün geri kalanının kârlarını geçen yıla kıyasla yüzde 10 artırması bekleniyor. Dördüncü yılına giren bir boğa piyasası için bu, özellikle dikkate değer bir performans. Grisanti, “En hızlı büyüyen şirketler şu anda yıldızlardan oluşan bir takımın en iyileri. Ancak takımın geri kalanı da üzerine düşeni yapıyor" dedi. 

İyimser olmak için bir başka neden de yatırımcıların, olağanüstü büyüklükteki kâr artışlarının sonsuza kadar sürmeyeceğini şimdiden fiyatlara yansıtıyor olması. Kâr tahminleri bu yıl hızla yükselirken, hem genel piyasanın hem de büyümeyi sağlayan şirketlerin hisse fiyatları buna kıyasla oldukça sınırlı hareket etti. Bu da hisse senetlerinin yılın başına kıyasla daha ucuz göründüğü anlamına geliyor Grisanti, “Piyasa alışılmadık ölçüde sağduyulu davranıyor. Coşkunun zirve yaptığı bir ortamdan söz edemeyiz" diye konuştu. 

Bununla birlikte Grisanti, ekibinin kâr artışında yavaşlamaya hazırlanmakta olan yatırımcılar arasında yer aldığını söyledi. Ekip, yatırımlarını “kazma ve kürek” yaklaşımından uzaklaştırarak elektrik sağlayıcı şirketlerdeki pozisyonlarını artırıyor. Veri merkezi yatırımları ilerledikçe, bellek çipi arzındaki kısıtlamalar hafiflese bile elektriğe olan talebin artmaya devam edeceği düşünülüyor.

Olağanüstü talep

Nvidia ve Micron’un kârları, tedarikçilere olağanüstü bir fiyat belirleme gücü kazandıran bellek çiplerine ve diğer yapay zeka çiplerine yönelik olağanüstü taleple desteklendi. Rakamlar çarpıcı: Micron, geçen ay üç aylık kârının bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla 10 kattan fazla arttığını, başka bir deyişle yüzde 1.078 yükseldiğini açıkladı. FactSet’e göre analistler, Nvidia’nın kârında ise yüzde 90’lık bir sıçrama bekliyor.

Fon yöneticileri aylardır, yükselen şirket kârlarını hisse senetlerinin artan faiz oranları, Orta Doğu’daki çatışmalar ve gerginliğin tırmandığı tahvil piyasası gibi bir dizi endişeyi aşabilmesinin temel nedenlerinden biri olarak gösteriyor. Ancak yapay zeka hisselerindeki ivme yalnızca şirketlerin bugün elde ettiği karlarla ilgili değil. Aynı zamanda, yapay zeka araçlarına yönelik devasa talebin gelecekte de uzun yıllar boyunca büyük kârlara dönüşeceği beklentisine dayanıyor. Sermayenin bulunabilirliği veya veri merkezlerinin tamamlanmasıyla ilgili endişeler nedeniyle bu heyecan biraz olsun azaldığında bile yatırımcılar geri çekiliyor.

Analistler, bu tür şüphelerin Wall Street’te dönem dönem yeniden ortaya çıkmasının muhtemel olduğunu ve geçen haftanın buna bir örnek oluşturduğunu belirtti. Bu döngü, 1990’ların sonundaki dot-com patlamasıyla sık sık karşılaştırılıyor. O dönem de teknoloji odaklı bir boğa piyasası yaşanmış ancak süreç herkesçe bilinen olumsuz bir sonla noktalanmıştı. Raymond James’in baş yatırım yetkilisi Larry Adam, bu karşılaştırmada önemli bir fark olduğunu düşünüyor: Dot-com şirketleri o dönemde bugünkü şirketler gibi para kazanmıyordu. Adam, “Bu, 2000 yılına geri dönüş değil. Birçok açıdan piyasanın oldukça rasyonel davrandığını düşünüyorum" dedi. 

Musk, Nvidia’nın grafik işlem birimlerine (GPU) atıfta bulunarak X’teki bir paylaşımında, “SpaceX, GPU’lar için 40 milyar dolarlık borç anlaşmasını tamamladı” diye yazdı. Ardından, gelir kaynakları yalnızca yapay zeka veri merkezlerine dayanan neocloud şirketleri için borç piyasalarının neredeyse tamamen kapandığını öne sürdü. Musk, “Bu, 200’den fazla neocloud şirketinin küçük balıklar gibi ölümler ve konsolidasyonla karşı karşıya kalacağı anlamına geliyor. Bazıları ayakta kalmayı başaracak ama pek çoğu değil” ifadelerini kullandı.

Musk’ın açıklamaları, yapay zeka şirketlerinin borç piyasalarında çalkantılı bir haftayı geride bırakmasının ardından geldi. Sektörün hızla artan harcamalarına ve şu ana kadar bu harcamaları haklı çıkaracak ölçüde sınırlı kâr elde edilmesine ilişkin endişeler giderek büyüyordu. Yatırımcıların yapay zeka altyapısının geliştirilmesini finanse etmek için giderek daha yüksek risk primleri talep etmesi, bilanço dışında yer alan bir kuruluş tarafından ihraç edilecek özel tahviller şeklinde yapılandırılan SpaceX borcuna ilişkin fiyatlandırma görüşmelerinde de dalgalanmalara yol açtı.

Anlaşma koşulları henüz belirlenmedi

Bloomberg’e konuşan kaynaklar, müzakerelerin devam ettiğini ve anlaşmanın fiyatının henüz belirlenmediğini söyledi. Söz konusu kişiler, tarafların gelecek günlerde borç paketinin nihai koşullarını belirlemek için çalışmalarını sürdürdüğünü belirtti. Daha geniş anlamda piyasalarda, yatırımcıların son dönemdeki endişelerinin büyük bölümü, teknoloji şirketlerine üst düzey bilgi işlem gücü satan ve neocloud olarak adlandırılan şirketlere odaklandı. Musk, SpaceX’in Starlink işinden ve roket fırlatmalarından elde ettiği gelirlere dikkat çekerek şirketini bu işletmelerden farklı konumlandırmaya çalıştı.

Musk, paylaşımında, “Son birkaç hafta itibariyle borç piyasaları, yapay zeka veri merkezlerinden bağımsız önemli gelir kaynaklarına sahip olmayan şirketlerin finansmana erişimini neredeyse tamamen kesti” dedi. Daha sonra SpaceX’in hiçbir neocloud şirketini satın almayacağını belirterek bunun “anlamsız” olacağını söyledi.

SpaceX, son yapılandırmayla Musk’ın yapay zeka girişimi xAI tarafından geçen yıl denenen finansman yönteminin yeniden yaşanmasını önlemeyi amaçlıyor. Önceki işlemde bir kuruluş, Valor Equity Partners ile yapılan sat-kirala-geri al anlaşması aracılığıyla bilanço dışında 20 milyar dolara kadar borç sağlamaya çalışmıştı. Ancak SpaceX’in son kazanç raporuna göre işlem “başarısız bir sat-kirala-geri al düzenlemesi” olarak sınıflandırıldıktan sonra şirket bu borcun yaklaşık 13 milyar dolarını kendi bilançosuna eklemek zorunda kaldı.

Yeni borçlanma, üçüncü çeyrekte elde edilen güçlü finansal sonuçların ve SpaceX’in yapay zeka biriminin ilk kez kâr açıklamasının ardından geliyor. Şirket, Memphis’teki veri merkezlerinden sağladığı bilgi işlem gücünü harici yapay zeka laboratuvarlarına ve büyük ölçekli bulut bilişim sağlayıcılarına satarak gelirlerini giderek artırıyor. SpaceX’in finansal sonuçlarına ilişkin telekonferansta Finans Direktörü Bret Johnsen, şirketin ilave borçlanma konusunda kredi veren kuruluşlarla görüşmeler yürüttüğünü belirtti. Şirketin yatırım yapılabilir seviyedeki kredi notuna atıfta bulunarak Johnsen, “Bunu son derece ölçülü bir şekilde gerçekleştirebileceğimize ve bu süreç boyunca yatırım yapılabilir seviyedeki statümüzü korumayı sürdürebileceğimize büyük güven duyuyoruz” dedi.

2026’nın en çok kazanan futbolcuları

Basketbol yıldızları Stephen Curry ve Kevin Durant, 2025-2026 sezonunda 1 milyar dolar sınırını aşarak kulübün en yeni üyeleri oldu. NBA’in 2026-2027 sezonunda sırasıyla 203,6 milyon dolar ve 104,9 milyon dolar kazanması beklenen en yüksek ücretli iki oyuncusu Curry ve Durant, ilkbahara kadar tüm zamanların kazanç sıralamasında Mayweather, Roger Federer ve Phil Mickelson’ı geride bırakarak beşinci ve altıncı sıralara yükselmeye hazırlanıyor.

İki milyar doları aşan ilk sporcu

İlk dört sıraya ulaşmak ise daha zor olacak. Cristiano Ronaldo, bu yıl kariyerinde 2 milyar dolar kazanan ilk aktif sporcu oldu. 2023 yılında Suudi Arabistan Pro Ligi ekiplerinden Al Nassr’a transfer olmasının ardından futbolcu maaşı yeni bir seviyeye yükselen Ronaldo’nun sponsorluk portföyü de tüm spor dünyasının en kazançlıları arasında yer alıyor. 41 yaşındaki futbol efsanesinin, bu sezon elde edeceği 300 milyon dolarlık gelirle liderliğini pekiştirmesi ve kariyeri boyunca kazandığı toplam tutarı 2,39 milyar dolara çıkarması bekleniyor.

Bununla birlikte, Ronaldo’nun uzun yıllardır rakibi olan Lionel Messi’nin de gelecek yıla kadar milyarlarca dolar kazanan sporcular kulübüne katılması bekleniyor. Son yıllarda sakatlıklar nedeniyle golf sahasına pek çıkamayan Tiger Woods’un da bu gruba dahil olması öngörülüyor. Woods, buna rağmen saha dışında yılda tahminen 45 milyon dolar kazanmaya devam ediyor.

2026’nın en çok kazanan NBA oyuncuları

LeBron James, bugüne kadar kariyeri boyunca elde ettiği 1,68 milyar dolarlık kazançla dördüncü sırada yer alıyor. Kariyerinin son döneminde Philadelphia 76ers ile şampiyonluk mücadelesi vermek için bu sezon kendi standartlarına göre oldukça düşük sayılabilecek 3,9 milyon dolarlık maaşı kabul etmiş olsa da geniş bir iş ortakları ağı ve diğer ticari girişimleri sayesinde tahminen 90 milyon dolar kazanıyor.

İlk dört sıradaki sporcuların bir başka ortak özelliği daha var: Hepsi hala kariyerlerinde hala aktifken milyarder statüsüne ulaşan tek sporcular. Mickelson, Federer, Mayweather, Durant ve Curry kariyer kazançlarında 1 milyar doları aşmış olsalar da Forbes, vergiler, menajer ücretleri ve diğer masraflar hesaba katıldığında bu isimlerin net servetlerinin 1 milyar doların altında kaldığını tahmin ediyor.

Öte yandan tahmini 4,7 milyar dolarlık net servetiyle dünyanın en zengin eski sporcusu olan Michael Jordan, tüm zamanların en çok kazananlar listesinde yer almıyor. Bunun nedeni, Forbes’un yalnızca sporcuların kendi branşlarında aktif oldukları dönemde elde ettikleri gelirleri hesaba katması. Jordan’ın, Jordan Brand ve diğer sponsorlarından kazandığı paranın büyük bölümü, 2023 yılında Charlotte Hornets’ı 3 milyar dolara satmasından elde ettiği gelir de dahil olmak üzere emekliliğinin ardından geldi. Nitekim Jordan, NBA kariyerinin tamamında yalnızca 94 milyon dolar oyuncu maaşı kazandı. Günümüzün NBA yıldızları ise bu tutarı iki yıldan kısa sürede geride bırakabiliyor.

Bununla birlikte, 21. yüzyılın spor yıldızları, şöhretlerini ve sahadaki başarılarını kazançlı kişisel markalara dönüştürmenin yolunu gösterdiği için birçok açıdan Jordan’a teşekkür edebilir. Nike, 1984 yılında henüz giyim sektöründe yükselmeye çalışan bir şirketken Jordan’a beş yıl için o dönemde eşi benzeri görülmemiş 2,5 milyon dolar ödemeyi ve sattığı her ayakkabıdan telif payı vermeyi göze aldı. Bu yıl ise Curry, Çinli marka Li-Ning ile 10 yıl için 400 milyon dolar değerinde olduğu bildirilen bir anlaşma imzaladı.

Sezon sonunda tüm zamanların en çok kazanan ilk altı sporcusundan beşinin basketbolcu ve futbolcu olacak olması da tesadüf değil. NBA’in en çok kazanan 10 oyuncusunun bu sezon toplam 958 milyon dolar gelir elde etmesi bekleniyor. Bu tutar, dünyanın en çok kazanan futbolcularının 942 milyon dolarlık toplamını geride bırakırken diğer tüm spor dallarındaki ilk 10 ismin kazançlarını açık ara aşıyor.

Ancak NBA, ligin maaş tavanını yükselten 11 yıllık, 76 milyar dolarlık medya yayın hakları anlaşmasından yararlanıyor olsa da Giannis Antetokounmpo, Anthony Edwards ve Jayson Tatum gibi yeni nesil yıldızların, mevcut kazanç hızlarıyla James, Curry ve Durant’in yanına, milyar dolarlık sporcular kulübüne katılmaları için birkaç yıl daha geçmesi gerekecek.

Milyarder sporcular arasına katılacaklar

Ne yazık ki bir kadının tüm zamanların en çok kazanan sporcuları arasına girmesi için çok daha uzun süre beklemek gerekecek. Serena Williams, 2022 yılında tenisi bırakmadan önce tahminen 450 milyon dolar gelir elde etti. Bu rakam, onu tarihteki diğer tüm kadın sporcuların 100 milyon dolardan fazla önüne taşıyor. Geçen yıl dünyanın en çok kazanan kadın sporcusu olan Coco Gauff ise 33 milyon dolar gelir elde etti. Bu, erkeklerdeki karşılığı Ronaldo’nun kazandığı tutarın yalnızca dokuzda birine denk geliyor.

Yine de gelecek aylarda kazançları 10 haneli rakamlara ulaşması beklenen iki sporcu var: Futbolun ikonik isimlerinden Neymar ve Formula 1 pilotu Lewis Hamilton. Neymar’ın 2025 yılında memleketi Brezilya’daki Santos’a transfer olmasıyla futbolcu maaşı önemli ölçüde düşmüş olsa da sponsorluk gelirlerinin yılda 20 milyon doların üzerinde olduğu tahmin ediliyor. Geçen yıl tahminen 100 milyon dolar kazanan Hamilton ise kariyeri boyunca elde ettiği yaklaşık 940 milyon dolarlık toplam gelirle 1 milyar dolar sınırını aşmaya en yakın isimlerden biri konumunda.

Tüm zamanların en çok kazanan sporcuları

1. Cristiano Ronaldo

Kariyer kazancı: 2.09 milyar dolar
Spor: Futbol
Yaş: 41
2027'ye kadar tahmini kazanç: 2.39 milyar dolar

2. Tiger Woods

Kariyer kazancı: 1.97 milyar dolar
Spor: Golf
Yaş: 50
2027'ye kadar tahmini kazanç: 2.01 milyar dolar

3. Lionel Messi

Kariyer kazancı: 1.87 milyar dolar
Spor: Futbol
Yaş: 39
2027'ye kadar tahmini kazanç: 2.02 milyar dolar

4. LeBron James

Kariyer kazancı: 1.68 milyar dolar
Spor: Basketbol
Yaş: 41
2027'ye kadar tahmini kazanç: 1.77 milyar dolar

5. Phil Mickelson

Kariyer kazancı: 1.13 milyar dolar
Spor: Golf
Yaş: 56
2027'ye kadar tahmini kazanç: 1.14 milyar dolar

6. Roger Federer

Kariyer kazancı: 1.11 milyar dolar
Spor: Tenis (Emekli)
Yaş: 45

7. Floyd Mayweather

Kariyer kazancı: 1.08 milyar dolar
Spor: Boks (Emekli)
Yaş: 49

8. Kevin Durant

Kariyer kazancı: 1.06 milyar dolar
Spor: Basketbol
Yaş: 38

9. Stephen Curry

Kariyer kazancı: 1.02 milyar dolar
Spor: Basketbol
Yaş: 38
2027'ye kadar tahmini kazanç: 1.22 milyar dolar

10. Neymar

Kariyer kazancı: 960 milyon dolar
Spor: Futbol
Yaş: 34
2027'ye kadar tahmini kazanç: 1 milyar dolar

11. Lewis Hamilton

Kariyer kazancı: 940 milyon dolar
Spor: Formula 1
Yaş: 41
2027'ye kadar tahmini kazanç: 1.04 milyar dolar
 

Geçen hafta tamamlanan anlaşma 149 yıllık markanın üç yılı aşkın bir süredir gerçekleştirdiği ilk ABD satın alması oldu. Büyük ölçüde Barilla ailesinin dördüncü kuşağından dört üyenin sahip olduğu şirket, 2025 yılında 5,4 milyar dolar gelir bildirdi. Fiyat rekabetinin sertleşmesi ve piyasa baskısı nedeniyle gelir, bir önceki yıla kıyasla hafifçe gerilese de brüt kâr arttı.

Z kuşağı arasında internette geniş bir takipçi kitlesi edinen Goodles, özellikle genç ve sağlıklı beslenmeye önem veren tüketiciler arasında satışları artırmaya yardımcı olabilir. Şirket, ürünlerinin inanılmaz bir hızla satıldığını iddia ediyor: Tek porsiyonluk, mikrodalgada hazırlanabilen mac and cheese ürünlerinden her saniye beş kutu veya bardak satılıyor. Bu da günde 440 binden fazla ürüne karşılık geliyor. Marka, bu önemli kilometre taşına bu yılın başlarında ulaştı.

Üç yıl önce değeri 75 milyon dolardı

Anlaşmanın ilk kez eylül ayında duyurulduğu sırada şirketin tahmini son 12 aylık geliri 175 milyon dolardı. 750 milyon dolarlık satış bedeli, merkezi Santa Cruz’da bulunan şirket ve 150 yatırımcısı için önemli bir kazanç anlamına geliyor. Şirketin değeri yalnızca üç yıl önce 75 milyon dolar olarak belirlenmişti. En büyük kazancı elde etmesi muhtemel kişiler ise şirketin iki kurucu ortağı: CEO Jen Zeszut ve daha önce Kraft’ta marka yöneticisi olarak çalışmış olan yönetim kurulu üyesi Paul Earle. Forbes, ikisinin de şirkette en az yüzde 5 hisseye sahip olduğunu ve bu hisselerin vergi öncesi değerinin kişi başına 37,5 milyon dolar olduğunu tahmin ediyor.

Forbes'a konuşan Zeszut, “Yüzlerce girişim sermayesi yatırımcısı bize bunun asla işe yaramayacağını söyledi. ‘Gördünüz mü, size söylemiştim’ demek oldukça eğlenceli" dedi. Ancak hissedarların şirketteki payları veya kendisinin elde ettiği kişisel kazanç hakkında yorum yapmadı.

Zoom üzerinden tanışıp karar verdiler

Ortak bir arkadaşları aracılığıyla 2020 yılında tanıştırılan girişimciler Zeszut ve Earle’ün, onlarca yıldır kutulu mac and cheese kategorisinde “anlamlı bir değişiklik” yapılmadığı üzerine Zoom’da gerçekleştirdikleri 15 dakikalık sohbet, güçlerini birleştirip yıllık 4 milyar dolarlık perakende satış hacmine sahip bu pazara yönelmeleri gerektiğini anlamaları için yeterli oldu. Nisan 2021’e kadar yüz yüze tanışmamışlardı ancak neredeyse hemen bir yol haritası oluşturmaya başladılar. Geliştirecekleri mac and cheese ürünü, raflardaki diğer tüm ürünlerden daha sağlıklı olmalıydı ama aynı zamanda eğlenceli de olmalıydı. Rakipleri kadar fazla para harcayamayacaklarını düşündükleri için onları “tuhaflıkta geride bırakmaları” gerektiğine karar verdiler.

Ortaya düşük kalorili, düşük glisemik indeksli, lif ve protein açısından zengin bir mac and cheese ürünü çıktı. Ürün; mavi, mor ve kırmızı gibi parlak renklerde kutularla ve Cheddar Mac, Twist My Parm ve Shella Good gibi esprili, sıra dışı isimlerle sunuldu. Tüm ürünlerin sloganı ise aynıydı: “Noodles, Gooder” (Erişte, Daha İyisi).

"Şirket kurmak bir kumar"

Ancak önce para toplamaları gerekiyordu. Daha önce üç farklı şirket kurmuş ancak bunların hiçbiri kayda değer bir başarı yakalayamamış olan Zeszut, bu süreci Las Vegas’ta slot makinelerinde oynamaya benzetiyor. Earle ile tanıştığında girişimcilik dünyasına veda etmeye hazırlanıyordu. Earle de daha önce bir dizi farklı işletme kurmuştu. Zeszut, “Bir şirket kurmak büyük bir kumar. Başarısız olan o kadar çok şirket var ki. Harika bir ürününüz ve harika bir markanız olabilir ama finansman bulamazsınız ve her şey dağılır. Ya da harika bir ürününüz vardır, tadı da mükemmeldir ama onu nasıl ölçeklendireceğinizi çözemezsiniz, sonra yine her şey dağılır" dedi.

İlk yatırımcıları arasında Wonder Woman filminin oyuncusu Gal Gadot ve yaklaşık 30 yıllık geçmişe sahip sağlıklı mac and cheese markası Annie’s Homegrown’un kurucu ortağı Deb Luster da vardı. Bireysel yatırımcılardan ve yatırım şirketlerinden toplam 6,4 milyon dolar toplayan Goodles, Kasım 2021’de internet üzerinden satış yapmaya başladı. Birkaç ay içinde Target ve Whole Foods mağazalarının raflarına girdi. Ertesi yıl 6,15 milyon dolar daha topladıktan sonra Costco’da da satışa sunuldu. Ardından, Connecticut eyaletinin Greenwich kentinde bulunan özel sermaye şirketi L Catterton liderliğinde gerçekleştirilen resmi A serisi yatırım turu geldi. Bu yatırım turunda sıra dışı girişimin değeri yaklaşık 75 milyon dolar olarak belirlendi.

Zeszut, ailesiyle birlikte 3,3 milyar dolarlık bir serveti paylaşan Barilla Yönetim Kurulu Başkanı Guido Barilla ile ilk kez geçen yıl kasım ayında Las Vegas’ta düzenlenen bir Formula 1 etkinliğinde tanıştı. Zeszut’un anlattığına göre ikili, tek bir kez bile iş konuşmadı.

Barilla, ABD’de nadiren satın alma gerçekleştiriyor. Şirketin son satın alması, Ocak 2023’te bünyesine kattığı Back to Nature Snacks olmuştu. Bu nedenle Barilla’nın geçen yaz Goodles’a ulaşarak reddedemeyeceği bir teklifte bulunması Zeszut’u şaşırttı. Zeszut, Barilla’nın Goodles’ı dünyanın çok daha fazla ülkesine ihraç etmesini umuyor. Ayrıca şirketi yönetmeye devam etmek üzere görevinde kalmayı planlıyor. 

Cömert'e göre Vestel'in borçlarına ilişkin gelişmeler, finansal sıkıntı yaşayan şirketlerin tahvillerinde yatırımcıların ne ölçüde geri ödeme alabileceğine yönelik kaygıları artırdı. Bu durum, yatırımcıların borçluluğu yüksek diğer Türk şirketlerine yönelik pozisyonlarını da yeniden gözden geçirmelerine yol açtı.

Şirket tahvillerindeki baskının yalnızca Vestel kaynaklı olmadığına işaret eden BBVA, yurt içindeki fon krizinin etkilerinin ve havacılık sektöründeki kredi risklerinin de piyasayı olumsuz etkilediğini değerlendirdi. Havacılık sektöründe yüksek yakıt maliyetleri ve jeopolitik kaynaklı aksaklıklar, finansal görünümü zorlaştıran unsurlar arasında gösterildi.

Yatırımcılar yeni riskleri yeniden değerlendiriyor

BBVA, mevcut gelişmelerin Türk özel sektör tahvili piyasasında daha kapsamlı bir soruna dönüşme ihtimalini sınırlı görüyor. Bununla birlikte banka, son satış dalgasının şirket kredilerine yönelik risk değerlendirmelerinde önemli bir değişime işaret ettiğini belirtiyor.

Değerlendirmeye göre yatırımcılar, şirketlerin borçlarını çevirebilme kapasitesini, yeniden finansman olanaklarını ve olası bir temerrüt durumunda tahvillerden elde edilebilecek geri ödeme tutarlarını daha yakından inceliyor. Bu yaklaşım, özellikle borçluluğu yüksek şirketlerin finansman koşulları üzerinde baskı yaratabilir.

Satış dalgası fırsat yaratabilir

BBVA, tahvil fiyatlarındaki gerilemenin ilerleyen dönemde yatırımcılara cazip göreceli değer fırsatları sunabileceğini de belirtti. Ancak banka, bu aşamada şirket tahvillerinde riskini önemli ölçüde artırmak için acele etmiyor.

Cömert'in değerlendirmesine göre yatırım kararlarında üç başlık öne çıkıyor: Vestel Elektronik'in yapılandırma sürecinin nasıl sonuçlanacağı, fon krizine ilişkin soruşturmaların hangi boyuta ulaşacağı ve küresel faizlerde nasıl bir yön izleneceği.

Banka, bu alanlardaki belirsizlikler azalmadan Türk şirket tahvillerine yönelik risk pozisyonlarını kayda değer ölçüde artırmak istemiyor.

BIST 100 endeksi, günü yüzde 0,92 değer kaybıyla 11.116,99 puandan kapattı. BIST 50 endeksinde ise toplam işlem hacmi 140 milyar 941 milyon lira olarak kaydedildi. Bu endeksteki açığa satışların toplam hacim içindeki payı yüzde 9,1'e ulaşırken, açığa satılan pay miktarı 563,3 milyon adet oldu.

Açığa satışta Aselsan ilk sırada

Son işlem gününde açığa satış tutarının en yüksek olduğu hisseler arasında Aselsan ilk sırada yer aldı. Şirket hisselerinde 1 milyar 741 milyon 992 bin liralık açığa satış işlemi gerçekleştirildi. Bu işlemler, hissenin toplam işlem hacminin yüzde 9,7'sini oluşturdu. Açığa satış işlemlerinin ortalama fiyatı 329,35 lira olurken, Aselsan günü 338 liradan tamamladı.

Yapı Kredi, 1 milyar 371 milyon 222 bin liralık açığa satış hacmiyle ikinci sıraya yerleşti. Banka hisselerinde açığa satışın toplam işlem hacmine oranı yüzde 15,7 olarak hesaplandı. Hisseler, ortalama 34,58 liradan gerçekleştirilen açığa satış işlemlerinin ardından günü 34,68 liradan kapattı.

Akbank hisselerinde 1 milyar 318 milyon 514 bin liralık açığa satış yapıldı. İşlemlerin toplam hacimdeki payı yüzde 10,6 olurken, hisse senedi 63,35 liradan kapanış gerçekleştirdi.

İş Bankası (C) hisselerinde açığa satış tutarı 785 milyon 469 bin liraya ulaştı. Toplam işlem hacminin yüzde 9,9'unu oluşturan açığa satışlarda ortalama fiyat 12,05 lira olarak kaydedildi.

Türk Hava Yolları hisseleri de yüksek açığa satış hacmiyle öne çıktı. THYAO koduyla işlem gören hisselerde 711 milyon 807 bin liralık açığa satış gerçekleşti. Bu işlemlerin toplam hacimdeki payı yüzde 6,1 olurken, hisse günü 258 liradan tamamladı.

Ereğli Demir Çelik'te sert düşüş

Açığa satış hacminin yüksek olduğu diğer şirketler arasında Ereğli Demir Çelik, Turkcell ve Koç Holding yer aldı.

Ereğli Demir Çelik hisselerinde 587 milyon 157 bin liralık açığa satış işlemi yapıldı. Açığa satışların toplam işlem hacmindeki payı yüzde 5,7 olarak hesaplandı. EREGL hissesi, günü yüzde 9,97 düşüşle 31,60 liradan tamamladı.

Turkcell'de açığa satış tutarı 486 milyon 671 bin liraya ulaşırken, bu işlemlerin toplam hacimdeki oranı yüzde 12,7 oldu. Koç Holding hisselerinde ise 466 milyon 445 bin liralık açığa satış gerçekleşti. KCHOL'de açığa satışların toplam işlem hacmindeki payı yüzde 8,6 olarak kaydedildi.

Açığa satış oranında Ford Otosan öne çıktı

Açığa satış tutarının yanı sıra bu işlemlerin hisselerin toplam işlem hacmi içindeki payı da dikkat çekti. Ford Otosan, yüzde 18,7'lik oranla ilk 20 hisse arasında açığa satış payının en yüksek olduğu şirket oldu.

Yapı Kredi'de yüzde 15,7, Turkcell'de yüzde 12,7 ve Akbank'ta yüzde 10,6 olarak ölçülen oranlar, açığa satış işlemlerinin ilgili hisselerin toplam işlem hacmi içindeki ağırlığını ortaya koydu.

Açığa satış hacmi, yatırımcıların hisse fiyatlarının düşeceği beklentisiyle gerçekleştirdiği işlemleri gösteriyor. Ancak işlem hacmi ve açığa satış oranları tek başına bir hissenin gelecekteki fiyat hareketine ilişkin kesin bir gösterge oluşturmuyor.

Uygulama, 2026 yılının sonuna kadar vadesi gelecek borçlanma araçlarının itfa ödemelerini kapsayacak. Böylece ilgili şirketlerin vadesi dolan borçlarını karşılamak üzere bankalardan kullanacağı krediler, ticari kredi büyüme sınırlarının hesaplanmasında dikkate alınmayacak.

Amaç şirketlerin likidite yönetimini kolaylaştırmak

TCMB'nin düzenlemesiyle makrofinansal istikrarın korunması ve piyasalardaki likidite yönetiminin desteklenmesi hedefleniyor.

Özellikle kredi değerliliği yüksek şirketlerin, kredi büyüme sınırları nedeniyle banka finansmanına erişimde yaşayabileceği olası güçlüklerin önüne geçilmesi amaçlanıyor. Düzenlemenin, şirketlerin vadesi gelen borçlarını ödemelerini kolaylaştırarak likidite yönetimlerine destek sağlaması bekleniyor.

ABD Başkanı Donald Trump’ın Meksika’yı Çin mallarının ABD pazarına giriş kapısı olarak kullanmakla suçlamasının ardından Meksika Devlet Başkanı Claudia Sheinbaum, Çin’den ithal edilen otomobillere ve çeşitli ürünlere yüzde 50 gümrük vergisi uygulamaya başladı. Ancak bu adım, Çin ile ticareti durdurmaya yetmedi.

Gümrük vergileri ticareti kesemedi

Vergilerin yürürlüğe girmesinin ardından ithalatta ilk etapta düşüş yaşansa da otomobil sevkiyatları sürdü. Aylık ithalat hacmi 2025 seviyelerine yakın seyrederken, Çinli markaların Meksika’daki otomobil satışları 2026’nın ilk dokuz ayında geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık yüzde 20 arttı.

Çin gümrük verileri de ticari ilişkilerin sürdüğünü gösteriyor. Meksika’ya yapılan toplam ihracat, 2026’nın ilk dokuz ayında 73,4 milyar dolara ulaştı. Bu rakam, yıllık bazda yüzde 10 artışa işaret etti. Artışta yapay zeka teknolojileriyle bağlantılı ekipman ihracatındaki yükseliş de etkili oldu.

Meksika’nın deneyimi, ABD’nin ekonomik baskısının sınırlarını ortaya koyuyor. İhracatının yaklaşık beşte dördünü ABD’ye yapan ülke, bir yandan Washington’ın taleplerini karşılamaya çalışırken diğer yandan Çin ile ekonomik bağlarını koparamıyor.

ODI Global’de baş araştırma görevlisi Jodie Keane’e göre, şirketlerin onlarca yılda oluşturduğu üretim ağlarını yalnızca gümrük vergileriyle dağıtmak mümkün değil. Bu tedarik zincirleri, ülkelerin siyasi tercihlerinden çok şirketlerin üretim ve maliyet hesaplarına göre şekilleniyor.

Çin’in üretim uzmanlığı, düşük işçilik maliyetleri, stratejik sektörlere yönelik devlet desteği ve para biriminin rekabetçi değeri de bu ağlardan çıkarılmasını zorlaştırıyor.

Meksika, ABD ile Çin arasında sıkıştı

ABD ve Çin arasındaki rekabetin derinleşmesi, Meksika gibi orta ölçekli ekonomilerin hareket alanını daraltıyor. Küreselleşme döneminde sınır ötesi ticaret ve üretim ağlarından yararlanan ülkeler, artık iki büyük güç arasında tercih yapmaya zorlanıyor.

Capital Economics Başekonomisti Neil Shearing, Meksika’nın Washington’ı memnun etmek ile Çin’i karşısına almak arasında bir seçim yapmak durumunda kaldığını belirtiyor.

Bu tercih, ülkenin uzun vadeli ekonomik görünümünü de etkileyecek. Shearing, Avrupa Birliği’nin Çin yapımı elektrikli otomobillere yönelik yaklaşımı ve İngiltere’nin Çin ile ticaret konusunda karşı karşıya kaldığı baskılarla Meksika’nın durumunun benzerlik taşıdığını ifade ediyor.

Kanada da ABD ekonomisiyle güçlü bağlara sahip olmasına rağmen Trump yönetimine karşı daha sert bir tutum izliyor. Kuzey Amerika ekonomilerinin uzun yıllara dayanan entegrasyonu, bir yandan ticareti desteklerken diğer yandan ABD’nin baskı gücünü artırıyor.

Eski Meksika Maliye Bakan Yardımcısı ve Chatham House araştırmacısı Vanessa Rubio Márquez ise Meksika’nın ABD ve Kanada tedarik zincirlerine derin biçimde entegre olmasının ülkeye avantaj sağladığını düşünüyor. Márquez’e göre bu bağlantılar, Meksika’nın diğer ülkelere kıyasla daha elverişli bir gümrük tarifesi konumunu korumasına ve Washington karşısında pazarlık gücü elde etmesine yardımcı oluyor.

NAFTA’dan USMCA’ya uzanan bağımlılık

ABD, Meksika’nın ticaretinde onlarca yıldır belirleyici konumda. Kuzey Amerika Serbest Ticaret Anlaşması (NAFTA), 1993’te dönemin ABD Başkanı Bill Clinton tarafından imzalanarak yürürlüğe girdi. Aynı dönemde Çin de uzun süren ekonomik izolasyonun ardından küresel piyasalardaki ağırlığını artırmaya başladı.

Meksika’nın 2001’de Dünya Ticaret Örgütü’ne katılması, küresel üretim ağlarına entegrasyonunu hızlandırdı. Batılı şirketler üretim ve montaj faaliyetlerini daha düşük maliyetli ülkelere kaydırırken tüketim mallarının fiyatları da geriledi.

Zaman içinde Çin, otomotivden elektroniğe kadar Meksika’nın üretiminde kullanılan girdilerin önemli tedarikçilerinden biri haline geldi. Çin, Tayvan, Güney Kore ve Güneydoğu Asya ülkeleri, bugün Meksika’nın ithalatının yüzde 45’inden fazlasını oluşturuyor.

Meksika’nın eski Çin Büyükelçisi José Luis Bernal, iki ülkenin birbirine duyduğu ihtiyacın yanı sıra ABD’nin de her iki ekonomiyle ticari ilişkilere ihtiyaç duyduğuna dikkat çekiyor. Bernal’e göre bu karşılıklı bağımlılık, Meksika’nın bazı sektörlerde kazandığı rekabet gücünün temel unsurlarından biri.

Trump ise üretimi ABD’ye geri getirme ve Amerikan işçilerini koruma vaatleri doğrultusunda gümrük vergilerini dış politikada baskı aracı olarak kullanıyor. Meksika’ya yönelik tarife tehditlerine uyuşturucu kartelleriyle ilgili suçlamalar ve ABD ordusunun müdahale edebileceğine ilişkin açıklamalar da eşlik etti.

Beyaz Saray, gümrük vergilerini ABD’nin ulusal çıkarlarını korumada etkili bir araç olarak savunuyor. Sheinbaum ise ülke ekonomisini riske atmadan Washington ile ilişkileri yönetmeye çalışıyor.

ABD Ordusu Savaş Koleji profesörü ve Trump’ın ilk yönetiminde görev yapmış Evan Ellis, Meksika liderinin ülkesinin ekonomik varlığını korumaya odaklandığını belirtiyor. Ellis’e göre Sheinbaum, hem Meksika’nın ilk kadın cumhurbaşkanı olarak siyasi mirasını korumak hem de ekonominin ağır zarar görmesini önlemek istiyor.

Ticaret anlaşmasındaki belirsizlik yatırımları etkiliyor

Meksika’nın önündeki en önemli başlıklardan biri, ABD-Meksika-Kanada Anlaşması’nın (USMCA) geleceği. Trump’ın ilk başkanlık döneminde NAFTA’nın yerini alan anlaşma, Meksika ürünlerinin ABD pazarına gümrüksüz girişinde daha katı kurallar getirmişti.

ABD yönetimi, Meksika’nın yanı sıra Vietnam ve Endonezya gibi ülkeleri Çin mallarının ABD’ye ulaşmasında aracı olmakla suçluyor. Oysa Meksika’da üretilen ürünlerin anlaşma kapsamında gümrüksüz giriş hakkı kazanabilmesi için Asya’dan gelen girdilerin belirli koşulları karşılayacak biçimde işlenmesi gerekiyor.

Anlaşmanın yeniden müzakere edilmesi halinde Washington’ın, Meksika üretiminde ABD menşeli girdilerin payını artırmasını istemesi bekleniyor. ABD ayrıca Meksika’dan daha fazla doğal gaz satın alınması gibi ek tavizler de talep edebilir.

Washington, tedarik zincirlerinin güvenliği konusunda Meksika ile yakın işbirliği yaptığını savunuyor. ABD Dışişleri Bakanlığı da Çin’in ticaret uygulamalarının Kuzey Amerika sanayisi için ciddi sorunlar yarattığını belirtiyor.

Anlaşmanın geleceğine ilişkin belirsizlik, Meksika ekonomisi üzerindeki baskıyı artırıyor. Ülkenin bu yıl yüzde 1,3 büyümesi bekleniyor. Bu oran, Latin Amerika için öngörülen yüzde 2,2’lik ortalamanın altında kalıyor. Ticaret politikasına ilişkin soru işaretleri, şirketlerin yeni yatırım kararlarını da erteliyor.

Son üç yılda en az yedi Çinli otomobil üreticisinin Meksika’da fabrika kurma olasılığını değerlendirdiği bildirildi. Ancak şu ana kadar bu girişimlerden herhangi biri için kesin bir yatırım kararı açıklanmadı.

Sheinbaum’un otomobillerden tekstil ürünlerine kadar çeşitli mallara yüzde 50 gümrük vergisi uygulaması yalnızca Çin’i etkilemedi. Brezilya, Güney Kore ve Hindistan gibi diğer ticaret ortaklarından yapılan ithalat da düzenlemenin kapsamına girdi. Bu durum, Meksika’nın ABD ile yeni bir ticaret anlaşmasına ulaşmasının maliyetini artırdı.

Kamuoyu araştırmaları, Meksikalıların Trump’a genel olarak mesafeli yaklaştığını, ancak hükümetin ABD yönetimiyle ilişkilerde pragmatik bir tutum izlemesini desteklediğini gösteriyor. Meksika’daki IPADE İşletme Okulu profesörü Brenda Estefan’a göre, ülkede Trump’a karşı daha sert bir yaklaşım benimsenmesi yönünde güçlü bir toplumsal baskı bulunmuyor.

Trump ve Sheinbaum bu hafta yeni bir anlaşmaya varılmasının yakın olduğunu söylese de hafif ticari araçlar, çelik ve alüminyum üzerindeki ABD tarifelerinde henüz bir indirim yapılmadı. Meksika’da bazı çevreler ise hükümetin somut kazanımlar elde edemeden Washington’a fazla taviz verip vermediğini sorgulamaya başladı.

Meksika, Çin’den ithalatı yerli üretimle değiştirmek istiyor

Sheinbaum yönetimi, Çin’den gelen ürünlerin bir bölümünü yerli üretimle ikame etmeyi ve ABD ile ekonomik entegrasyonu derinleştirmeyi hedefliyor.

Meksika lideri daha önce yaptığı açıklamalarda, ülkesinin Çin ile iyi ilişkiler sürdürdüğünü ancak Kuzey Amerika’nın Çin karşısında rekabet gücünü artırmak için birlikte hareket etmesi gerektiğini savundu. Washington ile ilişkileri ise bağımlılık temelinde değil, koordinasyon çerçevesinde yürütmek istediklerini belirtti.

Bu yaklaşım, Meksika’nın Çin’den bağımsız bir üretim merkezi olarak öne çıkmasını isteyen çevrelerden destek görüyor. DGA Group ortağı ve eski Meksika Çin Büyükelçisi Jorge Guajardo, konuyu ulusal güvenlik meselesi olarak değerlendiriyor ve Meksika’nın Çin’den ekonomik kazanç sağlayabileceği alanların sınırlı olduğunu savunuyor.

Buna karşın iki ülke arasındaki diplomatik ilişkiler, ticaret hacmine kıyasla daha sınırlı ilerliyor. Yaklaşık 12 yıldır iki ülke arasında karşılıklı devlet ziyareti yapılmadı.

Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, 2013’te Meksika’ya yaptığı son ziyarette Chichén Itzá’daki Maya piramitlerini gezmişti. O dönemde ilişkiler stratejik ortaklık düzeyine çıkarılmıştı. Ancak Çin öncülüğündeki hızlı tren ve büyük bir toptan satış merkezi projelerinin sonraki yıllarda iptal edilmesi, ikili ilişkilerde mesafeli bir dönemin başlamasına yol açtı.

Sheinbaum yönetiminin Çin’e yönelik tarifeleri ve ulusal güvenlik gerekçesiyle yatırımları daha yakından inceleme önerisi, Pekin’de temkinli bir yaklaşımla karşılandı. Çin Dışişleri Bakanlığı, Meksika liderinin kasım ayında Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) liderler toplantısı için Çin’e yapacağı ziyareti memnuniyetle karşıladığını açıkladı.

Pekin, ziyaretin iki ülke arasındaki kapsamlı stratejik ortaklığı daha istikrarlı bir zeminde geliştirmek için kullanılmasını istediğini bildirdi. Sheinbaum ise ziyaretin Meksika’nın 2028’de üstleneceği APEC liderliğiyle bağlantılı olduğunu belirterek programın kapsamını sınırlı göstermeye çalıştı.

Bununla birlikte ziyaret, Meksika’nın Washington ile yakınlaşmasına rağmen Çin ile ekonomik ilişkilerini tamamen kesmek istemediğinin işareti olarak yorumlanıyor.

Meksika Dış Ticaret, Yatırım ve Teknoloji Konseyi’nde Çin ilişkileri üzerine çalışan Rafael Valdez’e göre ülke, dünyanın iki büyük ekonomisi arasında köprü olma fırsatına sahip. Valdez, Meksika’nın Çin’e yönelik tarifeleri ABD ile ilişkilerini korumak için uyguladığını, ancak ticari ilişkilerini çeşitlendirme arayışından vazgeçmediğini belirtiyor.

Çin Sosyal Bilimler Akademisi Latin Amerika Çalışmaları Enstitüsü araştırmacısı Guo Cunhai de Çinli şirketlerin Meksika’ya yatırım yapma ilgisinin devam ettiğini, ancak siyasi koşullar nedeniyle daha temkinli hareket ettiklerini söylüyor.

ABD Savaş Koleji profesörü Ellis’e göre mevcut koşullarda Çinli şirketlerin büyük ölçekli yeni yatırımlar için Meksika’dan onay alması zor görünüyor. Ancak siyasi ortamın değişmesi halinde bu tablo da değişebilir.

Pekin ise Avrupa Birliği ile elektrikli otomobil ticaretinde olduğu gibi beklemeyi ve yeni fırsatların ortaya çıkmasını değerlendirmeyi tercih ediyor.

Küçük ekonomiler taraf seçmeye zorlanıyor

ABD ile Çin arasındaki rekabet, yalnızca Meksika’nın değil, iki güçle de ticari ilişkilerini korumak isteyen pek çok ülkenin politika seçeneklerini daraltıyor. İngiltere de Çin ile ticarete daha fazla kısıtlama getirmesi yönündeki baskılarla karşı karşıya. Güney Amerika ülkelerinin bir bölümü ise Asya’ya yaptıkları maden ve tarım ürünleri ihracatını artırarak Çin ile bağlarını derinleştiriyor.

Buna rağmen Trump’ın başkanlığının ikinci yarısına girilirken, birçok ülke Washington veya Pekin lehine fazla belirgin bir tercihte bulunmanın maliyetlerinden kaçınmaya çalışıyor.

Capital Economics Başekonomisti Shearing, ABD ile Çin’in ekonomik açıdan birbirinden uzaklaşmasının, daha küçük ülkeleri taraf seçmeye zorladığını belirtiyor.

Meksika, Çin konusunda şimdilik Washington’ın çizgisine yaklaşmış durumda. Ancak asıl soru, Trump’ın başkanlık döneminin sona ermesinin ardından Meksika ve diğer Latin Amerika ülkelerinin Pekin ile ilişkilerini geliştirmek için daha fazla hareket alanı bulup bulamayacağı.

Eski Meksika Dışişleri Bakan Yardımcısı ve diplomat Andrés Rozental’a göre Çin, diğer büyük güçlerle ilişkilerinde olduğu gibi pragmatik bir strateji izliyor. Pekin’in hedefi yalnızca ekonomik bir güç olmak değil, aynı zamanda küresel siyasette de belirleyici aktörlerden biri haline gelmek.

Meksika örneği, gümrük vergilerinin ticaretin yönünü değiştirmeye yetmeyebileceğini gösteriyor. Şirketlerin üretim ağları, maliyet avantajları ve ülkeler arasındaki karşılıklı bağımlılık sürdükçe, dünyanın iki büyük ekonomisi arasındaki rekabetin sonuçları yalnızca siyasi kararlarla belirlenemeyecek.

Yakın kaynaklara göre Trump, son başkanlık döneminin ikinci yarısına yaklaşırken ve tedirgin piyasalar Musk’ın imparatorluğunun temelini oluşturan iyimserliği tehdit ederken, anlaşmanın 2027’nin ilk yarısında duyurulması ve böylece mevcut yönetim döneminde tamamlanması yönünde bir baskı bulunuyor. Bu birleşme, toplam piyasa değeri yaklaşık 3,7 trilyon dolar olan şirketleri bir araya getirecek. Ayrıca Musk’ın şirketler üzerindeki gücünü, siyasi ve finansal koşulların potansiyel olarak daha az elverişli hale gelmesinden önce pekiştirecek.

“Zamanlama hem elverişli hem kritik”

ABD’de ara seçimlere iki haftadan az zaman kaldı. Demokratların Kongre’nin iki kanadından herhangi birinde kontrolü ele geçirmesi, Musk’ı ve şirketlerini soruşturmalarla karşı karşıya bırakabilir ve görev süresinin sonuna yaklaşan, siyasi etkisi giderek azalan bir başkanın konumunu zayıflatabilir. Öte yandan, çip üreticilerinin ve yapay zeka şirketlerinin hisselerinde uzun süreli bir satış dalgası yaşanması, böylesine iddialı bir işlemi gerçekleştirmek için gereken yatırımcı desteğini zayıflatabilir. REX Financial araştırma direktörü Bill Birmingham, “Musk ve danışmanları kesinlikle bu fırsat penceresinden yararlanmak istiyor. Zamanlama hem elverişli hem de kritik” dedi. 

Musk’ın desteğini açıklama biçimi, bu ölçekte bir girişim için kendine özgü rahatlığını yansıtıyordu. Birleşmeyi “iyi bir fikir” olarak nitelendirirken kendisinin süreçten çekileceğini ve ayrıntıların özel komitelere bırakılacağını söyledi. Tesla hissedarlarını ikna etmenin zor olabileceği uyarısında bulunan Musk, henüz hiçbir komitenin şartlar üzerinde uzlaşmadığını da belirtti.

Bloomberg’e konuşan kaynaklara göre zamanlama, Tesla yönetim kurulunun ayrıntıları ne zaman kabul edilebilir bulacağına bağlı olacak. SpaceX’te ise Musk oy haklarının yüzde 80’inden fazlasını kontrol ettiği için hissedar onayı daha az engel teşkil ediyor. Tesla tarafı daha karmaşık olacak; Musk şirketin hisselerinin yaklaşık yüzde 20’sine sahip. Ancak yönetim kurulu ve hissedarlar, şirketin üst yöneticisine 1 trilyon dolarlık bir ücret paketi verilmesini onaylayalı henüz bir yıl bile olmadı.

Bu haftadan önce Musk, SpaceX ile Tesla’nın birleşmeye doğru ilerlediğine dair sinyalleri daha dolaylı ama pek de üstü kapalı olmayan yollarla veriyordu. Tesla, 15 Ekim’de SpaceX ile iş birliği içinde tasarlanan bir Roadster prototipini sergiledi. Araçta, otomobilin ters çevrilmiş bir rampayı aşmasını ve üreticinin diğer araçlarının üzerinden takla atmasını sağlayan hava iticileri de bulunuyordu.

Birçok alanda iş birliği yapıyorlar

SpaceX ile Tesla’nın halihazırda ticari bağları var. Bunların en dikkat çekeni, Teksas’ta Terafab adlı bir yarı iletken fabrikası kurmak için yürüttükleri ortak çalışma. Şirketler perde arkasında, yapay zekanın ortak payda olduğu müşterek operasyonlar için giderek daha fazla hazırlık yapıyor.

Konuyu bilen bir kişinin aktardığına göre SpaceX, bu yılın başlarında yapay zeka girişimi Cursor’ı satın alma işlemini tamamlarken bazı Cursor çalışanları, Grok 4.5 modelinin kullanımı hakkında Tesla personeliyle görüştü. Kaynaklar, Tesla’nın daha sonra şirket içinde mühendislerin kodlama çalışmalarında Anthropic’in Claude modelini bırakıp Grok 4.5, Grok Bot ve Musk’ın diğer ürünlerini kullanmaları yönünde girişimde bulunduğunu belirtti.

Musk, bazı SpaceX ürünlerini test etmek için Tesla çalışanlarından da yararlandı. Kaynaklara göre haziran ayı civarında Tesla çalışanlarına X Money dijital ödeme uygulamasına erken erişim sağladı ve uygulamayı denemeleri için 100 dolarlık teşvik sundu. Kaynaklardan bazıları, SpaceX ile Tesla’nın robotların yapay zeka yeteneklerinin geliştirilmesi konusunda da iş birliği yaptığını söyledi.

Trump’la ilişkisini düzeltti

Bir yıldan biraz daha uzun süre önce Musk’ın Trump ile ilişkisi sarsılmıştı. Musk’ın imajı, Washington’da yürüttüğü sert ve yıkıcı tasarruf kampanyası nedeniyle zaten zarar görmüştü. Musk’ın ABD Hükümet Verimliliği Ofisi başkanıyken on binlerce kişinin işten çıkarılmasına ve uluslararası yardım programlarının kaldırılmasına yol açtı. Tüketicilerin Trump’a verdiği desteğe ve elinde motorlu testereyle siyaset yapan bir figür olarak benimsediği kimliğe tepki göstermesiyle Tesla’nın satışları da zarar gördü.

Trump’ın yeniden gözüne girdikten sonra Musk, seçim kampanyası etkinliklerinden uzak durup Washington’daki görünürlüğünü azaltırken cüzdanını yeniden açtı. Avustralya’nın Queensland eyaletindeki Bond Üniversitesi’nde yönetici eğitimi direktörü olan Libby Sander, “Muhtemelen ön planda ve merkezde bir rol üstlenmenin yol açtığı olumsuz sonuçları gördü. Bir adım geri çekilip ardından işine dönme konusunda oldukça bilinçli davrandı” dedi. 

Musk, kendi yarattığı veya başka nedenlerle ortaya çıkan krizlerden gösteriş, teknik başarı ve finansal hedefleri bir araya getirerek sıyrılma konusunda becerikli olduğunu kanıtladı. Bu yaklaşım, yatırımcıların ilgisini canlı tutmasını sağlıyor. SpaceX, hisselerinin ilk halka arz fiyatı olan 135 doların oldukça altına gerilemesine neden olan çalkantılı piyasa başlangıcının ardından yatırımcıların yeniden beğenisini kazandı. Hisse senedi istikrarlı biçimde toparlandı ve 5 Ağustos’tan bu yana yüzde 47 yükseldi.

Morningstar analisti Nicolas Owens, “Bir anlaşma yapmak için bu hisse senedini bir ödeme aracı olarak kullanmanın harika bir zamanı. Değerleme açısından zaman baskısı söz konusu olabilir. SpaceX’in hisse fiyatı düşerse bir satın alma anlaşmasını sonuçlandırmak karmaşıklaşabilir” dedi. 

Musk, zamanlamanın belirleyici olabileceğini daha önce de gösterdi. SpaceX haziran ayında halka açıldığında ve Musk dünyanın ilk trilyoneri olduğunda, yapay zeka yatırımlarının geleceğine ilişkin iyimser hava büyük ölçüde korunuyordu. Şimdiyse yapay zeka patlamasının ne kadar sürdürülebilir olduğu konusunda kaygılar artıyor. Bunun başlıca nedenlerinden biri, başlangıçta yapılması gereken devasa sermaye harcamalarının kara ve verimlilik artışlarına dönüşmesinin beklenenden daha uzun sürebileceği endişesi.

SpaceX ve Tesla’nın kendileri de yapay zekayı büyük ölçekte yaygınlaştırmanın zorluklarını ortaya koyuyor. Her iki şirketin de öngörülebilir gelecekte her çeyrekte milyarlarca dolar harcaması bekleniyor. Bu durum, elektrikli araç işi son birkaç yıldır düzenli olarak nakit üreten Tesla açısından ani bir yön değişikliği anlamına gelecek.

Bu tür sorunların önüne geçmek için şirketlerin yapay zeka araçlarını kullanıma açmadan önce kapsamlı yönetim politikaları oluşturması gerekiyor.

Bordro ve insan kaynakları hizmetleri sunan Paper Trails'in Başkanı Chris Cluff, şirketlerinin yalnızca lisanslı yapay zeka araçlarına izin verdiğini, kişisel ChatGPT hesapları gibi onaylanmamış ürünlerin ise güvenlik duvarında engellendiğini belirtti.

Cluff, şirket içinde kullanılan her yapay zeka otomasyonunun önceden kayıt altına alındığını ve kullanım süreçlerinin kaydedildiğini aktardı. Ayrıca çalışanların, onaylanmış araçlar dahil hiçbir yapay zeka sistemine şifre girmesine izin verilmediğini söyledi.

Eğitim ve denetim, riskleri erkenden ortaya çıkarıyor

Paper Trails, çalışanların yapay zekayı doğru kullanmayı öğrenmesi için şirket içi bir eğitim programı hazırladı. Çalışanların Claude adlı yapay zeka aracına erişebilmesi için şirket politikalarını okuyup kabul etmesi de zorunlu tutuldu.

Şirket, araçlara erişimi sınırlandırmanın yanı sıra kullanım biçimlerini de takip ediyor. Cluff, bu denetimlerin olası bir hatayı önlediğini belirterek şirketin vergi müdürünün Claude üzerinden bordro yazılımında değişiklik yapmasının engellendiği bir örneği paylaştı.

İlk aşamada oldukça sıkı kurallar uyguladıklarını belirten Cluff, elde edilen sonuçlar doğrultusunda bazı kısıtlamaları kademeli olarak gevşettiklerini ifade etti. Hassas verilere erişebilecek uygulamaların ise kullanıma alınmadan önce incelendiğini ve ek güvenlik önlemleriyle desteklendiğini kaydetti.

Bu yaklaşım, şirketlerin sorun ortaya çıktıktan sonra önlem almak yerine riskleri önceden belirlemesinin önemini gösteriyor.

Yapay zeka kaynaklı krizlere karşı hazırlık yapılmalı

Yapay zeka kullanımındaki hatalar, yalnızca teorik bir risk değil. Profesyonel hizmetler şirketi KPMG, geçen haziran ayında yayımladığı bir raporu, belgede çeşitli hatalı ve uydurma bilgilerin bulunduğunun ortaya çıkmasının ardından geri çekti.

TechCrunch'ın aktardığına göre GPTZero araştırma ekibi, Ekim 2025'te yayımlanan raporda bir dizi yanlışlık tespit etti. Financial Times'a yapılan açıklamada, hataların yapay zeka halüsinasyonlarından kaynaklandığı belirtildi. Başka bir ifadeyle, yapay zeka hakkındaki bir raporda yine yapay zeka tarafından üretilen yanlış bilgiler yer almıştı.

KPMG, raporu internet sitesinden kaldırarak konuyla ilgili inceleme başlattı. Şirket sözcüsü, çalışanlardan yapay zekanın sorumlu kullanımına ilişkin kurallara uymalarını, üretilen içerikleri insan denetimiyle doğrulamalarını ve bağımsız kaynakları kontrol etmelerini beklediklerini açıkladı.

Uzmanlara göre şirketlerin kriz yönetimi planları da yapay zeka kaynaklı olası ihlalleri kapsamalı. Gizli bilgilerin açığa çıkması, hatalı bir basın açıklamasının yayımlanması veya yasa dışı bir faaliyetin gerçekleşmesi gibi senaryolar önceden değerlendirilmeli. Şirketler, bu tür olayların nasıl tespit edileceğini, hangi önlemlerin alınacağını ve müdahaleden kimin sorumlu olacağını netleştirmeli.

Her görev için aynı yapay zeka politikası uygulanmamalı

Shenandoah Üniversitesi Muhasebe Profesörü Martin Mulyadi'ye göre şirketler, yapay zeka kullanımını risk düzeyine göre sınıflandırmalı. Kamuya açık bilgilerin özetlenmesi veya fikir geliştirme gibi düşük riskli faaliyetlerle finansal raporlama, işe alım, müşteri kararları ve hassas verilerin işlenmesi gibi kritik süreçler birbirinden ayrılmalı.

Çalışanların hangi araçları kullanabileceği, hangi bilgileri sisteme giremeyeceği, yapay zeka kullanımını hangi durumlarda açıklaması gerektiği ve nihai kararın sorumluluğunu kimin üstleneceği açıkça belirlenmeli.

Mulyadi, araçlar veya iş akışları değiştiğinde hataların bildirilmesi, belirsiz sonuçların üst yönetime iletilmesi ve erişim yetkilerinin yeniden değerlendirilmesi için de basit ve işleyen süreçler oluşturulması gerektiğini vurguladı.

İnsan denetiminin etkili olabilmesi için incelemeyi yapan kişinin yeterli bilgiye, zamana ve yetkiye sahip olması gerekiyor. Yapay zekanın ürettiği bir sonucu anlamadan onaylamak, denetimin amacını ortadan kaldırabiliyor.

Yapay zekanın sorumluluğu insanlarda kalmalı

Yapay zeka yönetişimi alanında faaliyet gösteren Trustible'ın Teknoloji Direktörü ve kurucu ortağı Andrew Gamino-Cheong, çalışanların yalnızca yetkin oldukları alanlarda yapay zekadan yararlanmasını savunuyor.

Gamino-Cheong'a göre insan kaynakları çalışanlarının kod yazması veya mühendislerin işe alım yönergelerini belirlemesi gibi örnekler, çalışanların uzmanlık alanlarının dışında yapay zeka kullanmasının doğurabileceği sorunları gösteriyor. Temel amaç, yapay zeka tarafından üretilen sonuçları denetleyen kişilerin bu sonuçları değerlendirebilecek bilgi ve beceriye sahip olmasını sağlamak.

Proje Yönetimi Enstitüsü Yapay Zeka Etkileşimi ve Topluluğu Direktörü Kathleen Walch ise şirketlerin politikalarını belirli bir araca veya teknolojinin mevcut yeteneklerine göre şekillendirmemesi gerektiğini belirtti. Bunun yerine veri koruma, insan sorumluluğu, uygun denetim ve risk yönetimi gibi uzun vadede geçerliliğini koruyacak ilkelerin esas alınmasını önerdi.

Walch'a göre yapay zeka tarafından üretilen içeriğin doğruluğunu, uygunluğunu ve olası sonuçlarını değerlendirme sorumluluğu çalışanlarda kalıyor. Teknolojiden yararlanmak, yapılan işin sonuçlarına ilişkin sorumluluğu yapay zekaya devretmek anlamına gelmiyor.

Politikalar düzenli olarak güncellenmeli

Şirketlerin yapay zeka politikalarını yalnızca yazılı hale getirmesi yeterli değil. Kuralların çalışanlarla düzenli olarak paylaşılması, gözden geçirilmesi ve yeni işe başlayanlara aktarılması da gerekiyor.

Çalışanların kuralları daha iyi anlaması için gerçek hayattan örnekler ve olası senaryolar üzerinden eğitimler verilmesi öneriliyor. Bu eğitimlerde yetkisiz veri paylaşımı, müşteri gizliliği ve şirketlere ait özel bilgilerin korunması gibi konular ele alınmalı.

Proje Yönetimi Enstitüsü de proje, program ve portföy yönetiminde yapay zeka kullanımına yönelik bir standart hazırladı. Standart; sorumlu kullanım ilkelerinin yanı sıra yapay zeka çıktılarının incelenmesine, bu çıktılara dayanarak karar alınmasına ve etik ile hukuki risklerin yönetilmesine ilişkin çerçeve sunuyor.

Şirketlerin yapay zeka politikalarını yılda en az bir kez gözden geçirmesi, yeni araçlar eklendiğinde veya mevcut sistemler güncellendiğinde kuralları yeniden değerlendirmesi gerekiyor. Ayrıca olası bir hata kamuoyuna yansıdığında kullanılabilecek, önceden onaylanmış bir açıklama taslağının hazır bulundurulması kriz yönetimini kolaylaştırabilir.

Yapay zeka kullanımından sorumlu olacak kişilerin belirlenmesi, güvenlik önlemlerinin düzenli olarak test edilmesi ve çalışanlardan geri bildirim alınması da bu sürecin önemli parçaları arasında yer alıyor. Uzmanlara göre amaç, teknolojinin kullanımını tamamen kısıtlamak değil; verimlilik avantajlarından yararlanırken güvenlik, doğruluk ve hesap verebilirlik ilkelerini korumak.

Winklevoss ikizleri, Bitcoin'in yükselişinde kendilerini milyarder yapan oyun planını yeniden sahneye koyuyor. Kripto parayı erken dönemde satın alan ikizler, bunun etrafında yeni işletmeler kurdu. Silbert da Bitcoin'i 2012 yılında kardeşlerle yaklaşık aynı zamanda keşfetmişti. Benzer bir yol izleyen Silbert, erken yatırım yaparak başkalarının da bu yükselişe bahis oynamasını sağlayan fonlar oluşturdu. Şimdi her iki taraf da Zcash madenciliğine büyük yatırımlar yapıyor. Ayrıca rekabet eden fonlar aracılığıyla yatırımcıları çekmek için kıyasıya bir yarış veriyor.

Geçen yıllar içinde Winklevoss kardeşler ve Silbert, kripto pazarındaki dalgalanmalarda hem ortak hem de rakip oldular. 2022'deki çöküşte Gemini Earn programı nedeniyle aralarında büyük bir anlaşmazlık yaşanmıştı. Son dönemde ise Zcash ekosistemine odaklanan taraflar, hem Wall Street yatırım araçlarında hem de altyapıda hakimiyet kurmak için yarışıyor.

Cameron Winklevoss, Singapur'da düzenlenen Token2049 konferansında Zcash ile dejavu yaşadıklarını belirterek, "Zaman makineniz olsa ve 2013'e dönseniz çoğu kişi daha erken ve daha çok Bitcoin alırdım derdi. Şimdi bu şansa Zcash ile sahipsiniz." dedi.

Gizlilik anlatısı gerçek parayı çekti

Yaklaşık on yıl önce piyasaya sürülen Zcash, yapay zekanın blokzincirlerdeki finansal faaliyetleri izlemeyi kolaylaştırmasıyla yeniden ilgi odağı oldu. Kripto yatırımcılarını hedef alan adam kaçırma ve gasp olayları da servetleri gizleme ihtiyacını artırdı. Her iki taraf da Zcash etrafında büyüyen ilgiden fayda sağlıyor.

Ralli çok çeşitli yatırımcıları çekerken, ne Winklevoss kardeşler ne de Silbert yatırımlarını alenen bir rekabet olarak nitelendirdi. İki taraf da konuyla ilgili Bloomberg News'e yorum yapmaktan kaçındı.

Zcash'teki hareketliliğin katalizörü, Mart 2025'te ABD'de alınan ve gizlilik odaklı kripto paralar etrafındaki belirsizlikleri ortadan kaldıran tarihi bir karar oldu. Bu karar, Arthur Hayes gibi ünlü isimlerin tokenı bir Bitcoin alternatifi olarak tanıtmasına yol açtı. Kaiko araştırma analisti Thomas Probst, gizliliğin yeniden gündeme gelmesiyle ünlü yatırımcıların Zcash'i gizli bir Bitcoin gibi tanıttığını ve ardından gerçek paranın bu alana aktığını ifade etti.

Her iki taraf da rekabet eden şirketler kurmak için hızlı hareket etti. İkizlerin desteklediği Cypherpunk Technologies Inc. ile Silbert'ın desteklediği Fortitude Mining, ağın en büyük madencilerinden oldu. Şirketler madencilik ödüllerinden daha büyük pay almak için ek işlem gücüne onlarca milyon dolar harcamaya hazırlanıyor.

Tıpkı Bitcoin gibi Zcash madenciliği de madencilerin periyodik olarak piyasaya sürülen sabit bir arz için rekabet ettiği sıfır toplamlı bir oyun olarak biliniyor. Barry Silbert, haziran ayındaki bir dosyamada, Zcash'in dijital varlıklardaki en ilgi çekici fırsatlardan birini sunduğuna inandıklarını kaydetti.

Fonlar ve madencilikte büyük rekabet

Ağustos ayında DCG'nin Grayscale şirketi ABD'de ilk Zcash ETF'sini başlatarak kurumsal sermaye için doğrudan bir kanal sağladı. Zcash'in Bitcoin gibi sabit bir arz sınırına sahip olması, yeni sermaye girdikçe fiyat artışlarını daha da hızlandırdı. Luxor Technology Operasyon Direktörü Ethan Vera, ABD ve Çin'deki birkaç büyük alıcı veya madenci arasında koordineli bir çaba olduğunu ve bunun giderek büyüdüğünü değerlendirmesini yaptı.

Fortitude son yatırımların ardından ağdaki madencilik kapasitesinin yüzde 20'sine ulaşmayı hedefliyor. Cypherpunk da halihazırda tüm ağın yaklaşık yüzde 20'lik madencilik gücünü elinde tutuyor. Winklevoss kardeşler ise bu ayın başlarında kendi Zcash ETF'leri için başvuru yaptı.

Büyüyen talebe rağmen Zcash'in 2025'in ortalarından bu yana yaşadığı devasa artış, yatırımcılar için bazı benzersiz zorlukları da beraberinde getirdi. Winklevoss kardeşler ile Digital Currency Group'un artan varlığı, madencilik gücü ve token mülkiyetindeki yoğunlaşmayı daha belirgin hale getiriyor.

Yapay zeka ve yasa dışı kullanım riski

Mayıs ayında bir güvenlik araştırmacısı, Anthropic'in yapay zeka modeli Claude'u kullanarak Zcash'te yıllarca fark edilmeyen kritik bir güvenlik açığı buldu. Bu açık, saldırganların sınırsız miktarda sahte Zcash üretmesine olanak tanıyabilirdi. Bu keşif, yapay zekanın kripto ağlarını güvence altına alanlar ile hacklemeye çalışanlar arasındaki yarışı nasıl şekillendirebileceği konusunda yeni sorular yarattı.

Bu teknik güvenlik açıklarının yanı sıra gizlilik odaklı tokenlara yatırım yapmak kendine has politika riskleri de taşıyor. Daha sıkı uyum gereksinimleri veya yasa dışı ödemelerle olan potansiyel bağlar, düzenleyicilerin bu tokenları yakından izlemesine veya yasaklamasına neden olabiliyor. Chainalysis Araştırma Başkanı Eric Jardine, gizlilik odaklı kripto paralarla ilgili risklerin şeffaflık eksikliğinden kaynaklandığını ve yasa dışı aktörlerin bunları istismar edebileceğini dile getirdi.

Tüm bunların ötesinde kripto piyasasında her zaman sıradaki popüler yatırıma yönelme riski bulunuyor. Kripto yatırımcıları yıllarca farklı varlıklar arasında geçiş yaparak dönemin favorisi olan NFT'lere veya memecoinlere yönelmişti. Son dönemde spekülatif alıcılar yapay zeka bağlantılı varlıklara ve vadeli işlemlere odaklanıyor. Two Prime Kurucusu ve Üst Yöneticisi (CEO) Alexander Blume, bu kişilerin Bitcoin'e inanan ilk yatırımcılar gibi sadık olmadıklarını, sadece para kazanmakla ilgilendiklerini belirtti.

Citi'nin analizinde, enflasyonun ana eğilimine ilişkin TCMB değerlendirmesinin eylül ayına kıyasla daha olumlu bir görünüm sergilemesi öne çıktı. İç talepteki zayıflığın da fiyat artışlarını sınırlayarak para politikasında gevşemeye alan açtığı belirtildi.

Merkez Bankası'nın gelecek dönemde atacağı adımların zamanlaması ve büyüklüğü konusunda verdiği mesajlar, faiz indirimlerinin devam edebileceğine işaret ediyor. Ancak Citi, indirimlerin hangi hızla ve ne ölçüde gerçekleştirileceğinin ekonomik verilerdeki gelişmelere göre belirleneceğine dikkat çekti.

Barclays: Aralık ayında 100 baz puanın üzerinde indirim gündeme gelebilir

Barclays, TCMB'nin politika faizini 100 baz puan düşürerek yüzde 36'ya indirmesinin yanı sıra faiz koridorunun alt ve üst sınırlarını da aynı oranda aşağı çektiğini hatırlattı. Buna göre koridorun alt sınırı yüzde 34,5'e, üst sınırı ise yüzde 39'a geriledi.

Banka, karar metnindeki ifadelerin önceki döneme kıyasla daha güvercin bir para politikası yaklaşımına işaret ettiğini belirtti. Özellikle enflasyonun ana eğilimindeki yavaşlamaya yönelik değerlendirmelerin güçlenmesi, Barclays'in dikkat çektiği unsurlar arasında yer aldı.

Bu değişimin, aralık ayındaki Para Politikası Kurulu toplantısında daha büyük bir faiz indirimi yapılabileceği beklentisini destekleyebileceği ifade edildi.

Bununla birlikte Barclays'in temel senaryosu değişmiş değil. Banka, TCMB'nin mevcut görünüm altında faiz indirimlerine 100 baz puanlık adımlarla devam etmesini bekliyor. Aralık ayında daha yüksek oranlı bir indirimin gündeme gelmesi ise para politikası mesajlarının yanı sıra önümüzdeki dönemde açıklanacak ekonomik verilerin seyrine bağlı olacak.

Öne çıkanlar

• Birden fazla medya kuruluşunun haberine göre Musk’ın yatırımı, Skydance’in büyük miktarda öz sermaye yatırımı sağlama planının bir parçası.

• Konuya yakın kaynakların verdiği bilgiye göre Musk’ın yatırımıyla yaklaşık aynı dönemde, yönetim kurulu üyesi Lauren Powell Jobs da dahil olmak üzere Skydance yatırımcıları şirkete öz sermaye yatırımı yaptı.

• 1 milyar dolarlık sermaye desteği, Skydance’in WBD satın alımının ardından işten çıkarmalar yapmayı planladığı ve 6 milyar doların üzerinde maliyet tasarrufu sağlamayı hedeflediği bir dönemde geldi.

• Skydance işten çıkarmalar, faaliyetlerini sadeleştirme ve yeni kâr fırsatları bulma yoluyla üstesinden gelmeyi planladığı yaklaşık 80 milyar dolarlık bir borç yüküyle karşı karşıya.

• Oracle’ın kurucu ortağı ve David Ellison’ın babası Larry Ellison, 2022 yılında Musk’ın Twitter’ı devralmasını finanse etmesine yardımcı olmak için 1 milyar dolarlık öz sermaye yatırımı yapmıştı. Ellison, 2018-2022 yılları arasında Tesla’nın yönetim kurulunda da yer aldı. Larry Ellison, Musk’ı yakın bir arkadaşı olarak tanımlamıştı.

• Skydance’in hisseleri son bir ayda yüzde 23 değer kaybetti. Düşüşün büyük bölümü, WBD’yi satın alacağının açıklanmasının ardından gerçekleşti. 

Arka plan

Skydance ABD'de birçok eyaletin başsavcısının açtığı hukuki itirazların ve Netflix’e karşı yürütülen yoğun bir teklif savaşının ardından bu ayın başında WBD satın alımını tamamladı. Netflix, WBD’nin televizyon ve kablolu yayın ağlarını satın almak isterken Skydance, WBD şirketinin tamamını nakit ödeme karşılığında satın almak üzere teklif verdi. Teklif sürecinin başında Netflix önde olsa da Skydance’in 111 milyar dolarlık teklifi Netflix’in teklifini geride bıraktı. Netflix’in eş CEO’ları Ted Sarandos ve Greg Peters, WBD’nin kendileri için “doğru fiyattan alınabilecek güzel bir fırsat olduğunu, ancak ne pahasına olursa olsun mutlaka sahip olunması gereken bir varlık olmadığını” söyledi. Skydance artık CNN, HBO, CBS, DC Studios, TNT Sports ve Paramount+ dahil olmak üzere çeşitli varlıkların sahibi.
 

Şirketlerin ağustos ayında, gerçek verileri henüz açıklamadan klinik araştırmanın başarılı olduğunu duyurmasından bu yana Moderna hisseleri hızla yükseldi ve çarşamba günkü kapanışa kadar yaklaşık dört katına çıktı. Ancak kanser aşısına dair sonuçların perşembe günü bir onkoloji internet sitesinde sızdırılmasının ardından hisseler günü yüzde 17’den fazla düşüşle kapattı. Merck hisseleri ise yaklaşık yüzde 1,8 geriledi. 

Citigroup analisti Geoff Meacham, geçen ay Moderna’nın notunu “nötr” seviyesinden düşürdü ve hisse fiyatındaki artışın “haklı gösterilemez” olduğunu belirtti. Hisse fiyatının halka arz öncesi seviyesinin gerçekçi olabilmesi için Moderna’nın yıllık onkoloji gelirinin yaklaşık 13 milyar dolar olması gerekirdi ancak Citi’nin finansal modeline göre şirketin elde edeceği gelir bu rakamın çok küçük bir kısmında kalacaktı. Citi, yüksek hisse fiyatının gerçekçi ticari nakit akışlarının öngördüğü seviyenin neredeyse yedi katı olduğunu belirtti. 

1.100’den fazla hastanın katıldığı Faz 3 klinik araştırmasından elde edilen veriler, kombinasyon tedavisinin kanserin yayılma riskini de yüzde 38 azalttığını gösterdi. Bu, her hastanın tümörüne özgü mutasyonlara dayanan bir aşının, bağışıklık sisteminin kanserle savaşmasına yardımcı olan bir ilaçla birlikte kullanılmasının hastalığı kontrol altında tutabildiğini gösteren ilk veriler olma özelliğini taşıyor. İntismeran autogene olarak bilinen aşı, dünyanın en çok satan ilaçları arasında yer alan Merck’in immünoterapi ilacı Keytruda ile birlikte test edildi.

Diğer kanser türlerindeki etkisi henüz bilinmiyor

Araştırmada, melanom lezyonlarının cerrahi olarak çıkarılmasından 13 hafta sonra başlanarak Keytruda ile birlikte aşının dokuz dozu test edildi. Kombinasyon tedavisinin sonuçları, melanom için standart tedavi olan yalnızca Keytruda ile tedavi edilen hastaların sonuçlarıyla karşılaştırıldı.

Bazı analistler, bu verilerin söz konusu teknolojinin diğer kanser türlerine ne ölçüde uygulanabileceği konusunda yatırımcıların endişelerini artırabileceğini belirtti. Keytruda, kanser hücrelerinin bağışıklık sisteminin saldırısından kaçmak için kullandığı doğal bir fren mekanizmasını devre dışı bırakarak çalışıyor. Aşı ise bağışıklık sisteminin arayıp yok etmesi için hastanın hücrelerine belirli mutasyonların kopyalarını üretme talimatı veriyor.

Moderna CEO’su Stephane Bancel, verilerin kanser tedavisinde yeni bir dönemin başlangıcına işaret ettiğini söyledi. Bancel bir röportajında, “Tümörünüze özgü yeni T hücreleri oluşturabilme yeteneği sayesinde klinik etki son derece derin ve Faz 2 araştırmasında gördüğümüz gibi oldukça kalıcı” dedi.

ABD’de başvuruya hazırlanıyor

Bancel, şirketlerin ABD’de resmi başvuruda bulunmaya hazırlandığını ve kanser aşısının 2027 yılında piyasaya sürülmesini beklediklerini söyledi. İntismeran/Keytruda kombinasyonu, böbrek, mesane ve akciğer kanserleri de dâhil olmak üzere başka birçok kanser türünde hâlihazırda test ediliyor. Bancel, aşının “Keytruda’nın etkili olduğu her yerde” tedavi etkinliğini artırması gerektiğine inandığını ancak sonuçları ne ölçüde iyileştireceğinin henüz belli olmadığını söyledi. Keytruda, 19 kanser türünün tedavisi için onaylanmış durumda. 

Tedaviden sonraki ilk iki yıla ait hasta verilerine dayanan Faz 3 melanom araştırmasının sonuçlarının, hafta sonu Madrid’de düzenlenecek Avrupa Tıbbi Onkoloji Derneği toplantısında sunulması planlanıyor. Keytruda’ya ek olarak aşı uygulanan hastaların yüzde 82,2’sinde iki yılın sonunda kanser görülmezken, yalnızca Keytruda alan hastalarda bu oran yüzde 70 oldu.

Teksas Üniversitesi MD Anderson Kanser Merkezi’nde melanom uzmanı ve araştırmanın yürütücülerinden biri olan Doktor Hussein Tawbi sonuçlarla ilgili olarak, “Bu, istatistiksel açıdan son derece anlamlı. Şans eseri ortaya çıkmış bir sonuç değil” dedi.

Wall Street’teki bazı analistler, toplantı öncesinde yatırımcıların kombinasyon tedavisinin nüks riskini yüzde 40 veya daha fazla azaltmasını beklediğini söyledi. RBC analisti Trung Huynh, “Onkoloji alanında milyarlarca dolarlık gelir potansiyeline sahip intismeran ürün portföylerinin fiyatlandırmasına yönelik iyimserliğin azaldığını düşünüyoruz. Bu veriler bizi daha az iyimser hale getiriyor çünkü melanomun en iyi senaryo olması bekleniyordu” ifadelerini kullandı.

Forbes değerlemesi

Hisse senetlerinin değerinin ani düşüşüyle birlikte, Moderna’nın önde gelen milyarder hissedarlarının net servetlerinde büyük kayıplar yaşandı. Forbes’un gerçek zamanlı milyarderler listesine göre Moderna CEO’su Stéphane Bancel’in net serveti sonra 1,8 milyar dolar düşerek 6 milyar dolara geriledi. Kurucu yatırımcılardan Timothy Springer, servetinin yüzde 21,5’ini, yani 704,8 milyon dolardan fazlasını kaybetti. Springer'ın serveti 2,6 milyar dolara geriledi. Kurucu ortak Robert Langer, 696,8 milyon dolar (servetinin yüzde 24,6’sı) kaybetti; 2,2 milyar dolarlık servete sahip kurucu ortak Noubar Afeyan ise 141,7 milyon dolar (yüzde 6) kaybetti. 1,1 milyar dolarlık net servete sahip şirket başkanı Stephen Hoge ise 319,1 milyon dolar (yüzde 22,8) değer kaybetti.

Şirketin cuma günü vadesi dolan kupon ödemesini gerçekleştiremeyeceği ve erteleme talebinde bulunacağı daha önce de Bloomberg tarafından bildirilmişti.

Zorlu Enerji, başvuru belgelerinde Mart 2027’ye kadar beklenen nakit girişlerinin öngörülen ödemeleri karşılamaya yetmeyeceğini belirtti. Şirket, erteleme sayesinde mevcut likiditesini korumayı ve sermaye yapısını güçlendirecek kapsamlı bir çözüm üzerinde çalışırken yatırımcılarla müzakerelerini sürdürmeyi hedefliyor.

Tahvil sahiplerinin onayı gerekiyor

Ödeme ertelemesine ilişkin teklif, 23 Kasım’da tahvil sahiplerinin oylamasına sunulacak. Kabul edilmesi için toplantıya katılan ve tahvillerin toplam anapara tutarının en az yüzde 75’ini temsil eden yatırımcıların onayı gerekiyor.

Ödeme sorunu, Zorlu Enerji’nin sermaye yapısını yeniden düzenlemek amacıyla finansal danışmanlık şirketleri Houlihan Lokey ve Servo Capital’i görevlendirmesinden yaklaşık bir ay sonra gündeme geldi. Bu gelişme, şirketin borç yükümlülüklerini yerine getirme kapasitesine yönelik endişeleri yeniden artırdı.

Tahvillerdeki fiyatlama risklere işaret ediyor

Zorlu Enerji’nin tahvilleri de şirketin finansal durumuna ilişkin kaygıları yansıtıyor. Bloomberg tarafından derlenen verilere göre tahvilin fiyatı perşembe günü 50’li seviyelerin ortasında işlem gördü. Bu fiyatlama, yatırımcıların tahvilin geri ödemesine ilişkin önemli riskler gördüğüne ve olası kayıp ihtimalini fiyatladığına işaret ediyor.

Şirketin ödeme kapasitesine ilişkin endişeler son haftalarda belirginleşirken, Fitch Ratings eylül ayında Zorlu Enerji’nin kredi notunu B- seviyesine indirmiş ve notu negatif izlemeye almıştı. Kuruluş, kararında şirketin zayıflayan likidite durumuna ve kısa vadeli borçlarını yeniden finanse etme ihtiyacının giderek artmasına dikkat çekmişti.

Borç yükü ve nakit akışı baskısı sürüyor

Fitch’in değerlendirmesine göre Zorlu Enerji’nin haziran sonu itibarıyla önündeki 12 ay içinde vadesi dolacak 124,5 milyon dolarlık borcu bulunuyordu. Kuruluş, şirketin 2026 ve 2027 yıllarında serbest nakit akışının negatif olmasını bekliyor.

Faiz giderlerinin 2026'da şirketin nakit FAVÖK’ünün yaklaşık yüzde 65’ini tüketmesi öngörülürken, kaldıraç oranının 2028’e kadar ortalama 4,8 kat düzeyinde seyretmesi bekleniyor. Bu görünüm, şirketin borç yükünü yönetme ve finansman ihtiyacını karşılama konusunda önümüzdeki dönemde de baskıyla karşılaşabileceğine işaret ediyor.

Trump, Iowa eyaletinde katılacağı seçim mitingine hareket etmeden önce Beyaz Saray'da gazetecilerin sorularını yanıtladı. İran'a birçok açıdan ciddi zarar verdiklerini savunan Trump, "Belki biraz daha ileri gidebiliriz" ifadesini kullandı.

Bölgedeki gerilimin bir diğer ayağında ise İran destekli Husilerin Suudi Arabistan'a yönelik saldırıları yer aldı. Suudi Arabistan öncülüğündeki Arap Koalisyonu Sözcüsü Tümgeneral Turki el-Maliki, Riyad yönüne fırlatılan bir balistik füzenin hava savunma sistemleri tarafından etkisiz hale getirildiğini açıkladı.

Bölgedeki gelişmeler, çatışmaların yeniden şiddetlenebileceği endişelerini artırırken petrol arzına yönelik riskleri de gündemde tutuyor. Taşımacılık maliyetlerindeki yükselişle birlikte enerji piyasasında fiyatlar yukarı yönlü hareket etti.

Analistler, petrol fiyatlarındaki artışın enerji maliyetleri üzerinden enflasyonu besleyebileceğine dikkati çekiyor. Bu senaryonun merkez bankalarının faizleri uzun süre yüksek seviyelerde tutmasına, hatta ek sıkılaşma adımları atmasına neden olabileceği beklentisi de piyasalardaki fiyatlamaları etkiliyor.

Yapay zeka yatırımlarının geri dönüşü sorgulanıyor

Küresel piyasalarda satışları derinleştiren diğer unsur, yapay zeka yatırımlarının finansmanına ve bu yatırımların ne ölçüde kazanç sağlayacağına ilişkin belirsizlikler oldu. Özellikle yarı iletken sektöründe faaliyet gösteren şirketlerin hisseleri, yatırımcıların artan maliyetler ve getiri beklentileri konusundaki kaygılarından olumsuz etkilendi.

ABD borsasında işlem gören çip üreticilerinin hisselerinde dün sert düşüşler görüldü. Intel'in hisseleri yüzde 8,04, AMD'nin yüzde 8,10, Qualcomm'un yüzde 2,88, Broadcom'un yüzde 4,31 ve Micron Technology'nin yüzde 6,26 geriledi.

Analistler, yapay zeka alanındaki yatırımların yüksek maliyetlere ulaşmasına karşın bunların ne zaman ve hangi ölçüde kâra dönüşeceğinin henüz netleşmediğini belirtiyor. Bu durum, özellikle çip üreticileriyle veri merkezi ve bulut bilişim şirketlerinin hisse performanslarında dalgalanmalara yol açıyor.

Küresel ölçekte borçlanma maliyetlerinin yüksek seyretmesi de yatırım planlarını zorlaştırıyor. Veri merkezi kurmak veya mevcut kapasiteyi genişletmek isteyen şirketler daha yüksek finansman giderleriyle karşılaşırken, borçla yatırım yapan firmaların faiz yükü artıyor. Bu koşullar, yeni projelerin ekonomik açıdan cazibesini azaltabiliyor.

ABD'de tahvil getirileri geriledi, dolar toparlandı

ABD'de açıklanan iş gücü piyasası verileri, işsizlik maaşı başvurularında düşüşe işaret etti. İlk kez işsizlik maaşı başvurusunda bulunanların sayısı, 17 Ekim'de sona eren haftada 194 bine gerileyerek piyasa beklentilerinin altında kaldı.

Risk iştahındaki zayıflamayla birlikte yatırımcıların teknoloji hisselerinden uzaklaşarak tahvil piyasasına yönelmesi, ABD'nin 10 yıllık tahvil faizini aşağı çekti. Getiri, yaklaşık bir ay sonra ilk kez yüzde 5 seviyesinin altına indi. Dün 16 baz puan gerileyerek yüzde 4,96'ya düşen faiz, yeni işlem gününde yüzde 4,97 seviyesinde bulunuyor.

Tahvil getirilerindeki gerileme, doların diğer para birimleri karşısındaki cazibesini sınırladı. Dolar endeksi dün yüzde 0,2 düşüşle 101,5'e gerileyerek kayıplarını üçüncü işlem gününe taşıdı. Endeks bugün ise yüzde 0,1 yükselişle 101,6 seviyesinde işlem görüyor.

Altın baskı altında, petrol yükselişte

Petrol fiyatlarındaki yükselişin enflasyon endişelerini güçlendirmesi, ABD Merkez Bankasının (Fed) faizleri beklenenden daha uzun süre yüksek tutabileceği yönündeki beklentileri artırdı. Bu görünüm, faiz getirisi olmayan altının fiyatı üzerinde baskı oluşturdu.

Altının ons fiyatı dün yüzde 2,8 değer kaybederek 4 bin 24 dolara geriledi. Değerli metal, yeni işlem gününde yatay bir seyirle 4 bin 22 dolardan alıcı buluyor.

Enerji arzına ilişkin endişeler ise petrol fiyatlarını desteklemeyi sürdürüyor. Aralık vadeli Brent petrolün varil fiyatı yüzde 0,7 yükselişle 114 dolar seviyesinde işlem görüyor.

Wall Street'te teknoloji hisseleri öncülüğünde düşüş

Jeopolitik riskler ve yapay zeka yatırımlarına yönelik kaygılar, ABD borsalarında özellikle teknoloji şirketlerinin hisselerine satış getirdi.

New York borsasında S&P 500 endeksi günü yüzde 1,21 kayıpla tamamlarken Nasdaq endeksindeki düşüş yüzde 2,60'a ulaştı. Dow Jones endeksi ise yatay seyretti. ABD endeks vadeli kontratları yeni güne negatif başladı.

Avrupa piyasalarında Fransa kaynaklı riskler öne çıktı

Avrupa borsalarında da dün satış ağırlıklı bir görünüm hakimdi. Yükselen petrol fiyatlarının yanı sıra Fransa'daki sokak olaylarının kamu maliyesi üzerindeki olası etkileri, bölge piyasalarındaki endişeleri artırdı.

Fransa'da mali disipline ilişkin kaygılar tahvil piyasasında dalgalanmayı beraberinde getirdi. Ülkenin 10 yıllık tahvil faizi yüzde 5,07'ye yükselerek 2002'den bu yana en yüksek seviyesini gördü.

Öte yandan internet siteleri ve kurumsal uygulamalarda yaygın kullanılan PHP programlama dilinde iki kritik güvenlik açığının tespit edilmesi ve dünya genelinde önlemlerin devreye alınması da bilişim, teknoloji ve kıymetli metal şirketlerinin hisselerinde kayıplarla ilişkilendirildi.

Avrupa'nın önde gelen borsalarında gün sonu görünümü şöyle oldu:

• İngiltere FTSE 100 endeksi yüzde 0,26 geriledi.

• Almanya DAX 40 endeksi yüzde 1,07 düştü.

• Fransa CAC 40 endeksi yüzde 1,39 değer kaybetti.

• İtalya FTSE MIB 30 endeksi yüzde 2,54 geriledi.

Avrupa endeks vadeli kontratları ise yeni güne karışık bir görünümle başladı.

Asya borsalarında çip üreticileri baskı altında

ABD ve Avrupa piyasalarındaki satışların ardından Asya borsalarında da düşüşler öne çıktı. Hong Kong dışındaki bölge piyasalarında, özellikle yarı iletken şirketlerinin hisselerinde görülen kayıplar belirleyici oldu.

Yapay zeka harcamalarının sürdürülebilirliğine ilişkin belirsizlikler, veri merkezi yatırımlarının yavaşlayabileceği endişesini gündeme taşıdı. ABD'de teknoloji hisselerinde yaşanan düşüşün ardından Güney Koreli çip üreticileri ve Japon teknoloji şirketleri üzerindeki satış baskısı da arttı.

Japonya'da açıklanan verilere göre tüketici enflasyonu eylülde yıllık bazda yüzde 2,1 ile beklentilere paralel gerçekleşti. Çekirdek enflasyonun dokuz ay aradan sonra yeniden yüzde 2'nin üzerine çıkması, Japonya Merkez Bankasının (BoJ) faiz artırabileceği beklentilerini güçlendirdi.

Bölge borsalarında kapanışa yakın görünüm şöyleydi:

• Japonya Nikkei 225 endeksi yüzde 0,7 geriledi.

• Çin Şanghay bileşik endeksi yüzde 0,3 düştü.

• Güney Kore Kospi endeksi yüzde 0,8 değer kaybetti.

• Hong Kong Hang Seng endeksi yüzde 0,7 yükseldi.

Borsa İstanbul yüzde 3'ün üzerinde geriledi

Yurt içinde Borsa İstanbul'da da satış baskısı etkili oldu. BIST 100 endeksi, dün yüzde 3,08 değer kaybederek günü 11.220,37 puandan tamamladı. VİOP'ta BIST 30 endeksine dayalı ekim vadeli kontrat ise akşam seansında normal seans kapanışına göre yatay seyretti.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Para Politikası Kurulu, politika faizini 100 baz puan indirerek yüzde 36'ya çekti. Ocak ayındaki toplantının ardından faiz indirimine ara veren Merkez Bankası, böylece beş toplantı sonra ilk kez gevşeme adımı attı.

Fon tasfiyelerine ilişkin düzenleme Meclis'ten geçti

Tasfiyesine karar verilen bazı yatırım fonlarına yönelik düzenlemeleri içeren kanun teklifi, TBMM Genel Kurulu'nda kabul edildi.

Düzenleme kapsamında yer alan fonlarla bağlantılı fiiller nedeniyle yürütülen soruşturmalarda, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun ilgili hükümleri doğrultusunda mal varlıklarına el konulabilecek.

Kanunda belirtilen geri kazanım mekanizmasının kapsamı dışında kalan durumlarda Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), tasfiye işlemlerini ve denetim sonuçlarını dikkate alarak her fon için oluşan zarar veya kaybı belirleyecek. Kurul ayrıca zarardan sorumlu gerçek ve tüzel kişileri ve bunların sorumluluk tutarlarını tespit ederek Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu'na (TMSF) bildirecek.

Geri kazanım hesabında biriken tutarlar, zorunlu giderler düşüldükten sonra TMSF tarafından tasfiyeyi yürüten kuruluşa aktarılacak. Tasfiye tamamlanmışsa kaynak, SPK'nin bildireceği fon pay sahiplerine ödeme yapılması amacıyla Yatırımcı Tazmin Merkezi'ne (YTM) gönderilecek. YTM, ödemeleri yatırımcıların fon katılma payları içindeki oranlarına göre gerçekleştirecek.

Geçen hafta Çin’deki satışların düşmesiyle birlikte beklentilerin altında sonuçlar açıklayan LVMH’nin değerlemesi de son aylarda sert biçimde geriledi. Şirketin hisseleri şu anda, gelecek dönem kârının yaklaşık 16 katı seviyesinde işlem görüyor. Bu oran 10 yılı aşkın süredir görülen en düşük seviyelerden biri.

Lükse talep neden düştü?

Her iki şirketin de hisse fiyatları bu yıl yaklaşık yüzde 40 geriledi. Bunun nedeni, lüks tüketim sektöründe beklenen toparlanmanın gerçekleşmemesi oldu. Çinli varlıklı müşteriler, emlak krizi, zorlanan finansal piyasalar ve yetkililerin Çin dışındaki servetleri vergilendirme girişimleri nedeniyle harcamalarını kıstı. Kering de perşembe günü geç saatlerde endişeleri artıran bir açıklama yaptı. Şirket, Gucci satışlarının beklentilerin altında kalmasının yanı sıra Çin’deki tüketimin de zayıf seyrini sürdürdüğünü belirtti. Aynı dönemde Orta Doğu’daki savaş, enflasyonist baskılara yol açarken Dubai gibi alışveriş merkezlerinin faaliyetlerini de aksattı.

Bernstein analisti Maria Meita, “Bu değerlemeler hem beklentilerin altında kalan sonuçları hem de daha zayıf bir makroekonomik ortamı yansıtıyor” dedi. Meita’ya göre LVMH hala makroekonomik koşullara bağlı bir yatırım hikayesi olmaya devam ediyor ve şirketin yeniden büyümeye geçebilmesi için büyük olasılıkla Çin’in tekrar büyüme patikasına dönmesi gerekecek. Meita, Hermès yatırımcılarının ise şirketin dayanıklı iş modeline duydukları güveni kaybettiğini söyledi. Hermès, en çok talep gören ürünleri için oluşan uzun bekleme listeleri sayesinde, piyasalardaki oynaklık dönemlerinde genellikle daha güvenli bir yatırım seçeneği olarak görülüyordu.

Hisseler düşük fiyatlardan işlem görmesine rağmen yatırımcılar, lüks tüketim şirketlerinin hisselerindeki düşüşü henüz bir alım fırsatı olarak değerlendirmeye istekli görünmüyor. Özellikle Fransa’da toplumsal huzursuzluğun yayılmasıyla birlikte yeni bir riskin ortaya çıkması bu isteksizliği artırıyor. Bloomberg Intelligence analisti Deborah Aitken, Hermès açısından toplumsal olayların yeni riskler yarattığını belirterek, “Planlanan yürüyüşler mağaza trafiğini ve turizmi tehdit ettiğinden, kamu düzenindeki bozulmalar ilave risk oluşturuyor” dedi. 

İncelemeler sonucunda, Sermaye Piyasası Kanunu’nun piyasa dolandırıcılığını düzenleyen 107’nci maddesinin birinci fıkrası kapsamında 48 farklı kişi hakkında suç duyurusu yapılması kararlaştırıldı. Ayrıca bu kişiler ve bazı finans kuruluşları için işlem yasağı, belirli kişiler için de lisans iptali yaptırımları uygulanacak.

Anel Elektrik işlemlerinde 48 kişi hakkında suç duyurusu

SPK, Anel Elektrik hisselerinde gerçekleştirilen işlemler nedeniyle 48 kişi hakkında suç duyurusunda bulunulmasına karar verdi.

Kurulun kararında adı geçen kişiler şöyle sıralandı:

Abdülkadir Özkan, Adem Karatepe, Ahmet Burak Akbulut, Ahmet Özcan, Ali Cesur, Anıl Tokat, Ayşe Seher Aydın, Bülent Uygun, Cem Gürkan Alpay, Ecem Tuğçe Akçay, Emir Münir Sarpyener, Emre Alkın, Emre Tezmen, Enes Yazıcı, Erdin Özel, Ethem Umut Beytorun, Evren Uçar, Fatma Nurcan Taşdelenler, Feryal Köker, Furkan Açar, Gül Ayşe Çolak, Haldün Saffet İnal, Halil İbrahim Ege, İbrahim Bekçi, İsa Coşkun, İsmail Erdem, Kadir Boy, Kerem Alkın, Mehmet Nuri Gökalp, Mehmet Selim Tunçbilek, Muhammed Yarız, Mustafa Zeki Kayahan, Müjdat Ede, Neda Soydan, Nilgül Sarıçalı, Oğuz Tezmen, Oğuzhan Özerkaya, Okan Uzunoğlu, Onur Göğebakan, Orçun Berkay Kaya, Ömer Eryılmaz, Özgür Altan, Rüstem Karakaya, Sezai Bekgöz, Sibel Gökalp, Şemsihan Karaca, Tansu Sesli ve Yusuf Ege.

Üç Tera şirketi ve İsviçre merkezli kuruluşa işlem yasağı

Anel Elektrik pay piyasasına ilişkin karar kapsamında, 48 kişinin yanı sıra dört kuruluşa da iki yıl süreyle işlem yasağı getirildi.

Yaptırım uygulanan kuruluşlar Tera Yatırım Menkul Değerler AŞ, Tera Yatırım Bankası AŞ, Tera Yatırım Holding AŞ ve İsviçre merkezli Century City Securities SA oldu.

Lugano merkezli Century City Securities, hisse senetleri ve uluslararası kredi piyasalarında işlem gerçekleştirme hizmetleri sunuyor.

SPK’nin kararına göre, Tera Yatırım Menkul Değerler AŞ ile Tera Yatırım Bankası AŞ için getirilen yasak, bu şirketlerin ANELE paylarında kendi nam ve hesaplarına gerçekleştirecekleri işlemleri kapsıyor. Tera Yatırım Holding AŞ ve Century City Securities SA da iki yıllık işlem yasağı uygulanan kuruluşlar arasında yer aldı.

Altınkılıç Gıda hisselerinde 8 kişi için karar

SPK, Altınkılıç Gıda pay piyasasındaki işlemlerle ilgili olarak da sekiz kişi hakkında suç duyurusunda bulunulmasını kararlaştırdı.

Bu kişiler Bülent Uygun, Ecem Tuğçe Akçay, Emre Alkın, Erdin Özel, Ethem Umut Beytorun, Haldün Saffet İnal, İbrahim Bekçi ve Okan Uzunoğlu olarak açıklandı.

Söz konusu sekiz kişinin tamamı Anel Elektrik pay piyasasına ilişkin suç duyurusu listesinde de bulunuyor. Bu nedenle iki şirket için ayrı ayrı açıklanan kararlarda toplam 56 suç duyurusu kaydı yer alsa da yaptırım kapsamındaki kişi sayısı 48 olarak kaldı.

Tera Portföy Yönetimi de yaptırım listesinde

Altınkılıç Gıda pay piyasasındaki işlemler nedeniyle hakkında suç duyurusu kararı alınan sekiz kişiye iki yıl süreyle işlem yasağı uygulanacak.

SPK, aynı inceleme kapsamında Tera Portföy Yönetimi AŞ hakkında da iki yıllık işlem yasağı kararı verdi. Şirkete yönelik yaptırım, ALKLC paylarında kendi nam ve hesabına gerçekleştireceği işlemlerle sınırlı tutuldu.

Böylece iki şirketin pay piyasalarına ilişkin incelemeler kapsamında toplam beş kuruluş işlem yasağına tabi oldu. Bunların dördü Anel Elektrik, biri ise Altınkılıç Gıda hisselerine yönelik kararlar kapsamında yer aldı.

28 kişinin sermaye piyasası lisansı iptal edildi

Kurul, işlem yasağı getirilen kişilerden bazılarının sermaye piyasası lisanslarının da iki yıllık yasak süresince iptal edilmesine karar verdi.

Altınkılıç Gıda incelemesi kapsamında Bülent Uygun, Ecem Tuğçe Akçay, Ethem Umut Beytorun, İbrahim Bekçi ve Okan Uzunoğlu'nun sahip oldukları tüm sermaye piyasası lisansları iptal edildi.

Anel Elektrik pay piyasasına ilişkin kararda ise 28 kişinin lisanslarının aynı süre boyunca geçersiz olacağı belirtildi.

Lisans iptali kararı verilen kişiler şöyle sıralandı:

Adem Karatepe, Ahmet Özcan, Ali Cesur, Anıl Tokat, Ayşe Seher Aydın, Bülent Uygun, Ecem Tuğçe Akçay, Emir Münir Sarpyener, Enes Yazıcı, Ethem Umut Beytorun, Evren Uçar, Feryal Köker, Furkan Açar, Gül Ayşe Çolak, İbrahim Bekçi, İsmail Erdem, Mehmet Nuri Gökalp, Mehmet Selim Tunçbilek, Mustafa Zeki Kayahan, Müjdat Ede, Nilgül Sarıçalı, Oğuzhan Özerkaya, Okan Uzunoğlu, Onur Göğebakan, Orçun Berkay Kaya, Ömer Eryılmaz, Sezai Bekgöz ve Tansu Sesli.

Altınkılıç Gıda dosyasında lisansları iptal edilen beş kişinin tamamı Anel Elektrik dosyasındaki listede de bulunduğundan, kararlar toplam 28 farklı kişiyi kapsıyor.

Etkin pişmanlık için 15 günlük süre

SPK, hakkında suç duyurusunda bulunulmasına karar verilen kişilerin etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanma koşullarını da hatırlattı.

Sermaye Piyasası Kanunu’nun 107’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu hükümlerden yararlanmak isteyen kişilerin elde ettikleri veya elde edilmesine neden oldukları menfaatin iki katı tutarında ödeme yapması gerekiyor.

Ödenecek tutar 500 bin liranın altında olamıyor. Ödemenin Kurul kararının ardından 15 gün içinde Hazine ve Maliye Bakanlığının ilgili hesabına yatırılması ve ödeme belgelerinin SPK’ye iletilmesi gerekiyor.

İşlem yasakları iki yıl uygulanacak

SPK’nin Altınkılıç Gıda ve Anel Elektrik pay piyasalarına ilişkin yaptırım kararları, Sermaye Piyasası Kanunu’nun 101’inci maddesi ile Bilgi Suistimali ve Piyasa Dolandırıcılığı İncelemelerinde Uygulanacak Tedbirler Tebliği kapsamında alındı.

Kararlar doğrultusunda ilgili kişi ve kuruluşlara yönelik işlem yasakları iki yıl boyunca geçerli olacak. Bazı finans kuruluşları için getirilen kısıtlamalar ise kararda belirtilen paylarda kendi nam ve hesaplarına gerçekleştirecekleri işlemlerle sınırlı uygulanacak.

Bu, çoğu insan için muazzam bir meblağ ve tek başına bir kişiyi dünyanın en zengin 29. insanı yapmaya yeter. Ancak e gezegenin en zengin insanı olan Musk için bu, sıradan bir günden ibaret. İlk bakışta bu anlaşma, Musk’ı potansiyel olarak çok büyük bir ödemeden vazgeçmeye zorlayacak gibi görünüyor. Bunun nedeni, birleşmenin gerçekleşmesi halinde Musk’ın 2025 tarihli 1 trilyon dolarlık Tesla CEO Performans Ödülü’ndeki kontrol değişikliği hükümlerinin devreye girecek olması. Bu da Musk’ın, elektrikli araç şirketinin piyasa değerini yaklaşık altı kat artırarak 8,5 trilyon dolara çıkarmak ve düzeltilmiş FAVÖK’ünü 2025’te yaklaşık 15 milyar dolardan Eylül 2035’e kadar 400 milyar dolara yükseltmek gibi iddialı hedeflere ulaşması durumunda kazanabileceği 424 milyon Tesla kısıtlı hissesinden (vergiler ve kullanım maliyetleri öncesinde) vazgeçmesi gerektiği anlamına geliyor.

Yeni ücret paketi için pazarlık yapabilir

Ancak bu hedefler, Tesla da dahil olmak üzere birçok kişi tarafından gerçekleştirilmesi son derece güç hedefler olarak nitelendirildi. Harvard Hukuk Fakültesi Profesörü Jesse Fried’e göre bu nedenle ödülden vazgeçmek, Musk için muhtemelen büyük bir kayıp olmayacak. Musk, kaybettiği potansiyel kazancın bir kısmını, hatta tamamını telafi etmek amacıyla yeni birleşmiş şirketten yeni bir ücretlendirme paketi üzerinde muhtemelen pazarlık yapabilir.

Birleşmenin gerçekleştiği varsayılırsa Musk’ın hala alabileceği ödülün 12 eşit diliminden yalnızca biri, Tesla’nın piyasa değerinin 2 trilyon dolara ulaşmasını gerektiren dilim olabilir. Bu rakam, hissenin bugün işlem gördüğü seviyenin yüzde 33 üzerinde. Bu dilimin hak edilmesi, şu anda vergiler ve kullanım maliyetleri öncesinde 13,5 milyar dolar değerindeki 35 milyon hissenin serbest kalmasını sağlayacak. Bir sonraki dilim içinse Tesla’nın 2,5 trilyon dolar değerinde olması gerekecek.

Üstelik Musk’a SpaceX tarafından, roket üreticisinin kendi son derece iddialı hedeflerine ulaşması halinde vergiler öncesinde 1,3 milyar kısıtlı hissenin serbest kalmasını sağlayabilecek, potansiyel olarak çok kazançlı iki ödül daha verildi. Bu hedefler arasında şirketin piyasa değerini 7,5 trilyon dolara çıkarmak, Mars’ta en az bir milyon kişinin yaşayacağı kalıcı bir insan kolonisi kurmak ve yılda 100 teravatlık işlem gücü sağlayabilecek, Dünya dışında konumlandırılmış veri merkezlerini tamamlamak bulunuyor.

Bunlara ek olarak Musk halihazırda 759 milyar dolar değerinde 4,8 milyar SpaceX hissesine ve 53 milyar dolar değerinde, hak edilmiş 350 milyon SpaceX opsiyonuna sahip. Bu durum, roket üreticisi SpaceX’i Musk’ın servetinin açık ara en büyük bileşeni haline getiriyor. Musk’ın halihazırda sahip olduğu 396 milyon Tesla adi hissesi ise şu anda 153 milyar dolar değerinde. Columbia Hukuk Fakültesi Profesörü Dorothy Lund, “2025 tarihli Tesla ücretlendirme paketinden vazgeçse bile Musk’ın gayet iyi durumda olacağını düşünüyorum” dedi.

Boston College Hukuk Fakültesi Profesörü Brian Quinn de aynı fikirde. Musk’ın 2025 tarihli Tesla CEO Performans Ödülü’nü korumasını sağlayabilecek başka bir işlem yapısının mümkün olup olmadığı sorulduğunda Quinn, “Paranın birleşme için belirleyici motivasyon olduğunu düşünmüyorum. Bu siz ya da ben olsaydık, konu üzerinde uzun uzun düşünürdük. Ama bence onun için bunların hepsi sanal para gibi bir şey" dedi.

Birleşme Tesla'daki gücünü artıracak

Belki de Musk açısından en önemlisi, SpaceX’in Tesla’yı satın almasının, elektrikli araç üreticisi üzerindeki kontrolünü artırmaya yönelik uzun süredir devam eden hedefini gerçekleştirmesine yardımcı olacak olması. Musk, SpaceX’teki özel oy hakkı sağlayan hisseleri sayesinde roket üreticisinin oy haklarının yüzde 80’inden fazlasını kontrol edebiliyor. Buna karşılık Tesla’daki oy gücü şu anda yüzde 20’nin biraz altında.

Musk daha önce, şirket üzerinde önemli bir kontrole sahip olmadan Tesla’yı yapay zeka ve robotik alanlarında lider hale getirme çabasından rahatsızlık duyduğunu belirtmişti. SpaceX ile Tesla arasında bir birleşme gerçekleşirse Musk artık bu tür endişeleri taşımak zorunda kalmayacak.

Öne çıkanlar

• Elon Musk, Jeff Bezos, Larry Page, Sergey Brin, Michael Dell ve Mark Zuckerberg; Tesla, SpaceX, Amazon, Google, Dell ve Meta hisselerinin tamamının düşmesiyle toplamda 12 haneli bir servet kaybı yaşadı.

• Musk'ın net serveti, 74 milyar dolar azalarak 914,7 milyar dolara geriledi. Şirketin 20 Ekim'de yıllık bazda yüzde 161 gelir artışı bildirmesine rağmen SpaceX hisseleri yaklaşık yüzde 9 düştü. Yatırımcılar, 35 milyar dolarlık nakit akışı açığını ve Musk'ın şirketin Tesla ile birleşmeyi değerlendirdiğini doğrulamasını sindirmeye çalışıyor.

• Musk'ın Tesla'sı da yüzde 2 düşüş kaydetti. Şirket, üçüncü çeyrekte beklenmedik şekilde 1,5 milyar dolarlık serbest nakit akışı sağlamış olmasına rağmen, tam yıl için sermaye harcaması tahminini 25 milyar doların üzerindeki seviyeden 20 milyar dolara indirdi. Bu gelişme, yatırımcıların şirketin yapay zeka ve robotik projelerine ilişkin güncellemeler beklediği bir dönemde yaşandı.

• Forbes'un Gerçek Zamanlı Milyarderler Listesi'nde ikinci sırada bulunan Amazon'un kurucusu Bezos, teknoloji ve yapay zeka bağlantılı hisselerde yaşanan genel satış dalgasının bir parçası olarak şirket hisselerinin yaklaşık yüzde 5 düşmesiyle tahminen 11 milyar dolar kaybetti.

• Listenin sırasıyla üçüncü ve dördüncü basamaklarında yer alan Google'ın kurucu ortakları Page ve Brin, hisse senedinin yüzde 3'ten fazla değer kaybetmesiyle toplam 15 milyar dolar kaybetti.

• Dünyanın en zengin beşinci kişisi Dell, Dell Technologies hisselerinin yüzde 7 düşmesiyle 12 milyar dolar kaybetti.

• Meta'nın kurucusu Zuckerberg ise şirketin sermaye harcaması tahmin aralığının alt sınırını 5 milyar dolar artırarak aralığı 135 milyar ila 145 milyar dolara yükseltmesinin ardından hisselerin yüzde 8 düşmesiyle 18 milyar dolar kaybetti.

Arka plan

Meta ve Tesla'nın çarşamba günü üçüncü çeyrek finansal sonuçlarını açıklamasının ardından yatırımcılar, yapay zeka harcamalarına ilişkin iki farklı nedenle endişelenmeye başladı. Yıllık bazda gelirini yüzde 26 artırdığını açıklayan ve çeyrek boyunca 34,9 milyar dolarlık sermaye harcaması yapan Meta, sermaye harcaması planlarına ilişkin tahmin aralığını daralttı. Bu durum, yatırımcıların böylesine yüksek harcamaların sağlayacağı yatırım getirisi konusunda kaygılanmasına yol açtı.

Diğer taraftan Tesla, analistlerin 4,9 milyar dolarlık nakit tüketimi beklediği bir dönemde 1,5 milyar dolarlık serbest nakit akışı yaratarak yatırımcıları şaşırttı. Şirket ayrıca tam yıl sermaye harcaması tahminini 25 milyar doların üzerindeki seviyeden 20 milyar dolara düşürdü. Bu gelişme, şirketin yapay zeka ve robotik projelerini daha yavaş bir tempoda geliştirdiğine ilişkin endişeleri tetikledi.

Brent petrolün vadeli varil fiyatı yüzde 0,2 düşüşle 112,96 dolara inerken, ABD Batı Teksas türü (WTI) ham petrolün varil fiyatı yüzde 0,3 gerileyerek 98,12 dolara düştü.

Haftalık performansta ise iki petrol türü farklı bir görünüm sergiledi. WTI, iki haftadır devam eden yükseliş serisini sonlandırmaya hazırlanırken, 4 Mayıs’tan bu yana en yüksek seviyesinde kapanan Brent petrolün haftayı üçüncü kez üst üste yükselişle tamamlaması bekleniyor.

Suudi Arabistan’da güvenlik endişeleri arttı

Reuters’ın haberine göre, Suudi Arabistan’ın ulusal petrol şirketi Saudi Aramco, çatışmaların yoğunlaşması üzerine perşembe günü Dahran kentindeki genel merkezinin tahliye edilmesini istedi.

Güvenlik endişelerinin artmasında, İran destekli Husilerin Kızıldeniz’in girişinde yer alan stratejik Babülmendep Boğazı yönünde ilerlemesi etkili oldu. Bu gelişmenin ardından Husiler ile Yemen’in uluslararası alanda tanınan hükümetini destekleyen Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyon arasındaki çatışmalar şiddetlendi.

Babülmendep Boğazı, küresel deniz ticareti ve enerji taşımacılığı açısından kritik bir geçiş noktası olarak öne çıkıyor. Bölgedeki gerilimin tırmanması, petrol sevkiyatlarında yeni aksamalar yaşanabileceği endişesini gündeme getirdi.

Libya’da petrol üretimi geriledi

Küresel arz üzerindeki baskıyı artıran bir diğer gelişme Libya’da yaşandı. Hamada ve Tahara petrol sahalarından Zaviye Limanı’na petrol taşıyan boru hattındaki vananın kapatılması, iki sahadaki üretimin düşmesine neden oldu.

Libya Ulusal Petrol Kurumu Başkanı, üretimdeki gerilemeyi perşembe günü Reuters’a yaptığı açıklamayla doğruladı. Ülkedeki bu gelişme, Orta Doğu’daki çatışmaların yanı sıra farklı bölgelerde yaşanan aksaklıkların da petrol piyasasını etkilediğini gösterdi.

Rusya-Ukrayna görüşmeleri yeniden başlayabilir

Petrol piyasasının izlediği bir diğer başlık ise Rusya ile Ukrayna arasındaki savaşın seyrine ilişkin gelişmeler oldu. Rusya, Devlet Başkanı Vladimir Putin’in ABD temsilcisi Steve Witkoff ile St. Petersburg’da gerçekleştirdiği görüşmenin ardından, Ukrayna ile ABD arabuluculuğunda yürütülen müzakerelere gelecek ay yeniden başlamaya hazır olduğunu açıkladı.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy de şubat ayından bu yana yapılması beklenen görüşmelerin kasım ayının başında gerçekleştirilebileceğini umduğunu belirtti.

ABD enerji verilerine göre Rusya, 2025 yılında ABD ve Suudi Arabistan’ın ardından dünyanın en büyük üçüncü ham petrol üreticisi oldu. Moskova’nın 2022’de Ukrayna’yı işgal etmesinin ardından uygulanan yaptırımlar, Rus petrolünün küresel piyasalara erişimini sınırlandırdı. Rusya kaynaklı arzın önündeki kısıtlamalar da uluslararası petrol piyasasında fiyatları etkileyen unsurlar arasında yer alıyor.

Tasfiyesi tamamlanan fon sayısı 84'e çıktı

Sermaye Piyasası Kurulunun (SPK) 15 Ekim 2026 tarihli kararıyla tasfiye sürecine alınan Hedef Portföy Yönetim Şirketi A.Ş. tarafından kurulan 31 fondan 18'inin işlemleri, 21 Ekim itibarıyla tamamlandı. Bu fonlar kapsamında 10 bin 8 hesaba toplam 8,9 milyar lira ödeme yapıldı.

Hedef Portföy bünyesindeki kalan 13 fonun tasfiye çalışmalarının da kısa sürede sonuçlandırılması hedefleniyor.

Son gelişmeyle birlikte, daha önce tasfiyesi tamamlanan 66 fona 18 yeni fon eklendi ve toplam sayı 84'e ulaştı. Tasfiye sürecine başlangıçta dahil olan 131 fondan işlemleri devam edenlerin sayısı ise 47'ye geriledi.

Yatırımcılara ara ödeme için yasal düzenleme bekleniyor

Açıklamada, bazı yatırım fonlarının tasfiye işlemlerinin adil, şeffaf ve etkin biçimde yürütülmesi amacıyla hazırlanan kanun teklifinin TBMM Genel Kurulundaki görüşmelerinin sürdüğü belirtildi.

Ödemelerin hukuki güvenceye kavuşturulmasını da öngören teklifin kısa süre içinde yasalaşması bekleniyor. Düzenlemenin kabul edilmesinin ardından tasfiyesi devam eden fonlardaki yatırımcılara yapılacak ara ödemeler için çalışmaların hızlandırılması planlanıyor.

Fonlarda elde edilen fahiş ve haksız kazançların geri alınmasına yönelik işlemlerin ise Adalet Bakanlığı, Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF) ve Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) tarafından sürdürüldüğü kaydedildi.

Hisse piyasasına olumsuz etki yaratılmaması hedefleniyor

Tasfiye sürecinin, hisse senedi piyasalarında olumsuz bir etkiye yol açmayacak şekilde yürütüleceği bildirildi. Açıklamada, mümkün olan en fazla sayıda yatırımcının ödemelerini en yüksek değer üzerinden alabilmesinin amaçlandığı ifade edildi.

Sürecin günlük olarak izlenmesi ve ilgili kurumlar arasındaki koordinasyonun güçlendirilmesi için Hazine ve Maliye Bakan Yardımcısı Kutluhan Taşkın görevlendirildi.

Tasfiye çalışmalarında sorumluluğu bulunan bağımsız düzenleyici ve denetleyici kurumlar ile diğer kamu kuruluşlarının, kendi yetki alanlarına giren konularda kamuoyunu bilgilendirmeye devam edeceği belirtildi.

Hisselerde satış serisi üç haftaya çıktı

Yurt dışında yerleşik yatırımcıların hisse senedi satışları üst üste üçüncü haftada da devam etti. Yabancılar, 9 Ekim haftasında 248,2 milyon dolarlık hisse senedi satışı gerçekleştirmişti. Son veriler, satış miktarı azalsa da yabancı yatırımcıların hisse piyasasındaki satış pozisyonunu koruduğunu gösterdi.

Tahvilde alımdan satışa geçiş

Tahvil piyasasında da yön değişikliği yaşandı. Bir önceki hafta 451,1 milyon dolarlık tahvil alımı yapan yabancı yatırımcılar, 16 Ekim haftasında 44,4 milyon dolarlık satış gerçekleştirdi.

Böylece yabancı yatırımcılar, son haftada hem hisse senedi hem de tahvil tarafında net satıcı konumuna geçti.

Merkez Bankası gecelik vadede borç verme faiz oranını ise yüzde 40’tan yüzde 39’a düşürdü. Gecelik vadede borçlanma faiz oranı da yüzde 35,5’ten yüzde 34,5’e çekildi.

Toplantıya TCMB Başkanı Yaşar Fatih Karahan başkanlık etti. Kurul üyeleri Hatice Karahan, Fatma Özkul, Gazi İshak Kara, Yusuf Emre Akgündüz ve Elif Haykır Hobikoğlu toplantıda hazır bulundu. Para Politikası Kurulu toplantı özetinin beş iş günü içinde yayımlanacağı belirtildi.

Enflasyon eğilimi ve jeopolitik riskler

Aylık dalgalanmalara karşın, enflasyonun ana eğilimindeki gerilemenin sürdüğü belirtildi. İktisadi faaliyete ilişkin veriler ve arz şoklarının yurt içi fiyatlara yansımasının sınırlı kaldığı kaydedildi. Bu durumun, iç talepteki zayıf seyrin devam ettiğini gösterdiği ifade edildi.

Kurul, canlılığını koruyan jeopolitik gerilimlere dikkat çekti. Yüksek seyreden enerji fiyatlarının enflasyon görünümü üzerinde yukarı yönlü riskler oluşturmayı sürdürdüğü vurgulandı. Kurul, "Jeopolitik gelişmelerin maliyet kanalı, iktisadi faaliyet ve beklenti kanalı üzerinden enflasyon görünümüne etkileri yakından takip edilmektedir." değerlendirmesini yaptı.

Sıkı para politikası duruşu sürecek

Fiyat istikrarı sağlanana kadar sıkı para politikası duruşunun sürdürüleceği bildirildi. Bu duruşun, talep, kur ve beklenti kanalları üzerinden dezenflasyon sürecini güçlendireceği aktarıldı. Atılacak adımların, dezenflasyonun gerektirdiği sıkılığı sağlayacak şekilde belirleneceği kaydedildi.

Adımların büyüklüğü ve zamanlamasının enflasyon görünümü odaklı ve ihtiyatlı bir yaklaşımla belirleneceği ifade edildi. TCMB, "Enflasyon görünümünde belirgin ve kalıcı bir bozulma olması durumunda para politikası duruşu sıkılaştırılacaktır." açıklamasını yaptı. Kurul, enflasyon üzerindeki yukarı yönlü risklere karşı ihtiyatlı duruşunu yineledi.

Orta vadede yüzde 5 enflasyon hedefi

Kredi ve mevduat piyasalarında öngörülenin dışında gelişmeler olması halinde yeni adımlar atılacağı duyuruldu. Böyle bir durumda parasal aktarım mekanizmasının ilave makroihtiyati adımlarla destekleneceği ifade edildi. Likidite koşullarının yakından izlenmeye ve yönetim araçlarının etkili şekilde kullanılmaya devam edileceği vurgulandı.

Kurul, kararlarını enflasyonu orta vadede yüzde 5 hedefine ulaştıracak parasal ve finansal koşulları sağlayacak şekilde belirleyeceğini aktardı. Ayrıca tüm kararların öngörülebilir, veri odaklı ve şeffaf bir çerçevede alınacağı bildirildi.

Hisselerin en kötü yılı olabilir

Jefferies analisti James Grzinic bir notunda sonuçların “muhtemelen oldukça sancılı bir güne yol açacağını” yazdı. Hisseler, Paris piyasalarında işlemlerin başlamasının ardından yüzde 7’ye varan düşüş yaşadı ve bu yıl yaklaşık yüzde 40 değer kaybetti. Böylece şirket, 1993’te borsaya kote olmasından bu yana en kötü yıllık performansını sergileme yolunda ilerliyor.

Mali İşler Direktörü Eric du Halgouët gazetecilerle gerçekleştirdiği bir görüşmede, Çin’deki makroekonomik koşulların zor olduğunu söyledi. Gayrimenkul krizi ve finansal piyasalardaki sıkıntılara ek olarak, yetkililerin kısa süre önce ülke dışındaki servetleri vergilendirmeye yönelik bir adım atması, en zengin müşteri kitlesini olumsuz etkiliyor. Genel olarak Hermès’in söz konusu dönemdeki satışları yüzde 4,3 arttı. Bu artış beklentilerin altında kaldı.

Geçen hafta rakip şirket LVMH Moët Hennessy Louis Vuitton, Çin’deki sonuçların olumsuz etkisiyle hayal kırıklığı yaratan satış rakamları açıkladı. Bu sonuçlarda, şirketin en büyük markası Louis Vuitton’un Çin’de yol açtığı bir tartışma da etkili oldu. Analistler, hem mağazalarda hem de ikinci el satış platformlarında çok arzulanan Birkin ve Kelly çantalarının daha kolay bulunabilir hale gelmesine dikkat çekerek Hermès’in son derece ayrıcalıklı konumunu koruyabilme kapasitesine ilişkin endişelerini dile getirdi.

Öne çıkanlar

• Tesla, 28,05 milyar dolar gelir açıkladı. Bu rakam, analistlerin 27,9 milyar dolarlık tahminini aşarken bir yıl önce aynı dönemde açıklanan 28,1 milyar doların biraz altında kaldı.

• Net kâr, bir yıl önceki 1,4 milyar dolardan 787 milyon dolara geriledi. Dönem boyunca düzeltilmiş hisse başına kazanç ise 48 sent olarak gerçekleşti.

• Çeyrekte sermaye harcamaları 4,73 milyar dolar oldu. Bu tutar 7,5 milyar dolarlık tahminlerin altında kaldı.

• Tesla, ayın başında üçüncü çeyrek teslimatlarını açıkladı. Şirket, 486 bin 532 araç teslim ederek analistlerin beklentilerini aştı ancak teslimatlar bir yıl öncesine göre yüzde 2 daha düşük gerçekleşti. Bu rakam, üst üste üçüncü yıl teslimat düşüşü yaşanmasını önlemeye çalışan şirket açısından kritik önem taşıyor.

• Elon Musk bu hafta Tesla'nın SpaceX ile birleşmeyi değerlendirdiğini doğruladı. 20 Ekim’de güçlü kazanç sonuçları açıklayan SpaceX'in etkisiyle Tesla hisseleri yüzde 3'ün üzerinde yükselirken SpaceX hisseleri de yüzde 10 değer kazandı.

• Tesla hisseleri, finansal sonuçların açıklanmasının hemen ardından piyasa kapanışı sonrası işlemlerde yüzde 1,5'in üzerinde yükseldi.

Arka plan

Tesla, BYD gibi Çinli elektrikli araç üreticilerinin artan rekabetiyle karşı karşıya. Şirket, 2025 yılında 94,8 milyar dolar gelir elde etti. Bu rakam, 2024'teki 97,7 milyar doların altında kaldı.  Şirket, Elon Musk'ın Tesla'nın geleceği olarak gördüğü yapay zeka, robotaksiler, insansı robotlar ve yarı iletken altyapısı alanlarına büyük yatırımlar yapıyor. Bununla birlikte Tesla, gelirlerinin büyük bölümünü hala otomobil satışlarından elde ediyor. Geçen yılın toplam teslimat sayısına ulaşmak ve üst üste üçüncü yıl düşüş yaşanmasını önlemek için şirketin dördüncü çeyrekte en az 311 bin 448 araç teslim etmesi gerekiyor.

Musk, salı günü SpaceX ile Tesla'nın birleşme seçeneğini değerlendirdiğini doğruladı. Bu konuyu ele almanın “mayın tarlasında dans etmeye” benzediğini belirten Musk, yine de birleşmenin “iyi bir fikir” olabileceğine inandığını söyledi. İki şirketin de bu seçeneği değerlendirmek üzere özel komiteler oluşturduğunu açıkladı.

İki şirket başka alanlarda da iş birliği yapıyor. Bunların en dikkat çekici örneklerinden biri, Teksas'ta ortaklaşa inşa ettikleri büyük bir yarı iletken üretim tesisi olan Terafab projesi. Tesisin 2028'in üçüncü çeyreğine kadar seri üretime geçmesi bekleniyor.

Tesla ayrıca ekim ayında, SpaceX'e ait bir tesiste yeniden tasarlanan ikinci nesil Tesla Roadster'ı tanıttı. Şirket, prototipin iticiler, karbon kaplamalı basınç tankları, güçlü fanlar ve difüzörler dahil olmak üzere SpaceX teknolojilerini kullandığını belirtti.

Forbes değerlemesi

Forbes’a göre Elon Musk'ın serveti tahmini 985,2 milyar dolar. 21 Ekim’de SpaceX ve Tesla hisselerindeki yükselişin etkisiyle Musk, sabah saatlerinde kısa süreliğine yeniden trilyoner statüsüne ulaşmıştı. Musk, SpaceX'in yaklaşık yüzde 38'ine ve Tesla'nın yüzde 11'ine sahip.
 

Kuruluş, Türkiye’nin ekonomik risklerini ve bankacılık sektörüne yönelik risk eğilimlerini istikrarlı olarak sınıflandırdı. Buna karşın her iki alandaki risk düzeyini 10 üzerinden 8 olarak belirledi. Bankacılık Sektörü Ülke Risk Değerlendirmesi (BICRA) sisteminde 1 en düşük, 10 ise en yüksek risk seviyesini ifade ediyor.

S&P, Türkiye’nin dinamik özel sektörünü ve bankaların yüksek oynaklığın yaşandığı dönemlerde gösterdiği dayanıklılığı olumlu unsurlar arasında sıraladı. Buna karşılık kısa vadeli dış finansmana bağımlılık, yatırımcı güvenindeki değişimlere duyarlılık ve özel sektörün hem Türk lirası hem de yabancı para cinsinden yüksek borçluluğu temel kırılganlıklar olarak öne çıktı.

Raporda, enflasyonu düşürme sürecinin zorluklarına da dikkat çekilirken jeopolitik gelişmelerin ve iç siyasetteki belirsizliklerin ekonomik görünüm üzerindeki etkilerinin devam ettiği belirtildi.

Enflasyonda düşüş, büyümede sınırlı ivme beklentisi

S&P Global Ratings, Türkiye’de tüketici enflasyonunun Eylül 2026’da kaydedilen yüzde 29,7 seviyesinden 2027 sonunda yüzde 21,7’ye gerilemesini bekliyor. Ancak enerji ve gıda fiyatlarındaki arz kaynaklı dalgalanmaların fiyat istikrarı açısından risk oluşturmaya devam edeceği öngörülüyor.

Kuruluş, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının (TCMB) faiz indirimlerinde temkinli davranacağını tahmin ediyor. Bu çerçevede politika faizinin 2027 sonunda yüzde 28 seviyesine düşmesi bekleniyor.

Ekonomik büyüme tahminlerini de paylaşan S&P, Türkiye ekonomisinin 2026’da yüzde 3, 2027’de ise yüzde 3,7 büyüyeceğini öngördü. Sıkı para politikası, yüksek enflasyon, iç talepteki zayıflama ve yatırımlardaki yavaşlama, büyüme üzerinde baskı yaratan başlıca unsurlar arasında gösterildi.

Raporda Türk lirasının enflasyonla uyumlu biçimde değer kaybetmeyi sürdüreceği tahminine de yer verildi. Buna göre dolar/TL kurunun 2027 sonunda 55 seviyesine ulaşması bekleniyor.

Takipteki kredilerde artış öngörüsü

S&P’nin bankacılık sektörüne ilişkin değerlendirmesinde öne çıkan başlıklardan biri de kredi kalitesi oldu. Ekonomik faaliyetin yavaşlaması, yüksek finansman maliyetleri ve Türk lirasındaki değer kaybının borçluların geri ödeme kapasitesini olumsuz etkilediği belirtildi.

Bankacılık sektöründe takipteki kredilerin toplam kredilere oranı Haziran 2026 itibarıyla yüzde 3,2’ye yükseldi. Söz konusu oran 2025 yılının sonunda yüzde 2,6 düzeyindeydi.

S&P, takipteki kredi oranının 2026 sonunda yüzde 3,3-3,5 aralığına çıkmasını, 2027 sonunda ise yüzde 3-3,2 aralığına gerilemesini bekliyor.

Bankaların tahsilat çalışmaları, kredi yeniden yapılandırmaları ve sorunlu kredilerin ikincil piyasalarda satılması, kredi kalitesindeki bozulmayı sınırlayan etkenler olarak değerlendirildi. Önceki yıllarda ayrılan karşılıklar ve bankaların güçlü kârlılıkları da olası kredi zararlarını karşılama kapasitesini destekleyen unsurlar arasında gösterildi.

Bununla birlikte kuruluş, sıkı para politikası ve düşük büyüme ortamının bankacılık sektörü üzerindeki baskısının süreceğine işaret etti.

Kredi büyümesinde yavaşlama bekleniyor

S&P’ye göre TCMB’nin yüksek faiz politikası, Türk lirasının istikrarına ve döviz rezervlerinin yeniden oluşturulmasına katkı sağladı. Ancak sıkı finansal koşullar şirketler ve hanehalkları üzerindeki maliyet baskısını artırırken düzenleyici önlemler de kredi talebini sınırladı.

Kuruluş, Türkiye’de nominal kredi büyümesinin önümüzdeki 12-18 aylık dönemde yüzde 25-30 aralığında gerçekleşeceğini tahmin ediyor. Bu oran 2025 yılında yüzde 44 seviyesindeydi. Beklenen yavaşlamanın reel kredi büyümesinde de ivme kaybına işaret ettiği belirtildi.

Konut piyasasına ilişkin değerlendirmede ise 2024’ten bu yana reel olarak gerileyen konut fiyatlarının gelecek 12-18 ay içinde istikrar kazanabileceği öngörüldü. Gayrimenkul işlemlerinin yüzde 95’inin öz kaynaklarla yapılması, mortgage faizlerinde beklenen kademeli düşüş ve Türkiye’nin demografik yapısı piyasayı destekleyebilecek unsurlar arasında sıralandı.

BBVA: Üçüncü çeyrekte büyüme yavaşlayabilir

BBVA Research de Türkiye ekonomisinin 2026’nın üçüncü çeyreğine ilişkin öncü göstergelerini değerlendirerek büyüme hızında yavaşlama beklentisini paylaştı.

Kurumun analizinde sanayi üretimindeki zayıflamanın ekonomik faaliyet üzerinde baskı oluşturduğu, hizmetler sektörünün görece dirençli kaldığı ve inşaat faaliyetlerinde toparlanma işaretlerinin görüldüğü belirtildi.

Eylül ayına ilişkin öncü göstergelerin sanayi sektörü açısından bazı olumlu sinyaller verdiği, buna karşılık inşaat faaliyetlerinde yavaşlama ihtimalinin bulunduğu kaydedildi. Hizmetler sektöründe ise genel görünümün büyük ölçüde yatay seyrettiği ifade edildi.

BBVA Research’ün üçüncü çeyrek verilerinin yüzde 30’unu kapsayan aylık gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) göstergesi, ekonominin yıllık bazda yüzde 2,7 büyüdüğüne işaret etti. İkinci çeyrekte yüzde 1,1 olan çeyreklik büyümenin ardından üçüncü çeyrekte büyümenin yaklaşık yüzde 0,5 düzeyinde gerçekleşebileceği tahmin edildi.

Kurum, toplam GSYH ile tarım dışı GSYH göstergeleri arasındaki farklılığa da dikkat çekti. Bu ayrışmanın, yıl boyunca elverişli seyreden hasat koşullarının desteğiyle tarımsal üretimin diğer faaliyet alanlarından daha güçlü performans göstermesinden kaynaklanabileceği değerlendirildi.

Fon krizi ve enerji fiyatları büyüme tahminini tehdit ediyor

BBVA Research, Türkiye ekonomisinin 2026 yılı için yüzde 3'lük büyüme tahminini değiştirmedi. Ancak bu beklenti üzerindeki aşağı yönlü risklerin güçlendiğini vurguladı.

Yüksek enerji fiyatlarının kalıcı hale gelmesi, ekonomik faaliyetin tahminlerin altında kalması ve son dönemde yaşanan fon krizinin olası sonuçları, büyüme görünümünü olumsuz etkileyebilecek başlıca gelişmeler olarak sıralandı.

Böylece S&P’nin enflasyon, kredi kalitesi ve finansal koşullara ilişkin değerlendirmeleriyle BBVA’nın ekonomik aktivitedeki yavaşlamaya yönelik tespitleri aynı noktada birleşti: Türkiye ekonomisinde büyümenin sürmesi beklenirken sıkı finansal koşullar ve dış kaynaklı riskler görünüm üzerindeki baskısını koruyor.

Uluslararası kuruluşların Türkiye büyüme tahminleri farklılaşıyor

Türkiye’nin büyüme görünümüne ilişkin tahminler uluslararası kuruluşlar arasında farklılık gösteriyor. BBVA Research, 2026 yılı için yüzde 3 büyüme beklerken Dünya Bankası aynı yıl için yüzde 2,8, Uluslararası Para Fonu (IMF) ise yüzde 2,7 büyüme öngörüyor.

Dünya Bankası, Türkiye ekonomisinin 2027’de yüzde 3,8, 2028’de yüzde 4,5 büyümesini bekliyor. IMF’nin tahminleri ise 2027 için yüzde 3,6, 2028 için yüzde 4 seviyesinde bulunuyor. IMF, nisan ayındaki öngörülerine kıyasla 2026 büyüme tahminini 0,7 puan düşürürken 2027 tahminini 0,1 puan, 2028 tahminini ise 0,2 puan yükseltti.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz da 2027 yılı bütçesine ilişkin TBMM’de yaptığı sunumda, Türkiye ekonomisinin 2027’de yüzde 4,2, 2028’de yüzde 4,6 büyümesinin hedeflendiğini açıklamıştı. Program dönemi sonunda büyümenin yüzde 5’e ulaşması öngörülürken verimlilik artışını destekleyen politikalarla potansiyel büyüme oranının 0,5 puan yükseltilmesi hedefleniyor.

Mevcut tahminler, Türkiye ekonomisinin orta vadede daha yüksek büyüme oranlarına ulaşabileceği beklentisini yansıtsa da 2026 görünümünde enerji maliyetleri, finansal sıkılık ve ekonomik faaliyetin seyri belirleyici olmaya devam ediyor.

Operasyon kapsamında Ertan Aydın, Seda Tarım Kocabalkan, Abdullah Dal, Hakan Eryılmaz ve Fatih Uğur yakalanarak emniyete götürüldü.

Daha önce haklarında gözaltı kararı verilen 31 kişiden 26’sının emniyetteki işlemlerinin devam ettiği, aralarında Altınbaş Holding’in sahibi Nusret Altınbaş’ın da bulunduğu 5 şüpheliyi yakalama çalışmalarının ise sürdüğü belirtildi.

Dört şirketin hisseleri incelemeye alındı

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığından yapılan açıklamaya göre soruşturma, Terörizmin Finansmanı ve Aklama Suçları Soruşturma Bürosu tarafından yürütülüyor. İnceleme, Sermaye Piyasası Kurulunun (SPK) ilettiği raporlar ve yaptığı yazılı başvurular doğrultusunda başlatıldı.

Soruşturma kapsamında Işıklar Enerji ve Yapı Holding (IEYHO), Vişne Madencilik (VSNMD), Odine Solutions (ODINE) ve Tera Finansal Yatırımlar Holding (TRHOL) hisseleriyle ilgili işlemler mercek altına alındı.

Şirketlerin paylarına ilişkin iddialar ile SPK raporlarını değerlendiren savcılık, toplam 31 kişi hakkında gözaltı kararı verdi. Başsavcılık, soruşturmanın ilgili mevzuat çerçevesinde sürdürüldüğünü bildirdi.

Finans ve portföy şirketlerinden isimler de soruşturmada

İstanbul Emniyet Müdürlüğü Mali Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğü ekiplerinin düzenlediği operasyonlarda, finans ve portföy yönetimi sektöründe görev yapan çok sayıda isim de gözaltına alınanlar arasında yer aldı.

Soruşturmada Alnus Yatırım, Atlas Portföy, Pardus Portföy, A1 Capital Portföy Yönetimi, Hedef Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklığı ve Tera Portföy ile bağlantılı yönetici, çalışan ve yönetim kurulu üyeleri hakkında işlem yapıldı. Gözaltına alınanlar arasında eski bürokrat Eren Yeşilyurt ile Pirnus Yapı Gayrimenkul AŞ Fatih Şubesi Müdürü Çetin Genç de bulunuyor.

Alnus Yatırım ve Atlas Portföy yöneticilerinin yanı sıra Pardus Portföy yöneticileri ve çalışanları ile bankaların portföy birimlerinde görev yapan bazı isimler de operasyon kapsamında gözaltına alınmıştı.

Nusret Altınbaş aranıyor

Soruşturmanın dikkat çeken isimlerinden biri de Altınbaş Holding’in sahibi Nusret Altınbaş oldu. Hakkında gözaltı kararı bulunan Altınbaş’ın henüz yakalanamadığı, kardeşi İnan Altınbaş’ın ise operasyon kapsamında gözaltına alındığı öğrenilmişti.

Ayrıca soruşturma kapsamında Altınbaş ailesinin diğer fertlerinin mal varlıklarının dondurulduğu bilgisi paylaşılmıştı.

Öne çıkanlar

• Meta yaptığı bildirimde Zuckerberg'in, şirketin yönetim kuruluna bağlı özel bir komiteye, eyaletteki seçmenlerin kasım ayında servet vergisi önerisini onaylaması durumunda “birkaç milyar doları bulan önemli bir vergi” ödemekle yükümlü olacağı için “asıl ikametgahını Kaliforniya dışına taşımayı” düşündüğünü söylediğini belirtti.

• Bildirime göre milyarder, önerilen vergiyi ödemenin kendisini oy hakkı bakımından üstün olan B Sınıfı hisselerinin bir kısmını satmaya zorlayabileceğinden endişe ediyordu. Bu durum, şirketteki oy kontrolünü yaklaşık yüzde 60,6'dan yüzde 53'e düşürebilirdi.

• Meta, ayrı bir bildirimde Zuckerberg'in, tam zamanlı bir liderlik görevini sürdürürken Kaliforniya'da veya Meta'nın şirket merkezinin bulunduğu herhangi bir yargı bölgesinde ikamet etmeye devam etmek üzere bir “Kurucu uyum anlaşması” imzaladığını açıkladı.

• Anlaşma kapsamında Meta, oy hakkı bulunmayan yeni bir C Sınıfı hisse türü oluşturacak. Ocak 2027'de mevcut her A Sınıfı veya B Sınıfı hisse için bir yeni hisse dağıtılacak. Böylece şirket, mevcut hissedarların oy gücünü azaltmadan sermaye toplayabilecek.

• Zuckerberg'in başlangıçta kendisine tahsis edilen yeni C Sınıfı hisselerin yüzde 20'sini satmasına izin verilecek. Tam zamanlı liderlik görevini sürdürmesi koşuluyla, C Sınıfı hisselerinin ilave yüzde 2,5'lik bir bölümü her çeyrekte herhangi bir kısıtlama olmaksızın satışa uygun hale gelecek.

• Meta'nın yönetim kurulu komitesi, ön bildirimde yapay zeka alanındaki rekabetin giderek yoğunlaştığı bir dönemde Zuckerberg'i Kaliforniya'daki şirket merkezinin yakınında, liderlik pozisyonunda tutmanın “kritik önem taşıdığını” savundu.

• Meta'nın yönetim kurulu komitesine göre önerilen yeni hisse yapıları sayesinde Zuckerberg'in erişebileceği nakit miktarı 20 milyar doları bulabilir. Bu, Kaliforniya seçmenlerinin servet vergisi önerisini onaylaması durumunda vergi yükümlülüğünü ödemesine olanak sağlayabilir. Ancak bu, garanti edilmiş bir nakit ödeme değil. Elde edilebilecek tutar, Zuckerberg C Sınıfı hisselerini satmaya karar verdiğinde Meta'nın hisse fiyatının ne kadar olduğuna bağlı.

Kaliforniya'daki servet vergisi önerisi

Kaliforniya’daki seçmenler, “değeri 1 milyar doların üzerinde olan varlıklara” sahip belirli vergi mükelleflerine yüzde 5’e kadar tek seferlik bir vergi getirecek olan tasarı hakkında referandumla karar verecekler. Kapsama dahil varlıklar arasında “işletmeler, menkul kıymetler, sanat eserleri, koleksiyon ürünleri ve fikri mülkiyet hakları” bulunuyor.

Eyalet yönetimi, bu düzenlemenin birkaç yıl içinde 10 milyarlarca dolara varan gelir elde edilmesine yardımcı olabileceğini düşünüyor. Vergi gelirlerinin yaklaşık yüzde 90'ı kamu sağlık hizmetlerini finanse etmek için kullanılacak.

Zuckerberg'in milyarder vergisi ne kadar olabilir?

Forbes’un tahminlerine göre Zuckerberg'in mevcut net serveti 239,3 milyar dolar. Bu da onu dünyanın en zengin altıncı kişisi yapıyor. Zuckerberg'in servetinin yüzde 5'i yaklaşık 12 milyar dolara karşılık geliyor. Ancak Meta CEO'sunun vergi önerisinin kabul edilmesi durumunda gerçekten ödemekle yükümlü olacağı tutar, vergilendirmeye esas değerlerin nasıl belirleneceğine ilişkin kurallara bağlı olacak.

Meta 64 milyar dolarlık gelir açıkladı

Meta, üçüncü çeyrekte 64,6 milyar dolarlık gelir açıkladı. Bu rakam, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 26’lık bir artışa tekabül ediyor ve analistlerin tahminlerinin üzerinde gerçekleşti. Net kâr, bir yıl önceki 2,7 milyar dolara kıyasla 9,8 milyar dolara, yani hisse başına 3,83 dolara sıçradı. Geçen yıl aynı çeyrekte, ABD Başkanı Donald Trump’ın “Büyük ve Güzel Yasa Tasarısı”ndan kaynaklanan yaklaşık 16 milyar dolarlık tek seferlik vergi yükü nedeniyle net kâr düşük seviyedeydi.

Meta, dördüncü çeyrek gelirinin 73 milyar ile 76 milyar dolar arasında olmasını bekliyor. Ayrıca, gençlerin sosyal medya bağımlılığıyla ilgili davaları çözmek için ABD’de birçok eyalet başsavcısıyla yaptığı yaklaşık 18 milyar dolarlık uzlaşma bedelinin yaklaşık yarısını hesaba kattıktan sonra, yıl sonu giderlerinin 175 milyar ile 179 milyar dolar arasında olacağını öngörüyor.

Yatırımcılar ise şirketlerin elde edeceği ek nakdi nasıl kullanacağına odaklanıyor. Borçların azaltılması, hisse geri alımları ve yeni yatırımlar, öne çıkan seçenekler arasında yer alıyor.

Shell'in rafinaj marjında rekor beklentisi

Shell, yayımladığı operasyonel güncellemede üçüncü çeyrekte rafinaj marjının varil başına 42 dolara yükselmesini beklediğini açıkladı. İkinci çeyrekte 24 dolar olan bu göstergedeki artış, şirketin rafinaj faaliyetlerinde şimdiye kadarki en yüksek seviyeye işaret ediyor.

Rafinaj marjlarındaki yükseliş, ham petrolün işlenerek akaryakıt ve diğer petrol ürünlerine dönüştürülmesinden elde edilen kazancı artırıyor. Arz zincirinde yaşanan aksaklıklar ve enerji piyasalarındaki oynaklık da bu alandaki fiyat hareketlerini etkiliyor.

TotalEnergies'in nakit akışında 2 milyar dolarlık artış

TotalEnergies'in Avrupa rafinaj marjı endeksi, ikinci çeyrekteki 13,5 dolardan üçüncü çeyrekte 33,2 dolara çıktı. Geçen yılın aynı döneminde 8,4 dolar olan endeks, böylece yaklaşık dört katına ulaştı.

Şirket, rafinaj ve kimya faaliyetlerinden sağlanan nakit akışının önceki çeyreğe kıyasla yaklaşık 2 milyar dolar artarak 4 milyar dolara yükselmesini öngörüyor. Ham petrol işleme hacmindeki yüzde 10'luk artış ve petrol ticaretindeki güçlü performansın da finansal sonuçlara katkı sağlaması bekleniyor.

ExxonMobil'de rafinaj kârı destekleyici olacak

ExxonMobil, enerji ürünleri segmentindeki marj iyileşmesinin ikinci çeyreğe kıyasla kâra 4,5 milyar dolar katkı sağlayabileceğini tahmin ediyor. Bu gelişmenin şirketin üçüncü çeyrek sonuçlarını desteklemesi bekleniyor.

Bununla birlikte petrol sıvılarının fiyatlarındaki gerilemenin kâr üzerinde 1,3 milyar dolarlık baskı oluşturabileceği hesaplanıyor. Doğal gaz fiyatlarından kaynaklanması beklenen 300 milyon dolarlık olumlu etkinin ise söz konusu kaybın bir bölümünü telafi etmesi öngörülüyor.

BP'nin rafinaj marjı 46,7 dolara yükseldi

BP de rafinaj faaliyetlerinde belirgin bir iyileşme kaydetti. Şirketin rafinaj marjı, ikinci çeyrekte varil başına 29,6 dolar seviyesindeyken üçüncü çeyrekte 46,7 dolara çıktı.

BP, marjlardaki yükselişin faiz ve vergi öncesi temel kârına 1,9 milyar ila 2,1 milyar dolar arasında katkı sağlamasını bekliyor. Gaz pazarlama ve ticaret faaliyetlerinde de önceki çeyreğe göre belirgin bir iyileşme öngörülüyor.

Dört şirketin operasyonel verileri, jeopolitik gerilimlerin enerji sektöründe yalnızca arz risklerini değil, rafinaj ve ticaret faaliyetleri üzerinden ek gelir fırsatlarını da beraberinde getirdiğini gösteriyor. Bununla birlikte, marjlardaki yükselişin şirketlerin nihai kârlarına ne ölçüde yansıyacağı, diğer maliyet kalemleri ve operasyonel koşullarla birlikte netleşecek.

Hayat dışı sigortalarda nominal artış yüzde 25,5’te kalırken hayat sigortalarında yüzde 43’e ulaştı. Böylece hayat sigortalarının toplam prim üretimindeki payı geçen yılın aynı dönemindeki yüzde 14,6 seviyesinden yüzde 16,3’e çıktı. Hayat dışı sigortaların payı ise yüzde 85,4’ten yüzde 83,7’ye geriledi.

Reel üretimde daralma yaşandı

Prim üretimindeki artış, enflasyon etkisi çıkarıldığında sektörün tamamına yansımadı. Toplam prim üretimi reel olarak yüzde 1,3 azalırken hayat dışı sigortalarda düşüş yüzde 3,3 oldu. Hayat sigortaları ise reel bazda yüzde 10,2 büyüme kaydetti.

Bu tablo, hayat sigortalarının hem nominal hem de reel büyümede hayat dışı sigortalardan daha güçlü bir performans sergilediğini ortaya koydu.

En yüksek üretim kara araçları sorumluluk sigortalarında

Hayat dışı sigorta branşları arasında en yüksek prim üretimi, zorunlu trafik sigortasının da içinde bulunduğu kara araçları sorumluluk alanında gerçekleşti. Bu branşta ocak-eylül döneminde 261 milyar 932,6 milyon liralık prim toplandı. Tutar, hayat dışı sigortaların toplam üretiminin yüzde 28,5’ine karşılık geldi.

Branşın en büyük bölümünü oluşturan zorunlu trafik sigortasında 240 milyar 120,5 milyon liralık prim üretimi yapıldı.

Hastalık-sağlık sigortaları 202 milyar 847,1 milyon liralık üretimle ikinci sırada yer aldı. Bu branşın hayat dışı sigortalardaki payı yüzde 22,1 oldu.

Diğer branşlarda ise yangın ve doğal afetler 143 milyar 792,4 milyon liralık prim üretimiyle yüzde 15,7, kasko 124 milyar 178,3 milyon lirayla yüzde 13,5, genel zararlar ise 104 milyar 128,2 milyon lirayla yüzde 11,3 pay aldı.

Bazı branşlarda artış yüzde 50’yi aştı

Branşların yıllık prim üretimi değişimlerinde su araçları sorumluluk sigortası yüzde 55,5 ile ilk sırada yer aldı. Genel zararlar branşında yüzde 41,7, finansal kayıplarda yüzde 38,6, hastalık-sağlık sigortalarında yüzde 37,4 ve kredi sigortalarında yüzde 31,1 artış kaydedildi.

Ana branşlar içinde prim üretiminin gerilediği tek alan hukuksal koruma sigortaları oldu. Bu branşta üretim geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 28,3 azaldı.

Katılım sigortacılığı reel bazda büyüdü

Katılım sigortacılığı, yılın ilk dokuz ayında sektör ortalamasının üzerinde bir performans gösterdi. Bu alandaki toplam prim üretimi yıllık yüzde 44,7 artışla 68 milyar 252,5 milyon liraya ulaştı. Katılım sigortacılığının toplam sektör içindeki payı yüzde 6,2 olarak hesaplandı.

Katılım sigortalarında üretilen primlerin 65 milyar 358,5 milyon lirası hayat dışı, 2 milyar 894 milyon lirası hayat sigortalarından geldi. Toplam üretimin yüzde 95,8’ini hayat dışı, yüzde 4,2’sini ise hayat sigortaları oluşturdu.

Yıllık prim artışı hayat dışı katılım sigortalarında yüzde 44,6, hayat katılım sigortalarında yüzde 47,6 oldu.

Katılım sigortalarında da trafik ilk sırada

Hayat dışı katılım sigortalarında en fazla prim üretimi, 22 milyar 299,4 milyon lirayla kara araçları sorumluluk branşında gerçekleşti. Bu tutar, hayat dışı katılım sigortalarının toplam üretiminin yüzde 34,1’ini oluşturdu. Yeşil kart dahil zorunlu trafik sigortasında ise 20 milyar 663,3 milyon liralık prim toplandı.

Genel zararlar branşı 12 milyar 206,3 milyon lira ve yüzde 18,7 payla ikinci sırada yer aldı. Kaskoda 9 milyar 618,9 milyon lira prim üretilirken bu branşın payı yüzde 14,7 oldu. Yangın ve doğal afetler 9 milyar 305,1 milyon lira ve yüzde 14,2 pay alırken hastalık-sağlık sigortalarında üretim 4 milyar 838,2 milyon liraya, pay ise yüzde 7,4’e ulaştı.

Katılım sigortacılığı, enflasyondan arındırılmış verilerde de büyümesini sürdürdü. Ocak-eylül döneminde toplam prim üretimi reel olarak yüzde 11,5 arttı. Reel büyüme hayat dışı katılım sigortalarında yüzde 11,4, hayat katılım sigortalarında ise yüzde 13,8 olarak gerçekleşti.

Yapay zeka alanındaki hızlı büyümenin sürdürülebilirliğine yönelik tartışmalar son haftalarda yoğunlaştı. Özellikle yüksek başlangıç maliyetlerinin beklenen ekonomik getiriyi sağlamasının zaman alabileceği endişesi, yatırımcıların temkinli yaklaşımında etkili oldu.

Şirketler yapay zeka harcamalarının karşılığını arıyor

Griffin, salı günü New York'ta düzenlenen Future of Global Markets Conference kapsamında yaptığı değerlendirmede, ABD'deki şirketlerin yapay zeka modellerinden elde ettiği faydanın birbirinden önemli ölçüde ayrıştığını söyledi.

Şirketlerin, Anthropic ve OpenAI gibi yapay zeka geliştiricilerine ödedikleri ücretleri sorgulamaya başladığını belirten Griffin, işletmelerin bu harcamaların somut bir verimlilik artışı sağlayıp sağlamadığını değerlendirmesi gerektiğini ifade etti.

Wall Street Journal'ın salı günü yayımladığı haberde, Anthropic'in önümüzdeki yıllarda ilave bilgi işlem kapasitesi oluşturmak için 750 milyar dolar harcayabileceği öne sürüldü. Bu ölçekteki yatırımlar, yapay zeka sektörünün büyüme potansiyelinin yanı sıra harcamaların ekonomik karşılığının ne olacağına ilişkin tartışmaları da gündemde tutuyor.

Griffin'e göre Anthropic'in uzun vadeli başarısı, geliştirdiği modellerin farklı sektörlerde vazgeçilmez bir araç haline geldiğini kanıtlamasına bağlı olacak.

Griffin'den yapay zeka için daha iyimser değerlendirme

Griffin, büyük teknolojik değişimlerin çoğu zaman piyasalarda balon oluşumuyla aynı döneme denk geldiğini belirterek, ekonomik dönüşüm süreçlerinde bu tür gelişmelerin olağan olduğunu savundu. Ona göre yapay zeka da benzer bir süreçten geçiyor olabilir.

Milyarder yatırımcı, yılın başında Davos'ta yapay zekayı sert sözlerle eleştirmiş, mayıs ayında Stanford Business School'da düzenlenen bir etkinlikte ise teknolojinin yapabilecekleri karşısında moralinin bozulduğunu dile getirmişti.

Ancak Griffin'in salı günkü açıklamaları, yapay zekanın uzun vadeli etkilerine ilişkin daha olumlu bir yaklaşım sergilediğini ortaya koydu. Teknolojinin ABD'de yeni şirketlerin kurulmasını hızlandırabileceğini belirten Griffin, yapay zekanın girişimciler için önemli fırsatlar yaratacağını düşündüğünü söyledi.

Griffin, yapay zekanın bir yandan beyaz yakalı çalışanların işlerini tehdit ettiğini, diğer yandan mevcut şirketlerin rekabet avantajlarını aşındırdığını ifade etti. Buna karşın teknolojinin yeni iş modellerinin ve girişimlerin önünü açarak girişimcilik açısından son derece verimli bir dönem başlatabileceğini savundu.

Novo Nordisk'in Ozempic ve Wegovy ilaçları ile Eli Lilly'nin Zepbound'u gibi GLP-1 ilaçları, midenin tok hissetmesini sağlayan bir hormonu taklit ederek insanların kilo vermesine yardımcı oluyor. Bu ilaçların mide-bağırsak sistemiyle ilgili yan etkilerinin yanı sıra, ortaya çıkan hızlı kilo kaybı yüzde ve vücutta cildin sarkmasına da yol açabiliyor.

Pfizer, obezite ilaçları pazarının 2030 yılına kadar yıllık 150 milyar dolarlık satış hacmine ulaşabileceğini tahmin ediyor. Daha fazla hasta hızlı kilo kaybının ardından ciltte sarkma ve yüzdeki hacim kaybına yönelik tedaviler aradıkça bu durum, cilt bakımı ve medikal estetik şirketleri için potansiyel olarak oldukça kârlı bir fırsat yaratıyor. Boston Consulting Group'un 2025 yılı tahminlerine göre bu klinik tedavilerden elde edilen gelirin gelecek beş yıl içinde yaklaşık 700 milyon dolardan 2 milyar dolara yükselmesi bekleniyor. Washington, DC merkezli yüz plastik cerrahı ve George Washington Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde klinik doçent olan Michael Somenek, geçen yıl GLP-1 kullanan hastalardan gelen tedavi taleplerinde büyük bir artış gördüğünü söyledi.

Şirketler fırsatın peşinde

Yüzde 20'si L'Oréal'e ait olan Galderma, geçen yıl mevcut tedavilerinden bazılarının GLP-1 kilo verme ilaçlarıyla ilişkili cilt değişiklikleri üzerindeki etkisini değerlendiren bir araştırma yürüttü. Galderma'nın enjekte edilebilir estetik ürünlerden sorumlu küresel yöneticisi Anne-Cecile Chevrier, “Sarkma bir endişe kaynağı, sıkılığın kaybolması bir endişe kaynağı, bazı bölgelerde çöküklük oluşması endişe yaratabiliyor ve cildin matlaşması da bir sorun olabiliyor” dedi. İsviçreli şirket, doğal kolajen üretimini uyaran bir tedavi olan Sculptra'yı ve hyalüronik asit içeren bir dermal dolgu maddesi olan Restylane'i üretiyor.

Chevrier, bu tedavilerin özellikle GLP-1 kullanıcıları için onaylanmış olmadığını ancak Galderma'nın dünya çapında on binlerce plastik cerrah ve diğer estetik uzmanıyla çalıştığını belirtti. Bu uzmanlar söz konusu ürünleri kilo verme ilacı kullanan hastalara pazarlıyor.

Araştırma şirketi Medical Insight'ın 2024 tarihli bir raporuna göre ABD'deki estetik kliniklerinin yüzde 53'ü reçeteli kilo verme ilaçları nedeniyle yeni hasta sayısında artış bekliyor. Kliniklerin yüzde 43'ü ise bu ilaçların kullanımındaki artışın, kilo verme ilaçlarının yol açtığı yüz değişikliklerini hedefleyen tedavilere yönelik talebi artıracağına inanıyor. L'Oréal de bu pazarı araştırıyor. Şirketin inovasyon ve öngörüden sorumlu yöneticisi Delphine Viguier-Hovasse, “Bu tüketici grubu giderek daha önemli hale geldiği ve dünya genelinde önemli sayıda insanı temsil ettiği için artık GLP-1 kullanıcıları üzerinde ayrı çalışmalar kapsamında ürünlerimizi test ediyoruz” dedi.

Natura'nın inovasyon, araştırma ve geliştirmeden sorumlu yöneticisi Manuel Krauss, şirketin mevcut ürünlerini doğrudan GLP-1 kullanıcılarıyla test ettiğini ve yeni nesil tedaviler geliştirdiğini söyledi. Krauss, “GLP-1, benzeri görülmemiş bir hızla yeni güzellik ihtiyaçları yaratıyor ancak aynı zamanda bize güzelliğin geleceğinin yalnızca kremlerle tanımlanamayacağını da gösteriyor” diye konuştu. Gelecekteki yeniliklerin takviyeler ve ağız yoluyla alınan ürünler gibi farklı formatları bir araya getirebileceğini belirtti.

Araştırmaları etkileyecek faktörler

Cilt veya yüz hacmi sorunları yaşayan hastalarda başka etkenler de rol oynayabiliyor. ABD'deki sağlık politikaları kuruluşu KFF'nin analistlerine göre GLP-1 ilaçları en yaygın olarak 50-64 yaş arasındaki yetişkinler tarafından kullanılıyor. Bu yaş grubu, zaten kolajen üretiminde düşüş yaşıyor. Özellikle menopoz dönemindeki kadınlarda östrojen üretimi de azalıyor.

Kuzey Kaliforniya'da çalışan hekim yardımcısı ve R+H Aesthetic Medicine'ın ortaklarından Heidi Young, “Araştırma verilerimiz yok ve muhtemelen böyle bir çalışma yürütmek zor olacak çünkü GLP-1 ilaçlarını kullanan kadın hastaların çoğu perimenopoz veya menopoz döneminde” dedi. Young, GLP-1 ilaçlarını kullanan bazı kişilerin sık sık besin değeri yüksek gıdalar tüketmediğini ve bunun da ciltlerini etkileyebileceğini belirtti. “Bence bu kesinlikle birden fazla faktöre bağlı ve doğrudan bir yanıt olduğunu düşünmüyorum” diye ekledi.

Cilt bakım ürünleri işe yarar mı?

King's College London'da danışman dermatolog ve klinik öğretim görevlisi olan Beibei Du-Harpur, “Ozempic yüzü” teriminin yanıltıcı olduğunu söyledi. Du-Harpur, “İlaç kolajeninizi eritmez. Yalnızca daha sürdürülebilir ve daha yavaş bir şekilde kilo vermek, insanların gördüğü daha ciddi değişikliklerin bir kısmını azaltacaktır" dedi. 

Uzmanlar, bazı cilt bakım ürünlerinin etkilenen cildin görünümünü ve kalitesini iyileştirebileceğini  ancak yüzdeki hacim kaybının altında yatan sorunu tamamen gideremeyeceğini söyledi. İngiliz güzellik markası LYMA'nın estetik direktörü ve plastik ve kraniyofasiyal cerrahı Dr. Graeme Glass, “Bu kremlerden bazıları belli bir ölçüde faydalı olabilir” dedi. Kremler epidermis üzerinde etkili olabilir ve dermise ulaşabilecek kadar küçük moleküller içerebilir. Glass, “Ancak gerçekten yapamayacakları şey, yüzünüzün bağ yapısını değiştirmektir” uyarısında bulundu.

Du-Harpur, güzellik şirketlerinin “GLP-1'i hedefleyen bir ürün geliştirmek için çaresizce çabaladığını” söyledi. Enjeksiyonla uygulanan dolgu maddeleri gibi tedavilerin kremlerden daha etkili olduğunu belirten Du-Harpur, bunun nedeninin bu tedavilerin insan cildinin orta ve en kalın tabakası olan dermise ulaşabilmesi olduğunu ifade etti: “Aslında hacim kaybeden tabaka bunun altındaki yağ tabakası ve topikal cilt bakım ürünlerinin bu yağ tabakasına ulaşabildiğini gösteren hiçbir kanıt bugüne kadar ortaya konmuş değil.”
 

“Köklü bir değişikliğe gerek yok”

Netflix, yıl genelinde gelir artışının yüzde 13 olmasını beklediğini ve bunun önceki tahminleriyle kabaca aynı seviyede olduğunu açıkladı. Şirketin hisseleri, normal işlem saatlerinin ardından gerçekleşen işlemlerde yüzde 5’ten fazla değer kaybetti. Şirket, son dönemdeki çalkantıya yol açan temel sorunu da kabul etti: platformda geçirilen izleme süresinin durgunlaşmasına ilişkin endişeler.

Netflix yatırımcılara gönderdiği mektupta özellikle ABD ve Kanada’da, “izlenme saatlerimizdeki artışla ilgili bazı yatırımcı endişelerinin farkındayız” ifadelerini kullandı. Mektupta, “Bu ülkelerde gelir, son çeyrekte yüzde 11 artarken bir yıl önce aynı dönemde bu oran yüzde 17’ydi” denildi. Netflix’in eş CEO’larından Ted Sarandos, finansal sonuçların açıklanmasının ardından düzenlenen yatırımcı telekonferansında, “Stratejide köklü bir değişiklik yapmaya gerek yok. Ancak ABD’de uygulama konusunda daha iyi olmamız gerekiyor” dedi. 

YouTube rekabeti

Şu anda 325 milyon abonesiyle dünyanın en çok izlenen ücretli yayın platformu olmasına rağmen Netflix, ne üst düzey yöneticilerini ne de hissedarlarını tatmin edecek kadar hızlı büyüyor. YouTube giderek daha güçlü bir rakip haline gelirken izleyicilerin Netflix’te geçirdiği süre de durgunlaştı. Netflix, Stranger Things ve Squid Game gibi dizilerin yerini alabilecek yeni hit yapımlar üretmekte zorlanıyor. Netflix’in verilerine göre Beef, The Night Agent ve Avatar: Son Hava Bükücü gibi geri dönen dizilerin son sezonlarında izlenme sayıları önemli ölçüde düştü.

Ayrıca bu yaz vizyona giren filmlerden hiçbiri büyük bir çıkış yakalayamadı. Bu durum, KPop Demon Hunters ve Happy Gilmore 2 filmlerinin izleyicileri ekran başına topladığı geçen yazdan farklıydı. Hatta şirketin söz konusu çeyrekte en çok izlenen filmi, 91 milyon izlenmeye ulaşan ancak hem eleştirmenlerden hem de izleyicilerden oldukça kötü değerlendirmeler alan The Last House oldu.

Yeni popüler bir diziye ihtiyacı var

Investing.com kıdemli analisti Jesse Cohen, “Netflix’in izleyici etkileşimiyle ilgili bir sorunu var ve bu, gelecek açısından endişe verici bir eğilim. Kullanıcılar, Netflix’in bir zamanlar hakim olduğu izleyici dikkatini artık TikTok ve YouTube’a yöneltiyor. Yılın tamamına ilişkin tahminlerin aşağı çekilmesi de yönetimin mevcut gidişatla büyümeye geri dönmenin bir yolunu göremediğini fiilen kabul etmesi anlamına geliyor. Netflix’in içerik tarafında yeniden büyük bir hit yakalaması gerekiyor” dedi. 

Netflix’in hisseleri, şirketin Warner Bros. Discovery’nin stüdyo ve yayın işini yaklaşık 83 milyar dolarlık bir anlaşmayla satın alma niyetini açıkladığı geçen yılın eylül ayından bu yana düşüş eğiliminde. Şirket, sonunda kazanan Paramount Skydance ile bir teklif savaşına girmeyi göze alamayarak satın alma girişiminden çekildikten sonra bile hisseleri değer kaybetmeye devam etti. Hisse fiyatı bir yıl öncesine göre yaklaşık yüzde 45 düşmüş durumda.

Yönetici değişiklikleri

Buna rağmen geçen haftaki yönetim değişiklikleri Hollywood’da büyük yankı uyandırdı. Netflix’in iş gücünün yüzde 6’sını azaltacağını açıklamasından bir gün sonra şirket, uzun süredir Netflix’te çalışan ve son üç yıldır içerik bölümünün başında bulunan Bela Bajaria’yı görevden aldı. Bajaria, Netflix’in içerik yelpazesini senaryolu televizyon dizileri ve filmlerin ötesine taşıyarak reality şovları, canlı etkinlikleri, spor yayınlarını ve video podcast’lerini de kapsayacak şekilde genişletmişti. Gelecek hafta onun yerini, Fox’ta 30 yıl geçirdikten sonra Disney’de üst düzey bir yönetici olan Peter Rice alacak. Rice, film ve televizyon sektöründe deneyimli bir yönetici.

Sarandos, “Peter hem sanat hem de ticaret alanında uzmanlık getiriyor” dedi. Rice, bir film stüdyosunu (21st Century Fox) yönetti, bir televizyon ağı (ABC), bir yayın platformu (Disney+) ve prestijli bir kablolu televizyon kanalı (FX) için içerik üretti. Ayrıca The Social Reckoning ve 28 Years Later gibi filmlerin yapımcılığını üstlendi.

Sarandos’a göre en önemlisi, Rice’ın yeteneklerle ilişkileri anlaması. Sarandos, rekabetçi bir piyasada yaratıcı yeteneklerin nerede çalışacakları konusunda seçim yapabildiğini belirterek, “Netflix’in her zaman onların kariyerleri boyunca en iyi işlerini yapmayı sevdikleri yer olmasını istiyoruz” diye ekledi.

Rice’ın ilk kararlarından biri, şirkette iki buçuk yıl görev yaptıktan sonra kovulan Dan Lin’in yerine yeni bir üst düzey film yöneticisi seçmek olacak. Lin’in görevi, yapım maliyetlerini düşürmek ve yayın platformunun hangi projeleri hayata geçireceği konusunda daha seçici davranmaktı. Ancak bu yaklaşım, sektördeki yaratıcı isimlerin büyük tepkisiyle karşılaştı. Yönetmenler Noah Baumbach ve David Fincher şirketle olan ilişkilerini sonlandırdı.

Hollywood’daki pek çok kişi, Rice’ın Netflix’in filmleri platformda yayımlanmadan önce sinemalarda gösterime sokma yönündeki temkinli girişimini genişletip genişletmeyeceğini merak ediyor. Sarandos yıllardır sinema salonlarında dağıtımın “modası geçmiş bir fikir” olduğunu ve Netflix filmlerinin aboneleri için yapıldığını savunuyor.

Geçen hafta sonunda şirket ilk kez, Cannes Film Festivali’nde satın aldığı, İspanyolca çekilmiş ve birkaç kuşağı kapsayan epik bir yapım olan La Bola Negra filminin gişe gelirlerini açıkladı. Film, Netflix’te yayımlanmadan önce 45 gün boyunca sinemalarda gösterimde kalacak.

Yeni projeler

Netflix’in televizyon ekibi de geçen yıl boyunca yeni projeler satın almakla meşguldü. Platform, Jonathan Franzen’ın 2001 tarihli romanından uyarlanan The Corrections için dizi siparişi verdi. Başrolde Meryl Streep’in yer alması, sınırlı sayıda bölümden oluşacak diziyi ise American Fiction filminin senaristi ve yönetmeni Cord Jefferson’ın yönetmesi bekleniyor. Netflix ayrıca Adam Driver ve Regina Hall’un başrollerini paylaştığı, gelecek yıl yayımlanması beklenen gerilim dizisi Rabbit, Rabbit’e de onay verdi.

Dan Brown’ın The Secret of Secrets adlı romanının uyarlamasının çekimleri de kısa süre önce başladı. Dizinin yürütücü yapımcılığını Lost ve Jack Ryan dizilerinden tanınan Carlton Cuse üstleniyor. Dizide The Gilded Age ile tanınan Morgan Spector rol alıyor.

Şirket, abonelerin içeriklerle etkileşimindeki düşüş eğilimini tersine çevirmek için bu film ve dizilere, ayrıca Rice’ın yapacağı değişikliklere güveniyor. Tüm bu çalkantılara rağmen Netflix, sadık bir izleyici kitlesini koruyor. Antenna’nın salı günü yayımladığı rapora göre Netflix, abonelik iptali oranı en düşük yayın platformu olmayı sürdürüyor.

Verilere göre mevsimsellikten arındırılmış RKGE, ekimde bir önceki aya kıyasla 1,4 puan azalarak 101,1 seviyesine düştü. Mevsimsellikten arındırılmamış RKGE ise aynı dönemde 2,2 puan azalışla 99,8 seviyesinde kaydedildi.

Beklentiler endeksi nasıl etkiledi?

Endeksi oluşturan anket sorularına ait yayılma endeksleri detaylı olarak incelendi. Mevcut mamul mal stoku, sabit sermaye yatırım harcaması, gelecek üç aydaki istihdam ve ihracat sipariş miktarı değerlendirmeleri endeksi artış yönünde etkiledi.

Genel gidişat, gelecek üç aydaki üretim hacmi, son üç aydaki toplam sipariş miktarı ve mevcut toplam sipariş miktarı değerlendirmeleri ise azalış yönünde etki yaptı. İçinde bulunulan sanayi dalındaki genel gidişat konusunda daha kötümser olduğunu belirtenlerin oranı bir önceki aya göre arttı.

Siparişler ve üretim hacminde son durum

Son üç aya yönelik değerlendirmelerde üretim hacminde artış bildirenlerin eğilimi zayıfladı. Aynı dönemde ihracat sipariş miktarında azalış bildirenler lehine olan seyir de hız kesti. İç piyasa sipariş miktarında artış bildirenler lehine olan seyir, azalış bildirenler lehine değişti.

Mevcut toplam siparişlerin mevsim normallerinin altında olduğu yönündeki değerlendirmeler bir önceki aya göre güç kazandı. Mevcut mamul mal stoklarının mevsim normallerinin üzerinde olduğunu belirtenlerin eğilimi, normallerin altında olduğunu bildirenler yönüne döndü.

Enflasyon beklentisi yüzde 30,4 oldu

Gelecek üç aya yönelik beklentilerde üretim hacmi ve iç piyasa sipariş miktarında artış bekleyenlerin oranı geriledi. Buna karşın ihracat sipariş miktarında artış bekleyenler ile istihdam ve yatırım harcaması beklentileri güçlendi. Ortalama birim maliyetlerde son üç ayda artış olduğunu bildirenlerin eğilimi değişmedi.

Gelecek üç ayda satış fiyatına ilişkin artış beklentileri zayıflarken, maliyetlerin artacağını bekleyenlerin eğilimi güçlendi. Gelecek on iki aylık dönem sonu itibarıyla yıllık Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) beklentisi bir önceki aya göre 0,6 puan azaldı. Böylece enflasyon beklentisi yüzde 30,4 seviyesine geriledi.

Ekim ayında ankete katılan iş yerlerinin yüzde 55,6'sı üretimlerini kısıtlayan bir faktör bulunmadığını aktardı. Üretimi kısıtlayan en önemli unsur ise yüzde 12,8 ile talep yetersizliği oldu. Bu faktörü sırasıyla mali imkansızlıklar, ham madde ile ekipman yetersizliği ve iş gücü yetersizliği takip etti.

Dolar/yen paritesi 158,33 seviyesinde fazla değişmezken euro/dolar 1,1229, sterlin/dolar ise 1,33735 seviyesinde işlem gördü.

Euro, Fransa başta olmak üzere bazı Avrupa ülkelerinde yaşanan protestoların etkisiyle haftanın başında geriledikten sonra kayıplarını durdurdu. Ancak Fransa'daki hükümet karşıtı gösteriler ve ülkenin kötüleşen mali görünümü, yatırımcıların euroya yönelik temkinli yaklaşımını sürdürmesine neden oldu.

Petrol fiyatları dolara desteği artırdı

Orta Doğu'daki çatışmaların devam etmesi ve yapay zeka sektöründeki yoğun yatırımların piyasalarda yarattığı belirsizlik, dolara yönelik güvenli liman talebini destekledi. ABD'nin enerji üretiminde kendi kendine yeterliliğe yakın konumu da yatırımcıların dolara yönelmesinde etkili oldu.

Petrol fiyatlarındaki artışın enflasyon baskılarını yeniden gündeme taşıması, doların güvenli liman niteliğini öne çıkardı. ABD ile İran arasında çatışmayı sona erdirecek bir anlaşmanın yakın olduğuna ilişkin haberlerin bir diplomat tarafından yalanlanması ve görüşmelerin sürdüğünün belirtilmesi de petrol fiyatlarındaki yükselişi destekledi.

Para politikası tarafında ise piyasalar, ABD Merkez Bankasının (Fed) gelecek haftaki toplantısında faizleri sabit tutmasını bekliyor. Buna karşılık yatırımcılar, aralık ayında faiz artırımı olasılığını fiyatlamaya başladı.

Japonya Merkez Bankasının da gelecek hafta faiz oranlarında değişikliğe gitmeyeceği, ancak yılın son ayında faiz artırımına yönelebileceği öngörülüyor. Bu beklentiler, yenin dar bir fiyat aralığında işlem görmesine yol açtı.

Teknoloji şirketlerinin bilançoları izleniyor

Commonwealth Bank of Australia ekonomisti ve döviz stratejisti Carol Kong, müşterilerine gönderdiği değerlendirmede, hisse senedi piyasalarındaki yatırımcı eğiliminin ve ekonomik büyüme beklentilerinin büyük teknoloji şirketlerinin performansıyla yakından ilişkili olduğunu belirtti. Kong'a göre bu şirketlerin açıklayacağı finansal sonuçlar, doların önümüzdeki dönemdeki hareketleri üzerinde belirleyici olabilir.

Geleneksel güvenli liman varlıklarının yıl genelinde farklı yönlerde performans gösterdiğine dikkat çeken Kong, doların bu varlıklar arasında belirgin biçimde öne çıktığını ifade etti.

Kong, Orta Doğu'daki çatışmaların sona ermesi ve enerji maliyetlerinin düşmesi halinde dolara yönelik güvenli liman talebinin zayıflayabileceğini öngördü. Bununla birlikte, yabancı yatırımcıların ABD piyasalarına sermaye girişlerini artırmasının önümüzdeki aylarda dolara sınırlı da olsa değer kazandırabileceğini değerlendirdi.

Kızıldeniz'de deniz taşımacılığına yönelik riskler ve Suudi Arabistan'ın petrol altyapısını hedef alabilecek tehditler, enerji piyasalarındaki belirsizliği canlı tuttu.

DHF Capital SA Üst Yöneticisi ve varlık yöneticisi Bas Kooijman, Reuters'a yaptığı değerlendirmede, ham petrol fiyatlarındaki artışın enflasyon baskısını devam ettirebileceğine dikkat çekti. Kooijman'a göre bu durum, merkez bankalarının daha sıkı para politikası uygulayabileceği yönündeki beklentileri de destekliyor.

Faiz beklentileri ve dolar altın üzerinde baskı oluşturuyor

Altın, faiz getirisi sağlamadığı için faiz oranlarının yükseldiği dönemlerde yatırımcılar açısından daha az cazip hale gelebiliyor. Faiz artışı ihtimalinin güçlenmesi, altını elde tutmanın alternatif maliyetini yükselterek fiyatlar üzerinde aşağı yönlü baskı yaratıyor.

Bunun yanında, son dönemde değer kaybeden ABD dolarının yeniden istikrar kazanması da altının yükselişini sınırlayan faktörlerden biri oldu. Doların güçlenmesi, dolar cinsinden fiyatlanan altını diğer para birimlerini kullanan yatırımcılar için daha pahalı hale getirebiliyor.

Piyasalar Fed'in faiz kararına odaklandı

Reuters'ın ekonomistler arasında gerçekleştirdiği ankete göre, katılımcıların neredeyse tamamı Fed'in ekim toplantısında faiz artırımı yapmayacağını düşünüyor. Beklentiler, olası bir faiz artışının aralık ayına bırakılacağı yönünde şekilleniyor.

Para politikası yetkililerinin, enflasyonun kalıcı olması durumunda daha güçlü adımlar atılabileceği ihtimalini korurken aceleci davranmamayı tercih ettiği belirtiliyor.

CME FedWatch verileri de piyasalardaki beklentilere ışık tutuyor. Buna göre Fed'in 27-28 Ekim'deki toplantısında faiz artırma ihtimali yüzde 16 olarak fiyatlanırken, aralık ayında artış yapılması olasılığı yüzde 90 seviyesinde bulunuyor.

ABD'nin enflasyon göstergeleri izlenecek

Altın yatırımcıları, Fed'in para politikasına ilişkin beklentileri şekillendirebilecek ekonomik verileri de yakından takip ediyor. Bu kapsamda, gelecek haftaki Fed toplantısının yanı sıra ABD'de açıklanacak Kişisel Tüketim Harcamaları (PCE) fiyat endeksi öne çıkıyor.

Fed'in yüzde 2'lik enflasyon hedefine ulaşılıp ulaşılmadığını değerlendirirken başvurduğu temel göstergelerden biri olan PCE verisi, faiz politikasının geleceğine ilişkin beklentiler açısından önem taşıyor.

Tastylive Küresel Makroekonomi Başkanı Ilya Spivak, gelecek yıl için piyasalarda fiyatlanan faiz artışlarının bir kısmının gerçekleşmeyeceğinin anlaşılması veya bu olasılığın zayıflaması halinde altının yeniden yükselişe geçebileceğini belirtti.

Ons altında hangi seviyeler takip ediliyor?

Kitco News analizinde, altının mevcut koşullarda güçlü ve sürekli bir alım talebi oluşturmakta zorlandığına dikkat çekildi. Analize göre yatırımcılar, kısa vadeli güvenli liman talebinden ziyade Fed'in uzun vadeli para politikası görünümüne odaklanıyor.

Teknik açıdan ons altında 4.147-4.176 dolar aralığı önemli bir direnç bölgesi olarak öne çıkıyor. Fiyatın bu aralığın üzerine çıkması, yükseliş hareketinin güç kazanması açısından kritik görülüyor.

Bu bölgenin aşılması halinde sırasıyla 4.201 dolar ve önceki zirve seviyelerinden biri olan 4.218 dolar takip edilecek. Altının söz konusu dirençleri aşamaması ise toparlanma girişimlerinin sınırlı kalmasına neden olabilir.

Gram altın 6.575 TL seviyesini gördü

Uluslararası piyasalardaki ons altın fiyatı, döviz kurundaki hareketler ve yurt içi piyasa koşulları gram altının seyrinde etkili olmaya devam ediyor.

21 Ekim saat 07.15 itibarıyla gram altın alış fiyatı 6.519,36 TL, satış fiyatı ise 6.575,25 TL olarak kaydedildi.

Bölgede yaşanan son gelişmelerin ardından ham petrol fiyatları beş ayın en yüksek seviyelerine yaklaştı. Brent petrol vadeli işlemleri, TSİ 07.40 itibarıyla yüzde 1,3 yükselerek varil başına 110,25 dolara ulaştı. ABD Batı Teksas türü ham petrolün (WTI) fiyatı da 1,36 dolar artışla 99,03 dolara çıktı.

ABD ile İran arasında anlaşma beklentisi zayıfladı

Petrol fiyatlarındaki yükselişte, Washington ile Tahran arasında çatışmaları sona erdirecek bir anlaşmanın yakın olduğu yönündeki haberlerin bir diplomat tarafından yalanlanması etkili oldu. Taraflar arasında henüz doğrulanmış bir diplomatik ilerleme sağlanamazken, müzakerelerin yeniden başlatılmasına yönelik girişimler sürüyor.

Bir önceki işlem gününde ise İran Cumhurbaşkanı'nın Pakistan ordusu komutanıyla Tahran'da gerçekleştirdiği görüşmede arabuluculuk girişimlerinin ele alınması, piyasalarda anlaşma umudunu artırmış ve petrol fiyatlarının gerilemesine yol açmıştı.

Kâr satışları ve diplomatik girişimler fiyatları dalgalandırıyor

DBS Enerji Araştırmaları Başkanı Suvro Sarkar, petrol piyasalarında son dönemde belirgin fiyat dalgalanmaları yaşandığına dikkat çekti. Sarkar'a göre yatırımcıların kâr satışları yapması ve Katar ya da Pakistan'ın arabuluculuğunda bir uzlaşmaya varılabileceği beklentisi, fiyat hareketlerinde belirleyici oldu.

Ancak diplomatik çözümün henüz kesinlik kazanmaması ve ABD'deki petrol stoklarına ilişkin veriler, piyasadaki belirsizliğin devam etmesine neden oluyor. Amerikan Petrol Enstitüsü (API), ham petrol ve petrol ürünleri stoklarında düşüşlerin sürdüğüne işaret eden veriler paylaştı.

İran'dan müzakereler için şart

İran merkezli Nournews'in salı günü yayımladığı habere göre Tahran yönetimi, talepleri karşılanmadan ABD ile görüşmelere başlanmayacağını Pakistan ordusu komutanına iletti. Aynı haberde, Katar'dan bir heyetin de Tahran'a ulaştığı bilgisi yer aldı.

İran'ın müzakereler konusundaki tutumu, diplomatik çözümün ne zaman sağlanabileceğine ilişkin soru işaretlerini artırırken, arabuluculuk girişimleri yakından izleniyor.

Hürmüz Boğazı'nda iki haftada 18 gemi hedef alındı

Gemi takip şirketi Kpler, pazartesi günü yaptığı açıklamada son iki haftada en az 18 gemi saldırısının kayda geçtiğini bildirdi. LSEG analistleri ise saldırıların Hürmüz Boğazı'nın dışına, Umman Körfezi'ne kadar uzanan alanlardaki tankerleri de kapsadığını belirtti.

Analistlere göre saldırılar yalnızca petrol tankerlerinin güvenliğini değil, Körfez'den ham petrol yüklemelerini ve bölgedeki sevkiyatları destekleyen gemiden gemiye petrol transferlerini de tehdit ediyor.

Orta Doğu'dan petrol akışı, deniz taşımacılığına yönelik riskler devam etse de savaş öncesi seviyesinin yaklaşık yüzde 80'ine ulaştı. Buna karşın Hürmüz Boğazı'ndaki güvenlik sorunları ve ABD-İran hattındaki diplomatik çıkmaz, küresel enerji piyasalarında arz güvenliğini temel gündem maddelerinden biri olarak tutuyor.

Öne çıkanlar

• SpaceX, gelirinin yıllık bazda yüzde 161 artarak 14,6 milyar dolara ulaştığını duyurdu. Net kâr ise 4,4 milyar dolar oldu. Bu rakam, geçen yılın aynı çeyreğinde kaydedilen 1,1 milyar dolarlık net zarara kıyasla 5,5 milyar dolarlık bir artış anlamına geliyor.

• SpaceX'in süper zeka olarak adlandırdığı yapay zeka faaliyetlerinden elde edilen gelir, yıllık bazda yüzde 830 artarak 7,6 milyar dolara ulaştı. Söz konusu segment, 431 milyon dolarlık faaliyet kârı açıkladı.

• SpaceX, yapay zeka destekli kodlama platformu Cursor'ı 60 milyar dolara satın alması sonucunda 1,2 milyar dolarlık hisse bazlı ücretlendirme kazancı elde etti.

• Starlink abone sayısı üçüncü çeyrekte 1,6 milyon artarak 13,6 milyona yükseldi. Bağlantı hizmetlerinden elde edilen gelir ise yıllık bazda yüzde 69 artışla 5,2 milyar dolara ulaştı.

• SpaceX'in söz konusu çeyrekteki sermaye harcamaları toplam 19,6 milyar dolar oldu.

• SpaceX hisseleri 20 Ekim Salı günü yüzde 1'in altında bir düşüşle 147,79 dolardan kapandı. Şirketin finansal sonuçlarını açıklamasının ardından hisseleri, piyasa kapanışı sonrası işlemlerde yüzde 4'ten fazla yükseldi.

• SpaceX hisseleri, şirketin haziran ayında hisse başına 150 dolarlık açılış fiyatıyla halka açılmasından bu yana yüzde 1,4 düşüş kaydetti.

Forbes değerlemesi

Forbes Elon Musk'ın net servetini 925 milyar dolar olarak tahmin ediyor. Bu da onu dünyanın en zengin kişisi yapıyor.

Arka plan

SpaceX, şubat ayında xAI'ı 1,2 trilyon dolar değerlemeyle gerçekleşen bir birleşme kapsamında bünyesine kattı. Böylece Musk'ın iki şirketi aynı çatı altında toplandı. Birleşme, şirketin Musk'ın yapay zekayı Dünya'nın elektrik şebekeleri yerine güneş panelleriyle çalıştırılacak yörüngesel veri merkezleri kurma hedefine yönelik çalışmalarını sürdürmesine olanak tanıdı. Musk, bu veri merkezlerine yönelik ilk uydu fırlatmalarının gelecek yıl başlayacağını söyledi. SpaceX, üçüncü çeyrekte yapay zeka alanındaki sermaye harcamalarının 16,4 milyar dolara ulaştığını belirtti. Bu tutar, şirketin toplam sermaye harcamalarının en büyük bölümünü oluşturdu.
 

Üç aracı kurumun faaliyetleri durduruldu

Kurul, Alnus Yatırım Menkul Değerler AŞ, Bulls Yatırım Menkul Değerler AŞ ve Pusula Yatırım Menkul Değerler AŞ'nin sermaye piyasası faaliyetlerinin geçici olarak durdurulmasına hükmetti.

HSBC Yatırım'a idari para cezası

SPK'nın incelemeleri sonucunda HSBC Yatırım Menkul Değerler AŞ'ye 354 bin 803 lira 96 kuruş idari para cezası uygulanması kararlaştırıldı.

Cezanın gerekçesi, nakit ve kıymetlerde zamanaşımının belirlenmesine yönelik yeterli araştırmanın yapılmaması ve mesleki özen yükümlülüğünün yerine getirilmemesi olarak açıklandı.

Metas Gayrimenkul yetkili kuruluşlar listesinden çıkarıldı

SPK, Metas Gayrimenkul Değerleme ve Danışmanlık AŞ'nin gayrimenkul değerleme alanında faaliyet göstermeye yetkili kuruluşlar listesinden çıkarılmasına karar verdi.

Fiba Yatırım'ın 1 milyar liralık ihraç tavanına onay

Kurulun bülteninde borçlanma aracı ihracına ilişkin bir karar da yer aldı. Buna göre Fiba Yatırım Menkul Değerler AŞ'nin tahvil ve finansman bonosu ihraçları için 1 milyar liralık nominal ihraç tavanı onaylandı.

Söz konusu ihraçların tahsisli satış ve nitelikli yatırımcılara satış yöntemleriyle gerçekleştirilmesi planlanıyor.

2026’nın en çok kazanan futbolcuları

Curry, NBA’de 40 milyon dolar (2019-20 sezonunda) ve 50 milyon dolar (2023-24 sezonunda) maaş alan ilk oyuncu olmuştu. Bu sezon ise 60 milyon dolar sınırını aşmaya hazırlanıyor ve sahadaki kazancının 62,6 milyon dolara ulaşması bekleniyor. Öte yandan, geçen sonbaharda uzun yıllardır sponsoru olan Under Armour ile yollarını ayırmasının ve haziran ayında Çinli ayakkabı markası Li-Ning ile yeni bir anlaşma duyurmasının ardından Curry’nin sponsorluklardan ve diğer ticari girişimlerinden tahminen 141 milyon dolar kazanacağı öngörülüyor. Bu rakam, 2024-25 sezonunda saha dışından elde ettiği ve NBA rekoru olan 100 milyon doları açık ara geride bırakıyor.

Bu iki rakam bir araya getirildiğinde Curry’nin toplam 203,6 milyon dolar kazanması bekleniyor. Böylece aktif NBA oyuncuları arasında 200 milyon dolar barajını aşan ilk isim olacak. Hatta Forbes’un 1990 yılında sporcuların gelirlerini takip etmeye başlamasından bu yana, enflasyona göre düzeltilmemiş 12 aylık bir dönemde bu sınırı aşabilen yalnızca üç başka spor yıldızı bulunuyor: Boksör Floyd Mayweather, futbol efsanesi Cristiano Ronaldo ve golfçü Jon Rahm.

Zirvedeki ikinci yılı

Bu tarihi kazanç, Curry’nin Forbes’un en çok kazanan NBA oyuncuları listesinin zirvesindeki yerini üst üste ikinci yıl korumasını sağlıyor. 2025 yılında ikinci sıraya gerilemeden önce 11 sezon boyunca aralıksız listenin başında yer alan LeBron James ise bu yıl 4. sıraya düşüyor. Temmuz ayında Philadelphia 76ers ile bu sezon için 3,9 milyon dolarlık veteran asgari ücret üzerinden anlaşan James’in tahmini toplam kazancı 93,9 milyon dolar. Houston Rockets forveti Kevin Durant, tahminen 104,9 milyon dolarlık kazancıyla; yaz aylarında Miami Heat’e takas edilen Giannis Antetokounmpo ise toplam 103,5 milyon dolarlık kazancıyla bu yılki listede James’in önünde yer alıyor.

NBA’in en çok kazanan 10 oyuncusunun bu sezon vergi ve menajer ücretleri öncesinde toplam 958 milyon dolar gelir elde etmesi bekleniyor. Bu, 2025 listesindeki rekor seviye olan 902 milyon dolara kıyasla yüzde 6’lık bir artış anlamına geliyor ve 10 yıl önceki 449 milyon dolarlık toplamın iki katından fazla. Grubun saha dışından elde edeceği toplam 469 milyon dolarlık gelir, geçen yıl kırılan 380 milyon dolarlık rekorun yaklaşık 90 milyon dolar üzerinde. Bu rakam, futbol (281 milyon dolar), ABD Major Beyzbol Ligi (144 milyon dolar),ABD Ulusal Futbol Ligi (84 milyon dolar) ve ABD Ulusal Hokey Ligi (16 milyon dolar) gibi diğer spor dallarındaki en çok kazanan 10 sporcunun benzer gelirlerini de açık ara geride bırakıyor.

Bu yıl listenin ilk 10'undaki oyuncuların sahada kazanacağı 489 milyon dolar, önceki iki sezonun altında kalıyor. Ancak bunun neredeyse tamamı, 41 yaşındaki James’in görkemli kariyeri sona yaklaşırken bir şampiyonluk daha kazanma şansı uğruna daha az para kabul etme yönündeki son kararından kaynaklanıyor. NBAi’n maaş sınırı bu sezon 165 milyon dolar olarak belirlendi. Bu, 10 yıl öncesine göre yüzde 75’lik bir artış demek. Ligin genelinde iş hacminin güçlü biçimde büyümesi, toplu iş sözleşmesi kapsamında oyunculara basketbolla bağlantılı gelirlerin yaklaşık yüzde 50’sinin verilmesi sayesinde oyuncuların kazançlarını da artırıyor.

10 yıl önce, ligdeki bazı gözlemciler tek yıllık maaş sınırı artışının dengesiz sözleşmelere yol açtığından endişe ederken, NBA’nin en yüksek maaşını 31 milyon dolarla James alıyordu. Spotrac verilerine göre bu sezon 59 NBA oyuncusunun bu tutarı aşması bekleniyor.

Bununla birlikte, 2024 yılında imzalanan ve geçen sezon yürürlüğe giren, 11 yıllık ve 76 milyar dolar değerindeki ulusal yayın anlaşmasının ardından ligdeki bazı isimler maaş sınırının öngörülebilir gelecekte her yıl mümkün olan en yüksek oran olan yüzde 10 artacağını düşünüyordu. Ancak gerçek tablo biraz daha sınırlı kaldı. Maaş sınırı bu sezon yüzde 6,7 yükseldi ve 2027-28 sezonunda da benzer bir oranda artması bekleniyor. Büyümeyi yavaşlatan etkenlerden biri, yerel medya pazarındaki çalkantılar. Bölgesel spor yayın ağı işletmecisi Main Street Sports Group’un çöküşü, NBA’deki 16 takımın her birine yıllık on milyonlarca dolarlık gelir kaybettirdi.

Ancak bu engelin oyuncuların finansal açıdan hızla ilerlemesini durdurmasını beklemeyin. Curry, eylül ayında imzaladığı iki yıllık, 116 milyon dolarlık sözleşme uzatmasıyla Warriors’a kolaylık sağladı. Bu anlaşma, kendisine sunulabilecek azami tutardan 20,7 milyon dolar daha düşük. Bu nedenle maaşının gelecek sezon yeniden 60 milyon doların altına düşmesi bekleniyor. Yine de NBA’yi gelecekte yeni finansal dönüm noktaları bekliyor. Öncelikle lig, 2029-30 sezonunda en az üç farklı oyuncunun 70 milyon dolar sınırını aşmasını sağlayacak bir noktaya doğru ilerliyor.

En çok kazanan NBA oyuncuları

1. 203.6 milyon dolar - Stephen Curry

Yaş: 38 | Takım: Golden State Warriors | Saha içi kazancı: 62.6 milyon dolar • Saha dışı kazancı: 141 milyon dolar

2. 104.9 milyon dolar - Kevin Durant

Yaş: 38 | Takım: Houston Rockets | Saha içi kazancı: 43.9 milyon dolar • Saha dışı kazancı: 61 milyon dolar

3. 103.5 milyon dolar - Giannis Antetokounmpo

Yaş: 31 | Takım: Miami Heat | Saha içi kazancı: 58.5 milyon dolar • Saha dışı kazancı: 45 milyon dolar

4. 93.9 milyon dolar - LeBron James

Yaş: 41 | Takım: Philadelphia 76ers | Saha içi kazancı: 3.9 milyon dolar • Saha dışı kazancı: 90 milyon dolar

5. 87.9 milyon dolar - Anthony Edwards

Yaş: 25 | Takım: Minnesota Timberwolves | Saha içi kazancı: 48.9 milyon dolar • Saha dışı kazancı: 39 milyon dolar

6. 86.5 milyon dolar - Jayson Tatum

Yaş: 28 | Takım: Boston Celtics | Saha içi kazancı: 58.5 milyon dolar • Saha dışı kazancı: 28 milyon dolar

7. 70.8 milyon dolar - Jimmy Butler

Yaş: 37 | Takım: Golden State Warriors | Saha içi kazancı: 56.8 milyon dolar • Saha dışı kazancı: 14 milyon dolar

7. 70.8 milyon dolar - Shai Gilgeous-Alexander

Yaş: 28 | Takım: Oklahoma City Thunder | Saha içi kazancı: 40.8 milyon dolar • Saha dışı kazancı: 30 milyon dolar

9. 68.1 milyon dolar - Devin Booker

Yaş: 29 | Takım: Phoenix Suns | Saha içi kazancı: 57.1 milyon dolar • Saha dışı kazancı: 11 milyon dolar

10. 68 milyon dolar - Joel Embiid

Yaş: 32 | Takım: Philadelphia 76ers | Saha içi kazancı: 58 milyon dolar • Saha dışı kazancı: 10 milyon dolar
 

2026 en değerli NBA takımları

Çin ve BAE de düşüş

Citigroup analisti Thomas Chauvet’ye göre Çin’e yapılan ihracat azalırken Hong Kong ve Japonya’ya yapılan ihracat arttı. Bu durum, “bölgeler arasında belirgin farklılıklar” olduğunu ortaya koydu. Küresel lüks markalar, ekonominin yavaşladığı ve hükümetin gösteriş amaçlı tüketimi baskı altına aldığı Çin’de giderek derinleşen bir daralmayla karşı karşıya. LVMH Moët Hennessy Louis Vuitton’un bu ay yayımladığı rapor, Çin ana karasındaki satışların geçen çeyrekte çift haneli oranlarda düştüğünü gösterdi. Birleşik Arap Emirlikleri’ne yapılan ihracat ise devam eden jeopolitik çalkantıların etkisiyle yüzde 9 geriledi.

Çin hükümeti kamuoyuna yaptığı açıklamalarda herhangi bir kişiyi özellikle hedef göstermedi. Ayrıca söz konusu milyarderlerden herhangi birinin, ülke dışındaki tröstlerinin elde ettiği kazançlar üzerinden vergi ödemesi gerekip gerekmediği ya da kendilerinden böyle bir ödeme yapmalarının istenip istenmediği de belirsizliğini koruyor. Bloomberg'in yasal kurumlara yapılan bildirimlere dayanarak gerçekleştirdiği hesaplamalara göre her bir durumda ilgili kişinin veya ailesinin en büyük varlıklarını oluşturan bu hisselerin toplam değeri 16 Ekim itibarıyla yaklaşık 140,2 milyar dolardı.

Çin'in en tanınmış şirketlerinden bazılarını kuran sekiz milyarder, tröstlerini Britanya Virjin Adaları ve Cayman Adaları gibi vergi cennetlerinde kurdu. Bunlar arasında, video oyunu geliştiricisi NetEase’'i yöneten ve ülke dışında yaklaşık 37 milyar dolarlık varlığı bulunan William Ding ile e-ticaret devi PDD Holdings'i kuran ve Çin dışında 29 milyar dolara sahip olan Colin Huang da yer alıyor.

Çin dışındaki servetin büyük bölümü, şirketlerin ABD veya Hong Kong'da halka arz edilmesinden önce yapılan yatırımlardan elde edildi. PDD ve Pop Mart gibi bazı şirketlerin değeri, borsada işlem görmeye başlamalarından bu yana hızla yükseldi ve kurucularına kağıt üzerinde milyarlarca dolar kazandırdı. Hukuk firması Ince & Co Hong Kong'un ortağı Kevin Woo'ya göre yeni vergi uygulaması eski servetlerin tutulduğu tröstleri daha ağır biçimde etkiliyor. Woo, “Şirket halka açıldığında değer artışı muazzam boyutlara ulaşıyor” dedi. Uzun zaman önce şirketlerini halka arz etmiş olan potansiyel müşterilerinin, “kuralları yalnızca açıklamak yerine tröstleri yeniden yapılandırabilecek yaratıcı hukukçular aradığını” söyledi.

Gelir kaynağı arayışı

Vergi tahsilatına yönelik bu girişim, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in ortak refah kampanyasının bir uzantısı niteliğinde. Bu kampanya, Çinli teknoloji devlerine yönelik baskıları ve bankacıların maaşlarında kesintileri de içeriyordu. Son birkaç yılda bu kısıtlamaların bazıları gevşemiş olsa da uzun süredir devam eden emlak piyasasındaki durgunluk, yerel yönetimlerin mali durumuna da ağır bir darbe vurdu. Bu durum, başka gelir kaynakları aranmasına yol açtı. Union Bancaire Privée'nin Asya kıdemli ekonomisti Carlos Casanova, “Yerel ve merkezi yönetim düzeylerinde gelir kaynaklarını optimize etmeleri gerekiyor ve ülke dışındaki serveti de bu kaynaklardan biri olarak değerlendiriyorlar” dedi.

Konuyla ilgili bilgi sahibi kişilerin bu yılın başlarında aktardığına göre Çin, belirli vergi avantajları sağlayabilecek ülke dışında kurulmuş şirketlerin halka arzlarına yönelik kısıtlamalar getirmeye başlamıştı. Servet danışmanları ve avukatlar şimdi ailelerin ülke dışındaki varlık yapılarını geçmişe dönük olarak incelemelerine yardımcı oluyor. Bu süreçte varlıkların ilk kez tröstlere aktarıldığı tarihe kadar gidiliyor ve o tarihten bu yana elde edilen kazançlar hesaplanıyor.

BDO Tax Advisory'nin varlık ve servet yönetimi uygulamasının başındaki Kylie Luo, “Yapıları uzun yıllardır varlığını sürdüren aileler için bu oldukça kapsamlı bir çalışma olabilir” dedi. Luo'ya göre bazı aileler genel olarak ülke dışındaki mali yapılarını basitleştirmeye çalışırken bazıları belirli düzenlemeleri yeniden yapılandırmayı veya tamamen sonlandırmayı değerlendiriyor. Luo, “Bu yıl daha fazla aile ofisi yapısının kurulduğunu da görüyoruz” dedi.

Yeni kuralların Çin hükümetinin kasasına ne kadar ek gelir sağlayacağı henüz belirsiz. Bunun nedenlerinden biri, kimin ne kadar vergi borcu bulunduğuna ilişkin henüz kamuya açık verilerin olmaması. Ayrıca varlıklı kişilerin nihai vergi tutarları konusunda müzakere etme imkanı da bulunuyor. Bununla birlikte, herhangi bir vergi ödemeden kurtulabilecek birinin olması pek olası görünmüyor. Çin'in vergi kuralları, Haidilao'nun kurucusu gibi yabancı pasaport edinmiş kişilere de uygulanıyor. Önemli gelirlerinin önemli bir bölümünü Çin'den elde ediliyor olması.

Kaynaklar, bu hızlı takvimin kısmen Anthropic’in önüne geçme arzusundan kaynaklandığını belirtti. İki öncü yapay zeka laboratuvarı giderek daha fazla aynı yatırımcı kitlesine yöneliyor. Kaynaklar ayrıca OpenAI’ın yeni modellerini piyasaya sürmesinin ardından elde ettiği son gelir artışından yararlanmak istediğini söyledi. Kaynaklardan biri SoftBank Group, Abu Dabi merkezli MGX ve OpenAI’ın diğer mevcut destekçilerinin yaklaşık 30 milyar dolarlık yatırım turuna katılmak üzere görüşmeler yürüttüğünü belirtti.

Bu hızlanma, her iki yapay zeka geliştiricisinin de trilyon dolarlık değerlemeleri hedeflediği bir dönemde, aralarındaki sermaye rekabetinin ne kadar yoğunlaştığını ortaya koyuyor. Bu rekabet yükselen faiz oranlarına, teknoloji hisselerindeki önemli dalgalanmalara ve yapay zeka değerlemelerine yönelik artan sorgulamalara ilişkin endişelerin büyüdüğü bir ortamda yaşanıyor.

Sermaye ihtiyacı

OpenAI, Anthropic'in kendi yatırımcı gününü düzenlediği geçen hafta, uzun vadeli yatırım stratejisi izleyen fonlar ve devlet varlık fonlarıyla toplantılar gerçekleştirdi. Kaynaklara göre OpenAI’ın fonlama turunun, bu büyüklükteki bir işlem için alışılmış olandan daha hızlı ilerlemesi bekleniyor. Şirketi yakından tanıyan yatırımcılar, OpenAI’ın önemli altyapı taahhütlerini finanse etmek ve 2027 için planlanan halka arzının, halka arz piyasalarındaki bozulma nedeniyle daha da gecikmesi durumunda bilançosunu güçlendirmek için de sermayeye ihtiyaç duyduğunu söylüyor.

Her iki şirketin hisselerine yönelik talep yüksek olsa da yatırımcılar, birkaç gün veya hafta arayla gerçekleşebilecek, karmaşık ve birbiriyle rekabet eden iki yatırım fırsatını değerlendirme ve sermayelerini bunlar arasında paylaştırma zorluğuyla karşı karşıya. Kaynaklara göre bazı yatırımcılar, OpenAI’ın finansman hamlesini, aksi takdirde kaynaklarının daha büyük bölümünü Anthropic’in halka arzına ayırabilecek fonlardan sermayeyi önceden güvence altına alma girişimi olarak görüyor.

Karşılaştırmanın önüne geçmek istiyor

Kaynaklardan birine göre OpenAI, yatırımcılara GPT-6 Astra modelinin piyasaya sürülmesinin ardından hızlanan büyümesini öne çıkarıyor. Şirket, yıllıklandırılmış gelirinin 50 milyar dolara ulaştığını ve bu rakamın yıl sonuna kadar 70 milyar dolara yükselmesini beklediğini belirtiyor. Kaynak, OpenAI’ın daha düşük maliyetli modellerinin fiyatlarını da düşürdüğünü ve bunun kullanım oranlarını artırdığını söylediğini aktardı. Şirket ayrıca yatırımcılara, yapay zeka modellerinin fiyatlarını daha da düşürebileceğini bildirdi.

Reuters daha önce, Anthropic’in yıllıklandırılmış gelirinin temmuz ayına gelindiğinde yaklaşık 65 milyar dolara ulaştığını bildirmişti. Şirket yatırımcılarına verdiği bilgide, üç aylık gelirinin bu yılın ikinci çeyreğindeki 11,6 milyar dolardan üçüncü çeyrekte 16,8 milyar dolara yükseldiğini açıkladı. Ancak aylık gelir artış hızındaki yavaşlama, yatırımcılar arasında şirketin değerlemesine ilişkin endişeleri artırdı.

Kaynaklardan biri, OpenAI’ın Anthropic’in mali açıklamalarının yatırımcılara şirketin faaliyetleri hakkında daha kapsamlı bir tablo sunmasından ve iki şirket arasında karşılaştırmalar yapılmasına yol açmasından önce fon toplama sürecini tamamlamayı hedeflediğini söyledi.

Halka arz tedirginliği

Bankacılar ve yatırımcılar, halka açılmaya hazırlanan birçok şirketin, piyasalardaki oynaklık ve yapay zeka hisselerindeki geri çekilme ortamında yatırımcı talebi için rekabet etmekten kaçınarak Anthropic’in planlanan halka arzından sonrasını beklemeye karar verdiğini söyledi. Bankacılar ve yatırımcılara göre, halka arz öncesi ileri aşamadaki bazı şirketler de özel finansman turlarını Anthropic’in beklenen halka arzıyla aynı döneme denk gelmeyecek şekilde zamanlıyor.

Anthropic’in bazı mevcut ve potansiyel yatırımcıları, yapay zeka girişiminin üçüncü çeyrek sonuçlarının beklentilerin altında kalmasının ardından, halka arz sırasındaki değerlemesinin hedeflenen 2 trilyon dolar yerine 1,5 trilyon dolara daha yakın olması gerektiğini savundu. Bu yeniden değerlendirme, eylül ayından bu yana dalgalı seyreden piyasalarda yaşanıyor. Petrol fiyatlarındaki oynaklık, yükselen tahvil getirileri ve yapay zeka güvenliğine ilişkin artan endişeler, yatırımcıların teknoloji hisselerine yönelik iştahını azaltıyor. Yatırımcılar ayrıca, yapay zeka patlamasını mümkün kılan veri merkezlerini finanse etmek için gereken borçlanmalar da dahil olmak üzere, yapay zeka altyapısının maliyetlerini daha yakından inceliyor.

Son endişelerin merkezinde, bulut hizmeti sağlayıcısı CoreWeave bulunuyor. Yatırımcıların şirketin hızlı büyümesini finanse etmek için kullandığı yaklaşık 50 milyar dolarlık borçlanmayı incelemeye almasıyla şirketin hisseleri ve borçlanma araçları geçen hafta sert düşüş yaşadı. Belirsizlik, halka arzlar açısından yoğun geçmesi beklenen sonbahar dönemini sekteye uğrattı. Şirketler, piyasalardaki oynaklık ve değerlemelere ilişkin endişeler nedeniyle halka arz planlarını yeniden değerlendiriyor. Blackstone destekli AirTrunk REIT, Nvidia destekli Firmus ve SoftBank destekli SB Energy, halka arzlarını ya geri çekti ya da askıya aldı.

Nükleer enerji hizmetleri şirketi Holtec, geçen ay ABD'de gerçekleştirmeyi planladığı halka arzı iptal ederken, bu kararın temel nedenlerinden biri olarak veri merkezlerine yönelik talepteki belirsizliğin yol açtığı “fırtınayı” gösterdi. Yapay zeka bağlantılı yarı iletken talebinin göstergesi olarak yaygın biçimde kabul edilen Philadelphia Semiconductor Endeksi'ndeki şirketler, iki haftadan kısa bir sürede toplam 1,6 trilyon dolarlık piyasa değerini kaybetti. Yapay zeka altyapısı şirketleri ise özellikle yoğun satış baskısı altında kaldı.
 

Kullanıcılar YouTube'ta daha fazla vakit geçiriyor

Netflix’in büyüme beklentileri ve kullanıcı etkileşimi mercek altında. Şirketin eş CEO’su Ted Sarandos, yakın zamanda yaptığı açıklamada, şirketin “istediği kadar hızlı büyümediğini” söyledi. Etkileşim verileri, kullanıcıların YouTube gibi içerik üreticilerinin öncülük ettiği video platformlarında daha fazla zaman geçirdiğine işaret ediyor. İş gücünün yaklaşık yüzde 6’sını işten çıkarmayı planlayan Netflix’in, üçüncü çeyrek finansal sonuçlarını salı günü piyasaların kapanmasının ardından açıklaması bekleniyor.

Netflix’teki görev süresi boyunca Lin, platform için büyük bir çıkış yakalayan ve Akademi Ödülü kazanan KPop Demon Hunters filminin yapım sürecini yönetti. Film, Netflix’in uzun metrajlı animasyon stratejisini güçlendirdi. Sherlock Holmes filmlerinin ve Lego filmlerinin yapımcılarından biri olan Lin, daha önce Warner Bros. Pictures bünyesinde üst düzey yönetici olarak görev yaptı.

Dijital altının işlem hacmi 90 milyar doları geçti

Yaklaşık 13 trilyon dolarlık fiziki yatırım altını piyasasıyla karşılaştırıldığında dijital altının payı halen yüzde 1'in altında bulunuyor. Buna karşın dünya genelinde 70'in üzerinde dijital altın ürünü yatırımcılara sunuluyor.

Tokenleştirilmiş altının spot piyasalardaki işlem hacmi, 2026'nın ilk çeyreğinde 90 milyar doları aşarak 2025 yılının tamamında kaydedilen seviyenin üzerine çıktı. Yaklaşık 370 ton altına karşılık gelen bu piyasanın büyüklüğü, küresel altın borsa yatırım fonlarının (ETF) toplam varlıklarının yüzde 8'ine ulaştı.

Yatırımcıların yüzde 90'ı dijital altına ilgi duyuyor

WGC'nin araştırmasına göre bireysel yatırımcıların yaklaşık yüzde 90'ı, gerekli koşulların sağlanması halinde dijital altına yatırım yapmayı değerlendirebileceğini belirtiyor. Dikkat çeken bir diğer sonuç ise potansiyel talebin yüzde 65'inin daha önce altın yatırımı yapmamış kişilerden gelmesi.

Dijital altın konusundaki farkındalık yaş gruplarına göre de değişiyor. 25-34 yaş aralığındaki yatırımcıların yüzde 50'si dijital altından haberdarken bu oran 55 yaş ve üzerindekilerde yüzde 23'e geriliyor.

Dijital altının bankacılık ve ödeme uygulamalarına entegre edildiği Hindistan, Çin ve Endonezya gibi ülkelerde kullanım oranları, diğer pazarlara kıyasla yedi kata kadar çıkabiliyor. Bu durum, dijital altının yatırım platformlarının ötesinde günlük finansal hizmetler üzerinden de yaygınlaşabileceğine işaret ediyor.

Dijital altın 2031'de 170 milyar dolara ulaşabilir

Dünya Altın Konseyi, dijital altının büyümesinde yatırımcı güveni, kolay erişim, yeni kullanım alanları ve rekabetçi fiyatlamanın etkili olacağını öngörüyor. Araştırmaya katılan yatırımcıların yaklaşık yüzde 80'i, hizmet sağlayıcısına duyduğu güveni yatırım kararı açısından öncelikli görüyor.

WGC'nin temel tahminine göre dijital altın piyasası, yıllık ortalama yüzde 27 büyümeyle 2031'de 160-170 milyar dolarlık büyüklüğe ulaşabilir. Yatırımcıların piyasaya girişini zorlaştıran unsurların ortadan kaldırılması halinde ise uzun vadede 700 milyar dolara kadar potansiyel talep ortaya çıkabilir.

WGC Üst Yöneticisi David Tait de yatırımcıların dijital altına yönelik ilgisinin güçlü olduğunu belirterek bu talebin geniş çaplı bir büyümeye dönüşebilmesi için gerekli altyapının geliştirilmesi gerektiğine dikkat çekti.

Dijital altın nedir, nasıl alınır?

Dijital altın, yatırımcıların fiziki altını teslim almadan dijital kanallar üzerinden alıp satmasına ve birikimlerini bu şekilde değerlendirmesine olanak tanıyan ürünleri kapsıyor. Bankaların altın hesapları bu alandaki seçeneklerden biri olurken, fiziki altınla desteklenen blokzincir tabanlı tokenlar da dijital yatırım araçları arasında yer alıyor.

Bu sistemde yatırımcılar, sahip oldukları dijital varlıklar üzerinden altın fiyatındaki değişimlere katılmayı hedefliyor. Bazı ürünler küçük tutarlarla işlem yapmaya imkan tanıyarak altına erişimi kolaylaştırıyor.

Altın destekli dijital tokenların bilinen örnekleri arasında PAX Gold (PAXG) ve Tether Gold (XAUT) bulunuyor. Bu varlıkların değeri altın fiyatını takip edecek şekilde tasarlanıyor. Ancak ürünlerin fiziki altınla desteklenme koşulları, saklama düzenlemeleri ve yatırımcıya sunulan haklar ihraççıya göre farklılık gösterebiliyor.

Öne çıkan altın destekli dijital tokenlar

PAX Gold ve Tether Gold gibi ürünler, uygun kripto varlık platformları üzerinden alınıp satılabiliyor. CoinGecko'nun 2026 raporuna göre PAXG ve XAUT, tokenleştirilmiş emtia piyasasındaki büyümenin yaklaşık yüzde 89'unu oluşturdu.

Bununla birlikte dijital altın yatırımları risksiz değil. Tokenların altın fiyatını takip etmesi, yatırımcının fiziki altına doğrudan sahip olmasıyla aynı anlama gelmiyor. İhraççının mali durumu, altının saklanma koşulları, işlem likiditesi ve yasal düzenlemeler yatırımın risk profilini etkileyebiliyor. Bu nedenle yatırımcıların ürünün altın karşılığını, geri alım koşullarını ve saklama güvencelerini incelemesi önem taşıyor.

ABD İç Güvenlik Bakanlığı (DHS) tarafından alınan karar, daha önce belirli kamu kuruluşları ve eyaletlerle sınırlı kalan uygulamayı federal sivil kurumların geneline yaymayı amaçlıyor.

DeepSeek teknolojisini kullanan yazılımlar da kapsamda

ABD yönetiminin 2018 tarihli Federal Tedarik Zinciri Güvenliği Yasası kapsamında aldığı karar, 19 Ekim'de Federal Register üzerinden kamuoyunun incelemesine sunuldu. Düzenlemenin 20 Ekim'de Federal Register'da yayımlanması planlanıyor.

Karar, yalnızca DeepSeek tarafından doğrudan geliştirilen ürünlerle sınırlı değil. Şirketin bağlı kuruluşlarının teknolojileri ile DeepSeek'in yapay zeka modellerinden yararlanılarak oluşturulan bazı üçüncü taraf ürün ve hizmetleri de kısıtlamalardan etkilenecek.

Bu nedenle federal kurumlara yazılım ve teknoloji sağlayan şirketlerin, ürünlerinde DeepSeek kaynaklı teknolojilerin bulunup bulunmadığını kontrol etmesi gerekecek. Ancak düzenlemeden etkilenebilecek üçüncü taraf şirketlerin tamamını içeren bir liste henüz açıklanmadı.

Washington'ın endişesi veri güvenliği

Kararın temelinde, DeepSeek teknolojilerinin kullanılması durumunda hassas verilerin Çin'e aktarılabileceği yönündeki güvenlik kaygıları bulunuyor.

ABD'li yetkililer, federal kurumlarda kullanılan yapay zeka araçlarının kamu kurumlarına ve çalışanlarına ait bilgileri riske atabileceğini değerlendiriyor. Ayrıca yazılımlardaki muhtemel güvenlik açıklarının kötü niyetli kişiler tarafından kullanılabileceği endişesi de öne çıkıyor.

Bununla birlikte kamuoyuyla paylaşılan resmî açıklamada, DeepSeek'in herhangi bir federal kurumdan veri çaldığını veya belirli bir siber saldırıya karıştığını kanıtlayan ayrıntılı bulgulara yer verilmedi. Dolayısıyla karar, açıklanan çerçevede güvenlik risklerini önlemeye yönelik bir tedbir niteliği taşıyor.

DeepSeek'e ülke genelinde erişim engeli getirilmiyor

Yeni düzenleme, DeepSeek'in ABD'de tamamen yasaklandığı anlamına gelmiyor. Kısıtlamalar federal sivil kurumların bilişim altyapılarını ve teknoloji tedarik süreçlerini kapsıyor.

Bireysel kullanıcıların ve özel sektör şirketlerinin DeepSeek ürünlerine erişimini ülke genelinde engelleyen bir hüküm bulunmuyor. Bu nedenle kamu kurumlarına yönelik uygulama ile genel kullanıcı erişimine getirilecek olası bir yasak birbirinden ayrılıyor.

ABD'de daha önce Donanma ve Ticaret Bakanlığı gibi bazı federal kuruluşlar DeepSeek kullanımına sınırlamalar getirmişti. New York, Tennessee ve Virginia gibi eyaletlerde de benzer önlemler uygulanmıştı.

Son kararla birlikte kısıtlamaların kapsamı genişletilirken ürünlerin federal sistemlerden hangi takvim doğrultusunda kaldırılacağına ilişkin kesin bir tarih henüz duyurulmadı.

Yapay zeka rekabetinde güvenlik önlemleri öne çıkıyor

Düşük geliştirme maliyetleri ve farklı uygulamalara uyarlanabilen modelleriyle öne çıkan DeepSeek, ABD merkezli yapay zeka şirketlerinin önemli rakiplerinden biri haline geldi.

Washington yönetiminin son adımı, ABD ile Çin arasındaki teknoloji rekabetinin yalnızca model geliştirme ve ticari üstünlük alanlarında değil, kamu kurumlarının teknoloji tedariki ve veri güvenliği politikalarında da yoğunlaştığını gösteriyor.

Düzenlemenin DeepSeek'in ABD kamu sektöründeki kullanımını sınırlandırması bekleniyor. Şirketin teknolojisinden yararlanan üçüncü taraf yazılım geliştiricileri de ürünlerini gözden geçirmek ve yeni tedarik koşullarına uyum sağlamak zorunda kalabilir.

Petrol fiyatlarındaki yükselişin enflasyon baskılarını artırabileceği beklentisi, merkez bankalarının faizleri daha uzun süre yüksek seviyelerde tutabileceği endişesini güçlendirdi. ABD dolarının değer kazanması ve tahvil getirilerinin yükselmesi de altının cazibesini azaltan faktörler arasında yer aldı.

Petrol fiyatları altın üzerinde baskı oluşturuyor

Orta Doğu ve Doğu Avrupa'da devam eden çatışmalar, enerji piyasalarındaki belirsizliği artırıyor. İran'ın Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü sürdürmesi de küresel enerji arzına ilişkin endişelerin gündemde kalmasına neden oluyor.

Petrol fiyatlarının yüksek seyretmesi, enerji maliyetleri üzerinden enflasyonun kalıcı hale gelebileceği beklentisini besliyor. Bu durum, merkez bankalarının faiz indirimlerini ertelemesi veya faizleri daha uzun süre yüksek tutması ihtimalini gündeme getiriyor.

Faiz getirisi sunmayan altın, tahvil getirilerinin yükseldiği ve yüksek faiz ortamının devam etmesinin beklendiği dönemlerde yatırımcılar açısından daha az cazip hale gelebiliyor. Bu nedenle enerji fiyatları, doların seyri ve faiz beklentileri altının yönü üzerinde belirleyici olmaya devam ediyor.

ABD ekonomisinden gelecek veriler izleniyor

Kitco News analistlerinin değerlendirmelerine göre, ABD'de bu hafta açıklanacak ekonomik göstergeler altın fiyatlarının yönü açısından önem taşıyor. Ekonomik faaliyet ve istihdamda zayıflamaya işaret eden veriler, tahvil getirilerini düşürerek altına destek sağlayabilir.

Buna karşılık güçlü talep ve yüksek enflasyon beklentileri, para politikasının sıkı kalacağı yönündeki görüşleri güçlendirebilir. Bu senaryonun gerçekleşmesi, faiz artışı ihtimalinin yeniden gündeme gelmesine ve altın üzerindeki baskının sürmesine yol açabilir.

Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmeler ve ABD-İran ilişkileri de enerji piyasalarındaki belirsizliğin temel unsurları arasında bulunuyor. Petrol vadeli işlemlerinin pazartesi günü son zirvelerinden geri çekilmesine rağmen enerji fiyatlarının seyri, altın piyasasının yakından izlediği başlıklardan biri olmayı sürdürüyor.

Fed'in faiz kararı 27-28 Ekim'de açıklanacak

Piyasaların odağında ABD Merkez Bankasının (Fed) 27-28 Ekim tarihlerinde gerçekleştireceği para politikası toplantısı bulunuyor. Fed, eylül ayında politika faizini 25 baz puan artırarak yüzde 3,75-4,00 aralığına yükseltmişti.

CME FedWatch verilerine göre yatırımcılar, gelecek haftaki toplantıda faizlerin sabit tutulmasına yüzde 83 olasılık veriyor. Aralık ayında faiz artırımı ihtimali ise yüzde 94 seviyesinde fiyatlanıyor.

Bununla birlikte Bank of America'nın ekim ayında faiz artışı beklediği bildiriliyor. Piyasalardaki farklı beklentiler, Fed'in enflasyonla mücadele kapsamında atacağı adımların altın fiyatları açısından önemini koruduğunu gösteriyor.

PCE enflasyon verisi bekleniyor

Yatırımcıların takip ettiği bir diğer önemli gelişme, gelecek hafta açıklanması beklenen ABD Kişisel Tüketim Harcamaları (PCE) fiyat endeksi olacak.

Fed'in yüzde 2'lik enflasyon hedefine ulaşma sürecini değerlendirirken yakından izlediği PCE göstergesi, fiyat baskılarının seyrine ilişkin önemli ipuçları sunuyor. Verinin beklentilerin üzerinde veya altında gelmesi, faiz politikasına yönelik öngörüleri ve dolayısıyla altın fiyatlarını etkileyebilir.

PCE verisiyle birlikte Fed'in faiz kararı, doların yönü ve tahvil getirilerindeki değişim, önümüzdeki dönemde altın piyasasının seyrini belirleyebilecek başlıca gelişmeler arasında yer alıyor.

Gram altın 6.605 TL'den satılıyor

Yurt içinde gram altın fiyatı, uluslararası piyasalardaki ons altın değerinin yanı sıra dolar/TL kurundaki hareketlerden ve iç piyasadaki arz-talep koşullarından etkileniyor.

Salı günü TSİ 07.02 itibarıyla gram altın 6.549 TL alış ve 6.605 TL satış fiyatından işlem görüyor. Ons altındaki düşüşe karşın gram altının TL bazındaki hareketinde döviz kurunun seyri de belirleyici oluyor.

SpaceX hisselerinin değeri 146 dolar civarında

Musk, X hesabından yaptığı paylaşımda gelecek yıl ABD’deki her çocuğa bir SpaceX hissesi vereceğini ifade etti. Bunun atılacak birçok adımın ilki olacağını söyleyen milyarder, planın kapsamı ve uygulama koşulları hakkında bilgi vermedi.

Bloomberg’in derlediği verilere göre SpaceX’in dolaşımdaki hisse sayısı yaklaşık 8,1 milyar seviyesinde bulunuyor. Şirketin hisseleri, cuma günkü kapanış itibarıyla yaklaşık 146 dolar değerindeydi.

Ancak hisselerin çocuklara hangi yöntemle aktarılacağı, hak sahiplerinin nasıl belirleneceği ve dağıtımın hangi koşullarda yapılacağı henüz bilinmiyor. Musk’ın açıklaması, şu aşamada ayrıntıları netleşmemiş bir vaat niteliği taşıyor.

Anthropic’in hamlesinin ardından geldi

Musk’ın paylaşımı, Claude adlı yapay zeka modelinin geliştiricisi Anthropic’in hisselerinin yüzde 5’ini kamu yararına yönelik faaliyetleri destekleyecek bir fona aktarma planını açıklamasından sonra geldi.

Yapay zekanın toplumsal etkilerine ilişkin endişelerin arttığı bir dönemde gelen bu kararın, teknoloji kaynaklı risklerin yönetilmesine katkı sağlaması hedefleniyor. Anthropic, oluşturulacak fonun kaynaklarının bir bölümünü teknolojinin iş gücü piyasası üzerindeki etkileriyle mücadele etmek için kullanacağını bildirdi.

Şirket, yapay zekanın ekonomik ve toplumsal sonuçları konusunda daha önce de çeşitli uyarılarda bulunmuştu. Teknolojinin yaratabileceği riskler, sektör temsilcilerinin olası olumsuz senaryolara dikkat çekmesiyle birlikte dünya genelinde düzenleyici kurumların da gündeminde daha fazla yer buluyor.

Musk, hisselerin doğrudan halka verilmesini önerdi

Musk, Anthropic’in açıklamasının ardından şirketin X hesabına yanıt vererek hisselerin bir fona aktarılması yerine doğrudan halka dağıtılması gerektiğini savundu. Daha sonra ABD’deki her çocuğa SpaceX hissesi vereceğini duyurması, bu tartışmanın ardından geldi.

Bununla birlikte Musk, geçmişte de kamuoyunda büyük yankı uyandıran ancak hayata geçirilmeyen çeşitli fikirler ortaya attı. Bazı açıklamalarını daha sonra şaka olarak nitelendirmesi de bu vaatlerin ne ölçüde uygulanacağı konusunda soru işaretleri yaratıyor. Musk’ın son paylaşımını X profilinin en üstüne sabitlemesi ise konuya dikkat çekme çabasının bir işareti olarak değerlendirilebilir.

Musk’ın servetinin büyük bölümü SpaceX’ten geliyor

Bloomberg Milyarderler Endeksi verilerine göre net serveti 900 milyar doların üzerinde olan Musk, dünyanın en zengin kişisi konumunda bulunuyor.

Musk’ın servetinin en büyük bölümünü, yaklaşık 700 milyar dolar değerindeki SpaceX hisseleri oluşturuyor. Tesla, The Boring Company ve Neuralink’teki varlıkları da toplam servetinin diğer önemli bileşenleri arasında yer alıyor.

SpaceX hisselerinin çocuklara dağıtılması planının hayata geçirilmesi halinde, girişim şirketin mülkiyet yapısı ve hisselerin bireysel yatırımcılara aktarılması bakımından da dikkat çeken bir gelişme olacak. Ancak Musk’ın açıklamasına ilişkin ayrıntılar henüz paylaşılmadığından, planın kapsamı ve uygulanabilirliği belirsizliğini koruyor.

Bilanço takviminde son tarihler belli oldu

HSBC'nin takip ettiği şirketlerin üçüncü çeyrek finansal sonuçlarını açıklama sürecinin Türkiye Sigorta ile başlaması planlanıyordu. Ancak Türkiye Sigorta, Kamuyu Aydınlatma Platformu'na (KAP) yaptığı açıklamada bilançosunu açıklama tarihini ertelediğini duyurdu.

Bankalar ile solo finansal tablo yayımlayan diğer şirketler için bilanço açıklama süresi 30 Ekim'de sona erecek. Konsolide finansal tabloların açıklanması için belirlenen son tarih ise 9 Kasım.

HSBC'nin tahminlerine göre, enflasyon muhasebesine tabi banka dışı şirketlerin toplam net kârı üçüncü çeyrekte geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 20, bir önceki çeyreğe göre ise yüzde 14 gerileyecek.

Havacılık hariç şirketlerde kâr artışı öngörülüyor

Raporda, üçüncü çeyrekte yıllık enflasyonun yüzde 30, ikinci çeyrekten üçüncü çeyreğe geçişteki enflasyonun ise yüzde 6 düzeyinde gerçekleştiği belirtildi. HSBC, her iki oranın da Türk lirasının dolar ve euro karşısındaki değer kaybından yüksek olduğuna işaret etti.

Enflasyon muhasebesi uygulamayan, fonksiyonel para birimi olarak dolar veya euro kullanan şirketlerle sigorta şirketlerinin toplam net kârında yıllık yüzde 6 düşüş bekleniyor. Bu gerilemenin temel nedenlerinden biri olarak havacılık sektöründeki kârlılık kaybı gösterildi.

Havacılık şirketleri hesaplama dışında tutulduğunda ise enflasyon muhasebesi uygulamayan şirketlerin toplam net kârının yıllık bazda yüzde 6 artacağı tahmin edildi.

Aselsan, BİM ve Ereğli öne çıkıyor

HSBC, sanayi ve banka dışı şirketler arasında AgeSA, Aselsan, BİM, Ereğli Demir Çelik, Enerjisa ve Şok Marketler'in enflasyondan arındırılmış kârlarında güçlü yıllık büyüme kaydedebileceğini öngördü.

Havacılık sektöründe jet yakıtı maliyetlerinin yarattığı baskıya karşın operasyonel açıdan kabul edilebilir bir çeyrek geçirilmesi bekleniyor. Ancak döviz kurlarındaki hareketlerin etkisiyle havayolu şirketlerinin net kârlarının geçen yılın aynı dönemine göre azalabileceği değerlendiriliyor.

Otomotiv ve dayanıklı tüketim sektörlerinde ise daha zorlu bir görünüm öne çıkıyor. Yurt içi talebin zayıflaması, satılan ürünlerin dağılımındaki olumsuz değişim ve fiyatlama üzerindeki baskıların şirketlerin sonuçlarını sınırlaması bekleniyor.

BİM ve Şok Marketler için olumlu beklentiler

Tüketim sektörünü değerlendiren HSBC, BİM ve Şok Marketler'in üçüncü çeyrekte görece güçlü finansal sonuçlar açıklayabileceğini tahmin etti.

BİM'in satış gelirlerinin yıllık yüzde 6 artması beklenirken, faiz, amortisman ve vergi öncesi kâr (FAVÖK) marjında 14 baz puanlık iyileşme öngörüldü.

Şok Marketler'in satış gelirlerinde ise yıllık yüzde 3 büyüme tahmin edildi. Şirketin FAVÖK marjının da 48 baz puan genişlemesi bekleniyor.

HSBC, Coca-Cola İçecek'in yurt dışı pazarlardaki satış hacminden, TAB Gıda'nın ise mağaza sayısındaki artıştan destek bulabileceğini belirtti. Buna karşın her iki şirketin de operasyonel kârlılık marjları üzerinde baskı hissedebileceği ifade edildi.

Bankalarda kârlar yatay seyredebilir

HSBC, Türk bankacılık sektöründe üçüncü çeyrek net kârlarının genel olarak ikinci çeyrek seviyelerine yakın gerçekleşmesini bekliyor. Bununla birlikte Akbank'ın net faiz marjındaki daha zayıf görünüm nedeniyle sektörün geri kalanından ayrışabileceği değerlendiriliyor.

Kredi ve mevduat faizleri arasındaki farkta yaşanan sınırlı iyileşmenin yanı sıra TÜFE'ye endeksli tahvillerin yeniden değerlenmesi, bankaların net faiz marjlarını destekleyebilecek unsurlar arasında gösterildi.

Öte yandan yükselen karşılık giderleri ve vergi maliyetlerinin gelirlerdeki artışın önemli bir bölümünü sınırlayacağı tahmin ediliyor.

İş Bankası ve VakıfBank için tahvil geliri desteği

HSBC, Türkiye İş Bankası ve VakıfBank'ın düşük baz etkisi sayesinde TÜFE'ye endeksli tahvillerden elde ettikleri gelirlerde belirgin bir toparlanma yaşayabileceğini öngördü.

Bu iki bankanın ardından Garanti BBVA ve Yapı Kredi'nin de söz konusu gelir kaleminde iyileşme kaydedebileceği belirtildi.

Bankacılık sektöründe üçüncü çeyrek performansının, net faiz marjlarındaki gelişmelerin yanı sıra karşılık giderleri ve vergi yükünün kârlılık üzerindeki etkisine bağlı olması bekleniyor.

Bununla birlikte kredi piyasalarındaki stresin şirketlerin varlık kalitesini dolaylı yoldan olumsuz etkileyebileceği belirtiliyor. Borçluların finansal durumundaki bozulmanın yanı sıra yüksek Türk lirası faizleri ve kredi temerrüt takas primlerindeki (CDS) yükselişin fonlama giderlerini artırabileceği öngörülüyor.

Leasing sektöründe işletme sermayesi talebi öne çıkıyor

Türkiye'de finansal kiralama sektörünün yeni iş hacmi, 2026'nın ilk yarısında dolar bazında geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 48 büyüdü. Ancak yeni işlemlerin yüzde 38'ini oluşturan satış ve geri kiralama anlaşmaları, şirketlerin yatırım finansmanından çok işletme sermayesi ihtiyacına yöneldiğine işaret etti.

Fitch, bu tür işlemleri daha yüksek riskli olarak değerlendiriyor. Kuruluş, satış ve geri kiralama faaliyetlerinin ticari gayrimenkullerin değerlemesine ve varlıkların dönem sonunda taşıyacağı değere ilişkin riskleri artırabileceğine dikkat çekiyor.

Sektörde takipteki kredilerin toplam kredilere oranı yüzde 1,9'a geriledi. Buna karşın Fitch, bu oranın 2026 ve 2027 yıl sonlarına doğru kademeli olarak yükselmesini bekliyor. Ortalama özsermaye kârlılığı yüzde 30 düzeyinde bulunurken temel kâr marjlarında daralma yaşanabileceği tahmin ediliyor.

Faktoring hacmi 1,1 trilyon liraya ulaştı

Faktoring sektöründe de büyüme devam etti. İşlem hacmi, 2026'nın ilk altı ayında yüzde 33 artarak 1,1 trilyon liraya yükseldi. Fitch, yıl genelinde büyümenin yüzde 32 seviyesinde gerçekleşmesini bekliyor.

Bununla birlikte söz konusu artışın genel olarak enflasyonla aynı doğrultuda ilerlemesi nedeniyle reel büyümenin yatay kalacağı öngörülüyor.

Faktoring sektöründe takipteki kredilerin oranı yüzde 2,3 olarak kaydedildi. Fitch, sorunlu hale gelen yeni kredilerin ve kredi değer düşüklüğü giderlerinin yüksek seviyesini koruduğuna işaret etti. Sektörde ortalama aktif getirisi ise yüzde 6,4'e geriledi.

Kuruluşun değerlendirmesi, finansal kiralama ve faktoring sektörlerinde hacim artışına rağmen önümüzdeki iki yılda kredi riskleri ve kârlılık üzerindeki baskının daha belirgin hale gelebileceğine işaret ediyor.

“Apple ile Mercedes-Benz’in birleşimi”

Anlaşmaya yakın kaynaklara göre bu yatırım turunda Neura’nın değeri yaklaşık 7 milyar dolar olarak belirlendi. Böylece şirket, Avrupa’nın en değerli robotik girişimleri arasına girdi. Şirket, sermayenin büyük bölümünün şimdiden aktarıldığını, daha küçük bir kısmının ise performans hedeflerine ulaşılmasına bağlı olduğunu belirtiyor. Reger, şirketin yaklaşık yüzde 20’sine sahip. Bu da hisselerinin değerini yaklaşık 1,5 milyar dolara çıkarıyor.

Neura’nın en büyük destekçilerinden biri, merkezi Omaha’da bulunan InterAlpen Partners yatırım şirketinin yöneticisi Stephen J. George. Şirketi, 2023 yılında Neura’ya 16 milyon dolarlık ilk yatırımını yaptı. Goldman Sachs’ta bankacılık yapmış olan George, daha önce eBay milyarderi Jeff Skoll’un aile ofisi Capricorn Investment Group’u yönetmişti. George, “Neura, Apple ile Mercedes-Benz’in birleşimi gibi” diyor.

Neura’nın stratejisindeki en sıra dışı unsur, Reger’ın “robot spor salonları” olarak adlandırdığı tesisler. Bu tesislerde müşteriler, Neura’dan satın aldıkları robotları belirli görevler için eğitmek üzere simülasyon ortamları ve takip teknolojileriyle donatılmış özel eğitim hücrelerini kiralayabilecek. Bir robotun öğrendiği her şey daha sonra Neura’nın bulut tabanlı platformu Neuraverse’e kaydedilebilecek ve müşterinin sahip olduğu diğer makinelere aktarılabilecek. Reger, şirketlerin bu becerileri birbirleriyle takas edebilmesini veya kiralayabilmesini de istiyor.

11 milyar dolarlık iş hacmi iddiası

Neura’nın büyük hedeflerinin çoğu henüz gerçeğe dönüşmüş değil. Şirketin açıklamayı reddettiği gelirlerinin büyük bölümü hala mekanik kollar, mobil arabalar ve bunların kombinasyonları gibi daha geleneksel işbirlikçi robotlardan, yani cobot adı verilen makinelerden geliyor. Neura’nın Almanya’da yayımlanan en güncel mali tablosu 2022 yılına ait ve bu tabloda yaklaşık 7 milyon dolarlık zarar bildirilmiş. Şirket sözcüsü, mevcut sipariş portföyünün artık 1,1 milyar doları aştığını ve bunun yarısının mevcut cobot filosuyla ilgili olduğunu söylüyor. Neura ayrıca, “bağlayıcılık düzeyleri farklılık gösteren imzalı anlaşmalardan oluşan” 11 milyar dolarlık bir potansiyel iş hacmine sahip olduğunu iddia ediyor. Sözcüye göre bu uzun vadeli potansiyel iş hacminin yaklaşık yüzde 80’i insansı robotlarla, Neura’nın robot spor salonlarıyla ve Neuraverse ile ilgili.

Neura, internet sitesinde 4NE1 adlı insansı robotunu “Yeni nesil insansı takım arkadaşınız” sloganıyla tanıtıyor. Girişimin geleceğe yönelik beklentilerinin büyük bölümünü bağladığı bu siborg yaklaşık 1,80 metre boyunda, 80 kilogram ağırlığında ve distopik bir bilim kurgu geriliminin oyuncu seçmelerinden çıkmış gibi görünüyor.

Çinli robot üreticileri, yılın ilk yarısında dünya genelinde satılan tüm insansı robotların yüzde 97’sine karşılık gelen 19 bin 100 robotu şimdiden teslim etti. Silikon Vadisi merkezli insansı robot üreticisi Figure’ın değeri geçen yıl 39 milyar dolar olarak belirlenmişti; bu, Neura’nın bugünkü değerinin beş katından fazla. Almanya doğumlu Reger ise şirketinin, Avrupa’yı büyük ölçüde kenardan izlediği teknoloji yarışına yeniden dahil edebileceğine hala inanıyor.

Reger’in motivasyonunun kökleri 2009 yılına, San Francisco’ya uzanıyor. O dönemde ailesi, kariyerine başlamadan önce sosyal hizmet alanında çalışmasını istemişti. Bunun üzerine Reger, henüz 21 yaşındayken ve küresel finans krizinin hemen ardından Kaliforniya’ya taşınarak evsiz insanlara yönelik vaka yöneticisi olarak çalışmaya başladı. ABD’de kalmayı planlıyordu ancak iş sırasında gördükleri, Almanya’nın sosyal güvenlik sistemine duyduğu takdirin artmasıyla birlikte, bir buçuk yıl sonra ülkesine dönmesine neden oldu.

İşgücü açığı hedefi

Bu sosyal güvenlik ağı çalışanlara dayanıyor ve Almanya’da çalışan sayısı giderek azalıyor. Alman Ekonomi Enstitüsü’ne göre baby boomer kuşağının emekliye ayrılmasıyla ülkenin işgücünün 2036 yılına kadar yaklaşık 4,3 milyon kişi azalması bekleniyor. Bu açığın bir kısmını robotların kapatması gerekecek. Reger’e göre Almanya robotlara bağımlı hale gelecekse bu robotları kendisi üretmeli.

Ülke şu anda petrolden yarı iletkenlere kadar kritik kaynaklarda dışa bağımlıyken Reger, yapay zeka odaklı teknolojiler alanında bu dengenin yeniden kurulmasını istiyor. Reger, “Avrupa, yeni nesil teknolojiyi yalnızca başka yerlerden tüketerek refahını, sosyal sistemlerini ve dünyadaki önemini koruyamaz. Burada yeniden muazzam bir katma değer yaratmalıyız. Fiziksel yapay zeka bize bu fırsatı sunuyor” dedi. 

İnsansı robotlara yönelik talep çok büyük olabilir. Reger, geçen yıl 12 bin  şirketin Neura ile iletişime geçtiğini ve bunların çoğunun insansı robotlarla ilgilendiğini söyledi. Ancak şirketin mevcut üretim kapasitesinin yalnızca yaklaşık 100 müşteriye yetecek kadar robot üretmeye elverişli olduğunu düşünüyor.

Spor salonları planı

Reger, “Şirketler yalnızca ‘güzel bir demo’ için 300 bin ila 550 bin dolar ödemeye hazır” dedi. Burada tek bir insansı robotun maliyetini ve robotun eğitimi, devreye alınması ve bakımı için ödenen yıllık ücretleri kastediyor. Müşteriler için insansı robotlara yönelik pilot programları yürütmek ciddi kaynak gerektiriyor. Neura’nın genellikle kendi mühendislerini başka şirketlerin fabrikalarına göndermesi gerekiyor. Bu da şirketin kendi bünyesinde insansı robot teknolojisini geliştirmeye yönelik çalışmalarını aksatıyor.

Bu nedenle Reger, şirketlerin alan kiralayabileceği ve kendi çalışanlarının robotları kendilerinin eğitebileceği tesisler, yani spor salonları kurmaya karar verdi. Büyük dil modellerinin büyük ölçüde internette bulunan bilgilerden öğrenmesinin aksine, robotların fiziksel dünyayla nasıl etkileşime gireceklerini öğrenmeleri gerekiyor. Örneğin bir otomobil parçasını alabilmek için robotun nereye uzanacağını, parçayı ne kadar sıkı kavrayacağını ve doğru yere nasıl yerleştireceğini öğrenmesi gerekiyor. 

Neura’nın robot spor salonları pahalıya mal oluyor. Şirket ve ortakları, Münih Havalimanı’ndaki bir tesis için 19 milyon dolarlık yatırım taahhüdünde bulundu. Üstelik bu tutara personel maliyetleri dahil değil. Reger, tesisin halihazırda faaliyette olduğunu ve müşterilerin şimdiden eğitim hücreleri için rezervasyon yaptırdığını söylüyor. Bazı müşteriler en az bir yıllığına 20 hücreye kadar rezervasyon yapıyor. Kira bedeli, kullanılan ekipmana ve veri paylaşımı anlaşmalarına göre değişiyor ancak on binlerce dolara ulaşabiliyor.

Üniversiteler de Reger’in planının bir başka parçası. Reger’e göre araştırma kurumlarının finansman kaynakları yetersiz ve en iyi doktora mezunlarını girişimlere kaptırıyorlar. Kampüslerde kurulacak bir robot spor salonu, üniversitelere normal koşullarda satın almakta zorlanabilecekleri makinelere erişim sağlayacak. Bunun karşılığında Neura da robotlarını eğitmesine yardımcı olacak araştırmacılardan yararlanabilecek. Münih Teknik Üniversitesi, havalimanındaki tesisin ortaklarından biri. Ayrıca RWTH Aachen Üniversitesi’nin Melaten araştırma kampüsünde 3 bin metrekarelik bir tesis geliştiriliyor.

Neura, yıl sonuna kadar beş robot spor salonunu faaliyete geçirmeyi bekliyor: Almanya’da üç, Çin’de bir ve ABD’de bir tesis. Şirketin geliştirme aşamasında olan 10 ek tesisi daha bulunuyor. ABD’deki planlar arasında Detroit ve San Diego’da kurulacak tesisler de var.

Lindt, mevcut sorunların üstesinden gelmenin yollarını ararken yönetim değişikliğine giden ilk şirket değil. Yılın başında Barry Callebaut, beş yıldan kısa bir süre içinde üçüncü CEO atamasını gerçekleştirerek şirketin başına Unilever'ın eski yöneticilerinden birini getirdi.

Lindt hisseleri, Zürih’teki işlemlerin erken saatlerinde yüzde 3’e kadar gerileyerek bu yıl hisse değerinin yaklaşık yüzde 28’ini silen satış dalgasını derinleştirdi. Barry Callebaut hisseleri ise 2026 yılında şu ana kadar yaklaşık yüzde 13 değer kaybetti.

Geçici CEO ataması

İkonik Lindor çikolata toplarının üreticisi Lindt yaptığı açıklamada, eski CEO’su ve mevcut başkan yardımcısı Dieter Weisskopf’u geçici CEO olarak yeniden göreve getirdiğini duyurdu. Şirket, kalıcı halefin 2027 yılının ikinci çeyreğinde atanmasını bekliyor. Lechner, grup CEO’su olmadan önce Lindt’in Almanya ve Avusturya’daki operasyonlarını yönetiyordu. Bu görev, çikolata üreticisinin son dönemde en büyük zorluklarından bazılarıyla karşılaştığı iki pazarda kendisine doğrudan deneyim kazandırdı.

Vontobel analisti Jean-Philippe Bertschy, bir değerlendirme notunda, “Yönetim kurulu da incelemeye tabi tutulmalı: Özellikle Lechner’in Almanya ve Avusturya’daki kapsamlı deneyimi göz önüne alındığında, yönetim kurulunun daha erken müdahale edebileceğine inanıyoruz” dedi. Lindt, eylül ayının sonunda 2026 yılı satış büyümesine ilişkin beklentisini düşürdü ve özellikle Almanya, İsviçre ve Avusturya’da zayıf seyreden talep karşısında çikolata ürünlerinin fiyatlarını düşürme sözü verdi. Şirket, mart ayında da beklentilerini aşağı yönlü revize etmişti. Lindt, yönetim değişikliklerinin bir parçası olarak Almanya ve Avusturya operasyonlarının başına da yeni yöneticiler atadı.
 

Bu tablo, endeksteki yükselişin genele yayılmadığını ve az sayıda şirketin performansına dayandığını gösteriyor. Hisse senetlerine katılımın teknoloji balonundan bu yana en düşük seviyelerden birine gerilemesi de piyasadaki yoğunlaşmayı ortaya koyuyor. Bankanın momentum göstergesi ise bir haftada yüzde 8 düştü.

Goldman Sachs analistleri, yükselişin zaman içinde daha fazla şirkete yayılabileceğini değerlendiriyor. Ancak son dönemde güçlü performans gösteren hisselerde olası bir satış dalgasının piyasada önemli dalgalanmalara yol açabileceği uyarısında bulunuyor.

Şirket kârlarında büyüme beklentisi sürüyor

Goldman Sachs, ABD şirketlerinin kârlılığındaki artışın borsaları desteklemeye devam edeceğini tahmin ediyor. Bankanın S&P 500 şirketleri için hisse başına kâr beklentisi 2026'da 375 dolar, 2027'de 415 dolar ve 2028'de 460 dolar seviyesinde bulunuyor.

Şirket kârlarının 2026'da yüzde 36, 2027'de ise yüzde 11 büyümesi bekleniyor. Tek seferlik muhasebe etkileri hesaptan çıkarıldığında yıllık büyüme tahminleri sırasıyla yüzde 29 ve yüzde 18'e ulaşıyor.

Yapay zeka yatırımları, şirketlerin kâr artışında önemli bir paya sahip. Goldman Sachs, bu yatırımların kâr büyümesinin yaklaşık yarısını desteklediğini belirtiyor. Bununla birlikte, teknoloji yatırımlarının hız kesmesi ve amortisman giderlerinin yükselmesi, yapay zekanın şirket kârlılığına sağladığı katkıyı zaman içinde sınırlayabilir.

2027'de tüketici harcamaları öne çıkabilir

Goldman Sachs'a göre enflasyonun, enerji fiyatlarının ve faizlerin gerilemesi, 2027'de tüketicilerin alım gücünü destekleyebilir. Bu gelişmelerin özellikle düşük gelirli hanelerin harcamalarında toparlanma yaratması bekleniyor.

Bankanın tahminlerine göre, gelir dağılımının en alt yüzde 20'lik diliminde bulunan tüketicilerin reel gelir artışı 2026'daki yüzde 0,4 seviyesinden 2027'de yüzde 1,8'e yükselebilir.

Düşük gelirli tüketicilerin harcamalarına duyarlı şirketlerden oluşturulan hisse sepeti de yatırımcıların ilgisini çekiyor. Söz konusu sepet, ekim ayının başından bu yana yüzde 7 değer kazandı.

Bu görünüm, Goldman Sachs'ın gelecek yıl için tüketici odaklı şirketlere yönelik beklentilerini güçlendiriyor.

Ekonomik yavaşlamaya karşı 23 hisse

Goldman Sachs, ekonomik büyümenin beklenenden daha sert yavaşlaması durumunda portföylerini korumak isteyen yatırımcılar için sağlık ve temel tüketim sektörlerinden 23 şirket belirledi.

Liste hazırlanırken hisselerin düşük fiyat oynaklığı ve yüksek serbest nakit akışı getirisi gibi kriterler dikkate alındı. Seçilen şirketler arasında öne çıkan isimler ve belirtilen getiri oranları şöyle:

• Tyson Foods: yüzde 11

• Royalty Pharma: yüzde 9

• CVS Health: yüzde 9

• J.M. Smucker: yüzde 9

• Kroger: yüzde 8

• Cardinal Health: yüzde 8

• HCA Healthcare: yüzde 7

• Hormel Foods: yüzde 7

Listede yer alan hisseler, ekonomik belirsizlik dönemlerinde daha dirençli performans gösterebilecek şirketlere odaklanıyor. Sağlık ve temel tüketim sektörleri, talebin ekonomik koşullardaki değişimlerden görece daha az etkilenmesi nedeniyle savunmacı yatırım stratejilerinde öne çıkıyor.

Goldman Sachs, büyümenin yavaşladığı dönemlerde hisse getirilerinin yalnızca piyasanın şirketlere biçtiği değere değil, işletmelerin kârlılıklarını koruma kapasitesine de bağlı olduğuna dikkat çekiyor. Bu nedenle banka, ekonomik görünümdeki olası bozulmalara karşı güçlü nakit akışı ve istikrarlı iş modellerine sahip şirketlerin izlenmesini öneriyor.

Forbes’un tahminlerine göre Ronaldo ve Messi, üst üste dördüncü sezonda ve son 13 yılın 12’sinde dünyanın en çok kazanan iki futbolcusu konumunda. İkilinin sırasıyla 300 milyon dolar ve 145 milyon dolar kazanması bekleniyor. Forbes’un bu yıl en çok kazanan futbolcular listesinde tahmini 100 milyon dolarlık kazancıyla üçüncü sırada yer alan Fransız golcü Kylian Mbappé, 2022’de kısa süreliğine birinci sıraya yükselmişti. Bu yükseliş, Paris Saint-Germain ile sözleşmesini uzattığında aldığı yüklü imza bonusu sayesinde gerçekleşmişti. Mbappé, kulüpten ayrılarak Real Madrid’e transfer olmadan iki yıl önce bu bonusu almıştı.

Benzema etkisi

Bu yılın başlarında vergi kesnitileri öncesinde kariyer kazancında 2 milyar doları aşan ilk aktif sporcu olan Ronaldo’nun, 2026-2027 sezonunda Suudi Arabistan Pro Ligi’ndeki kulübü Al Nassr’dan tahminen 250 milyon dolar, sponsorluk anlaşmaları ve diğer ticari girişimlerinden ise 50 milyon dolar daha kazanması bekleniyor. Messi’nin ise MLS ekibi Inter Miami’de futbol oynayarak elde ettiği tahmini 70 milyon doların yanı sıra saha dışındaki faaliyetlerinden kazandığı 75 milyon dolar sayesinde önümüzdeki bir yıl içinde toplam kazancında 2 milyar dolar sınırını aşması öngörülüyor.

Bu mali rakamlar vergiler ve menajer ücretleri öncesindeki tutarları yansıtıyor. Ancak Forbes’un tahminlerine göre hem Messi hem de Ronaldo, milyarder statüsüne ulaşmalarını sağlayacak kadar servet biriktirmiş durumda. Bu iki ikon, futbolun en çok kazanan on oyuncusunun bu sezon toplamda elde etmesi beklenen 942 milyon doların neredeyse yarısından sorumlu. Bu toplam, geçen yılki 945 milyon dolarlık tutarın biraz altında. Üstelik listede geçen yıldan kalan dokuz oyuncunun çoğu, bir yıl öncesine kıyasla daha fazla kazanıyor.

Bu düşüşün başlıca nedeni, geçen yılki listeden eksilen tek oyuncu olan Karim Benzema. Geçen yıl tahminen 104 milyon dolar kazanan Benzema, sezon ortasında Suudi Arabistan Pro Ligi’nde Al Ittihad’dan Al Hilal’e transfer olduktan sonra ağustos ayında sözleşmesini feshetme konusunda anlaşmaya vardı ve şu anda serbest oyuncu konumunda. Bu yıl ilk ona onun yerine Bayern Münih’in golcüsü Harry Kane giriyor. Tahmini 42 milyon dolarlık kazancıyla Kane, 2023’ten bu yana ilk kez sıralamada yer alıyor.

Benzema’nın ayrılmasıyla listede Suudi Arabistan Pro Ligi’nden yalnızca iki oyuncu kaldı: Ronaldo ve Al Nassr’daki takım arkadaşı Sadio Mané. Sözleşmesinin son yılına giren Mané, tahmini 54 milyon dolarlık kazancıyla yedinci sırada bulunuyor. Benzema’nın ayrılığı ayrıca ilk beşte Real Madrid’in forveti Vinicius Jr.’a da yer açıyor. Böylece Vinicius; Mbappé ve bu yaz Norveç’i Dünya Kupası çeyrek finaline taşıyarak taraftarların sevgisini kazanan Manchester City golcüsü Erling Haaland ile birlikte ilk beşte yer alıyor.

Bayrağı devralacaklar

Mbappé, Haaland (dördüncü sıra, 85 milyon dolar) ve Vinicius (beşinci sıra, 76 milyon dolar), gelecek yıllarda sporun dünya çapındaki yüzleri olma konusunda 41 yaşındaki Ronaldo ve 39 yaşındaki Messi’den bayrağı devralmak için yarışırken 26 veya 27 yaşındalar. Ancak genç fenomen Yamal’ın onları geride bırakması da mümkün. Kulüp futbolunu Barcelona’da oynayan genç yıldız, American Eagle, Coca-Cola ve McDonald’s gibi markalarla yeni sponsorluk anlaşmaları imzalamasının ardından bu sezon tahminen 55 milyon dolar kazanıyor. Bu rakam, geçen yılki 43 milyon dolarlık kazancından daha yüksek.

Yamal sayesinde kazanç listesinde İspanya La Liga’sından dört oyuncu bulunuyor. Bunların üçü Real Madrid’in takım arkadaşları: Mbappé, Vinicius ve tahmini 45 milyon dolarlık kazancıyla sekizinci sırada yer alan Jude Bellingham. Dünya Kupası’nda İngiltere’yi üçüncülüğe taşıyan Bellingham ve Kane’in listeye girmesi, Birleşik Krallık’ın 2018’den bu yana ilk kez ilk onda iki oyuncuyla temsil edilmesi anlamına da geliyor. Ayrıca Gallerli Gareth Bale bir kenara bırakıldığında, David Beckham ve Wayne Rooney’nin listede yer aldığı 2013’ten bu yana ilk kez ilk onda iki İngiliz futbolcu bulunuyor.

Ancak ne Bellingham ne de Kane kulüp futbolunu kendi ülkelerinde oynadığı için Forbes’un futbolculara yönelik ilk 10 listesini yayımlamaya başladığı 2005’ten bu yana ilk kez kazanç sıralamasında Premier Lig'den birden fazla oyuncu yer almıyor. Muhammed Salah’ın yaz aylarında Liverpool’dan ayrılarak Trabzonspor'a transfer olmasıyla Haaland, listede Premier Lig'i temsil eden tek oyuncu olarak kaldı.

2026 en çok kazanan futbolcular

1. 300 milyon dolar - Cristiano Ronaldo

Yaş: 41 | Takım: Al Nassr | Milliyeti: Portekiz | Saha içi kazancı: 250 milyon dolar • Saha dışı kazancı: 50 milyon dolar

2. 145 milyon dolar - Lionel Messi

Yaş: 39 | Takım: Inter Miami | Milliyeti: Arjantin | Saha içi kazancı: 70 milyon dolar • Saha dışı kazancı: 75 milyon dolar

3. 100 milyon dolar - Kylian Mbappé

Yaş: 27 | Takım: Real Madrid | Milliyeti: Fransa| Saha içi kazancı: 70 milyon dolar • Saha dışı kazancı: 30 milyon dolar

4. 85 milyon dolar - Erling Haaland

Yaş: 26 | Takım: Manchester City | Milliyeti: Norveç | Saha içi kazancı: 60 milyon dolar • Saha dışı kazancı: 25 milyon dolar

5. 76 milyon dolar - Vinicius Jr.

Yaş: 26 | Takım: Real Madrid | Milliyeti: Brezilya | Saha içi kazancı: 48 milyon dolar • Saha dışı kazancı: 28 milyon dolar

6. 55 milyon dolar - Lamine Yamal

Yaş: 19 | Takım: Barcelona | Milliyeti: İspanya | Saha içi kazancı: 35 milyon dolar • Saha dışı kazancı: 20 milyon dolar

7. 54 milyon dolar - Sadio Mané

Yaş: 34 | Takım: Al Nassr | Milliyeti: Senegal | Saha içi kazancı: 50 milyon dolar • Saha dışı kazancı: 4 milyon dolar

8. 45 milyon dolar - Jude Bellingham

Yaş: 23 | Takım: Real Madrid | Milliyeti: İngiltere | Saha içi kazancı: 29 milyon dolar • Saha dışı kazancı: 16 milyon dolar

9. 42 milyon dolar - Harry Kane

Yaş: 33 | Takım: Bayern Munich | Milliyeti: İngiltere | Saha içi kazancı: 29 milyon dolar • Saha dışı kazancı: 13 milyon dolar

10. 40 milyon dolar - Muhammed Salah

Yaş: 34 | Takım: Trabzonspor | Milliyeti: Mısır | Saha içi kazancı: 20 milyon dolar • Saha dışı kazancı: 20 milyon dolar
 

Türkiye’nin ABD tahvili portföyü temmuz ayında da 1 milyar 734 milyon dolar büyümüştü. Böylece son iki ayda yaşanan yükselişle birlikte portföydeki artış eğilimi devam etti.

Portföyde kısa vadeli tahviller ağırlık kazandı

Ağustos verileri, Türkiye’nin ABD tahvili yatırımlarında kısa vadeli menkul kıymetlerin belirgin biçimde öne çıktığını gösterdi. Toplam portföyün 4 milyar 109 milyon dolarlık bölümünü kısa vadeli, 1 milyar 622 milyon dolarlık kısmını ise uzun vadeli tahviller oluşturdu.

Aylık değişim incelendiğinde uzun vadeli tahvil varlıklarının 9 milyon dolar arttığı, kısa vadeli tahvil varlıklarındaki yükselişin ise 1 milyar 261 milyon dolara ulaştığı görüldü.

Buna göre ağustosta Türkiye’nin ABD tahvili portföyünde gerçekleşen toplam artışın yaklaşık yüzde 99’u kısa vadeli tahvillerden geldi.

ABD Merkez Bankası (Fed) Başkanı Kevin Warsh'ın son açıklamaları, para politikasının seyrine ilişkin beklentileri etkiledi. Warsh, cuma günü Bangkok'ta düzenlenen Uluslararası Para Fonu (IMF) yıllık toplantısında, Fed'in ekim ayındaki faiz kararına yönelik herhangi bir sinyal vermedi.

ABD'de enflasyonun beklenenden yüksek seyretmesinin ekonomik görünüme ilişkin değerlendirmesini değiştirmediğini belirten Warsh'ın açıklamalarının ardından ekim ayında faiz artırımı beklentileri geriledi. Fed, 27-28 Ekim'de yapılacak toplantı öncesinde sessiz döneme girdi.

CME FedWatch verilerine göre piyasalarda ekim ayında faiz artırımı ihtimali yüzde 16, aralık ayında ise yüzde 92 olarak fiyatlanıyor.

Hisse senetlerindeki satışlar altına talebi artırdı

Yapay zeka yatırımlarının geleceğine yönelik endişeler, hisse senedi piyasalarında satış baskısını artırırken tahvil getirilerinde de düşüşe yol açtı. Piyasalardaki bu hareketlilik, yatırımcıların güvenli liman olarak görülen altına yönelmesini destekledi.

Altın, belirsizlik dönemlerinde enflasyona ve piyasa risklerine karşı korunma aracı olarak öne çıkıyor. Bununla birlikte faiz oranlarının yüksek kalması, faiz getirisi sunmayan değerli metalin yatırımcılar açısından cazibesini sınırlayabiliyor.

Petrol fiyatlarındaki düşüş de takip ediliyor

Petrol fiyatları, ABD Başkanı Donald Trump'ın Rusya'ya yönelik bazı yaptırım ve gümrük vergilerini kaldırmasının ardından pazartesi günü geriledi. Söz konusu adımların Rusya'nın yakıt ihracatını artırabileceği beklentisi, petrol fiyatları üzerinde baskı oluşturdu.

Enerji maliyetlerindeki değişimler, enflasyon beklentileri ve merkez bankalarının faiz kararları üzerinden altın piyasasını da etkileyebiliyor. Petrol fiyatlarının gerilemesi enflasyon baskılarının hafiflemesine katkı sağlayabilirken faiz indirimlerine yönelik beklentiler de altının seyrinde belirleyici olabiliyor.

Fed kararı ve PCE enflasyon verisi bekleniyor

ABD'de eylül ayına ilişkin ithalat fiyatları beklentilerin üzerinde arttı. Enerji ürünleri ve bazı diğer mallardaki maliyet yükselişleri, fiyatlar üzerindeki baskının sürdüğüne işaret etti.

Orta Doğu'daki çatışmaların devam ettiği bir dönemde açıklanan veriler, enflasyon görünümüne ilişkin belirsizlikleri gündemde tuttu.

Piyasaların odağında şimdi Fed'in gelecek haftaki para politikası toplantısı ve ABD'de açıklanacak Kişisel Tüketim Harcamaları (PCE) fiyat endeksi bulunuyor. Fed, yüzde 2'lik enflasyon hedefine yönelik değerlendirmelerinde PCE göstergesini temel ölçütlerden biri olarak kullanıyor.

Açıklanacak veriler, faizlerin gelecekteki seyrine ilişkin beklentileri şekillendirerek altın fiyatlarında yeni bir yön oluşmasına neden olabilir.

Gram altın 6.649 TL seviyesinde

Küresel piyasalardaki ons altın fiyatının yanı sıra döviz kurundaki hareketler ve yurt içi piyasa koşulları da gram altının değerini belirliyor.

Pazartesi günü TSİ 07.26 itibarıyla gram altın 6.593,21 TL alış ve 6.649,03 TL satış fiyatından işlem gördü.

ABD Batı Teksas türü (WTI) ham petrolün varil fiyatı da 83 sent gerileyerek 100,58 dolara düştü. WTI'daki kayıp yüzde 0,82 olarak kaydedildi.

Trump, Rusya'ya yönelik yaptırımları geçici olarak askıya aldı

Donald Trump, geçen ay imzaladığı Graham Yasası çerçevesindeki bazı önemli yaptırım ve tarifeleri cuma günü yayımladığı başkanlık kararnamesiyle geçici olarak durdurdu. Karar, Rusya'nın Ukrayna'daki savaşı nedeniyle Moskova üzerindeki ekonomik baskının artırılmasını isteyen bazı Kongre üyelerinin çağrılarının ardından geldi.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, yönetimin kararın küresel ekonomi üzerindeki olası sonuçlarını değerlendirmek için 60 güne kadar süre kullanacağını açıkladı.

Trump'ın Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile vardığı anlaşma kapsamında, Rusya'nın ABD'ye ve diğer ülkelere dizel yakıt sevkiyatına başlaması bekleniyor. Trump'ın açıklamasına göre ihracatın bu ay yaklaşık 2,3 milyon varille başlaması ve aylık 7,6 milyon varile ulaşması planlanıyor.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ise ABD'nin attığı adımların ülkesine zarar vereceğini belirtti.

Orta Doğu'daki arz riskleri fiyatları destekliyor

Petrol fiyatları, Orta Doğu'da artan gerilim ve deniz taşımacılığına yönelik güvenlik tehditleri nedeniyle geçen hafta yükselişe geçmişti. Brent petrol, küresel arzın daralabileceği endişesiyle cuma günü kısa süreliğine 110 doların üzerine çıkmıştı.

KCM Trade Baş Analisti Tim Waterer, Rusya'ya yönelik yaptırımlarda daha esnek bir yaklaşım benimsenmesinin ve son yükselişlerin ardından yatırımcıların kâr satışına yönelmesinin fiyatlardaki geri çekilmeyi desteklediğini söyledi.

Waterer, Rus yakıtı ihracatının artma ihtimalinin piyasalar açısından önemli olduğunu ancak belirsizliklerin devam ettiğini belirtti. Uygulamanın kapsamı ve ne kadar süreceği netleşmeden petrol piyasasının kalıcı bir arz artışını fiyatlara yansıtmasının zor olduğunu ifade etti.

Körfez'den petrol sevkiyatı sert düştü

Diğer taraftan ticari gemilere yönelik saldırıların artması, Körfez bölgesinden yapılan ham petrol sevkiyatını önemli ölçüde azalttı.

Analiz şirketi Kpler'in verilerine göre bölgeden gerçekleştirilen petrol taşımacılığı, önceki hafta günlük 20 milyon varilin üzerindeyken geçen hafta yedi günlük ortalamada 8,5 milyon varile kadar geriledi. Şirket, geçen hafta ticari gemileri ilgilendiren en az 10 doğrulanmış olay yaşandığını bildirdi.

Orta Doğu'daki gerilimin daha da tırmanabileceğine yönelik gelişmeler de yakından izleniyor. Mısır, İran destekli Yemenli Husilere karşı güvenliğini ve istikrarını koruma çabalarında Suudi Arabistan'a ihtiyaç duyduğu desteği sağlamaya hazır olduğunu açıkladı.

Bölgede deniz taşımacılığına yönelik tehditlerin sürmesi, petrol arzına ilişkin riskleri canlı tutarken Rusya'dan gelebilecek ek yakıt sevkiyatlarının fiyatlar üzerindeki etkisi ise belirsizliğini koruyor.

Anket yirmi ekonomistin katılımıyla sonuçlandı

Beklenti anketi yirmi ekonomistin katılımıyla gerçekleştirildi. Ekonomistlerin faiz indirimi konusundaki tahmini anket sonuçlarına net bir şekilde yansıdı. Katılımcıların tamamı ekim ayında politika faizinde indirime gidileceğini tahmin ediyor.

Ankete katılan on dokuz ekonomist politika faizinin 100 baz puan düşürüleceğini öngörüyor. Bir ekonomist ise faiz oranında 200 baz puanlık bir indirim yapılacağını hesaplıyor. Bu veriler ışığında, ekonomistlerin ekim ayı PPK kararı beklentilerinin medyanı yüzde 36 oldu.

Yıl sonu faiz beklentisi yüzde 35 olarak belirlendi

Ankete katılan ekonomistler, yıl sonuna ilişkin politika faizi beklentilerini de paylaştı. Katılımcıların yıl sonu politika faizi beklentilerinin medyanı yüzde 35 olarak belirlendi.

Merkez Bankası, eylül ayında yapılan son PPK toplantısında politika faizini değiştirmemişti. Söz konusu toplantıda faiz oranı yüzde 37 seviyesinde sabit tutulmuştu. Gözler şimdi perşembe günü açıklanacak olan yeni karara çevrildi.

Raporda enerji maliyetlerindeki artış, jeopolitik gerilimler, yüksek gümrük tarifeleri, kuraklık ve yükselen tahvil faizlerinin büyüme üzerindeki baskıyı artırdığı ifade edildi. Kamu harcamalarındaki yükselişin de ekonomik dengeler açısından risk oluşturduğu kaydedildi.

Türkiye’nin büyüme tahmini yüzde 2,7’ye indirildi

IMF, Türkiye ekonomisinin 2026 yılı büyüme beklentisini nisan ayındaki tahminine kıyasla 0,7 puan düşürdü. Buna karşılık kurum, sonraki iki yıla ilişkin öngörülerini yukarı yönlü güncelledi.

IMF’nin Türkiye ekonomisine yönelik büyüme tahminleri şöyle sıralandı:

• 2026: yüzde 2,7

• 2027: yüzde 3,6

• 2028: yüzde 4

Nisan ayındaki tahminlerle karşılaştırıldığında 2027 büyüme beklentisi 0,1 puan, 2028 tahmini ise 0,2 puan artırıldı.

Enflasyon beklentileri üç yıl için yükseltildi

IMF, Türkiye’de enflasyonun önümüzdeki yıllarda önceki tahminlerden daha yüksek seyredeceğini öngörüyor. Kurumun tahminlerine göre yıllık enflasyonun 2026’da yüzde 31,2, 2027’de yüzde 26,5 ve 2028’de yüzde 20,6 seviyesinde gerçekleşmesi bekleniyor.

Nisan ayındaki öngörülerle karşılaştırıldığında enflasyon tahmini 2026 için 2,6 puan, 2027 için 5,1 puan ve 2028 için 3,6 puan yukarı çekildi. Böylece IMF, Türkiye’de fiyat artışlarının önceki beklentilere göre daha yavaş gerileyeceğine işaret etti.

Avrupa ekonomisinde ılımlı büyüme beklentisi

IMF, Avrupa genelinde ekonomik büyümenin 2026-2028 döneminde kademeli olarak hızlanmasını bekliyor. Kurumun tahminlerine göre Avrupa ekonomisi 2026’da yüzde 1,5, 2027’de yüzde 1,6 ve 2028’de yüzde 1,7 büyüyecek.

Euro Bölgesi için büyüme beklentileri ise 2026’da yüzde 1,1, 2027’de yüzde 1,2 ve 2028’de yüzde 1,3 olarak belirlendi.

Raporda, özellikle Orta, Doğu ve Güneydoğu Avrupa ülkelerinin enerji fiyatlarındaki dalgalanmalardan etkilendiği belirtildi. Enerji maliyetlerindeki artışın ihracata dayalı büyüme modellerini zorlaştırdığı ve bazı ülkelerde enflasyon baskısını güçlendirdiği vurgulandı.

IMF, Avrupa’nın yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelmesinin Orta Doğu’daki savaşın ekonomik etkilerini sınırlamaya yardımcı olduğunu bildirdi. Bununla birlikte düşük verimlilik, şirketlerin yeterli ölçeğe ulaşamaması ve inovasyon eksikliğinin bölgenin orta vadeli büyüme potansiyelini kısıtlayabileceği uyarısında bulundu.

Avrupa’da enflasyon yüksek seyredebilir

IMF’nin tahminlerine göre Avrupa genelinde yıllık enflasyonun 2026’da yüzde 5,8, 2027’de yüzde 5,1 ve 2028’de yüzde 4,1 olması bekleniyor.

Euro Bölgesi’nde ise enflasyonun aynı dönemde sırasıyla yüzde 3,1, yüzde 2,8 ve yüzde 2,2 seviyelerinde gerçekleşeceği öngörülüyor.

Petrol fiyatlarının savaş sırasında görülen zirvelerin altında kalmasına karşın doğal gaz ve rafine petrol ürünlerindeki yüksek fiyatların enflasyonun hedeflenen seviyelere dönmesini geciktirebileceği belirtildi.

IMF ayrıca bazı ülkelerde ücret artışlarının güçlü seyretmesinin ve gevşek maliye politikalarının fiyat baskılarını artırabileceğine dikkat çekti. Raporda, enflasyon risklerinin belirginleşmesi halinde para politikasında ek sıkılaştırmaya gidilmesi ve talebi artıran genişleyici maliye politikalarından kaçınılması gerektiği ifade edildi.

Almanya’nın büyüme beklentisi yükseltildi

IMF, Avrupa’nın önde gelen ekonomilerine yönelik 2026 tahminlerinde farklı yönlerde değişikliklere gitti. Almanya’nın büyüme beklentisi yüzde 0,8’den yüzde 1,3’e çıkarılırken Fransa için öngörülen oran yüzde 0,9’dan yüzde 0,4’e düşürüldü.

Diğer Avrupa ekonomilerine ilişkin 2026 büyüme tahminleri şöyle açıklandı:

• İspanya: yüzde 2,5

• İtalya: yüzde 0,8

• İngiltere: yüzde 1,3

• Rusya: yüzde 0,9

• Ukrayna: yüzde 1

Romanya ekonomisine yönelik beklenti ise aşağı yönlü revize edildi. Ülkenin daha önce yüzde 0,7 olarak açıklanan büyüme tahmini, yüzde eksi 0,5’e indirildi.

IMF’den Avrupa’ya rekabet gücünü artırma çağrısı

IMF, Avrupa ekonomisinin dış şoklara karşı daha dirençli hale gelmesi ve uzun vadeli büyüme kapasitesinin güçlenmesi için yapısal reformlara ihtiyaç duyulduğunu belirtti.

Bu kapsamda inovasyonu teşvik edecek politikaların uygulanması, Avrupa Birliği tek pazarının tamamlanması ve ürün piyasalarındaki engellerin azaltılması önerildi. Raporda ayrıca sermaye ve iş gücünün ülkeler arasında daha kolay hareket etmesinin ekonomik verimliliği ve rekabet gücünü artırabileceği vurgulandı.

Ancak ikinci dinamik, yani büyümenin ardından bir çöküş yaşanması ihtimali, yatırımcıların gündeminde giderek daha fazla yer tutuyor.

Yapay zeka çiplerine talep rekor kırıyor

Yarı iletken sektörü geçmişte de güçlü büyüme ve daralma dönemleri yaşadı. Ancak yapay zekanın yarattığı talep, önceki dönemlerden ayrılıyor. Yapay zeka modellerinin eğitilmesi ve çalıştırılması için gereken işlemcilere yönelik talep hızla artarken sektörün büyüme hızı da tarihi seviyelere ulaştı.

2026'nın ilk yarısında küresel yarı iletken satışları, 1980'lerden bu yana görülen en hızlı yıllık büyüme oranına ulaştı. Dünyanın en büyük sözleşmeli çip üreticisi TSMC, bu ay üst üste altıncı çeyrekte rekor kar açıkladı. Güney Koreli Samsung Electronics de dördüncü çeyrek için rekor kar bildirdi.

Buna karşın yatırımcıların iyimserliği zayıflamaya başladı. Sektörün önde gelen şirketlerini kapsayan yarı iletken endeksi, güçlü finansal sonuçlara ve olumlu beklentilere rağmen 6 Ekim'den bu yana yüzde 10'dan fazla geriledi.

Broadcom Üst Yöneticisi Hock Tan'ın 12 Ekim'de yaptığı açıklamalar da endişeleri artırdı. Tan, yapay zeka sektörüne yatırım yapan bazı yatırımcıları, neye yatırım yaptıklarını bilmeden hareket eden kumarbazlara benzetti.

Sektörün büyüme beklentilerinin büyük bölümü yapay zeka çiplerine bağlı olduğu için mevcut tablo, aynı zamanda bu teknolojiye yönelik devasa bir yatırımın sonucuna bağlı. Peki, piyasada sıkça dile getirilen “süper döngü” sona ererse çip üreticilerini geçmişteki kadar sert bir çöküş mü bekliyor? Sektördeki bazı yapısal değişiklikler, bu kez tablonun farklı olabileceğine işaret ediyor.

Üretim birkaç şirketin kontrolünde

Yarı iletken endüstrisinde üretim giderek daha az sayıda şirketin elinde toplanıyor. Nvidia gibi yapay zeka alanındaki büyümeyi destekleyen grafik işlem birimlerini tasarlayan şirketler, genellikle çiplerini kendileri üretmiyor. Google ve OpenAI gibi kendi yapay zeka işlemcilerini geliştiren teknoloji şirketleri de üretim için dışarıdaki tesislere ihtiyaç duyuyor.

Bu durum, çip tasarımcılarını sınırlı sayıdaki üreticiye bağımlı hale getiriyor. 2000'li yılların başında en gelişmiş işlemcileri üretebilen yaklaşık 25 şirket bulunurken bugün bu sayı dörde kadar geriledi. TSMC ise en ileri teknolojiyle üretilen işlemcilerin neredeyse tamamını imal ediyor.

Benzer bir yoğunlaşma, yapay zeka sistemleri için kritik öneme sahip bellek çiplerinde de yaşandı. 1990'da gelişmiş bellek çipleri üreten 20'den fazla şirket bulunurken bugün pazarın büyük bölümü Samsung, SK Hynix ve Micron'un kontrolünde.

Çin de işlemci ve bellek çiplerinde yeni üreticiler ortaya çıkardı. Ancak ülkenin şirketleri, en gelişmiş çip üretim ekipmanlarına erişimde yaşadıkları kısıtlamalar nedeniyle sektörün öncüleriyle aralarındaki farkı henüz kapatamadı.

Üretimin bu şekilde yoğunlaşması, büyük üreticilere hem kapasiteyi artırma hızını belirleme hem de fiyatlar üzerinde daha fazla söz sahibi olma imkanı sağlıyor.

Dev yatırımlar güçlü nakit akışlarıyla finanse ediliyor

Yapay zeka talebini karşılamak isteyen çip üreticileri, yeni tesisler ve üretim kapasitesi için milyarlarca dolarlık harcamalara hazırlanıyor. TSMC'nin sermaye harcamalarının bu yıl yaklaşık 62 milyar dolara ulaşması bekleniyor. Bu tutar, şirketin 2025'teki harcamalarının bir buçuk katından fazla. Analistler, yatırım miktarının gelecek yıl yaklaşık 76 milyar dolara çıkacağını öngörüyor. Bellek çipi üreticileri de yatırımlarını artırıyor.

Bununla birlikte, söz konusu harcamalar şirketlerin elde ettiği gelir ve nakit akışıyla karşılaştırıldığında daha yönetilebilir bir düzeyde kalıyor.

TSMC'nin sermaye harcamalarının gelirlerine oranının 2023'teki yüzde 44 seviyesinden bu yıl yüzde 36'ya gerilemesi bekleniyor. Üstelik yatırımların finansmanı büyük ölçüde borçlanmayla değil, faaliyetlerden sağlanan nakitle karşılanıyor.

Tahminlere göre TSMC'nin kapasite yatırımları bu yıl işletme faaliyetlerinden elde ettiği nakdin yarısından biraz fazlasını kullanacak. Samsung'un harcamalarının ise işletme nakit akışının beşte birine bile ulaşmayacağı öngörülüyor. Her iki şirketin de artan nakit rezervleri karşısında borç yükü görece sınırlı kalıyor.

Bu tablo, talebin beklenenden hızlı düşmesi halinde şirketlerin finansal açıdan hareket alanını korumasına yardımcı olabilir.

Üreticiler fiyatları korumak istiyor

McKinsey'den Bill Wiseman'a göre çip üreticileri, fiyatların yüksek seyrettiği elverişli bir piyasa ortamından yararlanıyor. Bu nedenle şirketlerin, fiyatları aşağı çekebilecek aşırı kapasite artışından kaçınmaları için güçlü nedenleri bulunuyor.

Bellek çiplerinde fiyat artışları bu durumu açıkça gösteriyor. Elektronik cihazların büyük bölümünde kullanılan DRAM'in maliyeti, 2023'ün başındaki seviyesinin yaklaşık altı katına çıktı.

TSMC de üç nanometrelik üretim teknolojisinin fiyatını, 2022'nin sonlarında piyasaya sunulmasından bu yana düşürmedi. Oysa üretim süreçlerinde teknolojinin yaygınlaşması ve zamanla olgunlaşması, normal koşullarda maliyetlerin gerilemesini sağlayabiliyor.

Öte yandan, yeni üretim tesislerinin devreye alınması da hızlı kapasite artışının önünde bir engel oluşturuyor. Özellikle ABD'de çip fabrikalarının inşası, diğer bölgelere kıyasla daha uzun sürüyor. Wiseman, bu sürecin yaklaşık iki kat daha fazla zaman alabildiğine dikkat çekiyor.

Yüksek fiyatlar, üretim kapasitesinin sınırlı olması ve yeni tesislerin yavaş devreye girmesi, kısa vadede arzın talebi hızla aşmasını zorlaştıran unsurlar arasında yer alıyor.

Uzun vadeli sözleşmeler riskin bir bölümünü müşterilere aktarıyor

Sektördeki değişim yalnızca üretim yapısıyla sınırlı değil. Çip üreticilerinin müşterileriyle kurduğu ticari ilişkiler de dönüşüyor.

Geçmişte bellek çipleri çoğunlukla spot piyasada veya kısa vadeli sözleşmelerle satılıyordu. Talep düştüğünde müşteriler alımlarını azaltabiliyor, bu da fiyatların hızla gerilemesine yol açıyordu.

Bugün ise kapasite kıtlığı ve sınırlı tedarikçi sayısı, alıcıları daha uzun vadeli anlaşmalara yöneltiyor. Üstelik bu sözleşmeler çoğunlukla üreticilerin belirlediği koşullarla yapılıyor.

Nvidia, Ocak 2029'a kadar tedarik ve bileşen ihtiyaçlarını güvence altına almak için 250 milyar dolardan fazla kaynak ayırdı. Micron da eylül ayında, müşterilerin belirlenen miktarları satın almak veya satın almasalar bile bedelini ödemek zorunda olduğu “al ya da öde” anlaşmalarının 2030'a kadar gelirlerinin yüzde 35'ini güvence altına aldığını açıkladı.

Şirketin verdiği bilgilere göre bu anlaşmalar, önemli bölümü nakit depozitolardan oluşan 32 milyar dolarlık taahhüt içeriyor. Bu tür ön ödemeler, üreticilerin yeni fabrikalarını finanse etmesine yardımcı olurken talep düşüşünden kaynaklanabilecek mali riskin bir bölümünü de müşterilere aktarıyor.

Dolayısıyla yapay zeka talebi zayıflasa bile üreticilerin gelirleri, geçmişteki kısa vadeli satış modeline kıyasla daha uzun süre korunabilir.

Yapay zeka balonu patlarsa sektör yine darbe alacak

Bütün bu değişiklikler, yarı iletken sektörünün olası bir krizden etkilenmeyeceği anlamına gelmiyor. Yapay zeka yatırımlarının durması veya ciddi biçimde yavaşlaması halinde çip fiyatları gerileyebilir, kar marjları daralabilir ve şirketlerin yüksek değerlemeleri aşağı çekilebilir.

Ayrıca piyasanın en güçlü olduğu dönemde imzalanan uzun vadeli sözleşmelerin yeniden müzakere edilmesi gündeme gelebilir. Bu da hem üreticiler hem de müşterileri açısından yeni maliyetler ve riskler yaratabilir.

Yarı iletken sektörünün geçmişinde büyüme dönemlerini sert düşüşlerin izlemesi, değişmeyen bir dinamik olarak varlığını sürdürüyor. Ancak üretimin birkaç büyük şirkette yoğunlaşması, güçlü nakit akışları ve uzun vadeli tedarik anlaşmaları, olası bir daralmanın sonuçlarını değiştirebilir.

Bu kez bir çöküş yaşanırsa, kayıpların yalnızca çip üreticileriyle sınırlı kalmaması; yapay zeka altyapısına büyük kaynak ayıran teknoloji şirketlerinin ve diğer alıcıların da bu sürecin maliyetini üstlenmesi beklenebilir.

Verilere göre, Türkiye’deki toplam hanehalkı tüketim harcamalarının yüzde 25,6’sı İstanbul’da gerçekleşti. İstanbul’u yüzde 14,5 ile Ege, yüzde 12,6 ile Akdeniz bölgesi izledi.

Tüketim harcamalarındaki payın en düşük olduğu bölge yüzde 1,4 ile Kuzeydoğu Anadolu oldu. Ortadoğu Anadolu yüzde 2,5, Doğu Karadeniz ise yüzde 2,8 pay aldı.

Eğitim ve restoran harcamalarında İstanbul ağırlığı

İstanbul, harcama gruplarının Türkiye genelindeki bölgesel dağılımında tüm kategorilerde ilk sırada yer aldı. Eğitim hizmetleri harcamalarının yüzde 38,3’ü İstanbul’da yapılırken lokanta ve konaklama hizmetlerindeki payı yüzde 32,2 oldu.

Konut ve kira harcamalarının yüzde 28,4’ü, eğlence, spor ve kültür harcamalarının ise yüzde 27,3’ü İstanbul’da gerçekleşti.

Toplam tüketim harcamalarından aldığı pay bakımından ikinci sırada bulunan Ege Bölgesi, bazı harcama gruplarında da öne çıktı. Türkiye genelindeki alkollü içecekler ve tütün ürünleri harcamalarının yüzde 17,9’u, sağlık harcamalarının yüzde 15,9’u Ege’de yapıldı. Mobilya ve ev eşyaları ile eğlence, spor ve kültür harcamalarında bölgenin payı yüzde 15,5 olarak hesaplandı.

Kuzeydoğu Anadolu’nun Türkiye genelindeki gıda ve alkolsüz içecekler ile alkollü içecekler ve tütün harcamalarındaki payı yüzde 1,9 oldu. Giyim ve ayakkabı harcamalarındaki payı ise yüzde 1,8 seviyesinde kaldı.

Ortadoğu Anadolu’nun gıda, giyim ve ayakkabı ile bilgi ve iletişim harcamalarındaki payı yüzde 3,4 olarak kaydedildi. Mobilya ve ev eşyası harcamalarındaki payı yüzde 2,9 oldu.

Konut ve kira giderlerinin en yüksek payı İstanbul’da

Bölgelerin kendi içindeki harcama dağılımı incelendiğinde, konut ve kira, ulaştırma ile gıda ve alkolsüz içecekler tüm bölgelerde en büyük harcama kalemleri arasında yer aldı.

Konut ve kira giderlerinin toplam tüketim harcamalarına oranı İstanbul’da yüzde 29,6’ya ulaştı. Bu kaleme en düşük payı ayıran bölge ise yüzde 22,1 ile Kuzeydoğu Anadolu oldu.

Ulaştırma harcamalarının bütçedeki payı Batı Marmara’da yüzde 23,3 ile en yüksek seviyeye çıktı. Güneydoğu Anadolu’da ise bu oran yüzde 16,5 olarak belirlendi.

Gıda ve alkolsüz içeceklerin toplam harcamalar içindeki ağırlığı, Güneydoğu Anadolu’da yüzde 27,1’e yükseldi. İstanbul’da aynı kalemin payı yüzde 14,2’de kaldı.

İstanbul, Ankara ve İzmir öne çıktı

İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması (İBBS) 2. Düzey verilerine göre, Türkiye’deki toplam hanehalkı tüketim harcamalarının yüzde 25,6’sı İstanbul’da gerçekleşti. Ankara yüzde 8,3 ile ikinci, İzmir yüzde 6,5 ile üçüncü sırada yer aldı.

Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova’yı kapsayan bölgenin toplam tüketim harcamalarındaki payı yüzde 5,7 oldu.

En düşük pay ise yüzde 0,5 ile Ağrı, Kars, Iğdır ve Ardahan’ı kapsayan bölgede görüldü. Kastamonu, Çankırı ve Sinop’un yer aldığı bölge yüzde 0,7; Erzurum, Erzincan ve Bayburt’u kapsayan bölge yüzde 0,9 pay aldı. Zonguldak, Karabük ve Bartın’ın bulunduğu bölgenin payı yüzde 1,1 olarak kaydedildi.

Konut ve kirada İzmir, gıdada Şanlıurfa-Diyarbakır bölgesi ilk sırada

İBBS 2. Düzey sınıflamasına göre konut ve kira harcamalarının toplam tüketim içindeki payı İzmir’de yüzde 30,2 ile en yüksek seviyeye çıktı. Van, Muş, Bitlis ve Hakkari’yi kapsayan bölgede ise bu oran yüzde 19,6 ile en düşük düzeyde kaldı.

Ulaştırma harcamaları, Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova’yı kapsayan bölgede yüzde 25 ile en yüksek paya ulaştı. Şanlıurfa ve Diyarbakır’ın yer aldığı bölgede ulaştırmanın payı yüzde 12,9 olarak hesaplandı.

Gıda ve alkolsüz içecek harcamalarının toplam bütçedeki oranı Şanlıurfa ve Diyarbakır’ı kapsayan bölgede yüzde 29,6’ya yükseldi. İstanbul ise yüzde 14,2 ile bu harcama grubunun bütçedeki payının en düşük olduğu bölgeler arasında yer aldı.

İlk el konut satışları yükseldi, ikinci el satışlar düştü

Eylülde ilk el konut satışları, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 3,9 artarak 51 bin 519'a ulaştı. İkinci el konut satışları ise yüzde 15,3 düşüşle 90 bin 871 olarak kaydedildi.

Toplam satışlar içinde ilk el konutların payı yüzde 36,2 olurken ikinci el konutların payı yüzde 63,8 seviyesinde gerçekleşti.

Ocak-eylül döneminde Türkiye genelindeki toplam konut satışları, yıllık bazda yüzde 7,2 azalarak 1 milyon 92 bin 919'a geriledi.

İpotekli konut satışlarında artış

Konut piyasasında ipotekli satışlar, eylülde diğer satış türlerinden pozitif ayrıştı. İpotekli konut satışları yıllık bazda yüzde 5,1 artarak 23 bin 397'ye yükseldi. İpotek dışındaki yöntemlerle yapılan satışlar ise yüzde 11,6 azalışla 118 bin 993 oldu.

İpotekli satışların toplam konut satışları içindeki payı yüzde 16,4 olarak hesaplandı. Diğer satışların payı yüzde 83,6'ya ulaştı.

Yılın ilk dokuz ayında ipotekli konut satışları yüzde 24,7 artışla 212 bin 210'a çıkarken diğer konut satışları yüzde 12,5 gerileyerek 880 bin 709'a indi.

Yabancılara konut satışında artış

Yabancı alıcılara yapılan konut satışları eylülde geçen yılın aynı ayına göre yüzde 9,9 artarak 2 bin 167'ye çıktı. Buna rağmen yabancılara yapılan satışların toplam konut satışları içindeki payı yüzde 1,5'te kaldı.

Ocak-eylül döneminde yabancılara satılan konut sayısı ise yıllık bazda yüzde 4,3 azalarak 15 bin 308 oldu.

Eylülde en fazla konut alan yabancılar Rusya Federasyonu vatandaşları oldu. Rusya vatandaşlarına 388 konut satılırken Irak vatandaşları 166, Almanya vatandaşları ise 162 konut satın aldı.

İş yeri satışları da geriledi

Türkiye genelinde iş yeri satışları eylülde geçen yılın aynı ayına göre yüzde 3,8 azalarak 17 bin 345'e düştü.

İlk el iş yeri satışları yüzde 13,2 artışla 5 bin 789'a yükselirken ikinci el satışlar yüzde 10,5 düşüşle 11 bin 556 olarak gerçekleşti. Böylece ilk el iş yeri satışlarındaki artış, toplam satışlardaki gerilemeyi sınırladı.

Ocak-eylül döneminde toplam iş yeri satışları yıllık bazda yüzde 5,1 azalarak 135 bin 543'e indi.

İpotekli iş yeri satışları yüzde 37,7 arttı

İpotekli iş yeri satışlarında eylülde belirgin bir yükseliş görüldü. Bu kapsamdaki satışlar geçen yılın aynı ayına göre yüzde 37,7 artarak 683'e ulaştı. Diğer yöntemlerle yapılan iş yeri satışları ise yüzde 5 azalarak 16 bin 662'ye geriledi.

Ocak-eylül döneminde ipotekli iş yeri satışları yüzde 61,8 artışla 6 bin 35'e çıktı. Aynı dönemde diğer iş yeri satışları yüzde 6,9 düşerek 129 bin 508 oldu.

Arındırılmış veriler ne gösteriyor?

Takvim etkilerinden arındırılmış verilere göre, eylülde ilk el konut satışları geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 3,8 artarken ikinci el konut satışları yüzde 15,4 azaldı.

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış serilerde ise ağustos ayına göre ilk el konut satışları yüzde 5,5 yükseldi. İkinci el konut satışlarında aylık bazda değişim görülmedi.

İş yeri piyasasında da benzer bir ayrışma yaşandı. Takvim etkilerinden arındırılmış verilere göre ilk el iş yeri satışları yıllık bazda yüzde 13,2 artarken ikinci el satışlar yüzde 10,5 geriledi.

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış aylık verilere göre ilk el iş yeri satışları yüzde 3,3 artış gösterdi. İkinci el iş yeri satışları ise bir önceki aya göre yüzde 1 azaldı.

Artan maliyetler, PepsiCo CEO'su Ramon Laguarta üzerindeki endişeleri de artırdı. Laguarta, bu ayın başlarında büyümenin ve kâr marjlarındaki toparlanmanın planlanandan daha uzun sürdüğünü söylemişti. Ortaklık, PepsiCo’nun gıda ve atıştırmalık sektörüne açılmak amacıyla KFC’yi satın almasıyla başlamıştı. PepsiCo, KFC’yi daha sonra 1997’de bünyesinden çıkarsa da KFC’nin ana şirketi Yum Brands için içecek ortağı olmaya devam etti.

Freedom Capital Markets’ın baş piyasa stratejisti Jay Woods, “Böylesine büyük bir marka ortağını kaybetmek PepsiCo açısından gerçekten kötü bir görüntü oluşturuyor. Bu gelişme, bardağı taşıran son damla olabilir. Aynı sektördeki iki dev şirketin bu kadar farklı yönlere gitmesi oldukça nadir görülen bir durum" ifadelerini kullandı. Freedom Capital Markets, Coca-Cola hisselerine sahip.

Uluslararası anlaşmalar yenilendi

PepsiCo, geçen yıl şirkette hisse sahibi olduğunu açıklayan aktivist yatırımcı Elliott Investment Management’ın da incelemesi altında. Elliott, PepsiCo’dan düşük performans gösteren varlıklarını satmasını ve Kuzey Amerika’daki performansını iyileştirmesini istedi. PepsiCo sözcüsü Reuters’a yaptığı açıklamada, Yum Brands ile Taco Bell ve KFC’nin uluslararası restoranlarını kapsayan anlaşmaların kısa süre önce yenilendiğini söyledi. Sözcü, Taco Bell ile yapılan anlaşmanın 10 yıllık olduğunu belirtti.

PepsiCo’nun, Subway ve Jersey Mike’s Subs sandviç zincirleriyle de içecek tedariki anlaşmaları bulunuyor. Şirket ayrıca Pizza Hut restoranlarında gazlı içecek çeşmelerini işletiyor. Pizza Hut bu yıl Yum Brands bünyesinden ayrılmıştı. Ayrıca zincir, 2011’de Coca-Cola’dan PepsiCo’ya geçmişti

PepsiCo, 2012 yılında ise donut zinciri Dunkin’ ile beş yıl süren işbirliğinin ardından bu müşterisini Coca-Cola’ya kaptırmıştı. Şirketin açıklamasına göre Coca-Cola ürünleri, 2027 ilkbaharına kadar KFC’nin ABD’deki restoranlarında satışa sunulacak. Ortaklığın mali ayrıntıları açıklanmadı. ABD'de Coca-Cola, hamburger zincirleri McDonald’s ve Wendy’s ile de uzun yıllardır içecek ortaklığı yürütüyor.

Yıl sonu enflasyonunda yüzde 21 hedefi

Enflasyonla mücadele kapsamında açıklanan tahminler, fiyat artış hızındaki yavaşlamanın 2027'de de devam etmesinin beklendiğini gösterdi. Buna göre, 2026 yılını yüzde 28,4 enflasyonla kapatması öngörülen Türkiye'de, yıl sonu oranının 2027'de yüzde 21'e indirilmesi hedefleniyor.

Bu tahminin gerçekleşmesi halinde yıllık enflasyon, bir önceki yılın sonuna kıyasla 7,4 puan gerilemiş olacak.

Ekonomik büyümede yüzde 4,2 beklentisi

Bütçe sunumunda Türkiye ekonomisinin büyüme patikasına ilişkin öngörüler de açıklandı. Ekonomi, 2025 yılında yüzde 3,7 büyürken 2026 yılına ilişkin büyüme tahmini yüzde 3,3 olarak belirlendi.

2027'de ise büyüme hızının yeniden artarak yüzde 4,2'ye ulaşması bekleniyor. Orta vadeli hedefler doğrultusunda ekonomik büyümenin kademeli olarak yükselmesi ve 2029 yılında yüzde 5 seviyesine çıkması öngörülüyor.

İstihdamın 657 bin kişi artması bekleniyor

2027 bütçesinde işgücü piyasasına yönelik hedefler de yer aldı. Tahminlere göre, gelecek yıl istihdam edilen kişi sayısının 657 bin artması bekleniyor.

İşsizlik oranının aynı dönemde yüzde 8'e düşürülmesi hedeflenirken işgücüne katılım oranının yüzde 53,4'e yükselmesi öngörülüyor. Böylece bütçe hedeflerinde ekonomik büyümenin yanı sıra istihdamın artırılması ve işsizlik oranının aşağı çekilmesi de ön plana çıkıyor.

MSCI'nın odağında şeffaflık ve koordineli işlemler var

MSCI'nın 2026 Piyasa Sınıflandırma İncelemesi kapsamında yaptığı değerlendirmede, Türkiye'de bazı küçük ölçekli halka açık şirketlerle bağlantılı yatırım fonları üzerinden koordineli işlemler gerçekleştirilebileceğine yönelik endişeler öne çıktı. Kuruluşa göre bu durum, uluslararası kurumsal yatırımcıların piyasanın işleyişine ve verilerin güvenilirliğine ilişkin soru işaretleri taşımasına neden oluyor.

Açıklamada, söz konusu işlemlerin şirket hisselerinin fiili dolaşım oranlarının doğru hesaplanmasını zorlaştırabileceği ve piyasa bütünlüğüne zarar verebileceği belirtildi.

MSCI, bu risklerin azaltılması için şirketlerin nihai pay sahiplerine ilişkin bilgilerin zamanında ve ayrıntılı biçimde kamuoyuna açıklanmasını istedi. Ayrıca koordineli işlemlere karşı etkili denetim ve yaptırım mekanizmalarının kurulması, fiili dolaşım oranları yapısal olarak bozulan hisselerin ise açık ve şeffaf kriterlerle belirlenmesi gerektiğini vurguladı.

Türkiye'deki düzenlemeler yeterli görülmedi

MSCI, Türk yetkililerin soruna yönelik bazı adımlar attığını kabul etti. Bu kapsamda, yatırım fonlarının elindeki belirli hisselerin fiili dolaşım hesaplamalarına dahil edilmemesine yönelik düzenlemeler de değerlendirildi.

Bununla birlikte kuruluş, uygulamaların henüz başlangıç aşamasında olduğuna dikkat çekti. Uluslararası yatırımcıların beklentilerinin karşılanması için kalıcı yaptırımların devreye alınması ve hisselerin fiili dolaşım oranlarının bağımsız biçimde doğrulanabileceği şeffaf standartların oluşturulması gerektiği belirtildi.

MSCI, atılan adımların piyasadaki yapısal sorunları giderip gidermediğini değerlendirmek için zamana ihtiyaç duyduğunu ifade etti.

Türk hisselerinde hangi işlemler durduruldu?

MSCI'nın kararı, Türkiye hisse senetlerini kapsayan endekslerdeki belirli değişiklikleri içeriyor. Buna göre, yabancı yatırımcıların endeks hesaplamalarındaki ağırlığını belirleyen Yabancı Dahil Edilme Faktörü (FIF) ile endeks hesaplamalarında kullanılan pay sayısında (NOS) artış yapılmayacak.

Bunun yanı sıra MSCI Türkiye Yatırım Yapılabilir Piyasa Endeksi'ne (IMI) yeni hisseler eklenmeyecek. Mevcut şirketlerin piyasa büyüklüklerine bağlı olarak daha üst endeks kategorilerine yükseltilmesi de durdurulacak.

Karar, Borsa İstanbul'daki işlemlere yönelik bir yasak anlamına gelmiyor. Ancak Türk şirketlerinin MSCI endekslerine girişini ve bu endekslerdeki ağırlıklarının artırılmasını kısıtlıyor.

Türkiye'nin piyasa statüsü değişebilir

MSCI, Türkiye'deki düzenlemeleri ve denetim uygulamalarının sonuçlarını izlemeyi sürdürecek. Kuruluş, Haziran 2027'ye kadar yeterli ilerleme sağlanamaması halinde Türkiye'nin piyasa sınıflandırmasının değiştirilmesine yönelik bir istişare süreci başlatılması dahil yeni adımları değerlendirebileceğini açıkladı.

Bu kapsamda Türkiye'nin mevcut Gelişmekte Olan Piyasa (Emerging Market) statüsünden Sınır Piyasa (Frontier Market) veya Bağımsız Piyasa (Standalone Market) kategorilerinden birine geçirilmesi olasılığı gündeme gelebilir.

Türkiye'nin sınıflandırmasına ilişkin nihai değerlendirme, MSCI'nın 2027 Yıllık Piyasa Sınıflandırma İncelemesi kapsamında yapılacak. Dolayısıyla mevcut karar, Türkiye'nin statüsünün şimdiden düşürüldüğü anlamına gelmiyor.

Statü değişikliği yabancı yatırımcıları nasıl etkileyebilir?

MSCI endeksleri, küresel yatırım fonlarının ülke ve hisse senedi tercihlerini şekillendiren temel göstergeler arasında yer alıyor. Bu nedenle Türkiye'nin gelişmekte olan piyasalar kategorisinden çıkarılması, söz konusu endeksleri izleyen fonların portföylerinde değişikliğe gitmesine yol açabilir.

Özellikle MSCI Gelişmekte Olan Piyasalar Endeksi'ni takip eden pasif fonlar, olası bir sınıflandırma değişikliğinde Türk hisselerindeki pozisyonlarını azaltmak veya bazı yatırımlarını tamamen sonlandırmak durumunda kalabilir. Böyle bir senaryo, Borsa İstanbul'da satış baskısını artırabileceği gibi Türkiye'den sermaye çıkışı riskini de beraberinde getirebilir.

Reuters'ın değerlendirmesinde de olası bir statü düşüşünün, gelişmekte olan piyasalar endekslerini izleyen fonlarda satışlara neden olabileceğine dikkat çekiliyor.

Bununla birlikte MSCI'nın şimdilik aldığı karar, Türkiye'nin piyasa kategorisini değiştirmek yerine belirli endeks güncellemelerini askıya almakla sınırlı. Türkiye'nin gelecekteki sınıflandırması, önümüzdeki dönemde atılacak adımların ve piyasa şeffaflığına ilişkin iyileştirmelerin sonuçlarına bağlı olacak.

Piyasalarda daha güvenli varlıklara yönelimin güçlenmesi tahvil fiyatlarını yukarı taşırken getirilerin gerilemesine neden oldu. Faiz getirisi bulunmayan altın açısından tahvil getirilerindeki düşüş, alternatif yatırım araçlarının cazibesini azaltarak fiyatları destekledi.

ABD'de enflasyon baskısı güçleniyor

ABD'de üretici fiyatlarının beklentilerin üzerinde artması, enflasyona yönelik endişeleri yeniden gündeme getirdi. Buna karşın tahvil piyasasında yükseliş eğilimi devam etti. Yapay zeka alanında faaliyet gösteren ve yüksek borçluluk taşıyan şirketlerin sermaye için ABD Hazine tahvilleriyle rekabet edebileceğine ilişkin kaygılar da yatırımcıların izlediği konular arasında bulunuyor.

ABD'de üretici fiyat endeksi (ÜFE), eylül ayında aylık bazda yüzde 1,3, yıllık bazda ise yüzde 6,3 yükseldi. Aylık artış, Mart 2022'den bu yana görülen en yüksek seviyeye ulaştı.

Bu veriler, bir gün önce açıklanan tüketici enflasyonu rakamlarının ardından geldi. ABD'de tüketici fiyat endeksi (TÜFE), eylülde aylık yüzde 0,6, yıllık yüzde 3,7 artarak piyasa beklentilerinin üzerine çıktı.

Diğer ekonomik göstergeler de ABD ekonomisinin görünümüne ilişkin değerlendirmeleri etkiledi. Eylül ayında perakende satışlar yüzde 0,8 artarken ilk işsizlik maaşı başvuruları 199 bine yükseldi.

Üretici fiyatlarındaki güçlü artış enflasyon baskısının sürdüğüne işaret ederken perakende satışlardaki yükseliş ekonomik faaliyetin dayanıklılığını ortaya koydu. Bu tablo, Fed'in önümüzdeki dönemde izleyeceği para politikasına ilişkin belirsizliği koruyor.

Fed'in faiz kararına ilişkin beklentiler

Enflasyon verilerinin beklentileri aşmasına rağmen piyasalar, Fed'in ekim ayında faiz artırmak yerine mevcut faiz oranlarını korumasını daha olası görüyor.

Piyasa fiyatlamalarına göre Fed'in ekim ayında faizleri sabit tutma ihtimali yaklaşık yüzde 72 seviyesinde bulunuyor. Aralık ayında faiz artırımı yapılacağına yönelik olasılık ise yüzde 92'ye yükseldi.

Yatırımcılar, güçlü gelen ekonomik verilerin enflasyon görünümü ve Fed'in faiz kararları üzerindeki olası etkilerini yakından takip ediyor. Faiz politikasına ilişkin beklentiler, altının kısa vadeli fiyat hareketlerinde belirleyici unsurlardan biri olmayı sürdürüyor.

Orta Doğu'daki gerilim altın talebini destekliyor

Altın fiyatlarının seyrinde jeopolitik gelişmeler de etkili oluyor. Yatırımcılar, Suudi Arabistan ile Yemen'deki İran destekli Husi milisleri arasında artan çatışmaların yanı sıra Orta Doğu genelindeki güvenlik risklerini izliyor.

Bölgedeki gerilimin tırmanması ihtimali, finansal piyasalarda risk algısını artırarak yatırımcıların güvenli liman olarak değerlendirilen varlıklara yönelmesini destekliyor. Altın da jeopolitik belirsizlik dönemlerinde öne çıkan yatırım araçları arasında yer alıyor.

Gram altın 6.650 TL seviyesini geçti

Türkiye'de gram altın fiyatı, uluslararası piyasalardaki ons altın hareketinin yanı sıra dolar/TL kuru ve yurt içindeki arz-talep koşullarına bağlı olarak değişiyor.

Saat 07.35 itibarıyla gram altın 6.595 TL alış ve 6.652 TL satış fiyatından işlem gördü. Ons altındaki yükseliş, döviz kurundaki hareketlerle birlikte yurt içi altın fiyatlarının yönünü belirleyen temel etkenler arasında bulunuyor.

ABD'nin Batı Teksas türü (WTI) ham petrolünün vadeli varil fiyatı da 77 sentlik düşüşle 97,20 dolara geriledi. WTI'daki günlük kayıp yüzde 0,79 oldu.

Günlük düşüşlere rağmen iki gösterge de haftalık bazda yükselişini sürdürüyor. Brent petrol hafta başından bu yana yüzde 0,44 değer kazanırken WTI'daki artış yüzde 5,81'e ulaştı. ABD'de kasırga nedeniyle üretimin durması ve ham petrol stoklarındaki sert gerileme, WTI fiyatının perşembe günü yüzde 3'ten fazla yükselmesinde etkili olmuştu.

IEA'dan 20 milyon varili aşan yakıt hamlesi

Uluslararası Enerji Ajansı, perşembe günü piyasaya 20 milyon varilden fazla dizel yakıt sunulması konusunda anlaşmaya vardı. Karar, mart ayında duyurulan ve arzı artırarak yükselen fiyatları kontrol altına almayı amaçlayan rekor büyüklükteki acil durum rezervi planının devamı niteliğini taşıyor.

Ancak rezervlerin piyasaya sunulması, arz endişelerini ortadan kaldırmaya yetmedi. Yatırımcılar, özellikle Orta Doğu'daki gelişmelerin petrol üretimi ve sevkiyat üzerindeki etkilerini yakından izlemeyi sürdürüyor.

Hürmüz Boğazı'ndaki riskler fiyatları destekliyor

ING analistleri, cuma günü yayımladıkları değerlendirmede Orta Doğu'daki belirsizliğin ve Hürmüz Boğazı üzerinden petrol taşımacılığının geleceğine ilişkin kaygıların fiyatlara önemli bir risk primi eklediğini belirtti.

Analistlere göre piyasanın bölgeden petrol akışının yeniden güçleneceğine güvenebilmesi için ABD ile İran arasında bir anlaşmaya varılması gerekiyor.

Gemi takip şirketi Kpler'in verileri de sevkiyattaki aksamanın boyutunu ortaya koyuyor. Hürmüz Boğazı'ndan günlük ortalama petrol taşımacılığı, 13 Ekim'e kadar uzanan yedi günlük dönemde 11,62 milyon varil olarak hesaplandı. Bu miktar, günlük 17,15 milyon varil düzeyindeki referans seviyenin yaklaşık yüzde 68'ine denk geliyor.

Kpler analistleri, perşembe günkü değerlendirmelerinde İran'ın yoğunlaşan saldırılarının Körfez'deki ham petrol akışını önemli ölçüde azalttığına dikkat çekti. Kapsamlı bir siyasi uzlaşma sağlanmaması halinde boğazdaki sevkiyatın toparlanmasının yavaş ve kesintili olabileceği öngörüsünde bulunuldu.

Bölgedeki saldırılar tedarik kaygılarını artırıyor

Son 10 günde Hürmüz Boğazı çevresinde yoğunlaşan saldırılar, küresel petrol arzına ilişkin endişeleri yeniden gündeme taşıdı. İran, saldırıların ABD'nin limanlarına yönelik ablukasına ve geçen ay uygulamaya koyduğu daha sıkı yaptırımlara karşılık olarak artırıldığını bildirdi.

Bölgedeki gerilim Yemen'e de yayıldı. İran destekli Husiler, perşembe günü Yemen'in güneyindeki Aden kentinde bulunan başkanlık sarayı kompleksine füze saldırısı düzenledi. Saldırıda iki muhafız hayatını kaybetti. Suudi Arabistan öncülüğündeki Yemen koalisyonu da çatışmaların tırmandığı süreçte Suudi altyapısına yönelik çok sayıda saldırının ayrıntılarını paylaştı.

Petrol fiyatlarında kalıcı düşüş için gerilimin azalması gerekiyor

Haitong Futures, cuma günü yayımladığı değerlendirmede petrol fiyatlarının önceki işlem seansında gece boyunca yükselmesini, yatırımcıların alınan arz önlemlerini yeterli bulmadığının bir işareti olarak yorumladı.

Şirkete göre petrol piyasasında kalıcı bir rahatlama sağlanması için Orta Doğu'daki gerilimin düşmesi gerekiyor. Acil durum rezervlerinin devreye alınması kısa vadede arzı destekleyebilse de bölgedeki çatışmaların ve Hürmüz Boğazı'ndaki sevkiyat risklerinin devam etmesi, petrol fiyatları üzerindeki baskının sürmesine neden oluyor.

Yapay zekanın yaygınlaşmasıyla birlikte bu tablo değişmeye başladı. Kullanıcılar, arama sonuçlarını tek tek incelemeden önce yapay zeka tarafından oluşturulan özetlerle karşılaşabiliyor. Bu da itibar krizlerinin etkisinin Google'ın ilk sayfasındaki sıralamaların ötesine geçebileceğini gösteriyor.

Bu dönüşüm, şirketlerin çevrimiçi itibar yönetimi (ORM) stratejilerini de yeniden değerlendirmelerini gerektiriyor. Arama motorlarının ve yapay zeka platformlarının yararlandığı kaynaklarda olumsuz bilgilerin öne çıkması, bu sistemlerin bir şirketi veya yöneticiyi nasıl tanıttığını etkileyebiliyor.

Halkla ilişkiler, kriz anında kurumun nasıl bir açıklama yaptığına ve kamuoyuyla nasıl iletişim kurduğuna odaklanırken çevrimiçi itibar yönetimi farklı bir işlev üstleniyor. Amaç, insanların bir şirket veya yönetici hakkında araştırma yaptığında karşılaştığı bilgileri iyileştirmek ve doğru, güvenilir içeriklerin görünürlüğünü korumak.

SEO ve çevrimiçi itibar yönetimi alanındaki deneyimlerime dayanarak şirketlerin krizlere karşı altı temel adımdan oluşan bir strateji geliştirmesini öneriyorum.

1. Arama motorları ve yapay zeka için başlangıç noktanızı belirleyin

Şirketlerin bir kriz sırasında dijital görünürlüklerinde yaşanan değişimi ölçebilmeleri için öncelikle mevcut durumlarını ortaya koymaları gerekiyor.

İlk adımda şirketin adı, üst düzey yöneticileri ve diğer önemli marka terimleriyle yapılan aramalarda hangi sonuçların öne çıktığı kaydedilmeli. Bu sayfaların hangi bilgileri içerdiği ve hangi üçüncü taraf kaynakların marka hakkında güçlü bir konuma sahip olduğu incelenmeli.

Yapay zeka platformları da bu çalışmaya dahil edilmeli. Şirket ve yöneticiler hakkında belirli sorular farklı yapay zeka arama platformlarında sorulmalı; verilen yanıtlar ve bu yanıtlarda kaynak gösterilen içerikler mümkün olduğunca kayıt altına alınmalı.

Böylece kriz ortaya çıktığında ekipler, dijital görünürlükteki değişimi karşılaştırabilecekleri bir referansa sahip olur. Arama sonuçlarının veya yapay zeka yanıtlarının kötüleşip kötüleşmediği tahminlere değil, somut verilere dayanarak değerlendirilebilir.

2. Krizin ortaya çıkardığı yeni arama eğilimlerini takip edin

Bir itibar krizi, şirket veya yönetici hakkında yapılan aramaların niteliğini değiştirebilir. Daha önce yalnızca bir yöneticinin adını arayan kullanıcılar, zamanla bu ismi dava, şikayet, iddia veya tartışma gibi ifadelerle birlikte kullanmaya başlayabilir. Bu ilginin artması, söz konusu terimlerin etrafında yeni bir arama sonuçları kümesinin oluşmasına yol açabilir.

Bu nedenle şirketler, yalnızca temel marka aramalarını değil, kriz sırasında ortaya çıkan yeni sorguları da izlemeli. Özellikle olumsuz içeriklerin hangi aramalarda görünürlük kazandığına ve aynı iddianın birden fazla etkili kaynakta yer almaya başlayıp başlamadığına dikkat edilmeli.

Bu takip, krizin dijital ortamda hangi yönde ilerlediğini anlamaya ve itibar yönetimi çalışmalarını değişen arama davranışlarına göre şekillendirmeye yardımcı olur.

3. Olumsuz anlatıyı besleyen kaynakları belirleyin

Olumsuz içerikler arama sonuçlarında veya yapay zeka yanıtlarında öne çıkmaya başladığında, bu bilgilerin hangi kaynaklardan yayıldığını tespit etmek önem kazanıyor.

Geniş çaplı görünen bir itibar sorununun arkasında bazen sınırlı sayıda etkili sayfa bulunabiliyor. Diğer internet sitelerinin aynı bilgileri yeniden yayımlaması, özetlemesi veya kaynak göstermesi, tek bir iddianın çok sayıda bağımsız kaynaktan destekleniyormuş gibi görünmesine neden olabiliyor.

Kaynaklar arasındaki bu ilişkileri incelemek, arama motorlarının ve yapay zeka sistemlerinin şirket hakkında bilgi toplarken hangi içeriklerle karşılaştığını anlamayı kolaylaştırır. Buradaki amaç, dijital anlatıyı şekillendiren kaynakları, bunların görünürlüğünü ve otoritesini değerlendirmek; aynı zamanda doğru bilgilerin eksik kaldığı noktaları belirlemektir.

4. Kullanıcıların sorularına yanıt veren güvenilir içerikler oluşturun

İtibar yönetiminde yalnızca olumlu içerik yayımlamak yeterli değildir. Hazırlanan içeriklerin, insanların şirket veya yöneticiler hakkında gerçekten öğrenmek istediği konulara yanıt vermesi gerekir.

Kriz döneminde şirketle ilgili arama sorguları ve kullanıcıların gündeme getirdiği sorular analiz edilmeli. Ardından, kurumun kendi dijital kanallarında yayımlanabilecek güvenilir içeriklerle hangi bilgi eksikliklerinin giderilebileceği belirlenmeli.

İhtiyaca göre yönetici biyografileri, şirket profilleri, açıklayıcı bilgi sayfaları ve doğrulanabilir bilgilere dayanan diğer içerikler güncellenebilir veya yeniden hazırlanabilir. Bu sayfalarda ilgili kişiler, kurumlar, olaylar ve aralarındaki ilişkiler açık biçimde anlatılmalı.

Aynı yaklaşım, yapay zeka tarafından oluşturulan yanıtlar açısından da önem taşıyor. Yapay zeka sistemleri farklı dijital kaynaklardaki bilgileri bir araya getirerek yanıt ürettiği için açık, tutarlı ve iyi yapılandırılmış içerikler doğru bilgilerin bulunmasını ve anlaşılmasını kolaylaştırabilir. Ancak bu, belirli bir içeriğin yapay zeka yanıtlarında mutlaka yer alacağı anlamına gelmez.

5. Şirketin dijital varlıklarının tamamını güçlendirin

Bir şirketin internet sitesi, çevrimiçi itibarını belirleyen tek kaynak değil. Arama motorları ve yapay zeka platformları haber sitelerinden profesyonel profillere, sektör yayınlarından değerlendirme platformlarına kadar farklı kaynaklardaki bilgilerden de yararlanabiliyor.

Bu nedenle çevrimiçi itibar yönetimi, şirketin kendi internet sitesinin ötesine geçmeli. Kurumun ve yöneticilerinin dijital ortamdaki farklı kaynaklarda nasıl temsil edildiği incelenmeli; yanlış, eksik veya güncelliğini yitirmiş bilgiler tespit edilerek düzeltilmeli.

Şirket hakkında yayımlanan önemli bilgilerin güvenilir kaynaklarda tutarlı olması sağlanmalı. Kurumu doğru biçimde yansıtan profesyonel profiller ve referanslar güncel tutulmalı, yetkili üçüncü taraf yayınlarında doğru bilgilere yer verilmesini sağlayacak meşru fırsatlar değerlendirilmelidir.

Amaç, yalnızca olumlu içeriklerin sayısını artırmak değil, şirket hakkında doğrulanabilir ve tutarlı bilgiler sunan güçlü bir dijital kaynak ağı oluşturmaktır.

6. İyileşme sürecini arama sonuçları ve yapay zeka yanıtları üzerinden ölçün

Medyanın ilgisinin azalması, bir itibar krizinin dijital etkilerinin sona erdiği anlamına gelmez. Olumsuz haberler, gündemdeki yerini kaybettikten uzun süre sonra bile Google sonuçlarında üst sıralarda kalabilir. Benzer şekilde, bu haberlerdeki bilgiler yapay zeka tarafından oluşturulan özetleri etkilemeyi sürdürebilir.

Bu nedenle şirketlerin kriz sonrasında da geleneksel arama sıralamalarını, krizle bağlantılı sorguları ve yapay zeka yanıtlarını takip etmesi gerekir.

Yapay zeka yanıtları aynı soruya farklı zamanlarda değişik karşılıklar verebildiğinden, değerlendirmelerin tek bir sorguya dayandırılmaması önemlidir. Bunun yerine, belirli aralıklarla aynı soru grubuyla ölçüm yapılmalı ve sonuçlardaki eğilimler izlenmelidir.

Bu yöntem, şirketin hazırladığı veya güncellediği güvenilir içeriklerin daha görünür hale gelip gelmediğini, eski bilgilerin etkisini sürdürüp sürdürmediğini ve zararlı anlatıların arama sonuçlarında ne ölçüde öne çıktığını değerlendirmeye yardımcı olur.

İtibar yönetimi artık Google'ın ilk sayfasıyla sınırlı değil

Çevrimiçi itibar yönetimi uzmanları uzun yıllar boyunca ağırlıklı olarak Google'ın ilk sayfasındaki sonuçlara odaklandı. Bu alan hâlâ önemini koruyor ancak günümüzde tek başına yeterli değil. Şirketlerin, arama motorlarının yanı sıra yapay zeka sistemlerinin yararlandığı bilgi kaynaklarını da dikkate alması gerekiyor.

Yeterli görünürlük kazanan olumsuz bir haber, hem geleneksel arama sonuçlarını hem de kullanıcıların çevrimiçi araştırma sırasında karşılaştığı yapay zeka özetlerini etkileyebilir.

Şirketler, Google'ın veya bir yapay zeka platformunun kendileri hakkında ne söyleyeceğini doğrudan kontrol edemez. Buna karşılık, doğru, güncel ve güvenilir bilgilerin dijital ortamda erişilebilir olmasını sağlayabilir.

Bu nedenle etkili bir çevrimiçi itibar yönetimi stratejisi, arama motoru optimizasyonunu (SEO) ve üretken yapay zeka arama deneyimini iyileştirmeye yönelik çalışmaları (GEO) birlikte ele almalı. Şirketler, yeni arama eğilimlerini izleyerek, etkili kaynakları belirleyerek ve dijital bilgi kaynaklarını güçlendirerek geçici bir krizin kalıcı bir itibar sorununa dönüşme riskini azaltabilir.

Lilly’nin piyasaya sunmaya hazırlandığı başka dikkat çekici kilo verme ilaçları da var. Foundayo adlı hap, nisan ayında ABD Gıda ve İlaç Dairesi’nden (FDA) onay aldı. Şirket, yeni nesil deneysel ilaç retatrutide’ı 2027’nin ilk çeyreğinde FDA’ya sunmayı planlıyor. İnternette “reta” olarak anılan bu ilaca duyulan heyecan o kadar büyük ki insanlar, karaborsada söz konusu ilaç olduğunu iddia eden maddeleri satın alıyor.

Patent riski

Ancak zaman daralıyor. İlaç patentlerinin işleyişi nedeniyle tüm ilaçların bir raf ömrü var. Muhtemelen 2030’lu yılların bir döneminde, jenerik ilaçların piyasaya akın etmesiyle kilo verme ilaçlarına yönelik hızla büyüyen pazar çökecek. Lilly için trilyon dolarlık soru artık şu: Şirket, olağanüstü başarısını sürdürebilecek bir ilaç geliştirme portföyünü nasıl oluşturacak veya satın alacak? 59 yaşındaki Ricks’in Lilly’deki kişisel hisselerinin değeri yaklaşık 700 milyon dolar. Ricks, 2017’de şirketin yönetimini devralmadan önce bile bu döneme nasıl hazırlanması gerektiğini düşünmeye başlamıştı.

Ricks Lilly’nin Indianapolis’teki genel merkezinin yönetici katında, şirketin önceki 10 CEO’sunun portrelerinin duvarları süslediği bir katta Forbes’a verdiği röportajda, “Bu, belirleyici zorluk. Bunu başarmakta başarılı olamadığımızı görürsek parayı hissedarlara geri vermeli ve daha küçük bir şirket olmalıyız. Ancak şu anda ben böyle bir düşünce yapısında değilim" dedi.

18 milyar dolar harcadı

Aksine, şu anda harcama modunda. Lilly, bu yıl şimdiye kadar 14 satın alma ve 17 lisans anlaşması dahil toplam 31 anlaşmaya imza attı. Şirket, ilaç geliştirme portföyünü genişletirken toplam 18 milyar dolar harcadı. Bu tutar, geçen yılın tamamında 39 anlaşma için harcadığı 4 milyar doların dört katından fazla. Bu rakamlara, henüz gerçekleşmemiş olan ve ilaç sektöründeki anlaşmalarda yaygın olarak görülen performansa bağlı ek ödemeler ve kilometre taşı ödemeleri dahil değil. Şirket yalnızca onkoloji ve nöroloji gibi temel alanlara değil, psikedelik maddeler ve uyku gibi daha deneysel alanlara da yatırım yaptı.

Bu arada şirket, Ricks’in ilk önceliği olan şirket içi Ar-Ge harcamalarını 2024’teki 11 milyar dolardan 2025’te 13,3 milyar dolara çıkardı. Bu yılın ilk yarısında ise geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 21 artışla 7,3 milyar dolar harcadı. Ricks, “2021’de Ar-Ge’ye harcadığımız tutarın yaklaşık üç katını harcayacağız. Bu, çok büyük bir büyüme eğrisi anlamına geliyor ve gelecekte Lilly’den çıkacak ürün ve ilaç sayısının da üç katına ulaşması gerektiğini gösteriyor” dedi. Ulaşmayı hedeflediği sabit bir toplam bütçe yok. Bunun yerine şirket, hayata geçirmek istediği projelerin maliyetini hesaplıyor.

Ricks, hem cana yakın hem de son derece kararlı bir izlenim veriyor. Lilly’yi yaklaşık on yıldır yönetirken ilaç sektörünün siyasi dinamiklerini başarıyla yönetti; fiyatları düşürmek ve ABD’deki üretim kapasitesini genişletmek amacıyla ABD Başkanı Donald Trump’la anlaşmalar yaptı. Trump, Ricks’i “inanılmaz bir yönetici, inanılmaz bir insan” olarak övdü.

Kilo verme dışındaki alanlara da yatırım yapıyor

Şimdi ise GLP-1 ilaçlarının başarı reçetesini kısmen yeniden uygulamaya çalışıyor. Kilo verme ilaçlarının kalp ve damar sağlığını iyileştirmek gibi ek sağlık faydaları giderek daha fazla ortaya çıkıyor. Lilly’nin geleceğe dönük bazı çalışmaları da benzer şekilde önleyici sağlık yaklaşımına dayanıyor. Bilim insanlarının genel sağlık üzerinde derin etkileri olduğuna giderek daha fazla inandığı uyku bozukluklarına yönelik ilaçlara yatırım yapıyor. Laboratuvarlarda Alzheimer hastalığını daha erken evrede tedavi etmenin yeni yolları ve karaciğerdeki bir geni kalıcı olarak devre dışı bırakarak kötü kolesterolü düşürebilecek bir tedavi üzerinde çalışıyor.

Ricks, “Zaman ufkumuz ve harekete geçirebildiğimiz kaynakların büyüklüğü sayesinde herkese karşı stratejik bir avantajımız var. Diğer ilaç şirketleri de çok sayıda anlaşma yapıyor ve Ar-Ge’ye büyük paralar harcıyor. Ancak bunu sıfır ila beş yıllık bir zaman dilimi içinde yapıyorlar. Karşılaşacakları gelir tablosu sorununu çözmek için acil harekete geçmek zorundalar. Biz burada böyle bir baskı hissetmiyoruz" diye konuştu. 

Bu durum Lilly’ye, klinik geliştirme sürecinin daha erken aşamalarında bulunan ilaçlara yatırım yapma imkanı tanıyor. Bu tür tedaviler riskli olsa da çok daha önemli bilimsel atılımlar ve daha büyük getiriler sağlama potansiyeline sahip. Ayrıca Lilly’nin, ilaç geliştirme alanında yapay zekaya büyük yatırımlar yapmasına da olanak tanıyor. Bunlar arasında Nvidia ile yeni bir yapay zeka inovasyon laboratuvarı kurmak için yapılan 1 milyar dolarlık ortaklık da bulunuyor. Ricks, bu yılın başlarında yaptığı açıklamada, bu yatırımın meyvelerini 2030’lu yıllara kadar vermesini beklemediğini söylemişti.

Örneğin Lilly ilkbaharda Kelonia Therapeutics’i satın aldı. Florida eyaletinin Orlando kentinde geçen aralık ayında düzenlenen kan hastalıklarına ilişkin bilimsel bir toplantıda, girişim sermayesiyle desteklenen biyoteknoloji şirketi, multipl miyelom adı verilen bir kanser türüne karşı tek infüzyonla uygulanan hücre tedavisinin ilk klinik verilerini sundu. Çalışmaya yalnızca dört hasta katılmıştı ancak hastaların tamamı tedaviye çarpıcı bir yanıt vermiş ve tedavinin ardından hiçbirinde kanser belirtisine rastlanmamıştı. Lilly’nin kurumsal gelişimden sorumlu yöneticisi ve şirketin en önemli anlaşma müzakerecisi Jake Van Naarden, “Bunu gördüğümüzde birbirimize dönüp ‘Vay canına, bu inanılmaz’ dedik. Hemen onları aradık" dedi.

Lilly, dört ay içinde Kelonia’yı peşin 3,25 milyar dolar karşılığında satın almak üzere anlaşmaya vardı. İlaç belirli klinik ve ticari kilometre taşlarını aşarsa toplam ödeme 7 milyar dolara kadar çıkabilecek. Girişim, PitchBook adlı girişim sermayesi veri tabanına göre, 2022’deki son finansman turunda 104 milyon dolar değerleme üzerinden 58 milyon dolar toplamıştı.

Kelonia’yı bünyesinde geliştiren ve finanse eden girişim sermayesi şirketi Venrock’un ortağı Bryan Roberts, “Artık ilaç sektöründe dünyadaki herkesten daha fazla ateş gücüne sahipler. Risk şu: Tarihin en büyük patent uçurumuna ve gelir düşüşüne başkanlık eden kişi olmak isteyen kim var?” ifadelerini kullandı. Bu yılın başlarında Lilly’nin hem Mounjaro’yu hem de Zepbound’u kapsayan en büyük GLP-1 ilaç portföyü, kanser tedavisinde kullanılan ve gişe rekorları kıran Keytruda’yı geride bırakarak dünyanın en çok satan ilaç portföyü haline geldi.

Ricks, “Bu ilaç kategorisine baktığımızda kendi kendimize şunu düşünüyoruz: İnsanlık tarihinde bu kadar derin bir etki yaratmış çok fazla ilaç kategorisi olmadı. Bir bakıma bu, gerçekten işe yarayan, geniş ölçekte uygulanabilen ilk önleyici sağlık müdahalesi" dedi. 

Aileden olmayan yedinci CEO

Aile dışından gelen yedinci CEO olarak Ricks, şirketi daha hızlı hareket etmeye, klinik araştırmalara daha agresif yatırım yapmaya ve tüketicilere doğrudan ulaşmaya yöneltti. 2024’te LillyDirect’i hayata geçirdi. Bu, hastaların kilo verme ve diyabet ilaçlarını doğrudan şirketten sipariş edebildiği ve kapılarına teslim alabildiği çevrim içi bir eczane programı. Ricks ayrıca bundan sonra neler olacağını planlamak için de çok zaman harcadı.

Dokuz yıl önce CEO olmadan önce Ricks, Lilly’nin antidepresan üreten bölümünden sorumluydu. O dönemde bu ilaçlar şirket için çok büyük bir iş koluydu. Şirket, Prozac’ın ardından gelen ilaçlar geliştirmişti ancak daha sonra bu ilaçların patentlerinin süresi doldu. Antipsikotik ilaç Zyprexa, 2011’de patent korumasını kaybetti; antidepresan Cymbalta’nın patent koruması ise 2013’te sona erdi.

Ricks, “Şirkette, iki büyük patent dönüm noktasına da kötü hazırlanıldığı bir dönemde yetiştim” diyor. Şirket içinde “YZ Yılları” olarak anılan bu dönem oldukça yıkıcıydı. (Prozac’ın patent korumasını kaybettiği 2001 yılı ise “X Yılı” olarak adlandırılıyordu.) Ricks’in hatırladığına göre yalnızca üç yıl içinde ilgili iş birimi şirketin karlılığının yüzde 60’ını kaybetti. Personel sayısını azaltmak ve araştırma projelerini iptal etmek onun göreviydi. CEO, “Bunu yapmak hiç eğlenceli değil. Eğer buradaysak amacımız ilaç üretmek. Böyle bir durumda ilaç üretmiyorsunuz. Tam tersini yapıyorsunuz; hayatta kalabilmek için küçülüyorsunuz" dedi. 

Brüt döviz rezervleri 64,5 milyar doları aştı

TCMB verilerine göre, 9 Ekim itibarıyla Merkez Bankasının brüt döviz rezervleri 4 milyar 241 milyon dolar arttı. Bu yükselişle birlikte brüt döviz rezervleri 64 milyar 567 milyon dolara ulaştı.

Söz konusu rezervler, bir önceki hafta olan 2 Ekim'de 60 milyar 326 milyon dolar seviyesinde bulunuyordu. Böylece döviz rezervlerinde belirgin bir toparlanma kaydedilmiş oldu.

Altın rezervlerinde sınırlı düşüş

Aynı dönemde Merkez Bankasının altın rezervlerinde ise küçük çaplı bir gerileme görüldü. Altın rezervleri geçtiğimiz haftaya kıyasla 54 milyon dolar azalış gösterdi.

Böylece altın rezervleri 107 milyar 62 milyon dolardan 107 milyar 8 milyon dolara indi. Altın rezervlerindeki bu düşüşe rağmen döviz rezervlerindeki güçlü artış, toplam rezervleri yukarı taşıdı.

Merkez Bankasının toplam rezervleri, 9 Ekim haftasında bir önceki haftaya göre 4 milyar 187 milyon dolar arttı. Toplam rezervler 167 milyar 388 milyon dolardan 171 milyar 575 milyon dolara yükseldi.

TCMB rezervlerinin ocak 2024'ten bu yana gelişimi

1. Tek seferlik eğitimler yerine sürekli öğrenmeyi benimseyin

İnsan kaynakları yöneticileri, çalışanlara yalnızca belirli dönemlerde eğitim vermek yerine, görev ve sorumluluklarına uygun, devamlılığı olan öğrenme programları oluşturmalı. Bu yaklaşım, yapay zekanın iş süreçlerini nasıl değiştirdiğini anlamayı ve çalışanların ihtiyaç duyacakları teknik ve insani becerileri uygulamalı olarak geliştirmelerini sağlayabilir. Öğrenme fırsatlarının kariyer gelişimiyle ilişkilendirilmesi de çalışanların motivasyonunu artırabilir.

Imani Carroll – impact.com

2. Teknik becerileri insani yeteneklerle birleştirin

Şirketler, yapay zeka araçlarının kullanımını öğretirken eleştirel düşünme, duygusal zeka ve yaratıcı problem çözme gibi insani yetenekleri de geliştirmeye odaklanmalı. Çalışanların kendi görevlerinde kullanabilecekleri yapay zeka araçlarıyla uygulama yapması, öğrendiklerini işlerine aktarmalarını kolaylaştırabilir. Mevcut becerilerin gelecekteki ihtiyaçlarla karşılaştırılması ve hedefli eğitimlerin desteklenmesi de bu sürecin bir parçası olmalı. Başarı kadar öğrenme isteğine ve yeni yöntemleri denemeye de değer verilmeli.

Jonathan Westover – Future State University

3. Yapay zekayla ortaya çıkan yeni roller için çalışanları hazırlayın

Yapay zekanın yaygınlaşması, insanlarla teknolojinin birlikte çalışmasını sağlayacak yeni görevleri de beraberinde getirebilir. İş akışlarını yöneten, insan ve yapay zeka arasındaki görev paylaşımını düzenleyen, çıktıların kalitesini denetleyen ve sorunları çözen uzmanlara ihtiyaç duyulabilir.

İnsan kaynakları ekipleri çalışanları yapay zeka çıktılarını inceleme, kaynakları doğrulama, istisnai durumları yönetme, kaliteyi izleme ve insan-yapay zeka iş akışlarını koordine etme konularında eğitebilir. Müşteri güveninin korunması ve sorunların doğru mercilere aktarılması da bu yetkinlikler arasında yer alıyor.

Dr. Timothy J. Giardino – myWorkforceAgents.ai

4. Eğitim programlarından önce işlerin nasıl değişeceğini belirleyin

Beceri geliştirme sürecine eğitim kataloglarından değil, işlerin analizinden başlanmalı. Şirketler öncelikle hangi görevlerin yapay zeka tarafından otomatikleştirileceğini, hangilerinin destekleneceğini ve hangilerinin dönüşeceğini belirlemeli. Ardından çalışanların yeni iş süreçlerinde ihtiyaç duyacağı yetenekler tespit edilmeli.

Bu analiz, öğrenme programlarının gerçek ihtiyaçlara göre tasarlanmasını ve çalışanların yeni becerilerini uygulayabilecekleri fırsatların oluşturulmasını sağlar. Amaç, çalışanları geçmişteki görevlerini daha hızlı yerine getirmeleri için eğitmek değil, değişen iş dünyasına hazırlamak olmalı.

Prithvi Singh Shergill – Entomo

5. Şirket içindeki yeni pozisyonları beceri geliştirmek isteyenlere açın

Beceri kazandırma, yalnızca eğitim programlarıyla sınırlı tutulmamalı; şirket içi işe alım ve kariyer planlamasının da bir parçası olmalı. Çalışanların önce eğitim alıp daha sonra uygun bir pozisyon bulmalarını beklemek yerine, yeni beceriler edinmeye istekli kişilere şirket içindeki pozisyonlara geçiş fırsatları sunulabilir.

Bu geçişin eğitim ve rehberlikle desteklenmesi, edinilen becerilerin kalıcı hale gelmesine yardımcı olur. Yeni yetkinliklerin gerçek iş deneyimiyle pekiştirilmesi, sertifika odaklı bir yaklaşımın ötesine geçilmesini sağlar.

Ritu Mohanka – VONQ

6. Genel yapay zeka eğitimleri yerine role özgü becerilere odaklanın

Çalışanlara genel yapay zeka eğitimleri vermek tek başına yeterli olmayabilir. İnsan kaynakları ekiplerinin öncelikle teknolojinin her bir rolü nasıl değiştirdiğini analiz etmesi, ardından çalışanların yeni görevlerinde başarılı olmak için hangi yetkinliklere ihtiyaç duyacağını belirlemesi gerekiyor.

Eğitim programları da bu ihtiyaçlar doğrultusunda tasarlanmalı. Böylece çalışanlar yalnızca yapay zekanın nasıl çalıştığını öğrenmekle kalmaz, teknolojiyi kendi işlerinde nasıl kullanabileceklerine ilişkin pratik deneyim de kazanır.

Sherri Reese – Salisbury University

7. Öğrenme fırsatları sunmadan önce beklentileri netleştirin

Çalışanların yapay zekanın hangi becerileri değiştirdiğini, hangi insani yeteneklerin önemini koruduğunu ve insanların teknolojiyle nasıl birlikte çalışacağını anlaması gerekiyor. Bu konuda net bir çerçeve oluşturulduktan sonra çalışanların gelişimini destekleyecek uygulamalı fırsatlar sunulabilir.

Zorlu görevler, farklı pozisyonlarda geçici görevlendirmeler, şirket içi iş değişiklikleri ve tersine mentorluk bu amaçla kullanılabilecek yöntemler arasında bulunuyor. Öğrenmenin sınıf ortamıyla sınırlı kalmaması, günlük iş deneyiminin de gelişim sürecine dahil edilmesi önem taşıyor.

Dominique Perry – Perry & Co.

8. Yapay zeka öğrenimini günlük iş akışlarına dahil edin

Çalışanların yeni beceriler kazanması için ayrı eğitim dönemleri düzenlemek yerine, yapay zeka araçlarının günlük iş süreçlerinde kullanılmasını sağlayan bir yaklaşım benimsenebilir. Çalışanlara yeni araçları denemeleri, gerçek iş sorunlarını çözmeleri ve hatalarından öğrenmeleri için uygun bir ortam sunulmalı.

Öğrenme faaliyetlerinin mevcut görevlerle doğrudan bağlantılı olması, çalışanların yeni araçları kullanma konusunda deneyim ve özgüven kazanmasını kolaylaştırabilir.

Nicole Cable – C3 Health

9. Farklı departmanları bir araya getiren projeler geliştirin

Yapay zeka iş yapış biçimlerini değiştirdikçe çalışanların yeni beceriler edinmesini sağlayacak uygulamalı deneyimlerin önemi artıyor. Farklı departmanlardan çalışanların birlikte görev aldığı projeler ve mevcut sorumluluklarının ötesine geçen işler, yeni yetkinliklerin geliştirilmesine katkıda bulunabilir.

Şirketlerin çalışanların sürekli öğrenme kapasitesine yatırım yapması, değişen görev ve sorumluluklara uyum sağlamalarını kolaylaştırabilir.

Kathy George – Spherion Staffing and Recruiting

10. Kişiselleştirilmiş öğrenme sistemleri kurun

İş dünyasındaki ihtiyaçların hızla değişmesi, şirketlerin gelecekte gerekecek her beceriyi önceden tahmin etmesini zorlaştırıyor. Bu nedenle insan kaynakları ekipleri, yalnızca eğitim sunmaya değil, çalışanların sürekli öğrenmesini sağlayacak sistemler kurmaya odaklanmalı.

Teknolojiyi, eğitim içeriklerini ve kurum kültürünü bir araya getiren öğrenme ekosistemleri, çalışanların ihtiyaçlarına göre gelişim fırsatları sunabilir. Öğrenmenin kişiselleştirilmesi ve günlük iş süreçlerine entegre edilmesi, şirketlerin yapay zekayla birlikte değişen gereksinimlere daha hızlı uyum sağlamasına yardımcı olabilir.

Jennifer Rozon – McLean & Company

11. Değişen görevlerden hareketle beceri ihtiyaçlarını belirleyin

Beceri geliştirme programları hazırlanırken ilk adım, eğitim seçeneklerini sıralamak değil, yapay zekanın mevcut işleri nasıl dönüştürdüğünü ortaya koymak olmalı. Hangi görevlerin değiştiği, çalışanların ilerleyen dönemde hangi yetkinliklere ihtiyaç duyacağı ve bu becerilerin kurum içinde kimlerde bulunduğu belirlenmeli.

Gelişim programlarının gerçek iş fırsatları ve kurum içi kariyer hareketliliğiyle ilişkilendirilmesi, çalışanların yeni beceriler kazanma sürecine daha somut bir hedefle yaklaşmasını sağlayabilir.

Jamie Aitken – Betterworks

12. Yapay zeka kullanımına yönelik role özgü yetkinlik çerçeveleri oluşturun

Şirketler yapay zekanın yaygınlaşmasını yalnızca bir teknoloji yatırımı olarak değil, insan kaynakları stratejisinin bir parçası olarak ele almalı. Bu süreçte çalışanların yeni teknolojiler nedeniyle kaygı duyması yerine, yapay zekanın işlerini nasıl destekleyebileceğini anlamaları sağlanmalı.

Role özgü yetkinlik çerçeveleri, çalışanlardan beklenen yeni becerileri netleştirebilir. Aynı zamanda yapay zeka araçlarının günlük görevlere nasıl entegre edileceğini göstererek çalışanların teknolojiyi kullanma konusundaki güvenini artırabilir.

Kristen Howe – Alexander Group

13. Gelecekteki beceri açıklarını iş gücü verileriyle belirleyin

İnsan kaynakları yöneticileri, beceri geliştirme programlarını geçmişteki görev tanımlarına göre değil, şirketin gelecekteki ihtiyaçlarına göre planlamalı. İş gücü verileri kullanılarak hangi yetkinliklerin yetersiz kalabileceği belirlenebilir ve bu alanlara yönelik hedefli eğitim programları oluşturulabilir.

Zorlu görevler ve şirket içi kariyer geçişleriyle desteklenen bu yaklaşım, çalışanların yeni beceriler kazanması için daha net gelişim yolları sunabilir.

Lexi Clarke – Payscale

14. Değişim yorgunluğunu azaltmak için çalışanların iyi olma halini gözetin

Beceri geliştirme programlarının başarılı olması, çalışanlara ne kadar bilgi aktarıldığının yanı sıra bu bilgileri öğrenmek ve uygulamak için ne kadar zamana ve enerjiye sahip olduklarıyla da ilgili. Yapay zekanın iş dünyasında yarattığı belirsizlik ve kaygı, öğrenme sürecini zorlaştırabilir.

Bu nedenle şirketler, çalışanların iyi olma halini de gelişim planlarının bir parçası olarak değerlendirmeli. Değişim yorgunluğunu azaltan ve çalışanların yeni becerileri özümsemesine imkan tanıyan bir çalışma ortamı oluşturulmalı.

Neepa Patel – WellRight

15. Eğitim fırsatlarında şeffaf seçim kriterleri uygulayın

Yapay zeka eğitimlerinde kimlerin öncelikli olarak fırsat bulacağı, şirketlerin dikkat etmesi gereken konulardan biri. Açık ve belgelenmiş kriterler bulunmadığında eğitim imkanları, yöneticilerin zaten daha görünür bulduğu çalışanlara yönlendirilebilir.

Bu riski azaltmak için eğitim programlarına katılım koşulları önceden açıklanmalı, başvuranlarla programa kabul edilenler takip edilmeli. Böylece fırsatlara erişimdeki olası eşitsizlikler belirlenebilir ve çalışanların gelişim imkanlarından daha adil biçimde yararlanması desteklenebilir.

Houman Akhavan – GCheck

Yıllardır enerji, yatırım ve jeopolitika ile uğraşıyorum. Petrolün nerede üretildiğini, doğal gazın hangi pazarlara satıldığını, boru hatlarının hangi ülkelerden geçtiğini sayısız uluslararası toplantıda tartıştık.

Ama bugün çok daha belirginleşen bir gerçek var: Petrolü ve doğal gazı üretmek başka, onu güvenli biçimde dünya pazarlarına ulaştırabilmek bambaşka.

Bir tanker Hürmüz’den geçemediğinde bedelini yalnızca Körfez ülkeleri ödemiyor. Çin’deki sanayici, Avrupa’daki tüketici, Türkiye’deki nakliyeci de ödüyor. Sigorta primleri, navlun maliyetleri ve enerji fiyatları yükseliyor.

Dünya ekonomisi birbirine hiç olmadığı kadar bağlı. Fakat bu devasa sistemin can damarları hâlâ birkaç dar deniz geçidine bağımlı.

Hürmüz’deki kriz dünyayı sarsıyor

ABD Enerji Enformasyon İdaresi’nin (EIA) Ağustos 2026 verilerine göre Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrol ve petrol ürünleri, 2025’in son çeyreğindeki günlük 21,6 milyon varilden 2026’nın ikinci çeyreğinde 4,9 milyon varile geriledi.

Yaklaşık yüzde 77’lik olağanüstü bir daralma.

Katar’ın LNG ihracatındaki kesintiler de enerji güvenliğinin yalnızca petrol meselesi olmadığını gösterdi.

Eylül ayında Brent petrolün ortalama 114 dolara yükselmesi, Körfez’deki çatışmaların küresel ekonomiye nasıl yansıdığının göstergesi.

Üstelik Hürmüz’ü baypas eden boru hatları bile saldırılara karşı tamamen güvenli değil.

Enerji güvenliğinde artık yalnızca alternatif güzergâh bulmak değil, kriz sırasında o güzergâhı çalışır tutmak da önemli.

Dünyanın petrol yolları değişiyor

EIA’nın 2026 ikinci çeyrek verileri çarpıcı: Malakka’dan günlük 16,6 milyon, Hürmüz’den 4,9 milyon, Ümit Burnu’ndan 9,4 milyon, Babülmendep’ten 8,1 milyon, Süveyş ve SUMED üzerinden 5,8 milyon, Türk Boğazları’ndan 4,1 milyon varil petrol ve petrol ürünü taşındı.

Bu rakamlar aynı petrolün farklı geçişlerde sayılabilmesi nedeniyle toplanamaz. Ayrıca savaş koşullarında gemilerin konum bildirimlerinin kesilmesi ölçümlerde belirsizlik yaratıyor.

Yine de eğilim açık: Küresel ticaret daha pahalı, daha uzun ve daha riskli güzergâhlara uyum sağlamaya çalışıyor.

Çin’in Malakka bağımlılığını azaltmak için Rusya, Orta Asya, Myanmar ve Pakistan üzerinden bağlantılar geliştirmesi tesadüf değil.

Kızıldeniz’deki saldırılar ise Süveyş yerine Ümit Burnu’nu tercih eden gemilerin sayısını artırdı. UNCTAD’a göre Mayıs 2025 başında Süveyş’ten geçen gemi tonajı 2023 ortalamasının yaklaşık yüzde 70 altındaydı.

Bir zamanlar küreselleşme mesafeleri kısaltıyordu. Şimdi jeopolitik çatışmalar yeniden uzatıyor.

Türkiye’nin avantajı, ama aynı zamanda açmazı

Türk Boğazları’ndan günlük petrol akışı 2025 sonunda 3,7 milyon varilken 2026’nın ikinci çeyreğinde 4,1 milyona yükseldi.

Ancak Türkiye’nin stratejik değeri yalnızca İstanbul ve Çanakkale Boğazları’ndan ibaret değil.

Bakü-Tiflis-Ceyhan, Irak-Türkiye petrol hattı, TANAP, TürkAkım ve Karadeniz gazı birlikte düşünüldüğünde Türkiye önemli bir enerji bağlantı merkezi.

Irak’la Ağustos 2026’da varılan yeni petrol hattı düzenlemesi günlük 750 bin varillik kapasiteyi kapsıyor. Fakat eylül ayında Ceyhan’a fiilî akış yaklaşık 200 bin varildi.

Kapasite başka, gerçekleşen ticaret başka.

Yaklaşık 17 milyar dolarlık Irak Kalkınma Yolu da Körfez’i Türkiye üzerinden Avrupa’ya bağlama potansiyeli taşıyor. Ama güvenlik, finansman ve ticari yük garantisi olmadan haritadaki çizgiler gerçek koridorlara dönüşmez.

Baypas edilmek kader değil

Rusya-İran-Hindistan Kuzey-Güney Koridoru, Çin’in Orta Asya demiryolları, Gwadar ve Çabahar limanları Türkiye’yi otomatik olarak devre dışı bırakmıyor. Farklı pazarları birbirine bağlıyorlar.

Dünya Bankası’nın Eylül 2026 değerlendirmesi, gerekli yatırımlar ve reformlarla Orta Koridor ticaretinin 2040’a kadar üç kattan fazla artabileceğini öngörüyor.

Ancak limanlar, demiryolları, gümrükler ve Hazar geçişlerindeki darboğazlar giderilmeden bu potansiyel gerçekleşmez.

Türkiye’nin hedefi yalnızca üzerinden petrol, doğal gaz ve konteyner geçen bir köprü olmak olmamalı. Ceyhan’da enerji ticareti, limanlarda lojistik, İstanbul’da finansman, Anadolu’da sanayi ve teknoloji değeri yaratmalı.

Bunun için güvenilir hukuk, öngörülebilir ekonomi politikaları, güçlü altyapı ve komşularla akılcı diplomasi şart.

Tarih boyunca büyük güçler yalnızca kaynakları değil, ticaret yollarını da kontrol etmeye çalıştı. Bugün petrolün yanına kritik mineraller, elektrik bağlantıları ve veri kabloları eklendi.

Türkiye’nin asıl meselesi yeni yolların kendisini baypas etmesi değil, bu yolların yarattığı ekonomik değerden yeterince pay alamaması.

Coğrafyamız değişmeyecek. Ama onu nasıl değerlendirdiğimiz değişebilir.

Dünyanın mecburen içinden geçtiği ülke olmak yerine, dünyanın güvenle çalışmayı tercih ettiği ülke olmalıyız.

Çünkü yeni büyük oyunda haritada doğru yerde bulunmak avantajdır; o konumu refaha ve stratejik güce dönüştürmek ise yönetim başarısıdır.

Allianz Trade'in Geleneksel Sermayeden Stratejik Yatırımlara: Avrupa'nın Rekabetçi Bir Otomotiv Sanayisi Oluşturma Yol Haritası başlıklı raporu, Avrupa'nın karşı karşıya olduğu rekabet baskısının boyutlarını ortaya koydu.

Çinli markaların Avrupa'daki satışları 1 milyonu aştı

Çinli otomobil üreticilerinin AB pazarındaki payı son yıllarda yaklaşık yüzde 2'den yüzde 10'a yaklaştı. Çinli markaların Avrupa'daki toplam satışları da ilk kez 1 milyon adedi geçti.

Çinli üreticilerin yükselişi, özellikle elektrikli ve şarj edilebilir hibrit araç segmentlerinde belirginleşti. Bu markaların Avrupa'daki tamamen elektrikli otomobil pazarındaki payı yüzde 16'ya, şarj edilebilir hibrit araç pazarındaki payı ise yüzde 26'ya ulaştı.

Avrupa otomobil pazarı, 2026'nın ocak-ağustos döneminde geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 5 büyüdü. Aynı dönemde tamamen elektrikli otomobil satışları yaklaşık yüzde 45 artış gösterdi. Elektrikli modellerin yeni araç tescillerindeki payı yüzde 22'ye yükselerek benzinli otomobillerle aynı seviyeye geldi.

Ülkeler arasındaki farklar ise devam etti. Tamamen elektrikli otomobillerin yeni satışlardaki payı Fransa'da yüzde 30, Almanya'da yüzde 26 olarak kaydedildi. İtalya ve İspanya'da bu oran yüzde 10'un altında kaldı.

Paris Otomobil Fuarı'nda Çinli markaların ağırlığı arttı

Çinli üreticilerin Avrupa'daki yükselişi otomobil fuarlarına da yansıdı. Rapora göre, 2026 Paris Otomobil Fuarı'nda yer alan markalar arasında Çinli şirketlerin payı 2024'te yüzde 23 iken bu yıl yüzde 50'ye çıktı. Avrupalı markaların payı ise aynı dönemde yüzde 68'den yüzde 39'a geriledi.

Çinli üreticiler, fiyat rekabetinin yanı sıra teknolojik özellikleri ve satış sonrası hizmet ağlarını genişletmeleri sayesinde Avrupa'da daha fazla tüketiciye ulaşıyor.

Bu gelişmeler, AB ile Çin arasındaki otomotiv ticaretinin yönünü de değiştirdi. Geçmişte yaklaşık 20 milyar euroya ulaşan AB'nin Çin karşısındaki otomotiv dış ticaret fazlası, zaman içinde açığa dönüştü.

Çin'in elektrikli ve hibrit araç ihracatı ikiye katlandı

Avrupa'nın Çin'e otomobil ihracatı son iki yılda gerilerken, Çin'den AB'ye yapılan elektrikli ve hibrit araç sevkiyatları hız kazandı.

2026'nın ilk yarısında Çin'in AB'ye elektrikli ve hibrit araç ihracatı iki katına çıkarak 14,2 milyar dolara yükseldi. Hibrit araç sevkiyatındaki artış ise yüzde 206 oldu.

AB'nin Çin menşeli elektrikli otomobillere uyguladığı ve yüzde 35'e kadar ulaşan ek gümrük vergileri, Çinli üreticilerin Avrupa pazarındaki büyümesini durdurmadı. Üreticiler, hibrit modellere yönelerek satışlarını artırmayı sürdürdü.

Alman otomotiv devlerinin katma değeri geriledi

Çinli markaların pazar payını artırması, Avrupa'nın köklü üreticileri üzerindeki baskıyı da büyütüyor. Rapora göre Almanya'nın üç büyük otomobil üreticisinin Avrupa ve Çin pazarlarındaki payları 2021'den bu yana geriledi.

Bu şirketlerin Avrupa'da araç başına yarattığı katma değer de 2026'nın ilk yarısında, 2021-2022 dönemine kıyasla yüzde 30 ila yüzde 45 azaldı.

Raporda, Alman üreticilerin hem Avrupa hem de Çin pazarında 2030'a kadar 3'er yüzde puan daha pazar payı kaybetmesi halinde yaklaşık 3 milyar euro ek katma değer kaybıyla karşılaşabileceği öngörüldü.

Çinli şirketlerin Avrupa'daki batarya yatırımları büyüyor

Çinli üreticilerin Avrupa'daki etkisi yalnızca araç satışlarıyla sınırlı kalmıyor. Batarya üretimine yönelik yatırımlar da kıtadaki rekabetin önemli bir parçası haline geliyor.

Açıklanan yatırım projeleri temelinde yapılan tahminlere göre, Çinli üreticilerin Avrupa'daki batarya üretim kapasitesindeki payının 2030'a kadar yüzde 15'ten yüzde 37'ye yükselmesi bekleniyor. Henüz kesinleşmeyen projelerin de hayata geçirilmesi durumunda bu oranın yüzde 45'e ulaşabileceği hesaplanıyor.

Avrupa'nın batarya ticaretindeki açık da büyümeye devam ediyor. Bölgenin batarya ticaret açığı 2025'te 47 milyar euro olurken, Temmuz 2026 itibarıyla yıllıklandırılmış verilerde 57 milyar euroya çıktı.

Raporda, Avrupa otomotiv sanayisinin küresel rekabetteki konumunu koruyabilmesi için batarya teknolojileri, yazılım ve yarı iletkenler alanındaki yatırımlarını artırması gerektiğine dikkat çekildi.

The Wall Street Journal'ın Dow Jones Market Data verilerine dayandırdığı habere göre Apple hisseleri, daha önce altı işlem gününde seans içinde 5 trilyon doların üzerine çıkmış ancak kapanışta bu seviyeyi koruyamamıştı. Son kapanışla birlikte şirket, söz konusu eşiği ilk kez gün sonuna kadar aşmış oldu.

Yahoo Finance verilerine göre Apple hisseleri 2026 başından bu yana yaklaşık yüzde 26, son 12 ayda ise yüzde 40 değer kazandı. Şirketin piyasa değeri Ekim 2025'te 4 trilyon doları aşmıştı.

Tim Cook döneminin ardından rekor

Apple'ın 5 trilyon dolarlık piyasa değerine ulaşması, şirketin üst yönetimindeki değişimin hemen ardından geldi. 2011'den bu yana CEO'luk görevini yürüten Tim Cook, 1 Eylül 2026'da görevini donanım mühendisliğinden sorumlu yönetici John Ternus'a devretti.

Cook'un yaklaşık 15 yıllık yönetimi boyunca Apple'ın piyasa değeri yaklaşık 13 kat arttı. Bu dönemde yıllık iPhone satışları neredeyse dört katına çıkarken hizmetler iş kolunun yıllık geliri 10 milyar dolardan 100 milyar doların üzerine yükseldi.

Apple Watch ve AirPods da Cook döneminde şirketin ürün portföyüne katıldı. Bu iki ürün grubunun yıllık toplam geliri 30 milyar doları aşarken Apple, hisse geri alımları ve temettü ödemeleri için 1 trilyon dolardan fazla kaynak kullandı.

Yeni CEO Ternus'un önünde ise büyümeyi sürdürmenin yanı sıra yapay zeka alanındaki rekabet ve yükselen üretim maliyetlerini yönetme gibi başlıklar bulunuyor.

iPhone satışları ve yeni ürünler etkili oldu

Apple hisselerindeki yükselişte 2026 boyunca güçlü seyreden iPhone satışları da etkili oldu. Yahoo Finance'ın haberine göre kullanıcıların yeni modellere geçişini hızlandıran yenileme döngüsü, şirketin gelirlerine katkı sağladı.

Şirket, iPhone ve bilgisayar ürünlerinin yanı sıra akıllı ev pazarındaki varlığını genişletmeye yönelik adımlar attı. Tim Cook'un görevden ayrılmasından bir gün önce, 31 Ağustos'ta HomeView adlı akıllı ev cihazını tanıtan Apple, bu ürünle yapay zeka destekli Siri asistanını ev ortamına taşımayı hedefliyor.

Duvara monte edilebilen veya masa üzerinde kullanılabilen, iPad benzeri cihaz; Amazon ve Google'ın güçlü olduğu akıllı ev pazarında Apple'ın rekabet gücünü artırma planının bir parçası olarak öne çıkıyor. Şirket, 13 Ekim'de New York'ta düzenlenen etkinlikte de yeni akıllı ev ürünlerini tanıttı.

Apple'ın ürün stratejisindeki bir diğer adım ise 1.999 dolarlık fiyatla satışa sunulan katlanabilir iPhone Duo oldu. Yahoo Finance'a göre yeni model, iPhone ürün grubunun ortalama satış fiyatını yükselterek şirketin kârlılığına katkıda bulunabilir.

Bloomberg'den Mark Gurman'ın aktardığı bilgilere göre Apple, ekim ayının ilerleyen günlerinde ilk dokunmatik ekranlı MacBook modelini ve yenilenen iPad'lerini de tanıtmaya hazırlanıyor.

Google iş birliğiyle yapay zeka hamlesi

Apple'ın hisse performansını destekleyen gelişmeler arasında yapay zeka stratejisindeki değişim de yer aldı. Şirket, üretken yapay zeka alanında rakiplerinin gerisinde kaldığı yönündeki eleştirilerle karşı karşıya kalmıştı.

Apple Intelligence platformunu 2024'te tanıtan şirket, duyurduğu bazı özellikleri planlanan tarihlerde kullanıma sunamadı. Özellikle Siri'nin yapay zeka yeteneklerinin geliştirilmesindeki gecikmeler, Apple'ın Google ve Microsoft gibi rakipleriyle rekabet kapasitesine ilişkin soru işaretleri yarattı.

Bu süreçte Google ile iş birliğine giden Apple, teknoloji şirketinin bazı yapay zeka modellerinden yararlanmaya başladı. The Wall Street Journal'ın haberine göre Google'ın desteğiyle yeniden geliştirilen Siri'nin yapay zeka sürümü sonbaharda kullanıma sunuldu. Bununla birlikte yazılımın bazı özellikleri rakip ürünlerin gerisinde bulunuyor.

Yahoo Finance, Siri dahil Apple Intelligence kapsamındaki güncellemelerin yatırımcıların şirkete yönelik değerlendirmelerini olumlu etkilediğini, ancak bazı özelliklerin hâlâ beta aşamasında olduğunu aktardı.

Apple'ın bu alandaki önemli avantajlarından biri, geliştirdiği yapay zeka özelliklerini dünya genelinde geniş bir kullanıcı kitlesine sahip iPhone modellerine entegre edebilmesi.

Çip maliyetlerindeki artış baskı yaratıyor

Rekor piyasa değerine ulaşmasına rağmen Apple, artan üretim maliyetleri nedeniyle zorlu bir dönemle karşı karşıya. The Wall Street Journal'a göre yapay zeka veri merkezlerine yönelik talep, bellek ve depolama çiplerinde arz sıkıntısını artırdı. Bu durum iPhone, iPad ve Mac bilgisayarlarda kullanılan bileşenlerin maliyetlerini yükseltti.

Apple, artan maliyetlerin bir bölümünü ürün fiyatlarına yansıtmaya başladı. Şirket, yeni modellerin piyasaya çıkmasıyla normalde fiyatı düşürülen bazı eski iPhone modellerinde de fiyat artışına gitti.

Fiyatların yükselmesi, tüketicilerin cihazlarını yenileme kararlarını ertelemesine neden olabilir. Bu durum, iPhone satışlarının şirketin gelirleri açısından taşıdığı önem nedeniyle yakından izleniyor.

Yatırımcılar Apple'ın iş modeline güveniyor

Apple'ın 5 trilyon dolarlık piyasa değerine ulaşması, teknoloji şirketlerinin yapay zeka yatırımlarını hızlandırdığı bir dönemde gerçekleşti. Ancak şirket, Microsoft, Google ve Meta gibi rakiplerinden farklı olarak veri merkezlerine yönelik büyük ölçekli harcamalar yerine donanım satışları ve hizmet gelirleri üzerinden büyümeyi sürdürüyor.

The Wall Street Journal'a göre Apple'ın öngörülebilir gelir modeli ve rakiplerine kıyasla daha sınırlı sermaye harcamaları, yatırımcıların şirkete yüksek değer biçmesinde etkili oluyor.

Şirketin gelir artış hızı S&P 500 endeksindeki ortalamanın altında kalmasına rağmen hisseleri daha yüksek bir değerleme çarpanıyla işlem görüyor. Bu tablo, yatırımcıların Apple'ın mevcut iş modelinin uzun vadede kârlılığını koruyacağına yönelik beklentilerini yansıtıyor.

Nitekim 14 Ekim'de ABD borsalarında teknoloji hisselerinin önemli bir bölümü gerilerken Apple hisseleri günü yükselişle tamamladı.

5 trilyon doları aşan ilk şirket Nvidia olmuştu

Apple'dan önce 5 trilyon dolarlık piyasa değerini aşan tek halka açık şirket, ABD merkezli çip üreticisi Nvidia oldu. Nvidia, 29 Ekim 2025'te bu seviyeye ulaşarak dünyada 5 trilyon dolar piyasa değerini gören ilk halka açık şirket unvanını aldı.

Şirketin değerindeki yükselişte, yapay zeka uygulamalarına yönelik talep ve veri merkezlerinde kullanılan gelişmiş işlemcilere verilen siparişler belirleyici oldu. Nvidia'nın piyasa değerinin 4 trilyon dolardan 5 trilyon dolara çıkması yaklaşık üç ay sürdü.

Nvidia hisseleri, ChatGPT'nin Kasım 2022'de kullanıma sunulmasından bu yana yaklaşık 12 kat değer kazandı. Şirketin CEO'su Jensen Huang'ın yaklaşık 500 milyar dolarlık yapay zeka çipi siparişine ilişkin açıklaması da yükselişi destekleyen gelişmeler arasında yer aldı.

15 Ekim 2026 itibarıyla Nvidia'nın piyasa değeri yaklaşık 5,33 trilyon dolar seviyesinde bulunuyor. Apple ise 14 Ekim'deki kapanışta 5,005 trilyon dolara ulaşarak 5 trilyon doların üzerinde kapanış yapan ikinci halka açık şirket oldu.

Pekin açısından bakıldığında geçen hafta varılan anlaşma, hesaplanmış ve tek seferlik bir tavizdi. Çin, belki ilkesel açıdan geri adım attı ancak bloğa yıllık 560 milyar doların üzerinde olan ihracatının yalnızca çok küçük bir bölümünü feda ediyordu. Çin devlet medyası, “AB müzakereler sırasında yeni oyunlara başvurursa” karşılık verileceği uyarısında bulundu.

“Emsal teşkil etmeyecek”

Çin Ticaret Bakanlığı’na daha önce danışmanlık yapmış olan Tu Xinquan, “Bu, özel bir düzenleme ve diğer sektörler için emsal teşkil etmeyecek. Çin, otomotiv sektörünün Avrupa açısından özel bir öneme sahip olduğunun farkında” dedi. Xinquan ayrıca Almanya ile iyi ticari ilişkilerin de bu kararda etkili olduğunu belirtti. Şu anda Pekin’deki Uluslararası İşletme ve Ekonomi Üniversitesine bağlı Çin DTÖ Araştırmaları Enstitüsünün dekanı olan Tu, “Karşı taraf şansını zorlamaya devam ederse Çin’in karşı saldırıdan başka seçeneği kalmaz” diye konuştu.

AB, hibrit otomobillerin listesindeki yalnızca ilk kalem olduğunu şimdiden açıkça ortaya koydu. Bloomberg’e konuşan kaynaklara göre Almanya, bloğun kimyasallar ve makine mühendisliği dahil olmak üzere çeşitli sektörlerdeki Çin ithalatına benzer sınırlamalar getirmesi için baskı yapacak. İlaç sektörü de olası hedefler arasında yer alacak.

“Dengesizlikler otomotiv sektörüyle sınırlı değil”

Brüksel ayrıca, Çin’den hızla artan ithalatın yerel üreticileri tehdit ettiği mobilya ve scooter gibi ürünleri de belirledi. Eğer bloğun elde edebileceği tek sonuç otomobil anlaşması olursa, AB’nin geçen ay rekor seviye olan 34,8 milyar dolara ulaşan Çin karşısındaki ticaret açığı neredeyse hiç azalmayacak. AB’nin en üst düzey ekonomi yetkilisi Valdis Dombrovskis Bangkok’ta yaptığı açıklamada, “AB ile Çin arasındaki ticaretteki dengesizlikler yalnızca otomotiv sektörüyle sınırlı değil. Bu çalışmayı diğer farklı sektörlerde de sürdürmemiz gerekiyor” ifadelerini kullandı. 

Üstelik otomobil anlaşması bile henüz tümüyle onaylanmış değil. AB, aralık ayından itibaren Çin’den ithal edilen hibrit otomobillere yıllık 350 bin adetlik bir üst sınır getireceğini açıkladı. Bu miktar, bu yıl için beklenen sayının yarısından az. Bloomberg Economics’in hesaplamalarına göre bu sınırlama, Çin’in Avrupa’ya yaptığı toplam satışları yaklaşık yüzde 1,5, küresel ihracatını ise yüzde 0,2 oranında azaltacak. Çin, söz konusu rakamı doğrudan doğrulamadı. Ancak iki tarafın, 2025 yılında 302 bin adet olan otomobil satışlarından hareketle “yukarı yönlü bir düzenleme” öngördüğünü belirtti.

Tartışmalı ticaret konularından en az birinde anlaşmaya varılması, karşılığında önemli kazanımlar sağlayabilir. Çin’in iç ekonomisindeki durgunluk nedeniyle ülkenin büyümesi büyük ölçüde ihracata dayanıyor. ABD ile yaptığı ticari ateşkes yalnızca ocak ayına kadar uzatılmış durumda. Bu da Pekin’e başka bir cephede gerilimi tırmandırmaktan kaçınmak ve Avrupa ile ilişkilerini daha az çatışmacı bir çizgide tutmak için teşvik sağlıyor. Hong Kong Üniversitesinde öğretim görevlisi olan Martin Sebena, “Avrupa müzakereleri başarısızlık olarak görürse ABD’nin tutumuna daha fazla yaklaşabilir. Çin’in kaçınmak isteyeceği bir durum da bu” dedi. 

Nadir toprak elementleri pazarlığı

Geçen hafta, bloğun en büyük ekonomileri olan Almanya ve Fransa, AB’ye Çin’i bloğun devasa tek pazarından tamamen dışlama yetkisi verecek yeni araçlar geliştirilmesi çağrısında bulundu. “İkinci vuruş” aracı olarak adlandırılan bu mekanizma, Pekin’in nadir toprak elementleri tedarikini kesmesini önlemede güçlü bir caydırıcı işlev görebilir.

Bu mıknatıslar, Pekin için güçlü bir pazarlık kozu oldu. Görüşmelere aşina kişilere göre Çin, nadir toprak elementlerinin Avrupa’daki bir şirkete yeniden tedarik edilmesini sağlama karşılığında, ASML Holding’in tedarik zincirinde yer alan bir Çinli şirkete uygulanan kısıtlamaların kaldırılması konusunda AB ile görüşmeler yürütüyor. Söz konusu şirket, nadir toprak elementleri olmadan iflas etme riskiyle karşı karşıyaydı.

Natixis’in Asya-Pasifik başekonomisti Alicia García Herrero, Pekin’in otomobil konusunda verdiği tavizlerin amacının “Avrupa Konseyinin daha sert bir araç seti oluşturulmasını zorunlu kılmasını önlemek” olduğunu söyledi. Ancak bu hamlenin başarılı olacağının garantisi yok. Bazı Çinli analistler, yalnızca Avrupalı ticaret müzakerecilerinin değil, diğer ülkelerin hükümetlerinin de kendi çıkarları doğrultusunda kullanabilecekleri bir emsal görebileceğinden endişe ediyor.

Çin’in rekor ticaret fazlası

Dünyanın üretim merkezi olan Çin’e yönelik Batı’nın “aşırı kapasite” suçlamaları Pekin’de büyük ölçüde reddediliyor. Ancak bu suçlamalar başka yerlerde giderek daha fazla kabul görüyor. Pek çok ülke, hem otomotiv sektöründe hem de diğer alanlarda Çin mallarının kendi pazarlarına büyük miktarlarda akın etmesinin boyutları konusunda alarm veriyor.

Çin’in bu yıl şimdiye kadarki ihracatı, ülkeyi 2025’te kaydedilen 1,2 trilyon dolarlık rekor ticaret fazlasını aşma yoluna sokuyor. Bununla birlikte, çiplerin ve petrol gibi emtiaların fiyatlarındaki hızlı yükseliş, rakamları olduğundan daha yüksek gösteriyor. Buna rağmen Eurasia Group’tan Gerard DiPippo’ya göre Çin’in Avrupa’ya verdiği tavizin dünya çapında zincirleme bir etki yaratması riski çok yüksek değil. DiPippo, “Diğer ticaret ortakları da aynı yöntemi deneyecek mi? Çok az ülke AB’nin sahip olduğu pazarlık gücüne sahip. Pekin’in şikayet eden tüm muhataplarına aynı şekilde davranacağını sanmıyorum” dedi. Ancak bu durum, bloğun liderlerinin otomobillerin ötesine geçen tavizler talep etmek üzere yeniden masaya dönmesi halinde Avrupa ile gerilimin tırmanması ihtimalini ortadan kaldırmıyor.

Wall Street Journal'ın konuya yakın kaynaklara dayandırdığı habere göre UBS, ABD'de bir finans kuruluşunu satın alarak faaliyet merkezini bu ülkeye taşımayı, Avrupalı bir bankayla birleşmeyi veya bir ABD bankasına satılmayı olası senaryolar arasında tutuyor.

Bu seçenekler, İsviçre hükümetiyle banka arasında sermaye düzenlemeleri konusunda yaşanan görüş ayrılığının, UBS'nin gelecekteki faaliyet yapısını da etkileyebileceğine işaret ediyor.

Yeni düzenleme 20 milyar dolarlık ek sermaye gerektirebilir

İsviçre hükümetinin planı, UBS'nin yurt dışındaki iştiraklerinin yüzde 100 oranında çekirdek sermayeyle desteklenmesini öngörüyor. Teklifin yürürlüğe girmesi durumunda bankanın yaklaşık 20 milyar dolar tutarında ilave Ortak Özkaynak Kademe 1 (CET1) sermayesi bulundurması gerekebileceği belirtiliyor.

Mevcut düzenlemeler kapsamında UBS'nin yabancı birimlerini desteklemek için en az yüzde 60 oranında, büyük ölçüde CET1 sermayesinden oluşan bir kaynak bulundurması gerekiyor. Yeni plan, bu eşiği yüzde 100'e çıkarmayı hedefliyor.

Söz konusu değişiklik, bankanın sermaye yapısında önemli bir dönüşüm gerektirirken ek kaynak ihtiyacını da beraberinde getirebilir.

UBS, sermaye şartlarının rekabet gücünü zayıflatacağını savunuyor

UBS, hükümetin önerdiği yüzde 100'lük sermaye zorunluluğunun gereğinden fazla katı olduğunu düşünüyor. Banka, düzenlemenin uygulanmasının uluslararası rakipleri karşısındaki rekabet konumunu olumsuz etkileyebileceği görüşünde.

İsviçre'nin büyük bankalara yönelik daha sıkı kurallar getirme girişimi, 2023 yılında Credit Suisse'in UBS tarafından devralınmasının ardından gündeme gelmişti. Bu süreçte bankacılık sistemindeki risklerin azaltılması ve büyük finans kuruluşlarının olası kayıplara karşı daha güçlü sermaye yapısına sahip olması hedefleniyor.

UBS'nin genel merkezini yurt dışına taşıma ihtimalini de içeren planları, sermaye yükümlülüklerine ilişkin anlaşmazlığın bankanın uzun vadeli stratejisi üzerinde etkili olabileceğini ortaya koyuyor. Bununla birlikte, değerlendirilen seçenekler bankanın kesin bir taşınma veya satış kararı aldığı anlamına gelmiyor.

Öne çıkanlar

• Wall Street Journal’ın haberine göre eş CEO’lar Greg Peters ve Ted Sarandos çalışanlara gönderdikleri bir e-postada, işten çıkarmaların büyük bölümünün ürün, teknoloji, hukuk ve insan kaynakları ekiplerini etkileyeceğini belirtti.

• Bu kesintiler, şirketin 2022’den bu yana gerçekleştirdiği en büyük tek seferlik iş gücü azaltımını temsil ediyor. İşten çıkarmalar, Sarandos’un bir ay önce Bloomberg’in düzenlediği bir etkinlikte şirketin “istediğim kadar hızlı büyümediğini” söylemesinin ardından geldi.

• Netflix hisseleri, bu haberden etkilenmedi ancak analistlerin genel izleyici etkileşiminde düşüş ve şeffaflıkta azalma tespit etmesiyle yıl başından bu yana yaklaşık yüzde 22 değer kaybetti.

• Huber Research analisti Craig Huber, Netflix’in hisse notunu iki kademe düşürerek "al" seviyesinden "sat" seviyesine çekti. Ayrıca şirketin üçüncü çeyrek bilanço açıklaması öncesinde 12 aylık hedef hisse fiyatını 85 dolardan 70 dolara indirdi.

• Netflix’in yılın başında açıkladığı abone sayısı 325 milyondu. Şirket, abone verilerini en son o dönemde kamuoyuyla paylaşmıştı.

Arka plan

Netflix, on yılı aşkın bir süre boyunca yayın sektörünün tartışmasız lideri oldu ve geleneksel Hollywood stüdyolarını bir silahlanma yarışına sürükleyerek 200’den fazla yayın hizmetinin ortaya çıkmasına yol açtı. Ancak pandemi döneminde abone sayısının benzeri görülmemiş bir hızla artması, Netflix’i büyüme sınırına taşıdı ve şirketi yalnızca yeni aboneler kazanmaya odaklanmaktan gelirlerini en üst düzeye çıkarmaya yöneltti. Şirket, son yıllarda dünya genelinde şifre paylaşımına karşı kapsamlı bir önlem süreci yürüttü, reklam destekli daha ucuz bir abonelik paketi başlattı ve Amerikan futbolu ligi NFL maçları ile boks karşılaşmaları gibi canlı yayınların haklarını satın almaya daha fazla ağırlık verdi.

Sarandos  Bloomberg etkinliğinde yaptığı açıklamada, Netflix’in yıllık 20 milyar dolarlık içerik yatırımının yaklaşık yüzde 5’ini canlı yayınlara ayırdığını belirtti. Bu etkinliklerin “çok sayıda yeni abonelik” getirdiğini ancak toplam izlenmelerin yalnızca yaklaşık yüzde 1’ini oluşturduğunu söyledi. Abone artışı ve izleyici etkileşimi istikrarlı biçimde yavaşlarken Wall Street analistleri de şirketin hisseleri için art arda birden fazla not indirimi yayımladı.

Eylül ayında gelir ve gider tablosu

Eylül ayında bütçe gelirleri geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 22,7 oranında arttı. Bu artışla birlikte gelirler toplamda 1 trilyon 253 milyar 149 milyon liraya yükseldi.

Aynı ayda bütçe giderlerindeki artış ise yüzde 34,1 olarak hesaplandı. Giderler eylül ayında toplam 1 trilyon 785 milyar 391 milyon liraya ulaştı. Açıklanan bu rakamların ardından merkezi yönetim bütçesinin eylül ayında 532 milyar 242 milyon lira açık verdiği görüldü.

Dokuz aylık bütçe açığı 1,8 trilyon lirayı aştı

Yılın ocak-eylül dönemini kapsayan dokuz aylık makro veriler de kamuoyuyla paylaşıldı. Bu dönemde bütçe gelirleri geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 34,5 artış gösterdi. Böylece gelirler toplamda 12 trilyon 107 milyar 800 milyon liraya çıktı.

Dokuz aylık süreçte bütçe giderleri ise yüzde 36,4 oranında yükseldi. Yılın ilk dokuz ayındaki toplam gider 13 trilyon 948 milyar 130 milyon lira oldu. Sonuç olarak, ocak-eylül döneminde merkezi yönetim bütçesinde toplam 1 trilyon 840 milyar 330 milyon liralık açık oluştu.

Sermaye Piyasası Kanunu'nun 96'ncı maddesinin birinci fıkrası ve ilgili düzenlemeler çerçevesinde alınan karar, şirketin farklı tarihlerde yaptığı üç başvuruyu kapsıyor.

19 milyar TL'lik borçlanma planı

SPK'nın karar kapsamına aldığı başvurulardan ilki, Tera Yatırım'ın 9 Eylül 2025'te yaptığı borçlanma aracı ihracı başvurusu oldu.

Şirket, yurt içinde halka arz edilmeksizin nitelikli yatırımcılara satılmak üzere 19 milyar TL'ye kadar borçlanma aracı ihraç etmeyi planlıyordu. Söz konusu başvuru, Kurulun son kararıyla işlemden kaldırıldı.

Emre Tezmen'e tahsisli 50 milyar TL'lik sermaye artırımı

İşlemden kaldırılan ikinci başvuru, 17 Mart 2026 tarihli tahsisli sermaye artırımı talebiydi. Şirketin planına göre, mevcut ortakların yeni pay alma hakları tamamen kısıtlanacak ve yeni paylar şirketin pay sahiplerinden Emre Tezmen'e tahsisli olarak satılacaktı.

Bu işlemle 50 milyar TL toplam satış hasılatı elde edilmesi hedefleniyordu. Ancak SPK, söz konusu başvuruyu da diğer taleplerle birlikte işlemden kaldırdı.

28 milyar TL'lik bedelsiz sermaye artırımı da kapsamda

Kurulun kararına konu olan üçüncü başvuru ise 20 Mayıs 2026'da yapılan sermaye artırımı ve esas sözleşme değişikliği talebiydi.

Başvuru kapsamında Tera Yatırım'ın 700 milyon TL olan çıkarılmış sermayesinin, 2025 yılı dönem net kârından karşılanmak üzere 28 milyar TL artırılması planlanıyordu. Böylece şirket sermayesinin 28,7 milyar TL'ye çıkarılması ve yüzde 4.000 oranında bedelsiz sermaye artırımı yapılması öngörülüyordu.

SPK, mevcut koşullar ve belirsizlikler gerekçesiyle bu başvuruyu da işlemden kaldırdı. Böylece şirketin borçlanma aracı ihracı, tahsisli sermaye artırımı ve bedelsiz sermaye artırımı taleplerinin üçü de Kurulun kararı kapsamına girmiş oldu.

Konu hakkında bilgi sahibi kişilerin bu ayın başlarında aktardığına göre şirket, halka arzını resmi olarak tanıtmaya 9 Kasım haftası gibi erken bir tarihte başlamaya hazırlanıyor. Bu takvim, şirketin ABD’deki Şükran Günü tatilinden önce borsada işlem görmeye başlamasının önünü açabilir. Şirketin en geç yıl sonuna kadar borsaya giriş yapması bekleniyor. Yatırımcıların Anthropic’in güncellemesine vereceği tepki, halka arz süreci açısından kritik önem taşıyacak. Toplantıdan önce bazı yatırımcılar, şirket için makul değerlemenin 1,8 trilyon ila 2 trilyon dolar aralığında olduğunu belirtmişti. Konuya yakın kişilerin aktardığına göre şirket, haziran ayında gerçekleşen SpaceX halka arzının büyüklüğüne ulaşmayı veya bunu aşmayı hedefliyor.

Anthropic’in açıkladığı rakamlar yıllık bazda etkileyici bir artışa işaret etse de büyümenin önceki çeyreğe kıyasla yavaşlamış olması muhtemel. Bazı analistler, bu duruma dikkat çekerek mevcut yüksek yapay zeka değerlemelerine ilişkin soru işaretlerinin artabileceğini belirtti.

Allspring Global Investments portföy yöneticisi Gary Tan, “İkinci çeyreğe kıyasla yaşanan yavaşlama, odağı manşet gelir rakamından gelirin kalitesine, kâr marjlarına ve Anthropic’in devasa hesaplama kapasitesi taahhütlerinin yeterli getiri sağlayıp sağlayamayacağına kaydırıyor” dedi. Tan’a göre bu durum, “yatırımcıların hesaplama altyapısına yapılan harcamaların sürdürülebilir kârlılığa dönüşebileceğini giderek daha fazla kanıtlamasını beklemesiyle birlikte” yapay zeka yatırımlarında çıtayı da yükseltiyor.

Rekabet güçlendi

Bu yılın büyük bölümünde yükselişini sürdüren Anthropic, şimdi değerleme yarışında kendisiyle başa baş ilerleyen OpenAI’ın yeniden güçlenen rekabetiyle karşı karşıya. Şirketler ayrıca, kontrol dışına çıkan yapay zeka ajanlarının gerçekleştirdiği ve geniş yankı uyandıran bir dizi siber saldırının ardından yapay zeka güvenliği konusunda artan kamuoyu denetiminin odağında bulunuyor. Bu gelişmeler, Anthropic’in halka arzı üzerindeki olası etkilerine ilişkin endişeleri artırıyor.

Fibonacci Asset Management Üst Yöneticisi Jung In Yun, “Anthropic’in gelir görünümüne temkinli yaklaşıyorum. Rekabet yoğunlaştıkça fiyatlar daha da düşebilir. Bu nedenle kullanımda güçlü bir büyüme yaşansa bile bunun aynı ölçüde güçlü gelir artışına veya sürdürülebilir karlılığa dönüşmesi mümkün olmayabilir” dedi. 

Meta Platforms, şirketin kendi önceki modellerine kıyasla büyük bir sıçrama olduğunu söylediği bir yapay zeka modelini piyasaya sürmesinin ardından yatırımcıların takip etmesi gereken rakipler arasına katıldı. Meta’ya göre Muse Wonder’ın yetenekleri kod yazma, finansal soruları çözümleme ve hukuki konuları değerlendirme gibi alanlarda OpenAI’ın ChatGPT’si ve Anthropic’in Claude’u ile aynı seviyede bulunuyor.

Birçok şirket halka arzını erteledi

Dünya genelinde halka arz piyasasında yaşanan bir dizi gecikme ve ertelemelere rağmen Anthropic halka arz planlarını sürdürüyor. Veri merkezi işletmecisi AirTrunk, Singapur’da bir gayrimenkul yatırım ortaklığının halka arzını gelecek yıla erteledi. Bu karar, Avustralyalı veri merkezi şirketi Firmus için planlanan halka arzın başarısızlıkla sonuçlanmasından yalnızca birkaç gün sonra geldi.

Bu yıl halka arz edilen şirketlerin performansının beklentilerin gerisinde kalmasıyla birlikte, başka birçok şirket de hedeflediği takvimden saptı. Bloomberg tarafından derlenen verilere göre SpaceX ve SK Hynix’in ABD’de gerçekleştirdiği rekor büyüklükteki halka arzlar hariç tutulduğunda, yeni borsaya kote olan 100’den fazla hissenin ağırlıklı ortalama getirisi yüzde 9,7 zarar seviyesinde bulunuyor. Bu oran, S&P 500 Endeksi’nin bu yılki yüzde 14’lük getirisinin ve teknoloji hisseleri ağırlıklı Nasdaq 100 Endeksi’nin yüzde 19’luk yükselişinin oldukça gerisinde kalıyor.

Yatırım stratejisti ve Floodlines Research’ün kurucusu Anna Wu, “Son birkaç çeyrekte yapay zeka, kendi başarısının kurbanı haline geldi. Piyasa artık iyi finansal sonuçlara tepki vermiyor; en küçük aksaklığa bile tepki veriyor. Anthropic’in rakamları yatırımcıların gözünde iyi ve halka arzına talep göstereceklerinden oldukça eminim. Ancak bu gelişme, bir veya iki yıl önce olacağı gibi tüm sektörü yukarı taşımayacak. Çünkü yatırımcılar artık iyi haberleri zaten beklenen bir durum olarak görüyor” dedi.
 

14 Ekim tarihli açıklamada, yeni şirketin 250 bin TL sermayeyle kurulacağı bildirildi. Şirketin tamamı BİM Birleşik Mağazalar'a ait olacak.

Yazılım ve yapay zeka teknolojilerine odaklanacak

Yeni şirketin faaliyet kapsamı, yazılım geliştirme ve bilgisayar programlamanın yanı sıra teknoloji ürünleri ve donanımlarının ticaretini de içerecek. Bilgisayarlar, çevre birimleri, POS terminalleri ve ATM cihazları bu kapsamda yer alacak.

Yapay zeka, büyük veri analitiği, bulut bilişim ve siber güvenlik de şirketin odaklanacağı alanlar arasında bulunuyor. Bu alanlarda araştırma-geliştirme, mühendislik ve danışmanlık hizmetleri sunulması planlanıyor.

Dijital bankacılık ve ödeme hizmetleri de kapsamda

BİM'in yeni şirketi, gerekli izin ve yetkilerin alınması koşuluyla finansal teknoloji (fintek), dijital bankacılık ve ödeme hizmetleri alanlarında da faaliyet gösterebilecek.

Şirketin çalışma alanları arasında e-ticaret ve dijital platform hizmetleri sunulması da bulunuyor. Ayrıca teknoloji geliştirme bölgelerinde projeler yürütülmesi ve iş birlikleri yapılması hedefleniyor.

Kuruluş sürecinin başlatıldığını duyuran BİM, yeni şirketin faaliyete geçeceği tarihe ilişkin ise henüz bilgi paylaşmadı.

Öne çıkanlar

• SpaceX ve Tesla hisselerinin sırasıyla yaklaşık yüzde 2,80 ve yüzde 2,15 değer kaybetmesiyle Musk'ın serveti 25,6 milyar dolar azaldı. Böylece net serveti, 1 trilyon dolar sınırının altına düşmesinden yalnızca bir gün sonra 944,8 milyar dolara geriledi.

• Dell Technologies'in CEO'su Michael Dell de 20,8 milyar dolar kaybetti. Kurucusu olduğu teknoloji şirketinin hisseleri yaklaşık yüzde 11,27 düştü.

• Oracle'ın kurucu ortağı Ellison, şirketinin hisse fiyatının yaklaşık yüzde 8,83 gerilemesinin ardından 14,9 milyar dolar kaybetti.

• Teknoloji hisselerinin düşmesiyle diğer milyarderler de büyük kayıplar yaşadı. Zuckerberg yaklaşık 8,4 milyar dolar, Nvidia'nın CEO'su Jensen Huang ise 6,1 milyar dolar kaybetti.

Forbes değerlemesi

Elon Musk, son iki gün içinde 10 milyarlarca dolar kaybetmesine rağmen aradaki büyük farkı koruyarak dünyanın en zengin kişisi olmayı sürdürüyor. Servetinin önemli bir bölümü SpaceX ve Tesla'daki hisselerinden kaynaklanıyor. Bu nedenle serveti, söz konusu şirketlerin hisse fiyatlarındaki değişimlerle birlikte önemli ölçüde artıp azalabiliyor.

Arka plan

ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu (BLS), eylül ayına ilişkin tüketici fiyat endeksi (TÜFE) verilerini çarşamba günü yayımladı. Veriler, enflasyonun ay boyunca yüzde 0,6 arttığını, 12 aylık enflasyon oranının ise yüzde 3,7'ye yükseldiğini gösterdi. CNBC'nin haberine göre bu oran, ekonomistlerin beklediği yüzde 3,6'lık seviyenin biraz üzerindeydi. Enflasyondaki bu artışın önemli bir bölümü, İran savaşı sırasında enerji fiyatlarında yaşanan yükselişten kaynaklandı. BLS verileri, enerji fiyatlarının yıllık bazda yüzde 20,4 artmış durumda olduğunu gösteriyor.

ABD'de açıklanan eylül ayı enflasyon verilerinin ardından satış baskısıyla karşılaşan altın, çarşamba günü 4 bin 73 dolara kadar gerilemişti. Bu seviye, 7 Ekim'den bu yana kaydedilen en düşük fiyat olarak öne çıktı. Son yükseliş, altının önceki seansta yaşadığı kayıpları telafi etme çabasına işaret etti.

Piyasalar ABD'nin ÜFE ve perakende satış verilerini bekliyor

Altın fiyatlarının yönü üzerinde etkili olabilecek yeni gelişmelerin başında ABD'den gelecek ekonomik göstergeler bulunuyor. TSİ 15.30'da açıklanması beklenen ÜFE ve perakende satış verileri, enflasyonun seyri ve ABD Merkez Bankasının (Fed) para politikasına ilişkin beklentiler açısından yakından izleniyor.

ABD'de tüketici enflasyonu eylül ayında yıllık yüzde 3,7'ye yükselerek piyasa tahminlerini aşmıştı. Son dört ayın en yüksek düzeyine çıkan enflasyonda, enerji maliyetlerindeki artış belirleyici oldu.

Yeni verilerin beklentilerin üzerinde gelmesi, fiyat baskılarının sürdüğüne yönelik endişeleri artırabilir. Bu durum, Fed'in faiz politikasına ilişkin tahminleri ve altın fiyatlarındaki hareketliliği etkileyebilir.

Dolar ve petrol fiyatlarındaki gerileme altını destekledi

Altındaki toparlanmada doların değer kaybetmesi de etkili oldu. Bir önceki gün 18 ayın zirvesine çıkan dolar endeksinin hafif gerilemesi, dolar üzerinden fiyatlanan altın ve gümüşü diğer para birimlerini kullanan yatırımcılar açısından daha erişilebilir hale getirdi.

Petrol fiyatlarında da beş günlük yükseliş serisinin sona ermesi, piyasalardaki maliyet ve enflasyon baskısının bir miktar hafiflemesine katkıda bulundu.

Altın, enflasyon ve ekonomik belirsizlik dönemlerinde yatırımcıların korunma amacıyla yöneldiği varlıklar arasında yer alıyor. Ancak faizlerin yükselmesi, herhangi bir faiz getirisi sunmayan altının elde tutulmasının fırsat maliyetini artırarak değerli metal üzerinde baskı oluşturabiliyor.

Fed'in faiz politikasına ilişkin belirsizlik sürüyor

Capital.com Kıdemli Finans Piyasaları Analisti Kyle Rodda, Reuters'a yaptığı değerlendirmede, Fed'in bundan sonraki adımlarına ilişkin belirsizliğin piyasalarda sert fiyat hareketlerine neden olduğunu belirtti.

Rodda, altın açısından 4 bin dolar seviyesinin hemen altındaki bölgenin kritik önem taşıdığına dikkat çekti. Güçlü ekonomik verilerin, Fed'in faizleri daha hızlı artırması gerektiği yönündeki beklentileri güçlendirebileceğini ifade etti.

Bu nedenle yatırımcılar, ABD'den gelecek verilerin yalnızca ekonomik görünüm üzerindeki etkisini değil, aynı zamanda para politikasının seyrine ilişkin vereceği sinyalleri de değerlendirecek.

Fed'in faiz artırma ihtimali yüzde 27'ye yükseldi

CME FedWatch verilerine göre, piyasalarda Fed'in ekim ayının sonlarına doğru faiz artırabileceği ihtimali yüzde 27 seviyesinde fiyatlanıyor. ABD'nin son enflasyon verileri açıklanmadan önce bu olasılık yüzde 22 düzeyindeydi.

Fed yetkililerinin açıklamaları da faiz beklentilerindeki belirsizliği artırıyor. Chicago Fed Başkanı Austan Goolsbee, eylül ayı enflasyon verilerini cesaret kırıcı olarak değerlendirdi. Goolsbee ayrıca yapay zeka altyapısındaki hızlı büyümenin ekonomik aktiviteyi aşırı ısıtma riski taşıdığına işaret etti.

San Francisco Fed Başkanı Mary Daly de faizlerin daha fazla artırılmasının gerekebileceğini söyledi. Bununla birlikte Daly, mevcut değerlendirmesi çerçevesinde ekim ayındaki toplantıda acil bir faiz artırımına ihtiyaç bulunmadığını belirtti.

Fed'in faiz kararına ilişkin beklentilerde yaşanabilecek değişimler, önümüzdeki dönemde altının yönünü belirleyen temel unsurlardan biri olmaya devam edecek.

Gram altın ne kadar oldu?

Küresel piyasalarda ons altının yükselmesiyle yurt içindeki altın fiyatları da takip ediliyor. Gram altın, perşembe günü saat 07.25 itibarıyla 6 bin 530 TL alış ve 6 bin 586 TL satış seviyelerinde işlem gördü.

Gram altının fiyatı, uluslararası piyasalardaki ons altın değerinin yanı sıra dolar/TL kurundan da etkileniyor. Fiziki altına yönelik talep, yurt içindeki arz-talep dengesi ve piyasa koşulları da gram altının fiyat hareketlerinde belirleyici oluyor.

ABD’li bir yetkili, görüşmelerin daha önce yaptırım kapsamına alınan gemilerin yasal petrol taşımacılığında kullanılmasına izin verilmesi üzerinde yoğunlaştığını belirtti. Söz konusu adımın, savaş nedeniyle yükselen deniz taşımacılığı maliyetlerini ve petrol fiyatlarını düşürmesi hedefleniyor.

Hürmüz Boğazı çevresindeki saldırılar sürüyor

Petrol fiyatlarındaki düşüşe karşın Orta Doğu’daki gelişmeler arz güvenliğine ilişkin endişeleri canlı tutuyor. Denizcilik yetkililerinin aktardığı bilgilere göre çarşamba günü Hürmüz Boğazı yakınlarında mühimmatla vurulan bir konteyner gemisi ile bir kuru yük gemisi battı.

Bölgede son 10 günde yoğunlaşan saldırılar, küresel petrol ticaretinin önemli geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’ndaki riskleri artırdı. İran, ABD’nin limanlarına yönelik ablukası ve geçen ay sıkılaştırılan yaptırımlara karşılık saldırılarını yoğunlaştırdığını bildirdi.

Önceki seansta da saldırı haberleri fiyatları yukarı taşımıştı. Husilerin Saudi Aramco’nun merkezine saldırması ve İran’ın boğazdaki gemileri hedef almak için yeni taktikler kullandığını açıklaması sonrasında WTI petrol üç haftanın en yüksek seviyesine çıkmıştı.

İran savaşı nedeniyle deniz taşımacılığında yaşanan aksamalar, navlun maliyetlerini rekor seviyelere taşırken petrol piyasasında arz kesintisi ihtimalini de güçlendiriyor.

Rusya ve Orta Doğu'dan gelen arz fiyatları sınırladı

Petrol fiyatlarındaki gerilemede üretim ve ihracat verileri de etkili oldu. Uluslararası Enerji Ajansı (UEA) verilerine göre Rusya’nın ham petrol üretimi eylülde günlük 65 bin varil artarak 8,43 milyon varile ulaştı. Buna rağmen üretim, geçen yılın aynı dönemine kıyasla günlük 870 bin varil daha düşük kaldı.

Orta Doğu Körfezi’ndeki üreticilerin ham petrol ihracatında da artış kaydedildi. UEA, bölgeden yapılan ihracatın eylülde günlük 4,4 milyon varil yükseldiğini ve savaş öncesi seviyelerin yaklaşık yüzde 75’ine ulaştığını açıkladı.

Bölgedeki arzın kısmen toparlanması, jeopolitik gerilimlerin petrol fiyatları üzerindeki yukarı yönlü etkisini sınırlayan unsurlar arasında yer aldı.

ABD'nin petrol stoklarında düşüş

ABD’de açıklanan stok verileri ise petrol piyasasındaki görünümün bir diğer önemli unsuru oldu. Amerikan Petrol Enstitüsü (API) verilerine göre 9 Ekim’de sona eren haftada ülkenin ham petrol stokları 11,1 milyon varil azaldı.

Aynı dönemde damıtılmış petrol ürünlerinin stokları da gerilerken benzin stoklarında artış görüldü. Ham petrol stoklarındaki sert düşüş, ABD’de petrol talebi ve arz dengesi açısından yakından izlenen göstergelerden biri olarak öne çıktı.

Ancak iş güvencesini korumak adına risklerden tamamen kaçınmak, kariyer gelişimini sınırlayabilir. İş hayatında kalıcı bir yer edinmek isteyenler için yeni fırsatlara yönelmek, fikirlerini ifade etmek ve profesyonel ilişkilerini geliştirmek önemli avantajlar sağlayabilir.

Kariyerinizde istikrar sağlayabilecek üç adım

Yeni sorumluluklar üstlenin. İş hayatında fark yaratmanın yollarından biri, inisiyatif almak ve yeni görevleri üstlenmeye istekli olmaktır. İşverenler, fırsatları değerlendiren ve karşılaştıkları sorunlara çözüm üretebilen çalışanlara değer veriyor. Kurum içinde katkısı görülen çalışanların gelişim fırsatlarına erişmesi ve işverenleri tarafından elde tutulması da kolaylaşabiliyor.

Görüşlerinizi açıkça dile getirin. İş yerinde düşüncelerinizi paylaşmak ve kendi bakış açınızı ortaya koymak, profesyonel itibarınızı güçlendirebilir. Kendine güvenen ve işine hakim çalışanlar, kurumların karar alma süreçlerinde daha fazla dikkate aldığı kişiler arasında bulunuyor. Açık ve etkili iletişim, çalışanların yetkinliklerini göstermelerine ve iş yerindeki konumlarını sağlamlaştırmalarına yardımcı oluyor.

Profesyonel ağınızı genişletin. Kariyer boyunca farklı deneyimlere ve uzmanlıklara sahip kişilerle bağlantı kurmak, yeni fırsatlara ulaşmayı kolaylaştırabilir. Deneyimli yöneticilerden görüş, tavsiye veya mentorluk istemek ilk bakışta zorlayıcı görünse de bu tür ilişkiler mesleki gelişime katkı sağlayabilir. Güçlü bir profesyonel ağ, kariyer değişikliklerinde ve yeni fırsatların değerlendirilmesinde destek alınabilecek bir çevre oluşturur.

Kariyer istikrarı yalnızca mevcut işi korumakla sınırlı değil. Yeni koşullara uyum sağlamak, yetkinlikleri geliştirmek ve profesyonel ilişkileri güçlendirmek de uzun vadeli başarı açısından önem taşıyor.

Daha akıllıca çalışmak için öne çıkan öneriler

Forbes'un kariyer içeriklerinde iş hayatında karşılaşılan farklı sorunlara yönelik tavsiyeler de yer alıyor.

• İşten çıkarıldığınız şirkete geri dönmek: Bir ankete göre çalışanların yaklaşık yarısı, daha önce işten çıkarıldıkları işverene yeniden dönmeye sıcak bakıyor. Kariyer koçu Caroline Castrillon, böyle bir karar verirken değerlendirilmesi gereken noktaları ele alıyor.

• Yapay zeka ve eleştirel düşünme: Bir araştırma, yapay zeka kullanımının eleştirel düşünme becerileri üzerindeki olası etkilerine dikkat çekiyor. Liderlik uzmanı Diane Hamilton, merak ve iş birliğinin bu beceriyi geliştirmedeki rolünü inceliyor.

• Yatırım alan şirketlerde iş fırsatları: Büyük yatırım turları gerçekleştiren şirketler her zaman istikrarlı bir çalışma ortamı sunmayabiliyor. Kariyer uzmanı Cheryl Robinson, bu şirketlerden gelen iş tekliflerinin nasıl değerlendirilmesi gerektiğini anlatıyor.

• İş yerinde tükenmişliği önlemek: Yılın son çeyreğinde artabilen yorgunluk ve motivasyon kaybıyla mücadele etmek için ekip yönetimi ve çalışan bağlılığına yönelik öneriler paylaşılıyor.

Zor olanı yapmak neden daha iyi sonuç verebilir?

Tracy Brower'ın değerlendirmeleri

Kariyerde inisiyatif almak ve alışılmışın dışına çıkmak zaman zaman riskli görünebilir. Ancak zorluklarla mücadele etmek, hem kişisel gelişim hem de iş hayatındaki başarı açısından önemli kazanımlar sağlayabilir. Sosyolog ve kariyer uzmanı Tracy Brower, Forbes Kariyer editörü Anjelica Tan ile yaptığı söyleşide, insanların neden giderek daha kolay seçeneklere yöneldiğini ve zorluklarla yüzleşmenin faydalarını değerlendiriyor.

Tan'ın aktardığı araştırmada, insanların daha iyi sonuçlar vermeyeceğini bilseler bile işleri kolay yoldan yapmayı tercih etme eğiliminde oldukları belirtiliyor. Brower'a göre bunun nedenlerinden biri, insanların sürekli bilgi akışına, haberlere ve sosyal medyadaki gelişmelere maruz kalmaları. Bu yoğunluk, kişilerin kendilerini baskı altında hissetmelerine ve ek zorluklardan uzak durmalarına yol açabiliyor.

Zorluklarla mücadele dayanıklılığı artırıyor

Brower, kişisel ve profesyonel zorluklarla yüzleşmenin dayanıklılığı geliştirdiğini belirtiyor. Araştırmalar, kişilerin kendilerini geliştirecek zorlukları üstlenmelerinin öğrenme süreçlerini desteklediğine, motivasyonu ve katılımı artırdığına işaret ediyor. Bir hedefe ulaşmak için harcanan çaba arttıkça elde edilen sonuçtan duyulan memnuniyet de artabiliyor.

Zorluklarla karşılaşmak, aynı zamanda disiplinin ve yetkinliklerin gelişmesine katkıda bulunuyor. Bu nedenle kolay seçeneklere yönelmek yerine, kişisel veya mesleki gelişime katkı sağlayacak görevleri tercih etmek uzun vadede daha iyi sonuçlar doğurabiliyor.

Kariyerde akıllı riskler nasıl alınabilir?

Brower'a göre zorlukları doğrudan olumsuzluk olarak görmek yerine, bunların hangi becerileri geliştirebileceğine odaklanmak gerekiyor. Çalışanlar, ilerlemek istedikleri alanları belirleyerek bu alanlarda deneyim kazanmalarını sağlayacak fırsatları değerlendirebilir.

Bu yaklaşım, riskleri tamamen ortadan kaldırmasa da çalışanların belirsizlik karşısında daha yapıcı adımlar atmasına yardımcı olabilir. Yeni sorumluluklar üstlenmek, farklı görevlerde deneyim kazanmak ve alışılmış çalışma biçimlerinin dışına çıkmak, kariyer gelişimini destekleyen adımlar arasında bulunuyor.

Kariyer değişikliği: Indeed'in eski CEO'su yapay zeka için görevinden ayrıldı

Chris Hyams'ın kariyer değişimi

Indeed eski CEO'su Chris Hyams, teknoloji sektöründe geçirdiği yaklaşık 30 yılın ve şirketteki 15 yıllık kariyerinin ardından, yapay zekanın toplum üzerindeki etkilerine odaklanmak için Haziran 2025'te görevinden ayrıldı.

Dünyanın önde gelen iş arama platformlarından birini altı yıl boyunca yöneten Hyams, 10 binden fazla çalışana sahip şirketin yapay zeka destekli ürünlerinin geliştirilmesinde de rol oynadı. Bu ürünler arasında, kullanıcıların sahip oldukları becerileri değerlendirerek olası kariyer yollarını keşfetmelerine yardımcı olan Pathfinder da bulunuyor.

Ancak Hyams, yapay zekanın sunduğu fırsatların toplumun tamamına eşit biçimde ulaşmaması ve teknolojinin mevcut eşitsizlikleri derinleştirmesi ihtimalinden endişe duyuyor. Bu nedenle teknoloji alanındaki deneyimini sorumlu yapay zeka kullanımını desteklemek için değerlendirmeye karar verdi.

Yapay zeka etiği üzerine çalışıyor

59 yaşındaki Hyams, ABD'nin Teksas eyaletindeki Austin kentinde bulunan Huston-Tillotson Üniversitesi'nde yönetim kurulu üyesi ve misafir öğretim görevlisi olarak görev yapıyor. Tarihsel olarak siyahi öğrencilere hizmet veren üniversitede öğrencilere yapay zeka etiği ve teknolojinin daha adil kullanılmasını sağlamada üstlenebilecekleri roller hakkında ders veriyor.

Hyams, üst düzey yöneticilikten eğitim ve savunuculuk çalışmalarına geçiş kararının arkasında, teknoloji alanındaki deneyimini yapay zekanın olası zararlarına dikkat çekmek ve bu riskleri azaltacak yolları tartışmak için kullanma isteğinin bulunduğunu belirtiyor.

Eski CEO, yapay zekanın etkilerinin yalnızca teknoloji şirketleri veya iş dünyasıyla sınırlı kalmadığını düşünüyor. İstihdamdan fırsat eşitliğine kadar pek çok alanı etkileyebilecek bu dönüşümün, temel insan hakları ve medeni haklar açısından da değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor.

Hyams'ın kariyer değişimi, yapay zekanın iş gücü üzerindeki etkilerinin tartışıldığı bir dönemde, teknoloji liderlerinin sorumlulukları ve toplumsal etkiler karşısındaki rolleri konusunda da dikkat çekici bir örnek oluşturuyor.

Rapora göre, önceki güncellenmiş verilere kıyasla çok boyutlu yoksulluk içindeki kişi sayısı 51,5 milyon arttı. Endeksin ilk yayımlandığı 2010 yılından bu yana ilk kez ağır çok boyutlu yoksulluk yaşayan nüfusta artış kaydedildi.

Gelişmekte olan bölgelerdeki 108 ülkeyi ve dünya nüfusunun yüzde 78'ini kapsayan araştırma, yoksulluğun özellikle çocukları ve kırsal kesimde yaşayanları etkilediğini ortaya koydu. Toplam 1,2 milyar yoksulun 617 milyonunu çocuklar oluştururken, yoksul nüfusun yüzde 83'ü kırsal alanlarda bulunuyor.

Yoksulluk, gelir düzeyinin ötesinde değerlendiriliyor

Küresel Çok Boyutlu Yoksulluk Endeksi, yoksulluğu yalnızca kişilerin gelirleri üzerinden ele almıyor. Sağlık, eğitim ve yaşam standartlarına ilişkin toplam 10 göstergeyi inceleyen endeks, bu alanlardaki yoksunlukları birlikte değerlendiriyor. Söz konusu göstergelerin en az üçte birinde mahrumiyet yaşayan kişiler, çok boyutlu yoksul olarak sınıflandırılıyor.

Raporda, yoksul nüfustaki yükselişin tek bir faktörle açıklanamayacağı belirtildi. Nüfus artışı, demografik değişimler ve bazı ülkelerde yoksullukla mücadelede yaşanan gerilemeler, toplam sayının yükselmesinde etkili oldu.

Bu yıl yeni anket verisi bulunmayan 95 ülkede nüfus tahminlerinin güncellenmesi de yoksul nüfus hesabını etkiledi. Söz konusu güncellemeler, yoksul olarak kaydedilen kişi sayısına 15,8 milyonluk katkı yaptı.

Angola ve Zambiya gibi ülkelerde yoksulluk oranları düşmesine rağmen hızlı nüfus artışı, yoksul kişi sayısının yükselmesine neden oldu. Bu durum, yoksulluk oranındaki gerilemenin toplam yoksul nüfusunda her zaman azalma anlamına gelmediğini gösterdi.

Nijerya'da ise önceki dönemde elde edilen kazanımların bir bölümünün kaybedildiği görüldü. Ülkede 2010'lu yıllarda yoksulluğun azaltılması yönünde ilerleme kaydedilirken, 2020'lerde hem yoksulluk oranı hem de yoksul nüfus yeniden yükseldi.

Bazı ülkeler yoksulluğu azaltmayı başardı

Küresel ölçekteki olumsuz tabloya karşın bazı ülkeler çok boyutlu yoksullukla mücadelede ilerleme kaydetti. Verileri bu yıl güncellenen 13 ülke arasında Mısır, Nepal ve Tacikistan, hem yoksulluk oranını hem de yoksul kişi sayısını belirgin biçimde azaltan ülkeler olarak öne çıktı.

Uzun dönemli verilerin bulunduğu 89 ülkenin 33'ü, 15 yıldan kısa sürede çok boyutlu yoksulluk endeksi değerini yarıya indirmeyi başardı. Bu ülkelerden altısı Sahra Altı Afrika bölgesinde yer aldı.

Esvatini'de yoksul nüfusun toplam nüfusa oranı 15 yıllık dönemde yüzde 38,7'den yüzde 8'e geriledi. Çin, 2010-2014 yılları arasında yoksulluk oranını yüzde 9,5'ten yüzde 4,2'ye düşürerek endeks değerini dört yılda yarıdan fazla azalttı. Vietnam da yedi yıl içinde çok boyutlu yoksulluk endeksi değerini yarıya indiren ülkeler arasında yer aldı.

Bu örnekler, nüfus artışı ve bölgesel gerilemeler küresel sonuçları olumsuz etkilerken, doğru politikalarla yoksulluğun farklı boyutlarında önemli iyileşmeler sağlanabileceğini ortaya koydu.

2030 hedefi için yoksullukla mücadele kritik önemde

Birleşmiş Milletler'in Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları arasında, 2030 yılına kadar yoksulluğun tüm boyutlarıyla en az yarı yarıya azaltılması hedefi bulunuyor. Ancak küresel çok boyutlu yoksul nüfusunda görülen artış, bu hedefe ulaşılmasının önündeki güçlükleri artırıyor.

UNDP Başkanı Alexander De Croo, yoksul nüfustaki yükselişin uluslararası toplum açısından bir uyarı olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.

De Croo, dünya genelinde 1,2 milyar kişinin açlık, eğitime erişimde yaşanan sorunlar, temiz suya ulaşamama ve elektrik eksikliği gibi birbiriyle bağlantılı yoksunluklarla mücadele ettiğine dikkat çekti.

Yoksulluğun farklı boyutlarının birbirinden bağımsız ele alınamayacağını vurgulayan De Croo, ülkelerin bu sorunlara birlikte çözüm üretmesi gerektiğini ifade etti. Raporda da küresel ölçekteki artışa rağmen bazı ülkelerin elde ettiği ilerlemelerin, kararlı politikalarla yoksulluğun azaltılabileceğini gösterdiği belirtildi.

Avrupa Birliği yanlısı liberaller ile milliyetçi muhafazakarlar arasındaki çatışma yıllardır sürüyor ancak şimdiye kadar ekonomik açıdan belirleyici bir etki yaratmamıştı: Gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYH), son on yılda ikiye katlanarak 1 trilyon doları aştı ve Polonya’yı dünyanın en büyük 20 ekonomisi arasına taşıdı. Ancak enerji fiyatlarının hızla yükseldiği, Rusya’nın Ukrayna’nın ötesinde de kendine özgü bir savaş yürüttüğü ve ABD’nin küresel bir ticaret savaşı verdiği bu dönemde, Polonya siyasetinin merkezindeki kriz bu başarı tablosunu tehlikeye atabilir.

Uluslararası Para Fonu’nun (IMF) bu hafta yayımladığı tahminlere göre AB fonlarından gelen kaynakların azalması ve yatırımların zayıflamasıyla ekonomi şimdiden yavaşlıyor. Büyümenin 2026’daki yüzde 3,4 seviyesinden gelecek yıl yüzde 2,5’e gerilemesi bekleniyor.

Bir iş dünyası lobi kuruluşu olan Polonya İş Dünyası Yuvarlak Masa Toplantısı’nın başkanı Wojciech Kostrzewa, “Özellikle jeopolitik belirsizliğin bu kadar yüksek olduğu bir ortamda, bu çatışmanın tırmanmasından endişe duyuyoruz. Bunlar Polonya’nın imajı açısından ciddi sorunlar yaratıyor ve karar alma sisteminde olası bir istikrarsızlık olduğu izlenimini veriyor” ifadelerini kullandı. 

Koalisyonu sarsan seçimler

Polonya’nın sert ve uzlaşmaz siyaseti, yirmi yılı aşkın süredir muhafazakar Hukuk ve Adalet Partisi’ni (PiS) Sivil Koalisyon ile karşı karşıya getiriyor. Brüksel’le sürekli gerilimlerin yaşandığı ve hukukun üstünlüğüne ilişkin kaygıların öne çıktığı iki dönemlik milliyetçi hükümetin ardından Tusk’ın 2023’te başbakanlığa geri dönmesi, AB’nin doğudaki en büyük üyesinin yeniden birliğin ana akımına sıkı biçimde bağlandığı yönündeki beklentileri yükseltmişti. Ancak Nawrocki’nin geçen yılki seçimlerde geriden gelerek kazandığı zafer, iktidar koalisyonunu sarstı.

İşveren örgütü Pracodawcy RP’nin başkanı Joanna Makowiecka-Gatza, “Şirketler, siyasi anlaşmazlıkların iniş çıkışlarına göre yatırımlarını planlayamaz” dedi. Makowiecka-Gatza, Polonya’daki şirket yatırımlarının AB ortalamasının gerisinde kalmasına dikkat çekti. Bu açığın kapatılması için her yıl ilave 300 milyar zloti (77 milyar dolar) yatırım yapılması gerekiyor.

Varşova, cumhurbaşkanı ile hükümetin farklı siyasi çizgilerde olduğu bölünmüş yönetim modeline yabancı değil. Polonya Anayasası, cumhurbaşkanını büyük ölçüde simgesel bir makam olarak tanımlıyor. Bununla birlikte cumhurbaşkanı yasaları veto edebiliyor, silahlı kuvvetlerin başında bulunuyor ve yargıçları, büyükelçileri ve merkez bankası başkanını atıyor.

“Hükümet destek vermiyor”

Nawrocki, bu yetkileri mümkün olan en geniş ölçüde kullanmaya çalıştı. Geçen yıl ağustos ayında göreve başlamasından bu yana 45 yasa tasarısını veto etti. Bu sayı, selefi Andrzej Duda’nın iki görev dönemi boyunca engellediği yasa sayısının iki katından fazla. Cumhurbaşkanı ayrıca Tusk’ın büyükelçilik görevleri için önerdiği isimleri onaylamayı reddetti. Bu durum, Polonya’nın önemli başkentlerde üst düzey diplomatlarının bulunmamasına yol açarken Washington ile ilişkilerde kilit muhatap olma rolünü de Nawrocki’ye bıraktı.

Nawrocki, Trump ile yakın ilişkisinden de güç aldı. Trump, seçimlerde daha önce siyasi deneyimi bulunmayan ve kamuoyunda pek tanınmayan eski boksörü desteklemiş, onu Polonya-ABD ilişkilerinin güvencesi ve ideolojik bir müttefik olarak görmüştü.

Nawrocki’nin sözcüsü Rafal Leskiewicz Bloomberg’ yaptığı açıklamada, Cumhurbaşkanı ile hükümet arasındaki ilişkinin pek iyi görünmediğini belirtti. Leskiewicz, “Bunun nedeni cumhurbaşkanının istememesi değil, hükümetin cumhurbaşkanını çabalarında desteklememesi” dedi ve Polonya’nın G-20’nin daimi üyesi olmasına yardımcı olacak çalışmaları da buna dahil etti.

Merkez bankası yönetimindeki kriz

Bu yılın başlarında Nawrocki, Polonya’nın AB’nin 150 milyar euro tutarındaki “silah karşılığı kredi” programından pay almasını engellemeye çalıştı ancak başarısız oldu. Bunun yerine, Merkez Bankası Başkanı Adam Glapinski ile birlikte, savunma harcamalarını finanse etmek için altın rezervlerinden elde edilen kârın kullanılmasına yönelik bir plan sundu.

Konuya yakın kaynaklara göre bu öneri başbakanı öfkelendirdi ve merkez bankası yönetim kurulu adayları konusunda varılan mutabakatı bozdu. Önümüzdeki haftalarda yeni bir anlaşmaya varılmadığı takdirde, yönetim kurulu üye sayısı yasada öngörülen asgari altı sayının altına düşecek ve bu da tahvil piyasalarının tedirginleştiği bir dönemde merkez bankasının herhangi bir kriz durumuna müdahale etme kabiliyetini kısıtlayacaktır.

Geçen hafta iktidar koalisyonu, son parlamento seçimleri öncesinde bir önceki yönetimin emirlerini yerine getirmekle suçladığı Glapinski’nin görevden uzaklaştırılması yönünde bir adım attı. Merkez Bankası Başkanı, herhangi bir suçu olduğunu reddetti ve soruşturmanın Polonya için zararlı olduğunu belirtti. Merkez Bankası ayrıca, Glapinski’nin görevden uzaklaştırılması halinde faiz oranlarını belirleyen Para Politikası Kurulu’nun toplanamayacağı uyarısında bulundu.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı'nın başkanlığında düzenlenen Beşinci Fon Kurulu Toplantısı'nda da tasfiye sürecine ilişkin uygulamalar ve yasal düzenleme çalışmaları ele alındı. Toplantıya Adalet Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile ilgili kurum ve kuruluşların temsilcileri katıldı.

Kanun teklifi komisyonda görüşülecek

İletişim Başkanlığı'nın açıklamasında, tasfiye sürecinin adil, şeffaf ve etkin şekilde yürütülmesi, yatırımcılara yapılacak ödemelerin hukuki güvenceye kavuşturulması amacıyla hazırlanan kanun teklifine de değinildi.

Fon Kurulu'nun önceki toplantılarında alınan kararların uygulanmasını da kapsayan teklifin, 9 Ekim 2026'da Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Başkanlığı'na sunulduğu belirtildi. Düzenlemenin 14 Ekim'de TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu'nda görüşülmesi planlanıyor.

Kalan 34,1 milyar liralık işlem için geri sayım

A1, Bulls ve Pardus'un yönettiği fonlarda kalan işlemlerin bu hafta sonuna kadar tamamlanması amaçlanıyor. Açıklamada, üç şirketin yönetimindeki 49 fona ilişkin toplam 34,1 milyar liralık tasfiye işlemlerinin sonuçlandırılmasının hedeflendiği bildirildi.

Bu aşamanın tamamlanmasıyla üç portföy yönetim şirketinin yönettiği toplam 66 fonda bulunan 45 bin 745 yatırımcıya yönelik 40,5 milyar liralık ayni ve nakdi tasfiye sürecinin bitirilmesi öngörülüyor.

Diğer taraftan, TBMM'de görüşülmesi beklenen kanun teklifinin yasalaşmasının ardından tasfiye kapsamındaki diğer 65 yatırım fonunda ara ödemelerin de mümkün olan en kısa sürede tamamlanması planlanıyor.

Buna karşılık merkez bankalarının altın rezervlerini artırmaya devam etmesi, piyasadaki uzun vadeli talebi destekleyen başlıca unsurlar arasında yer alıyor.

Merkez bankalarının altın talebi sürüyor

Merkez bankalarının 2026 yılında toplam 720 ton altın satın alacağı öngörülüyor. Bu rakam, geçen yıla göre yüzde 15'lik bir düşüşe karşılık geliyor. Ancak tahmin edilen miktar, 2022 öncesindeki yıllarda görülen seviyelerin üzerinde bulunuyor.

Dünya Altın Konseyinin (WGC) verilerine göre merkez bankaları, yılın ilk yarısında tahminen 345 ton altın alımı gerçekleştirdi. Bunun 289 tonu ikinci çeyrekte kaydedildi. Böylece ikinci çeyrekteki alımlar, geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 62 arttı.

Veriler, yıllık bazda toplam alımların yavaşlaması beklense de merkez bankalarının altına olan ilgisinin güçlü kaldığına işaret ediyor.

Çin ve Polonya altın rezervlerini artırıyor

Merkez bankalarının altın alımlarında Çin ve Polonya öne çıkıyor. Çin Merkez Bankası, eylül ayında da altın rezervlerine ekleme yaparak kesintisiz alım dönemini 23 aya taşıdı.

Polonya'nın altın rezervleri ise temmuz itibarıyla yaklaşık 640 tona ulaştı. Ülke, uzun vadede bu miktarı 700 tona çıkarmayı hedefliyor.

Merkez bankalarının altın talebinde rezerv çeşitlendirme stratejileri, döviz varlıklarına bağlı riskleri azaltma çabası ve jeopolitik belirsizliklere karşı korunma isteği etkili oluyor. Altın, bu yaklaşım doğrultusunda ülkelerin rezervlerinde daha fazla yer tutuyor.

Dünya Altın Konseyinin haziran ayında gerçekleştirdiği ankete katılan rezerv yöneticilerinin yüzde 89'u da önümüzdeki 12 ay içinde küresel merkez bankalarının altın rezervlerinin artacağını düşünüyor.

Altının 4 bin dolar üzerindeki seyri neye bağlı?

Merkez bankalarından gelen talep, altın fiyatları açısından önemli bir destek oluşturuyor. Ancak bu alımlar, fiyatların her koşulda yükseleceği anlamına gelmiyor. Özellikle ABD tahvil getirilerindeki artış ve doların güçlenmesi, altının kısa vadeli performansını sınırlayabiliyor.

Faiz getirisi sağlamayan altın, tahvil getirilerinin yükseldiği dönemlerde yatırımcılar açısından görece daha az cazip hale gelebiliyor. Doların değer kazanması da diğer para birimlerini kullanan yatırımcılar için altını daha pahalı hale getirerek talebi baskılayabiliyor.

Merkez bankalarının yaklaşımı ise kısa vadeli fiyat hareketlerinden çok rezervlerin güvenliğine ve uzun vadeli çeşitlendirmeye dayanıyor. Bu nedenle resmi kurumların alımlarının, altın fiyatlarının 4 bin doların üzerinde kalmasına katkı sağlayabilecek faktörlerden biri olduğu değerlendiriliyor.

Önümüzdeki dönemde altının yönü üzerinde ABD enflasyon verileri, Fed'in faiz politikasına ilişkin beklentiler ve doların seyri belirleyici olacak. Merkez bankalarının alımları piyasaya destek sunsa da fiyatların kalıcı yönü, bu gelişmelerin birlikte değerlendirilmesiyle şekillenecek.

Öne çıkanlar

• Dimon, salı günü düzenlenen üçüncü çeyrek bilanço görüşmesinde JPMorgan’ın kendi bünyesinde yapay zeka ajanları kullandığını ve “ajanlara karşı da olmadıklarını, ajanlardan yana da olmadıklarını” söyledi. Ancak müşterilerin, yapay zekanın bilgilerine erişmesine izin vermenin beraberinde getirdiği “sorumluluğun devri” konusunu anlamalarını istediklerini belirtti.

• Dimon, bankanın her zaman “müşterinin yanında” olacağını ve araçların nasıl kullanılacağına ilişkin kararlarını bu misyon doğrultusunda aldığını söyledi. Müşterilere atıfta bulunarak, “Veriler kötüye kullanılıyorsa, bunun kötüye kullanıldığını anlamalılar” diye ekledi.

• JPMorgan’ın, müşterileri yapay zeka ajanlarının oluşturduğu risklerden korumaya yardımcı olacak araçlar geliştireceğini söyledi.

• JPMorgan’ın Finans Direktörü Jeremy Barnum, bu çeyrekte kullanıma sunulan kişisel yapay zeka ajanlarının “piyasada büyük ilgi gördüğünü” ve banka hisselerinde bazı tepkilere yol açtığını söyledi. Ancak rekabetin “yeni bir şey olmadığını” belirten Barnum, şirketin “getiri arayışındaki sermayenin her dolarının peşinden koşmak” yerine, ana bankacılık pazarındaki payına odaklandığını ifade etti.

• Banka üçüncü çeyrek finansal sonuçlarını açıkladı. Sabit getirili menkul kıymetler piyasasından elde edilen gelir, bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 4 düşerek 5,4 milyar dolara geriledi. Buna karşın net kâr, yüzde 6 artışla 15,3 milyar dolara yükseldi. Goldman Sachs, Wells Fargo ve Citigroup da salı sabahı üçüncü çeyrek sonuçlarını açıkladı ve bilanço görüşmeleri gerçekleştirdi. 

• Forbes, Dimon’ın net servetini 3,1 milyar dolar olarak tahmin ediyor.

Arka plan

Üçüncü çeyrek finansal sonuçlarını açıklayan dört büyük ABD bankası arasında, hem hisse başına kâr hem de gelir bakımından analistlerin beklentilerini karşılayamayan tek banka JPMorgan oldu. Bankanın hisse başına karı 5,57 dolar olarak gerçekleşirken analistlerin beklentisi 5,90 dolardı.

Dimon’ın kontrolden çıkmış yapay zeka ajanlarının oluşturabileceği tehlikeler ve müşterilerin bu riskleri anlaması gerektiği yönündeki açıklamaları, Temmuz 2025’te yaptığı yorumları da hatırlatıyor. Dimon o dönemde, finansal teknoloji şirketlerinin bankalara gereksiz veri erişim talepleri gönderdiğini söylemiş ve şu görüşü dile getirmişti: “Veri toplayıcılar, müşteri uygulamayı aktif olarak kullanmıyor olsa bile müşteri verilerine günde birden fazla kez erişiyor.”

STOXX Europe Luxury 10 endeksinde yer alan en büyük 10 Avrupalı lüks tüketim şirketi olan LVMH, Hermes, Kering, Richemont, Ferrari, EssilorLuxottica, Moncler, Burberry, Brunello Cucinelli, Christian Dior’un piyasa değerleri, yılın başından bu yana yaklaşık 350 milyar dolar azaldı. 

Avrupa'nın dört büyük lüks tüketim şirketi olan LVMH, Hermes, Gucci'nin sahibi Kering ve Richemont'un toplam piyasa değeri, 2024 yılı civarından bu yana neredeyse yarıya indi. Saat ve mücevher sektörüne daha fazla odaklanan Richemont ise genel eğilimin tersine bir performans sergiledi.

LVMH’nin patronu Arnault’un serveti de darbe aldı

Forbes verilerine göre LVMH'nin öncülük ettiği bu düşüş, Fransız CEO ve şirket sahibi Bernard Arnault'un servetinden milyarlarca dolar götürdü. 2024’te serveti 233 milyar dolara ulaşan Arnault’un 14 Ekim itibariyle net serveti 118,3 milyar dolar. Louis Vuitton ve Dior moda ve deri ürünleri markalarının, Tiffany ve Bulgari mücevher markalarının, ayrıca Moët ve Hennessy içki markalarının sahibi olan LVMH’nin hisseleri bu yıl yüzde 40'tan fazla değer kaybetti. Böylece şirket, lüks sektördeki rakiplerinin gerisinde kaldı. Fransız şirketin hisseleri bu yıl, Gucci'nin sahibi Kering ve Richemont gibi rakiplerine kıyasla daha kötü performans gösterdi.

Çin’deki zayıflık

Çin, sektör açısından başlıca odak noktalarından biri oldu. Bir zamanlar dünya genelindeki lüks tüketim harcamalarının büyümesini sırtlanan bu dev Asya pazarı, zorlu ekonomik koşulların etkisiyle önem kaybetti. Ülkelerin küresel lüks tüketim harcamalarındaki payları, Çin'in geçmişte başlıca büyüme motoruyken bugün hala önemli olmakla birlikte daha küçük bir rol üstlendiğini gösteriyor. Buna karşılık ABD'nin payı arttı. 

TCMB rezervlerinde düşüş sürüyor

TCMB'nin toplam rezervleri, 2 Ekim haftasında 3 milyar 816 milyon dolar azalarak 167 milyar 388 milyon dolara indi. Böylece rezervlerde altı haftadır devam eden düşüşün toplam büyüklüğü 21,1 milyar dolara ulaştı. Toplam rezervler, söz konusu haftada son iki ayın en düşük seviyesine geriledi.

Goldman Sachs, son 12 aylık dönemde rezervlerde kaydedilen 30 milyar dolarlık azalışın cari açığın finansmanında yetersizlik yaşanabileceğine işaret ettiğini değerlendirdi. Bankanın analizinde, cari dengedeki iyileşmenin finansman ihtiyacını ortadan kaldırmadığına dikkat çekildi.

Cari fazla 4 milyar doları aştı

TCMB verilerine göre Türkiye'nin cari işlemler hesabı ağustosta 4 milyar 53 milyon dolar fazla verdi. Bu tutar, son bir yılın en yüksek aylık cari fazlası olarak kayıtlara geçti.

Ödemeler dengesindeki net hata ve noksan kalemi de ağustosta 4 milyar 520 milyon dolar giriş gösterdi. Bir önceki ay bu kalemde kaydedilen giriş 515 milyon dolar seviyesindeydi.

Goldman Sachs'ın raporunda, ağustos ayında finansal hesapta net portföy çıkışlarının etkisiyle 1,4 milyar dolarlık çıkış yaşandığı belirtildi. Cari işlemler hesabındaki 4,1 milyar dolarlık fazla ve net hata ve noksan kalemindeki 4,5 milyar dolarlık girişle birlikte, ödemeler dengesi hesaplamasına göre rezervlerde yaklaşık 7 milyar dolarlık artış oluştuğu ifade edildi.

Turizm gelirleri cari dengeyi destekledi

Raporda, cari dengedeki iyileşmede çekirdek mal ithalatındaki gerileme ve turizm gelirlerindeki mevsimsel artışın etkili olduğu belirtildi. Ancak turist sayısında yıllık bazda yaşanan düşüşün, özellikle 2027'den itibaren cari denge üzerinde baskı oluşturabileceği uyarısı yapıldı.

Bu değerlendirme, cari dengedeki mevcut görünümün kalıcılığı açısından turizm gelirlerinin önemini öne çıkarıyor. Mevsimsel etkilerin zayıflaması ve turizmdeki olası yavaşlama, dış ticaret ve hizmet gelirleri üzerinden cari dengeye yansıyabilecek riskler arasında bulunuyor.

Goldman Sachs'ın yıl sonu cari açık tahmini

Goldman Sachs, Türkiye'nin cari açığının yıl sonunda gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYH) yüzde 2,9'una ulaşmasını bekliyor. Bankanın tahmini, yıllık cari açığın yaklaşık 50 milyar dolar seviyesinde gerçekleşeceğine işaret ediyor.

Raporda, cari açığın milli gelire oranının tarihsel ortalamanın altında kalmasının tek başına yeterli bir gösterge olmadığına dikkat çekildi. Açığın nominal büyüklüğünün Türkiye'nin ihtiyaç duyacağı dış finansmanın boyutunu ortaya koyduğu belirtildi.

Goldman Sachs'ın değerlendirmesinde, cari dengedeki olumlu görünüm ile rezervlerdeki gerileme arasındaki ayrışma öne çıkıyor. Bankaya göre rezervlerdeki azalış ve turizm gelirlerine ilişkin riskler, Türkiye'nin dış finansman görünümünün izlenmesi gereken başlıca unsurları arasında yer alıyor.

Öne çıkanlar

• Character.ai yaptığı açıklamada, varlıklarının satışını mümkün kılmak amacıyla ABD Delaware Bölgesi İflas Mahkemesi'ne gönüllü olarak iflas koruması başvurusunda bulunduğunu belirtti.

• Yapay zeka şirketi ayrıca Disney ile bir anlaşmaya vardığını açıkladı. Bu anlaşma kapsamında Disney, Character.ai'ın fikri mülkiyetinin bir kısmı için süresiz bir lisans karşılığında 20 milyon dolarlık teklif sundu.

• İflas açık artırması süreci kapsamında diğer şirketler de Disney'in teklifine karşı teklif verebilecek. Character.ai, sürecin kasım veya aralık ayında tamamlanmasını bekliyor.

• Şirket, sohbet robotu platformunun “asgari düzeyde kesintiyle” faaliyet göstermeye devam edeceğini belirtti. Ancak faaliyetlerini sürdürmesine olanak tanıyan bir teklifle hiçbir alıcının ortaya çıkmaması durumunda kapanmak zorunda kalabileceği uyarısında bulundu.

• Şirket açıklamasında, genç kullanıcılarla ilgili davalar ve gerçeğe aykırı tıbbi iddialar da dahil olmak üzere çeşitli konularda ciddi hukuki ve yasal zorluklarla karşı karşıya kaldığını belirtti.

• Character.ai CEO'su Colin Adams, “Character.ai, geçen yıl boyunca önemli hukuki, yasal ve operasyonel engellere rağmen işini sürdürmek ve geliştirmek için anlamlı adımlar attı. Mevcut alternatiflerin kapsamlı bir şekilde değerlendirilmesinin ardından yönetim kurulu, mahkeme gözetiminde yürütülecek bu satış sürecinin Şirket için tüm paydaşlara yönelik değeri en üst düzeye çıkarma konusunda en iyi fırsatı sunduğuna karar verdi” ifadelerini kullandı.

Character.ai’ya karşı açılan davalar

Geçen yıl Character.ai, sohbet robotlarıyla etkileşim kurduktan sonra hayatını kaybeden veya intihara teşebbüs eden çocukların aileleri tarafından açılan çok sayıda davayla karşı karşıya kaldı. Şirket başlangıçta bu davalara karşı çıktı ve sohbet robotunun yanıtlarının ABD anayasası kapsamında korunduğunu savundu. Ancak şirket, geçen yıl ekim ayında 18 yaşından küçük kullanıcıların sohbet robotuyla “ucu açık sohbetler” yapmasını yasakladığını duyurdu.

Bu yıl ocak ayında Character.ai, zarar gördüğü iddia edilen gençlerin aileleri tarafından açılan çeşitli davalarda uzlaşmayı kabul etti. Bu yıl mayıs ayında ise Pensilvanya yönetimi, şirketin sohbet robotunun eyalette kendisini yanlış bir şekilde lisanslı bir sağlık uzmanı olarak tanıttığı ve bir kullanıcıya “sahte bir Pensilvanya lisans numarası” verdiği iddiasıyla şirkete dava açtı.

Disney'le telif gerilimi

Geçen yıl eylül ayında Disney, sohbet robotunun telif hakkıyla korunan karakterlerini izinsiz kullandığı iddiasıyla Character.ai'ya bir ihtarname göndererek ihlalin durdurulmasını talep etti. Sohbet robotunun Frozen filmindeki Elsa'yı, Moana karakterini, Örümcek Adam'ın Peter Parker'ını ve Star Wars serisinin kötü karakteri Darth Vader'ı taklit ettiği ve bu karakterlerin geçmiş hikayelerini içeren yanıtlar ürettiği öne sürüldü. Character.ai, ihtarnamenin gönderilmesinin ardından Disney'in karakterlerini platformdan kaldırdı. Geçen ay medya devi Disney, Character.ai'ın eski CEO'su Karandeep Anand'ı yeni teknoloji direktörü olarak işe alacağını ve sohbet robotu şirketinin teknik ekibinden birkaç kişiyi de bünyesine katacağını duyurdu.
 

Fiyatlardaki yükselişte, enerji altyapısının yeniden hedef alınmasıyla arz güvenliğine ilişkin risklerin öne çıkması etkili oldu. Üretim ve sevkiyat faaliyetlerinde doğrudan bir kesinti yaşanmasa bile kritik tesislere yönelik saldırılar, petrol piyasasında ek bir jeopolitik risk primi oluşmasına yol açabiliyor.

13 Ekim akşamı Suudi Arabistan’ın Dahran kentinde, Saudi Aramco’ya ait bir idari binanın hedef alınması da piyasalardaki endişeleri artırdı. Suudi yetkililer, saldırının ardından sınırlı bir yangın çıktığını ve olayda can kaybı yaşanmadığını bildirdi. Gelişme, son günlerde Riyad ve Dammam’daki sivil havacılık altyapısına yönelik saldırılarla birlikte değerlendiriliyor.

Petrol piyasası Aramco tesislerini ve sevkiyat hatlarını izliyor

Suudi Arabistan’ın küresel petrol arzındaki kritik konumu nedeniyle ülkedeki güvenlik gelişmeleri, uluslararası piyasalarda yakından takip ediliyor. Özellikle ülkenin Doğu Bölgesi’ndeki enerji tesislerinin ve sevkiyat güzergâhlarının güvenliği, fiyatların seyri açısından önem taşıyor.

Saudi Aramco’nun operasyonlarının sürdüğüne ilişkin açıklamalara rağmen yatırımcılar, saldırıların enerji altyapısı üzerindeki etkilerinin genişleyip genişlemeyeceğine odaklanıyor. Üretim kapasitesinde veya petrol sevkiyatında yaşanabilecek olası bir aksama, küresel arz beklentilerini değiştirerek fiyatlar üzerindeki yukarı yönlü baskıyı artırabilir.

Rusya’dan ek dizel arzı beklentisi yükselişi sınırlıyor

Petrol fiyatlarındaki artışın daha da hızlanmasını engelleyen unsurlardan biri ise Rusya’dan dizel tedarikinin artabileceği beklentisi oldu. İlave arzın rafine petrol ürünlerindeki sıkışıklığı hafifletebileceği değerlendirmesi, piyasanın arz tarafındaki riskleri kısmen dengelemesini sağlıyor.

Böylece petrol piyasasında iki farklı gelişme fiyatlamaları etkiliyor. Suudi Arabistan’daki saldırılar ham petrol arzına yönelik kaygıları artırırken, Rusya kaynaklı ek dizel beklentisi rafine ürün piyasasındaki baskının azalabileceğine işaret ediyor.

Önümüzdeki süreçte petrol fiyatlarının yönü üzerinde Orta Doğu’daki güvenlik gelişmeleri, enerji tesislerinin faaliyet durumu ve Rusya’dan gelebilecek ilave dizel miktarı belirleyici olacak.

Karahan, dezenflasyon sürecinin arz yönlü baskılar nedeniyle yavaşladığını ancak enflasyonun ana eğiliminde zayıflamanın sürdüğünü söyledi. Enflasyon beklentilerinin ihtiyatlı olmayı gerektirdiğini belirten Karahan, eylül 2026 itibarıyla tüketici enflasyonunun yüzde 29,7 seviyesinde gerçekleştiğini, hizmet enflasyonundaki aylık artışın ise yüzde 1,85 ile son beş yılın en düşük seviyesine indiğini bildirdi.

Başkan Karahan sunumunda enerji fiyatlarının enflasyon üzerindeki etkisine dikkat çekerek, "Enerji fiyatları 2026 yılında enflasyon üzerinde büyük bir etki yarattı." ifadesini kullandı. Karahan ayrıca, kira ve eğitim enflasyonundaki düşüşlerin, ulaşım ve haberleşme fiyatları tarafından kısmen dengelendiğini, öncü göstergelerin kira enflasyonunda daha fazla ılımlılaşmaya işaret ettiğini belirtti. Piyasa katılımcılarının 12 ay sonrası için enflasyon beklentisinin yüzde 23,7, firmaların yüzde 32,5 ve hanehalkının ise yüzde 45,6 seviyesinde olduğu hatırlatıldı.

Dış talep zayıflıyor, cari açık ılımlı seyrediyor

Küresel büyüme endeksine ilişkin 2026 yılı tahmininin eylül ayı itibarıyla yüzde 1,6'ya gerilediğini aktaran Karahan, "2026 yılı için dış talep beklentileri zayıfladı." değerlendirmesini yaptı. Bu zorluklara rağmen dış ticaret açığının ılımlı kalmaya devam ettiğini belirten Karahan, turizm gelirlerinin geçen yılki seviyelerinde tutunduğunu bildirdi.

Sunumda yer alan verilere göre, ocak-ağustos döneminde Türkiye'yi ziyaret eden turist sayısı 2025 yılındaki 39,2 milyon kişiden 2026 yılında 41,2 milyon kişiye çıktı. Aynı dönemde turizm gelirleri ise 37,1 milyar dolardan 40,9 milyar dolara yükseldi. Karahan, olumsuz dış koşullara rağmen cari işlemler açığının kontrol altında tutulduğunun altını çizdi.

Sıkı para politikası talebi soğutuyor

Karahan, mali tedbirlerin ilk tur etkilerini yumuşattığını, Eşel Mobil Sistemi'nin akaryakıt fiyatlarındaki artışları sınırladığını ifade etti. Sistem olmasaydı yakıt fiyatlarında yaşanacak olası yüzde 58,6'lık artışın, bu tedbirlerle yüzde 39,0 oranında sınırlandığı bilgisi verildi.

Talebi soğutma çabalarının enflasyonist baskıları hafiflettiğini dile getiren TCMB Başkanı, "Arz şokları karşısında para politikası sıkı kalmaya devam etti." dedi. Tarihsel ortalamaların altında seyreden kapasite kullanım oranının ılımlı bir gevşemeye işaret ettiğini, işgücü piyasasının ise manşet işsizlik oranının ima ettiğinden daha az sıkı olduğunu bildirdi. Makroihtiyati politikaların kredi büyümesindeki yavaşlamayı desteklediği ve eylül ayı itibarıyla 13 haftalık yıllıklandırılmış kredi büyümesinin yüzde 24,0 seviyesine gerilediği açıklandı.

Finansal istikrar ve yerel paraya güven

Yakın dönemdeki varlık piyasası stresinden çıkarılan derslere de değinen Karahan, finansal istikrarın fiyat istikrarı için bir ön koşul olduğunu vurguladı. Karahan, "Hedefli önlemler finansal bulaşma risklerinin ana kanallarını ele aldı." ifadesini kullandı.

Alınan aksiyonlar kapsamında repo fonlama hacminin artırıldığı, KOBİ'ler için kredi büyüme sınırının yüzde 4,5'ten yüzde 5'e yükseltildiği aktarıldı. Karahan, fon çıkışlarının yerleşiklerin Türk Lirası varlıklara olan tercihlerini zayıflatmadığını ve mevduat ile yatırım fonlarındaki Türk Lirası payının yüzde 61,6 seviyesinde kalarak güçlü duruşunu sürdürdüğünü kaydetti. Altın fiyatlarındaki dalgalanmaların rezerv tamponlarındaki oynaklığı artırdığını ifade eden Karahan, brüt uluslararası rezervlerin 9 Ekim 2026 itibarıyla 197 milyar dolar olduğunu paylaştı.

Fiyat istikrarı sağlanana kadar sıkı para politikası duruşunun korunacağını yineleyen Başkan Karahan, "Enflasyon görünümünde geçici hedeflerden belirgin bir sapma olması durumunda para politikası duruşu sıkılaştırılacaktır." değerlendirmesini yaptı.

Öne çıkanlar

• SpaceX hisselerindeki düşüşle birlikte servetinin yaklaşık yüzde 4 azalmasının ardından Musk’ın net serveti 970.4 milyar dolara geriledi. 

• Musk’ın elektrikli araç şirketi Tesla’nın hisseleri de aynı gün içinde düşüş kaybetti Bir miktar toparlanmalarına rağmen günü yüzde 0,7 düşüşle kapattı.

• Musk her iki şirkette de hisse sahibi ve servetinin büyük bölümü bu şirketlerin performansına bağlı.

Arka plan

Musk, SpaceX’in haziran ayında halka arz edilmesinin ardından dünyanın ilk trilyoneri oldu. Ancak şirketin hisse fiyatının sonraki günlerde sert biçimde düşmesiyle bu statüsünü kaybetti. Musk’ın net serveti aylardır bu sınırın çevresinde dalgalanıyor. Musk, en son yalnızca dört gün önce, geçen haftanın sonlarında hem Tesla hem de SpaceX hisselerinin hızla yükselmesiyle yeniden trilyoner statüsüne ulaştı. Musk’ın servetinin büyük bölümü bu şirketlerdeki hisselerinden kaynaklanıyor ve kendisi her iki şirketin de CEO’su olarak görev yapıyor. Ağustos ayında sunulan yasal kayıtlara göre Musk, SpaceX’in tahminen yüzde 48,4’üne sahip. Ayrıca Tesla’nın da yaklaşık yüzde 11’lik hissesini elinde bulunduruyor.

SpaceX hisselerindeki düşüş, salı günü Asya piyasalarında başlayan yapay zeka çipi hisselerindeki daha geniş çaplı satış dalgasıyla aynı zamana denk geldi. Bu satış dalgası öncelikle Güney Koreli SK Hynix ve Samsung ile Tayvanlı TSMC’yi etkiledi. Bununla birlikte, ABD’nin Doğu Yakası’nda piyasaların açılmasının ardından Nvidia, Broadcom ve Intel dahil olmak üzere Amerikalı çip üreticilerinin hisseleri de hafifçe geriledi. Başlıca borsa endekslerinin tamamı da salı günü hafif düşüş kaydetti.  Düşüş, Japon teknoloji yatırım şirketi SoftBank’ı da etkiledi. Şirketin CEO’su Masayoshi Son’un net serveti yaklaşık 5,5 milyar dolar azaldı. 

Banka, yapay zeka kaynaklı siparişlerin 2027'ye kadar çeyreklik bazda 2 milyar euro seviyesine ulaşabileceğini öngörüyor. BofA'ya göre siparişlerdeki büyümenin zamanla şirketin gelirlerine de yansıması bekleniyor.

Veri merkezi yatırımları Nokia'ya destek sağlayabilir

BofA, özellikle veri merkezlerinde kullanılan anahtarlama ekipmanları ile optik ağ çözümlerine yönelik talebin Nokia'nın performansını destekleyebileceğine dikkat çekti.

Yapay zeka altyapısını genişleten büyük bulut hizmeti sağlayıcılarının artan siparişlerinin, radyo erişim ağı pazarındaki zayıf görünümü kısmen telafi etmesi bekleniyor. Banka ayrıca kablosuz ekipman faaliyetlerinde uygulanan maliyet azaltma adımlarının kârlılık marjlarına katkı sağlayabileceğini belirtti.

Ericsson için temkinli görünüm korunuyor

BofA, Ericsson hisseleri için “Düşük Performans” tavsiyesini değiştirmedi. Bankanın bu kararında, radyo erişim ağı pazarındaki durgunluk ve Kuzey Amerika'daki yatırımlara ilişkin belirsizlikler etkili oldu.

Bölgede radyo erişim ağı ekipmanlarına yönelik harcamaların ertelenebileceğine ilişkin işaretler, Ericsson üzerindeki baskıyı artıran unsurlar arasında gösterildi. Mastec'in Kuzey Amerika'daki harcamaların ileri bir tarihe kaydırıldığına yönelik açıklaması da BofA'nın sektöre ilişkin temkinli yaklaşımını destekledi.

Küresel büyüme tahmini yüzde 3,1'e yükseltildi

Orta Doğu'daki çatışmaların ve ticari gerilimlerin yarattığı belirsizliklere rağmen 2026'nın ilk yarısında ekonomik faaliyetlerin beklentilerin üzerinde gerçekleştiği kaydedildi. Yapay zeka yatırımlarının öncülük ettiği teknoloji sektöründeki hareketliliğin de talebi destekleyen unsurlar arasında yer aldığı ifade edildi.

IMF, dünya ekonomisinin 2026'da yüzde 3,1, 2027'de yüzde 3,4 büyümesini bekliyor. Fonun temmuz ayındaki tahminleri bu yıl için yüzde 3, gelecek yıl için yüzde 3,4 seviyesindeydi. Nisan ayında yayımlanan raporda ise 2026 büyüme beklentisi yüzde 3,1, 2027 tahmini yüzde 3,2 olarak açıklanmıştı.

Küresel büyüme tahminindeki son güncelleme, bu yıl için önceki öngörüye kıyasla sınırlı bir iyileşmeye işaret ederken gelecek yılın beklentisinde değişikliğe gidilmedi.

Küresel enflasyonun 2027'de gerilemesi bekleniyor

Rapora göre dünya genelinde manşet enflasyonun, özellikle enerji ve gıda fiyatlarındaki geçici yükselişin etkisiyle 2026'da yüzde 4,7'ye çıkması bekleniyor. Enflasyonun 2027'de ise yüzde 4,1'e gerileyeceği tahmin ediliyor.

Küresel ticaretin büyüme hızında bu yıl yavaşlama, gelecek yıl ise daha istikrarlı bir görünüm öngörülüyor. IMF, ticaret tarifelerinin etkisi, tedarik ve üretim zincirlerinin yeni koşullara uyum sağlaması ve teknoloji bağlantılı ticaretin güçlü seyrini korumasını bu görünümün temel unsurları arasında gösterdi.

Raporda, küresel ekonomik dengesizliklerin orta vadede ancak sınırlı ölçüde azalacağı değerlendirmesi yapıldı. Orta vadeli büyüme görünümünün tarihsel ortalamaların altında kalacağı ve ülkeler arasındaki performans farklılıklarının süreceği belirtildi.

IMF'den enerji ve gıda fiyatları uyarısı

IMF, küresel ekonomi açısından risklerin ağırlıklı olarak aşağı yönlü olduğuna dikkat çekti. Orta Doğu'daki çatışmaların uzun süre çözümsüz kalması veya gerilimin daha da artması halinde enerji ve gıda fiyatlarında yüksek ve dalgalı seyrin devam edebileceği uyarısı yapıldı.

Böyle bir senaryonun enflasyonist baskıları yeniden artırabileceği, ülkelerin mali ve dış dengelerini olumsuz etkileyebileceği ve ekonomik büyümeyi yavaşlatabileceği ifade edildi.

ABD'nin büyüme tahmini korundu, Euro Bölgesi'nin yükseltildi

IMF, ABD ekonomisinin 2026 büyüme beklentisini yüzde 2,3 seviyesinde tuttu. Ülkenin 2027 büyüme tahmini ise yüzde 2,2'den yüzde 2,3'e çıkarıldı.

Euro Bölgesi için 2026 büyüme öngörüsü yüzde 0,9'dan yüzde 1,1'e yükseltilirken 2027 tahmini yüzde 1,2'de sabit bırakıldı.

Bölgenin önde gelen ekonomilerinde ise farklı yönlerde güncellemeler yapıldı:

• Almanya: 2026 büyüme tahmini yüzde 0,7'den yüzde 1,3'e, 2027 tahmini yüzde 1'den yüzde 1,1'e yükseltildi.

• Fransa: Bu yıl için büyüme beklentisi yüzde 0,6'dan yüzde 0,4'e, gelecek yıl için yüzde 0,9'dan yüzde 0,7'ye indirildi.

• İtalya: 2026 tahmini yüzde 0,5'ten yüzde 0,8'e, 2027 tahmini yüzde 0,5'ten yüzde 0,6'ya çıkarıldı.

• İspanya: Bu yılın büyüme beklentisi yüzde 2,1'den yüzde 2,5'e yükseltildi. 2027 tahmini yüzde 1,8'de korundu.

İngiltere ekonomisine ilişkin 2026 büyüme tahmini yüzde 1'den yüzde 1,3'e yükseltilirken 2027 beklentisi yüzde 1,3'ten yüzde 1,2'ye düşürüldü.

Kanada için büyüme öngörüleri bu yıl yüzde 1,1, gelecek yıl yüzde 1,7 seviyesinde tutuldu. Japonya ekonomisinin 2026 büyüme tahmini ise yüzde 0,6'dan yüzde 0,7'ye yükseltildi. Ülkenin 2027 beklentisi yüzde 0,7 olarak korundu.

Çin'in büyüme beklentisi aşağı çekildi

Yükselen piyasalar ve gelişmekte olan ekonomilere ilişkin tahminlerde Çin için aşağı yönlü revizyon yapıldı. IMF, Çin ekonomisinin 2026 büyüme beklentisini yüzde 4,6'dan yüzde 4,5'e, 2027 tahminini ise yüzde 4,1'den yüzde 4'e indirdi.

Hindistan ekonomisine ilişkin görünüm ise iyileştirildi. Ülkenin bu yılki büyüme tahmini yüzde 6,4'ten yüzde 7'ye yükseltilirken 2027 beklentisi de yüzde 6,7'den yüzde 7'ye çıkarıldı.

Rusya ekonomisine ilişkin büyüme tahminleri hem 2026 hem de 2027 için yüzde 1,1'den yüzde 0,9'a düşürüldü.

Türkiye'nin 2027 büyüme beklentisi değişmedi

IMF, Türkiye ekonomisinin 2026'da yüzde 2,7 büyüyeceği tahmininde bulundu. Temmuz ayında yayımlanan raporda bu yıl için büyüme beklentisi yüzde 2,9 düzeyindeydi. Böylece fon, Türkiye'ye yönelik 2026 büyüme tahminini 0,2 puan aşağı çekti.

Türkiye ekonomisinin 2027'de yüzde 3,6 büyümesi beklenirken bu oran temmuz ayındaki tahminle aynı kaldı.

Enflasyon tarafında ise IMF'nin öngörüsüne göre Türkiye'de yıl sonu enflasyonu 2026'da yüzde 31,2, 2027'de yüzde 26,5 olacak. Bu tahminler, fiyat artış hızının gelecek yıl da gerilemesinin beklendiğine işaret ediyor.

Petrol fiyatları enflasyon endişelerini artırıyor

Orta Doğu'da tırmanan gerilim, enerji arzına ilişkin riskleri gündemin üst sıralarına taşıdı. İran destekli Husilerin Yemen'den Suudi Arabistan'a yönelik saldırılarını yoğunlaştırması ve petrol tankerlerinin hedef alınması, küresel petrol arzında aksama yaşanabileceği endişelerini güçlendirdi.

Aralık vadeli Brent petrolün varil fiyatının 105 dolara kadar yükselmesi, enerji maliyetlerindeki artışın enflasyon üzerindeki etkilerine ilişkin kaygıları artırdı. Petrol fiyatlarının yüksek seyretmesi, merkez bankalarının faiz indirimleri yerine daha sıkı bir para politikası izlemek zorunda kalabileceği beklentisini de destekliyor.

Piyasalarda Fed'in bu ay faiz artışına ara verebileceği, ancak aralık ayında yeniden faiz artırabileceği yönündeki tahminler gündemdeki yerini koruyor. Fed yetkililerinin enflasyonla mücadelede sıkı para politikasının sürdürülmesine yönelik açıklamaları da bu beklentileri besliyor.

Fed yetkililerinden sıkı para politikası mesajları

Cleveland Fed Başkanı Beth Hammack, enflasyonu yüzde 2 hedefine döndürmek için kısıtlayıcı para politikası duruşunun sürdürülmesini uygun bulduğunu ifade etti.

Fed Yönetim Kurulu Üyesi Christopher Waller da geçen hafta İstanbul Ekonomi Forumu'nda yaptığı konuşmada, aralık ayında faiz artırımına gidilebileceği ihtimaline işaret etti. Bu açıklamalar, enflasyon baskılarının devam etmesi halinde Fed'in yeniden sıkılaşmaya yönelebileceği değerlendirmelerini güçlendirdi.

Faizlerin yüksek kalacağı veya daha da artırılacağı beklentisi, dolar cinsinden varlıkların yatırımcılar açısından cazibesini korumasına katkı sağlıyor.

Eurodaki gerileme doları destekliyor

Dolar endeksindeki yükselişte eurodaki değer kaybı da etkili oldu. Fransa'nın mali görünümüne ilişkin endişeler, ülke varlıkları üzerindeki baskıyı artırırken sorunların diğer Avrupa ülkelerine yayılabileceğine yönelik kaygılar da yatırımcıların bölgeye ilişkin risk algısını olumsuz etkiledi.

Bu gelişmelerin ardından euro/dolar paritesi 1,11 seviyesine gerileyerek yaklaşık 17 ayın en düşük düzeyini gördü. Eurodaki düşüş, dolar endeksinin hesaplanmasında euronun önemli bir ağırlığa sahip olması nedeniyle endeks üzerinde de yukarı yönlü etki oluşturdu.

ABD tahvil faizleri doların cazibesini artırıyor

Doları destekleyen bir diğer unsur, ABD tahvil piyasasındaki yüksek getiriler oldu. ABD'nin 10 yıllık tahvil faizinin yüzde 5'in üzerinde kalması, dolar cinsinden varlıkların getiri avantajını öne çıkardı.

ABD tahvil getirileriyle diğer ülkelerin tahvil getirileri arasındaki farkın dolar lehine açılması, uluslararası yatırımcıların ABD varlıklarına yönelmesini teşvik edebiliyor. Bu durum, jeopolitik risklerin yanı sıra faiz ve getiri farklılıklarının da doların yükselişinde etkili olduğunu gösteriyor.

Dolar endeksinde 102,6 seviyesi görüldü

Jeopolitik gelişmeler, Fed'in faiz politikasına ilişkin beklentiler, eurodaki zayıflama ve ABD tahvil getirilerinin etkisiyle dolar endeksi 102,6 seviyesine kadar yükseldi. Böylece endeks, Nisan 2025'ten bu yana en yüksek değerine ulaştı.

Dolar endeksi saat 11.40 itibarıyla 102,3 seviyesinde işlem görürken endeksin Nisan 2025'te ulaştığı zirve 103,02 olarak kaydedilmişti.

Enerji ithalatının cari açık üzerindeki etkisi

Küresel ölçekte enerji arzına ilişkin risklerin yükseldiğine işaret eden Şimşek, Türkiye'nin tedarik kaynaklarını çeşitlendirmesinin ve enerji altyapısının arz güvenliği açısından önem taşıdığını kaydetti.

Şimşek'in paylaştığı verilere göre Türkiye, son 26 yılda enerji ithalatı için toplam 1,1 trilyon dolar harcadı. Bu tutar, aynı dönemde oluşan toplam cari açığın 1,6 katına, mevcut brüt dış borç stokunun ise iki katına karşılık geliyor.

Şimşek, söz konusu verilerin yeşil dönüşümün Türkiye açısından stratejik önemini ortaya koyduğunu belirtti.

Enerjide dışa bağımlılığı azaltma hedefi

Enerji ithalatına bağımlılığı düşürmeye yönelik adımların orta ve uzun vadede Türkiye'nin küresel fiyat dalgalanmalarına karşı direncini artırması bekleniyor. Şimşek, bu politikaların cari dengeye de olumlu katkı sağlayacağını ifade etti.

Hizmet ihracatı ve katma değer önceliği

Şimşek, ihracatın geliştirilmesine yönelik politikaların sürdürüleceğini belirterek serbest ticaret anlaşmaları aracılığıyla yeni pazarlara erişimin artırılmasının hedeflendiğini bildirdi.

Sağlık turizmi, müteahhitlik, yazılım, eğitim, mühendislik ve tasarım gibi hizmet sektörlerinde rekabet gücünün yükseltilmesi de ekonomi politikalarının öncelikleri arasında yer alıyor. Şimşek, bu alanlarda ihracat kapasitesinin geliştirilmesi ve ürün ve hizmetlerde yaratılan katma değerin artırılmasına yönelik çalışmaların devam edeceğini kaydetti.

Yapay zeka altyapısının kurulması için birkaç yıl içinde trilyonlarca dolarlık harcama yapılması bekleniyor. Bu harcamaların büyük bölümü, onları haklı çıkaracak gelirler elde edilmeye başlanmadan önce yapılacak. Demiryolu şirketleri, yolcular gelmeden rayları döşedi. Telekomünikasyon şirketleri, veri trafiği ortaya çıkmadan önce fiber optik kabloları yer altına döşedi. Yapay zeka şirketleri de benzer bir risk alıyor. Bu durum, sermayenin maliyetini ve erişilebilirliğini özellikle önemli hale getiriyor.

Derecelendirmeler yalnızca bir borçlunun ne kadar faiz ödeyeceğini değil, ihraç edilen tahvil ve borçlanma senetlerini kimlerin satın alabileceğini de belirliyor. Bu şirketler, halihazırda devam eden devasa harcamalarını haklı çıkarabilmek için milyarlarca dolarlık finansmana ihtiyaç duyacak. Bu finansman çok pahalı hale gelirse ya da tamamen tükenirse, mevcut harcamaların karşılığını alabilecekleri ölçeğe hiçbir zaman ulaşamayabilirler. Ekonominin giderek daha büyük bir bölümü yapay zekaya bağımlı hale gelirken, risk altında olanlar da yalnızca bu şirketler değil.

Değerlendirme nasıl yapıldı?

AIR, iki şirketin de eksiksiz finansal tablolarını görmedi. Bu nedenle değerlendirmelerini sadece tahmini. AIR kamuya açık bilgilerle işe başlıyor, eksik verileri tahmin etmek için yapay zeka kullanıyor ve ardından şirketlerin finansal durumuna ilişkin en iyi tahminlerini kredi modelinden geçiriyor.

Forbes ile paylaşılan bu tahminlerin bir bölümüne göre Anthropic’in FAVÖK marjı yüzde 5,4, OpenAI’ınki ise eksi yüzde 33,3. AIR’ın Microsoft, Meta, Oracle, Palantir, Alphabet, Apple ve Amazon gibi devleri kapsayan yedi şirketlik teknoloji karşılaştırma grubunun medyan FAVÖK marjı yüzde 43,3. AIR’ın yapay zeka destekli analizine göre Oracle dışındaki bu şirketlerin tamamı yatırım yapılabilir seviyede kredi notlarına sahip.

S&P tarafından derecelendirilen şirketlerin tamamı yatırım yapılabilir seviyede. Microsoft en yüksek not olan AAA’ya sahip. Onu AA+ notuyla Alphabet ve Apple izliyor. Oracle ise BBB- notuyla geride kalıyor ki bu yatırım yapılabilir seviyenin en alt basamağı. Kredi notları gerçekten fark yaratıyor: Apple’ın 10 yıllık teminatsız borçlanma senetleri şu anda vadeye kadar elde tutulmaları durumunda yüzde 5,4 getiri sağlayacak şekilde fiyatlanırken, Oracle’ın benzer menkul kıymetleri yüzde 7,5 getiri sunuyor.

AIR’ın kurucu ortağı ve baş yapay zeka sorumlusu Joe Burdis, en büyük kısıtın iki şirket hakkında kamuya açık olan bilgilerin eksikliği olduğunu söylüyor. Burdis’e göre Anthropic’in düzeltilmiş faaliyet sonucunun pozitif olması, şirketin OpenAI’ın üzerinde bir not almasının başlıca nedeni. Bununla birlikte, bu kadar hızlı büyüyen şirketlerde temel rakamlardaki görece küçük değişikliklerin bile kredi görünümünü kısa sürede değiştirebileceğini belirtti.

Kamuya açık çok az bilgi var

Anthropic’in halka arz izahnamesine göre şirket, 2025 yılında 4,6 milyar dolar gelir elde ederken faaliyetlerinden 8 milyar dolardan fazla zarar etti. AIR’ın verdiği BBB notu, aradaki farkın daraldığını düşündüren daha güncel sonuçlara dayanıyor.  Hatta AIR’ın değerlendirmesi gerçekte olduğundan daha iyimser bile olabilir. The Information’ın incelediği finansal tablolara göre OpenAI, 31 Mart itibarıyla bilançosunda herhangi bir borç bildirmedi. Bununla birlikte şirketin 5 milyar doların üzerinde kullanılabilir yenilenebilir kredi limiti bulunuyor.

Anthropic’in mali durumunu netleştirmek daha zor ve şirketin geleneksel borçlarının tamamını gösteren, kamuya açık ve kesin bir rakam yok. Sadece Anthropic’in eylül ayı itibarıyla 15 milyar dolarlık bir yenilenebilir kredi anlaşmasını sonuçlandırmak üzere olduğu biliniyordu. Broadcom, çip kiralamalarını finanse etmek amacıyla şirkete dönüştürülebilir borç yoluyla 42 milyar dolara kadar borç vermeyi kabul etti. Amazon ise Anthropic’in 8 milyar dolarlık dönüştürülebilir borçlanma senetlerini satın aldı.

Amazon’un bildirimleri, bu tutarın yaklaşık 2 milyar dolarlık kısmının şimdiden imtiyazlı hisselere dönüştürüldüğünü, kalan kısmın ise Anthropic halka açıldığında dönüştürüleceğini gösteriyor. Dönüştürülebilir borç başlangıçta borç niteliğindedir, ancak daha sonra hisse senedine dönüşebilir. Bu nedenle kredi analistleri, bu tür borçları nakit olarak geri ödenmesi gereken sıradan bir krediyle aynı şekilde değerlendirmez.

Yapay zeka altyapısının kurulmasına yönelik harcamaların neredeyse tamamı, bir şirketin doğrudan borç alıp bunu bilançosuna kaydetmesi yerine kiralamalar, uzun vadeli bilgi işlem sözleşmeleri, garantiler ve özel amaçlı şirketler aracılığıyla finanse ediliyor. Başka bir deyişle, bu yükümlülüklerin bazıları şirketin bilançosunda borç olarak kaydedilmeden de borca çok benzer biçimde işleyebilir. Özel amaçlı bir şirket (SPV) söz konusu olduğunda, borç teknik olarak bir veri merkezini veya başka bir projeyi finanse etmek için kurulmuş ayrı bir tüzel kişiliğe ait olabilir.

OpenAI’ın veya Anthropic’in nihayetinde bu borçtan sorumlu olup olmadığı, ilgili sözleşmelerin koşullarına bağlı. Şirketler, belirli bir kapasiteyi kiralamayı, asgari miktarda bilgi işlem gücü satın almayı veya finansmanı başka bir şekilde desteklemeyi taahhüt etmiş olabilir. Ancak kredi veren bir kurum yine de şirketin gelecekteki nakit akışının ne kadarını şimdiden taahhüt ettiğini ve bu ödemelerden kurtulmanın ne kadar zor olduğunu bilmek ister.

Anthropic’in geleceğe yönelik en az 518 milyar dolarlık altyapı taahhüdü bulunuyor. Bunun içinde, büyük ölçüde iptal edilemeyen ve Broadcom’la bağlantılı ekipman kiralamalarından kaynaklanan 161,2 milyar dolarlık yükümlülükler de yer alıyor. Öte yandan OpenAI, 2030’a kadar veri merkezlerine ve çiplere 856 milyar dolar harcamayı öngörüyor. Bu harcamaların önemli bir bölümü, Amazon’dan sekiz yıl içinde 100 milyar dolarlık bilgi işlem kapasitesi satın alma taahhüdüne dayanıyor.

AIR’ın verdiği kredi notları bu yükümlülükleri doğrudan hesaba katmıyor. Gelecekte yapılması gereken yüz milyarlarca dolarlık sabit ödemenin eklenmesinin iki şirketten herhangi birini kredi açısından daha güvenilir göstermesi pek mümkün görünmüyor.

Kredi notları için görüşmeler yapıyorlardı

Ancak bu taahhütlere ne kadar ağırlık verileceği, değerlendirmeyi yapan kişinin kararına bağlı. Financial Times’ın eylül ayında bildirdiğine göre OpenAI ve Anthropic halka arzlara hazırlanırken Morgan Stanley ve Goldman Sachs, halka açıldıktan sonra yatırım yapılabilir seviyede kredi notları alabilmeleri için şirketler adına S&P, Moody’s ve Fitch ile görüşmeler yürütüyordu.

Şirketler, bir derecelendirme kuruluşuna kamuya açıklanmayan finansal bilgilerini sunarak kamuya açık bir not verilmeden önce özel bir değerlendirme alabilir. Sonuç hoşlarına gitmezse bu değerlendirme hiçbir zaman kamuoyuna açıklanmayabilir. OpenAI ve Anthropic, AIR’ı resmi olarak değerlendirme yapması için tutmadı, şirketin mali kayıtlarına erişmesine izin vermedi ve AIR’ın kredi notlarını yayımlayıp yayımlayamayacağına karar verme hakkına da sahip olmadı.

OpenAI ve Anthropic’in, ürünlerini ve trilyon dolara yaklaşan işlerini oluşturmak için kullandıkları devasa miktardaki internet verisini kendi rızalarını almadan bünyelerine katmış olmaları düşünüldüğünde, AIR’ın arkasındaki 10 kişilik girişimin de aynı teknolojiyi kullanarak görece olumsuz kredi notları vermesi oldukça anlamlı. OpenAI ve Anthropic bundan hoşlansa da hoşlanmasa da.

Novak, söz konusu tutarın ABD tarafından daha önce açıklanan 250 milyar dolarlık seviyenin üzerinde olduğuna dikkati çekti.

Yaptırımlara rağmen sevkiyat sürüyor

Rusya'nın Avrupa'ya enerji tedarikinin çeşitli kısıtlamalara rağmen devam ettiğini belirten Novak, Enerji Bakanlığı verilerine göre 2026'nın ilk dokuz ayında AB ülkelerine 21,3 milyar dolarlık enerji kaynağı ihraç edildiğini kaydetti.

Yaptırımlar kapsamında bazı alanlarda istisnaların bulunduğunu ifade eden Novak, bu çerçevede belirli enerji sevkiyatlarının sürdüğünü aktardı.

Rusya'nın mevcut sözleşmelerinden kaynaklanan yükümlülüklerini yerine getirmeyi sürdürdüğünü söyleyen Novak, son yıllarda Avrupa'ya yapılan enerji ihracatının yapısında önemli değişimler yaşandığını belirtti. Novak, Avrupa ülkelerinin talep ettiği enerji kaynaklarının tedarikine devam ettiklerini dile getirdi.

Rusya ve ABD arasında dizel yakıt teması

Novak'ın açıklamalarında Rusya ile ABD arasındaki dizel yakıt ticareti de öne çıktı. İki ülkenin enerji bakanlıkları ve ilgili şirketleri arasında dizel yakıt sevkiyatına ilişkin görüşmelerin başladığını bildiren Novak, Rusya'nın ihracat kapasitesine ilişkin bilgi verdi.

Rusya'nın yıl sonuna kadar aylık dizel yakıt ihracatını 3,5 milyon tona yükseltebilecek kapasiteye sahip olduğunu belirten Novak, ilave sevkiyatların küresel enerji piyasasında arz ve talep dengesine katkı sağlayabileceğini ifade etti.

Petrol fiyatlarındaki artışta taşımacılık etkisi

Petrol fiyatlarındaki yükselişi de değerlendiren Novak, artışın başlıca nedenleri arasında taşımacılık maliyetlerinin yükselmesini ve nakliye araçlarındaki kapasite yetersizliğini gösterdi.

Raporda, özellikle yapay zeka sektöründeki yatırımların beklentilerin altında kalması, tahvil faizlerinin yükselmesi ve dijital altyapıya yönelik saldırıların finansal istikrar açısından öne çıkan tehditler olduğu ifade edildi.

Yapay zeka yatırımlarında düzeltme riski

IMF'ye göre yapay zeka yatırımları ekonomik büyümeye katkı sağlarken bu alanda faaliyet gösteren şirketlerin kârlarını da artırıyor. Ancak yatırım harcamalarının ve şirket gelirlerinin beklentileri karşılayamaması, yapay zeka bağlantılı varlıkların fiyatlarında sert düşüşlere neden olabilir.

Fon, büyük ölçekli teknoloji şirketlerinin yatırımlarını finanse etmek için giderek daha fazla borçlanmasına ve yatırımcıların yapay zeka hisselerine erişmek amacıyla kaldıraçlı işlemlere yönelmesine dikkat çekti. Sektörde şirketler arasında hisse ve borç akışları üzerinden kurulan finansman ilişkilerinin de riskleri artırabileceği belirtildi.

IMF'nin 2023'ten bu yana gerçekleşen 14 finansman anlaşmasına yönelik incelemesi, gelecekte elde edilmesi beklenen 1,4 trilyon dolarlık gelir taahhüdü karşılığında yaklaşık 300 milyar dolarlık öz sermaye yatırımı ve 650 milyar dolarlık borçlanma yapıldığını ortaya koydu.

Bu yapıdaki finansman ilişkilerinin, şirketlerin gelir beklentilerinde yaşanabilecek bir bozulmanın sektör genelinde daha geniş çaplı sorunlara dönüşmesine zemin hazırlayabileceği değerlendirildi.

Tahvil faizleri finansal baskıyı artırabilir

Enerji fiyatlarındaki yükselişin enflasyon üzerindeki etkisi, kamu maliyesine ilişkin endişeler ve bazı ekonomilerde büyümenin tahminleri aşması, devlet tahvili faizleri üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturuyor.

IMF, tahvil getirilerinin küresel finansal kriz öncesinde görülen seviyelere yeniden yaklaşabileceğine işaret etti. Yüksek kamu borcu ve tahvil piyasalarında kullanılan kaldıraç, faizlerdeki yükselişin finansal sistem genelinde daha büyük kayıplara dönüşmesi riskini artırıyor.

Merkez bankalarının bilançolarını küçültmesiyle piyasalardaki fiyat hareketlerine duyarlı yatırımcıların önemi de artıyor. Tahvil faizlerinin yükselmesi, yalnızca devlet borçlanma araçlarının değerini düşürmekle kalmayıp diğer varlıklarda da değer kaybına yol açabiliyor.

Ayrıca finansal işlemlerde teminat olarak kullanılan tahvillerin değerindeki düşüş, yatırımcıların ek teminat sağlama ihtiyacını artırarak piyasa üzerindeki baskıyı ağırlaştırabiliyor.

Yapay zeka siber saldırıları da hızlandırabilir

Finans sektörünün dijital altyapılara bağımlılığının artması ve kurumlar arasındaki bağlantıların güçlenmesi, siber saldırıları sistemik riskler arasına taşıyor. IMF, büyük bir finans kuruluşunun, ödeme sisteminin, bulut hizmeti sağlayıcısının veya yazılım platformunun hedef alınmasının kritik finansal hizmetlerde geniş çaplı aksamalara neden olabileceğini belirtti.

Fonun değerlendirmesine göre bir kuruma yönelik saldırının etkileri, finansal sistemdeki yoğun bağlantılar nedeniyle diğer kuruluşlara da yayılabilir. Ödeme işlemlerinin durması, alım satım faaliyetlerinin aksaması ve müşterilerin mevduatlarına erişememesi bu riskler arasında yer alıyor.

Raporda, bu yıl bildirilen vakaların yüzde 70'inden fazlasında saldırganlar güvenlik açıklarından yararlanmadan önce yazılım sağlayıcılarının söz konusu açıkları gidermek için çok az zamana sahip olduğu kaydedildi.

IMF, gelişmiş yapay zeka modellerinin hem saldırı kapasitesini hem de savunma mekanizmalarını güçlendirebileceğine işaret etti. Bu nedenle finans kuruluşlarının siber güvenlik yatırımlarını artırması, olay bildirim süreçlerini geliştirmesi ve kriz senaryolarına yönelik hazırlıklarını güçlendirmesi gerektiği belirtildi. Kritik hizmetleri sağlayan üçüncü taraf şirketlerin denetimi de öncelikli konular arasında gösterildi.

Bankacılık sisteminde zayıf halkalar bulunuyor

IMF, küresel bankacılık sisteminin genel olarak dayanıklı görünmesine karşın olumsuz senaryolarda bazı bankaların sermaye yeterliliği açısından baskı altında kalabileceğini bildirdi.

Raporda yer verilen stres senaryosuna göre, küresel bankacılık varlıklarının yüzde 22'sini temsil eden bankaların sermaye yeterlilik oranları yasal sınırların altına inebilir. Bir önceki yıl aynı oran yüzde 18 seviyesindeydi.

Bu bankaların banka dışı finansal kuruluşlarla ilişkilerinin derinleşmesi, olası kayıpların finansal sistemin farklı bölümlerine yayılmasına neden olabilecek ek kanallar oluşturuyor.

Banka dışı finansal kuruluşların likiditesi düşük varlıklara ve türev ürünlere yönelmesi, aynı varlık yöneticilerine olan bağımlılıklarının artması da riskleri büyüten unsurlar arasında sıralandı.

Gelişmekte olan ekonomilerde devlet tahvili faizlerinin yükselmesi de finansal koşulları zorlaştırıyor. Bu ülkelerde gelişmiş ekonomilere kıyasla getiri farkları görece düşük kalsa da küresel piyasalarda yaşanabilecek bir şok, dış finansman koşullarını kötüleştirerek ekonomik kırılganlıkları artırabilir.

IMF'den üç alanda önlem çağrısı

Fon, yüksek kamu borcu, yeniden güçlenen enflasyon baskıları ve artan finansman maliyetlerinin politika yapıcıların hareket alanını daralttığını belirtti. Bu koşullar, olası bir finansal şok karşısında ekonomiyi desteklemek için kullanılabilecek kaynakları sınırlayabilir.

IMF, finansal istikrarın korunması için üç temel alanda önlem alınmasını önerdi:

• Kamu maliyesi: Kamu borcunun sürdürülebilir bir patikaya oturtulması ve mali risklerin azaltılması.

• Finansal denetim: Yapay zeka şirketleri, özel kredi piyasaları ve banka dışı finans kuruluşlarında kaldıraç kullanımının ve likidite uyumsuzluklarının sınırlandırılması.

• Siber güvenlik: Finansal sistemin savunma kapasitesinin artırılması, kriz hazırlıklarının geliştirilmesi ve kritik hizmet sağlayıcılarının daha etkin denetlenmesi.

IMF ayrıca gelişmekte olan ekonomilerin küresel finansal koşullar henüz elverişliyken mali ve finansal tamponlarını güçlendirmesi gerektiğini vurguladı. Rapora göre riskler belirginleşmeden alınacak önlemler, olası şokların finansal sistem üzerindeki etkisini sınırlamak açısından önem taşıyor.

Magyar hükümeti, 2030 yılına kadar Avrupa’nın ortak para birimine üyelik kriterlerini karşılayacağına dair verdiği sözle piyasalarda büyük bir heyecan yarattı. Bu açıklama Macar forintinde yükselişi tetiklerken tahvil yatırımcılarına çift haneli getiri sağladı. Ancak bu hedef, gelecek üç yıl içinde bütçe açığının büyük kısmını azaltıp azaltamayacaklarına bağlı. 

Orban sonrası değişim dönemi

Magyar’ın nisan ayındaki seçim zaferinden bu yana Macaristan’ın yaşadığı siyasi dönüşüm nefes kesici boyutlarda. Magyar, ülkeyi Avrupa Birliği’nin kara koyununa ve Kremlin’in müttefikine dönüştüren Orban’ın 16 yıllık iktidarına son verdi.

Magyar, AB fonlarından 16,4 milyar euro’ya (18,3 milyar dolar) erişimi yeniden sağladı ve önceki yönetimin önemli bir propaganda aracı olan güçlü devlet yayın kuruluşunu yeniden yapılandırdı. Yolsuzluk iddialarına ilişkin davalarda adı öne çıkan şüpheliler cezaevine gönderilirken soruşturmalar Orban’ın kendisine de yaklaşmaya başladı. Rus diplomatlar sınır dışı edildi.

Ekonomiyi ve kamu maliyesini düzeltmek ise tamamen farklı bir mesele. Magyar, geçen hafta yaptığı açıklamada, euro planının rayında kalabilmesi için kesintilerin önemli ölçüde büyük olması gerekeceğini kabul etti. Macaristan’ın en büyük kredi kuruluşu OTP Bank Nyrt.’nin üst yöneticisi, geçen ayın sonlarında Bloomberg’in düzenlediği bir etkinlikte, bütçe kesintilerine dayalı euro yolundan sapmanın yatırımcıların hızla piyasadan çıkmasına yol açabileceği uyarısında bulundu. Nitekim Macaristan’ın toparlanmasına yatırım yapan bazı isimler, tahvil piyasasının altı aylık hükümetin beklentileri ne kadar yükselttiğini yansıttığını söylüyor.

New York merkezli VanEck’in gelişmekte olan piyasalarda aktif borç yönetiminden sorumlu yöneticisi Eric Fine, “O zamandan beri pozisyonlarımızı azalttık; bunun nedeni olumsuz bir görüşe sahip olmamız değil, olumlu gelişmelerin zaten gerçekleşmiş olması. Dolayısıyla evet, görünüm yükseliş yönündeydi ancak bundan sonrası için tüm olumlu haberler fiyatlara yansımış durumda” ifadelerini kullandı. 

İlk hedef bütçe açığı

Hükümetin gelecek hafta, Budapeşte’de onlarca yıldır hiçbir kabinenin sürdürülebilir biçimde başaramadığı bir hedefe nasıl ulaşmayı planladığına ilişkin ayrıntıları açıklaması bekleniyor: Euro’ya katılmanın temel koşulu olan kamu harcamalarındaki aşırılıkları azaltmak. Plan, bütçe açığının gayri safi yurtiçi hasılaya (GSYH) oranını yüzde 7,5’ten yüzde 3’e indirmeyi gerektiriyor. Mevcut oran, AB’deki en yüksek oranlar arasında yer alıyor.

Goldman Sachs ekonomisti Kevin Daly bir raporunda açığın gelecek yıl GSYH’nin yaklaşık yüzde 5’ine gerileyeceği yönündeki bir tahminin “güvenilir bir ilk adım” olacağını yazdı. Daly, Magyar hükümetinin şu aşamada para birimi değişimi için kesin bir tarih açıklamasını beklemiyor. Bunun yerine hükümetin, 2029 yılına kadar bütçe açığını GSYH’nin yüzde 3’ünün altına indirebileceğini göstermesini bekliyor.

Euro’ya geçiş, Macaristan’ın siyasi itibarını yeniden kazanmasını tamamlayacak ve ülkeyi Orban döneminde uzak durduğu Avrupa’ya kalıcı biçimde bağlayacak. Orban, kıtadaki milliyetçi hareketlerin öncülerinden biriydi. Böyle bir adım, aşırı sağın yükselişiyle sarsılan AB’ye tam zamanında gelen bir destek sağlayacak.

Budapeşte’deki hükümetin kriterleri nasıl karşılayacağı ise henüz belirsiz. Macaristan’ın başkentinde 7 Ekim’de düzenlenen bir konferansta Maliye Bakanı Andras Karman, geçmişte Orban’ın müttefiklerine verilen ve fiyatları şişirilmiş sözleşmeleri ortadan kaldırarak tasarruf sağlama sözü verdi. Karman’a göre bu, Macaristan tahvillerinin daha da değer kazanmasına yardımcı olacak güvenilir bir planın bileşenlerinden biri.

Magyar’ın seçim zaferinin ardından forint, euro karşısında bir günde yüzde 3 değer kazandı. Yılın ilk yarısını ise yüzde 8’lik değer artışıyla tamamladı. Macaristan’ın yerel para birimi cinsinden tahvilleri, dolar bazında yüzde 16’ya varan getiri sağladı. Londra merkezli RBC BlueBay Asset Management’ın sabit getirili menkul kıymetler portföy yöneticisi Malin Rosengren, “Hükümet başarıya ulaşmak için gereken tüm araçlara sahip ve ne yapması gerektiğini biliyor. Güvenilirlik oluşturmak, iddialı bir mali konsolidasyon hedefi belirlemek ve bunu adım adım, her yıl hayata geçirmekle başlayacak” ifadelerini kullandı. 

İş dünyası destekliyor

Macaristan’daki iş dünyası euro planının arkasında birleşmiş durumda. Son dönemde düzenlenen konferanslarda, şirketlere sürekli sorun çıkaran ve kronik biçimde değer kaybeden forintten vazgeçilmesi yoğun biçimde tartışılıyor. Anketler, toplumun genelinde de bu değişime yönelik desteğin oldukça yüksek olduğunu gösteriyor.

Bloomberg’in haberine göre Budapeşte sokaklarında konuşulan birkaç kişi, euro’ya geçişin henüz çok uzak göründüğünü ve bu nedenle güçlü görüşler oluşturmak için erken olduğunu söyledi. Ancak onlara göre Macaristan’ın hukukun üstünlüğü ve Ukrayna’ya yardım konularında AB ile karşı karşıya geldiği Orban döneminin sona ermesinden bu yana ülkedeki hava gözle görülür biçimde değişmişti.

Telekomünikasyon yöneticisi Gabor Schmidt-Hajdo, “Değişimin kesinlikle olumlu olduğunu hissediyorum. İnsanlar kendilerini daha özgür hissediyor ve en önemlisi de bu” dedi. Bununla birlikte Schmidt-Hajdo, Macaristan’da euro’nun hayata geçtiği günü görmek için hükümetin hala iktidarda olup olmayacağını merak ettiğini belirtti. 

Servet vergisi planı

Olası kesintilerin yaratacağı darbeyi hafifletmek amacıyla hükümet, gelecek yıldan itibaren bir servet vergisi uygulamaya koyacak. Bu, seçim döneminde verilen ve ekonomik uyumun yükünü zenginlerin daha büyük ölçüde üstlenmesini öngören bir vaat. Ayrıca, paralarını Macaristan dışına çıkarmak isteyenlere yönelik ayrı bir çıkış vergisi de getirilecek. Bu vergi, Orban döneminde ortaya çıkan ve siyasi bağlantıları bulunan aşırı zengin kesimi hedef alacak.

Ekonomistler, euro hedefine ulaşmak için hala uygulanabilir bir yol bulunduğunu düşünüyor. Öncelikle yatırımcı güvenindeki artış, devletin borçlarını finanse etmek için katlandığı maliyetleri şimdiden önemli ölçüde düşürdü. Fon yönetim şirketi Accorde’un üst yöneticisi Attila Gyurcsik’e göre AB fonlarıyla birlikte, önceki hükümetin müttefiklerini ödüllendirmek için yapılan aşırı harcamaların kesilmesi, bütçe açığına ilişkin euro kriterlerini karşılamak için yeterli olabilir.

Bu arada devlet borç yönetim kurumuna göre getirileri kredi notu daha yüksek olan Polonya’nın tahvillerinin altına gerilemiş bulunan Macaristan’ın yerel para birimi cinsinden tahvilleri, ülkeler arasındaki ekonomik yakınsamadan yararlanmak isteyen yatırımcılara hala cazip kazanç fırsatları sunuyor. Küresel enerji fiyatlarının petrol ithalatçısı Macaristan’ı olumsuz etkilemesiyle forintteki yükseliş durakladı. Ancak döviz kurundaki istikrarın artması da artık başlı başına bir avantaj olarak görülüyor.

Zayıf harcamalar, Japonya hariç Asya segmentinde organik gelirlerin yüzde 5 düşmesine katkıda bulundu. Bu bölge, lüks tüketim devinin yıllık bazda düşüş kaydettiği tek bölge oldu. Mali İşler Direktörü Cecile Cabanis analistlere yaptığı açıklamada, Çinli tüketicilerin diğer ülkelerdeki alışverişlerinin orta tek haneli bir yüzdeyle gerilediğini, buna karşılık 30 Eylül’de sona eren çeyreğin ilerleyen dönemlerinde genel talebin iyileştiğini söyledi.

Rakipler için de endişe verici

Sektörün uzun süredir öncü göstergelerinden biri olarak görülen LVMH’deki Çin kaynaklı yavaşlama, lüks tüketim sektöründe daha geniş çaplı toparlanmanın kalıcılığına ilişkin şüpheleri artırıyor. Ayrıca, Yves Saint Laurent’in sahibi Kering ve Hermès International gibi bu ayın ilerleyen günlerinde finansal sonuçlarını açıklaması beklenen rakipler açısından da endişe verici bir sinyal olabilir. Çin, bir yıldan kısa süre önce sektördeki toparlanmanın güç kazanmasına yardımcı olmuştu ancak ekonomik güvenin giderek kötüleşmesi, üst segment tüketim harcamaları üzerinde yeniden baskı oluşturuyor.

Cabanis, “Yaz aylarında Çin’den gelen haber akışı pek de olumlu değildi. Bu durum, tüketicilerin olumlu beklentilerini ciddi biçimde zayıflattı ve Çin’de kısa vadede durgun bir ortam yarattı” dedi.  Avrupa'nın önde gelen lüks grupları, yılın başından bu yana yaklaşık 330 milyar euro piyasa değeri kaybetti. Sadece LVMH'nin piyasa değeri yaklaşık yüzde 40 oranında düştü. 

Çin’de lüks ürünlere yönelik talep birçok cepheden baskı altında. Daha geniş çaplı ekonomik yavaşlama ortamında tüketicilerin temkinli davranması, ülkedeki harcamaları sınırlarken bazı alışveriş yapanları daha ucuz Çinli markalara yöneltiyor. Aynı zamanda, borsadaki son zayıflık ve ülke dışındaki servetlere yönelik vergilendirmenin sıkılaştırılması, ülkenin en varlıklı tüketicilerinden bazılarının harcamalarını da olumsuz etkiliyor.

Şanghay merkezli danışmanlık şirketi Foresight Performance Partners’ın kurucu ortağı Jacques Roizen, “Herkes zor bir dönemden geçiyor. Ölçeği ve marka portföyüyle LVMH, sektörün adeta bir göstergesi niteliğinde. Borsada işlem gören diğer lüks tüketim şirketlerinin bundan belirgin ölçüde daha iyi performans göstermesi beklenemez” dedi. Çin’deki talep yavaşlaması, ABD’li müşterilerin harcamalarıyla tezat oluşturdu. ABD’li müşterilerin harcamaları orta tek haneli bir yüzdeyle arttı.

Kamuoyu tepkisi

Louis Vuitton, çeyrek boyunca Çinli çay zinciri Molly Tea ile yaşadığı bir marka hakkı anlaşmazlığının Çin’de eleştirilere yol açmasının ardından kamuoyunun tepkisiyle de karşı karşıya kaldı. Bu durum, LVMH’nin en büyük markası üzerindeki baskıyı artırdı. Cabanis, etkinin boyutunu ölçmenin zor olduğunu ancak tüketicilerin tepkisinin en azından dönemin başında Louis Vuitton’a zarar verdiğini söyledi. Çin’deki bu gerileme, genel lüks tüketim sektöründeki toparlanmanın Orta Doğu’daki çatışmalar ve dünya genelinde isteğe bağlı harcamaları kısıtlayan yaşam maliyeti endişeleri nedeniyle baskı altında olduğu bir dönemde yaşanıyor.

25 lüks markada düşüş

Bu baskının etkileri lüks tüketim sektörünün genelinde şimdiden görülüyor. Bloomberg’in daha önce yayımladığı habere göre Çin’deki en büyük 25 lüks markanın satışları temmuz ayında yüzde 10’dan fazla düştü. Bu durum, yapay zekanın etkisiyle yükselen borsaların lüks ürünlere yönelik harcamaları yeniden canlandırdığı ve bir yıldan kısa süre önce başlayan toparlanmanın sekteye uğraması riskini doğuruyor. Bloomberg Intelligence analistleri Deborah Aitken ve Karine Pitton, Çin’deki yavaşlamanın üçüncü çeyrekte derinleşmesiyle LVMH’nin bu yıl gelirlerinde ve hisse başına kârında yeniden yakaladığı artışın “kırılgan hale geldiğini” belirtti.

Şirkeitn Mali İşler Direktörü Cabanis, “Çinli tüketicilerin içinde bulunduğu koşullarda bir değişim yaşandı ve bu durum, kendi imkanlarımızla performansımızı iyileştirmeye yönelik çabalarımızı artırmamızı gerektiriyor. Daha fazlasını yapmamız gerekiyor ancak Çin’e yatırım yapmayı bırakmış değiliz” dedi.

Kaldıraçlı işlemlerde fiyatın beklentinin tersine hareket etmesi, yatırımcının teminatının yetersiz kalmasına neden olabiliyor. Bu durumda borsalar, daha büyük kayıpları önlemek amacıyla pozisyonları otomatik olarak kapatıyor. Son dalgalanmada da çok sayıda yatırımcının pozisyonu bu şekilde tasfiye edildi.

En büyük tekil tasfiye Binance’te

Tasfiye edilen en büyük tekil pozisyon, kripto para borsası Binance’te gerçekleşti. Söz konusu işlemin büyüklüğü 9,6 milyon doları aştı.

Fiyat hareketleri diğer büyük kripto para birimlerinde de görüldü. Ethereum, 2 bin 410 dolar seviyelerine kadar geriledikten sonra yaklaşık 100 dolarlık toparlanma kaydetti. XRP ise 1,31 dolara kadar düştükten sonra 1,36 dolar civarında işlem gördü.

Başlıca kripto varlıklardaki sert fiyat değişimleri, piyasa genelinde oynaklığın arttığına işaret etti.

Bitcoin 84 bin dolar seviyesini aşamadı

Bitcoin, geçen haftanın sonlarında 80 bin 400 dolara kadar gerileyerek son 18 günün en düşük seviyesini gördü. Hafta sonunda 83 bin dolar seviyesine yükselen kripto para, pazartesi günü 84 bin dolarlık direnç bölgesini aşamadı.

Bu seviyenin geçilememesinin ardından yaşanan geri çekilme ve sonrasındaki toparlanma, Bitcoin’de yön arayışının sürdüğünü ortaya koydu. Kısa sürede geniş bir fiyat aralığında gerçekleşen hareketler, özellikle kaldıraç kullanan yatırımcılar açısından tasfiye riskini artırdı.

Piyasada bundan sonraki süreçte Bitcoin’in 84 bin dolar seviyesini aşıp aşamayacağı ve son dalgalanmaların ardından fiyatın hangi yönde ilerleyeceği izlenecek.

Banka, Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK), Katılımevim'in yönetim kontrolünü sağlayan payların Emlak Katılım tarafından devralınması halinde, Pay Alım Teklifi Tebliği'nin ilgili hükmü çerçevesinde bankaya muafiyet tanınabileceğini ilettiğini duyurdu.

Söz konusu muafiyet, devir işleminin gerçekleşmesi durumunda bankanın diğer pay sahiplerine yönelik pay alım teklifinde bulunma yükümlülüğünü etkileyebilecek. Ancak devir ve onay süreçleri henüz tamamlanmadı.

Rusya’dan ek dizel arzı beklentisi

ABD Başkanı Donald Trump, Rusya’nın küresel piyasalara dizel tedarik etmeyi kabul ettiğini açıkladı. Washington yönetimi ayrıca Rusya’nın Ukrayna savaşından elde ettiği gelirleri sınırlamayı amaçlayan Rus yakıtına yönelik yaptırımları geçici olarak askıya aldı.

Rusya’dan gelecek ilave yakıtın, küresel piyasalardaki arz sıkışıklığını hafifletmesi ve fiyatlar üzerindeki yukarı yönlü baskıyı azaltması bekleniyor. Ancak Trump’ın Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile vardığı anlaşma, ABD’de siyasi tartışmaları da beraberinde getirdi. Her iki partiden bazı milletvekilleri, yaptırımların kaldırılmasının Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik saldırıları sona erene kadar enerji ithalatını yasaklayan yasayla çelişebileceğini savundu.

KCM Trade Başanalisti Tim Waterer, Rusya’dan gelebilecek ek dizel sevkiyatının ve Suudi Arabistan’dan daha düzenli petrol akışının piyasalara sınırlı bir rahatlama sağladığını belirtti. Waterer’a göre, buna karşın yatırımcıların odağında arz artışından çok Körfez bölgesindeki gemi ve boru hatlarına yönelik yeni saldırı ihtimali bulunuyor.

Waterer, bölgedeki gerilimin azaldığını gösteren daha belirgin işaretler ortaya çıkana kadar petrol fiyatlarında yükseliş eğiliminin ağır basabileceğini ifade etti.

Hürmüz Boğazı’ndaki riskler arz endişelerini artırıyor

Hafta sonu İran’la bağlantılı Husilerin Riyad’daki uluslararası havalimanını hedef alması ve Hürmüz Boğazı yakınlarında tankerlere yönelik saldırı haberleri, Orta Doğu’daki enerji altyapısının güvenliğine ilişkin kaygıları artırdı.

Bölgedeki gelişmeler, Orta Doğu’dan petrol sevkiyatında eylül ayından itibaren görülen toparlanmayı kesintiye uğratabilir. Özellikle küresel enerji ticareti açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nda yaşanabilecek yeni aksaklıklar, petrol ve petrol ürünlerinin uluslararası piyasalara ulaşmasını zorlaştırabilir.

OPEC ve OPEC dışı üretici ülkelerin İşbirliği Bildirgesi kapsamındaki bakanları da deniz taşımacılığı ve sigorta maliyetlerindeki artışa dikkat çekti. Açıklamada, bu maliyetlerin emtianın değerinin üçte birini aşarak daha önce görülmemiş seviyelere ulaştığı ve ham petrol ile petrol ürünlerinin taşınmasını güçleştirdiği belirtildi.

OPEC petrol talebi tahminini düşürdü

OPEC Genel Sekreteri Haitham Al Ghais, pazartesi günü yaptığı açıklamada, küresel petrol talebindeki artışa ilişkin beklentilerin aşağı yönlü güncellendiğini söyledi.

Al Ghais, yıl içinde yaşanan gelişmeler doğrultusunda örgütün 2026 yılına yönelik petrol talebi artış tahminini yıl başındaki günlük 1,4 milyon varil seviyesinden 400 bin varile indirdiğini bildirdi. Bu revizyon, küresel petrol piyasasında arz güvenliğinin yanı sıra talep görünümünün de yakından takip edildiğine işaret ediyor.

Öne çıkanlar

• Popüler Kimi K3 sohbet robotu modelinin arkasındaki şirket olan Moonshot AI, 50 milyar dolarlık değerlemeyi hedefleyen ve 3 milyar ila 5 milyar dolar arasında kaynak toplamayı amaçlayan Hong Kong halka arzı için gizlilik kapsamında başvuruda bulundu.

• Ancak şirketin, CEO Yang Zhilin ile teknoloji direktörü Zhang Yutao’yu görevi kötüye kullanmakla ve yüksek profilli girişimi gerekli yönetim kurulu onayı olmadan kurmakla suçlayan ilk dönem yatırımcılarının açtığı 700 milyon dolarlık hukuki talebi çözmek amacıyla mahkeme dışı uzlaşma görüşmeleri yürüttüğü bildiriliyor.

• Yang ve Zhang Yutao tarafından 2016 yılında ortaklaşa kurulan yazılım geliştiricisi Recurrent.ai ve şirketin bazı yatırımcıları, ikilinin yeni şirketi kurmak amacıyla önemli sunucu altyapısını ve fikri mülkiyeti Recurrent’tan doğrudan Moonshot’a gizlice aktardığını, bunu yaparken herhangi bir ödeme yapmadığını ve yönetim kurulu onayı almadığını öne sürüyor. İddiaya göre ikili, bu eylemleriyle güvene dayalı yükümlülüklerini ihlal etti.

• Reuters’ın haberine göre Yang ve Zhang Yutao ayrıca Moonshot’taki hisse paylarını gizlemekle ve Recurrent’taki aktif rollerini sonlandırırken şirketin ilk dönem risk sermayesi yatırımcılarını yeni şirketteki ortaklık durumlarından habersiz bırakmakla suçlanıyor.

• Davacılar, Moonshot’ın başlangıçtaki hisselerinin yüzde 10,5’ine karşılık gelen bir tazminat talep ediyor. Bu miktar, haziran ayındaki finansman turunda belirlenen değerleme esas alındığında 700 milyon doların üzerine çıkabilir.

• Yang suçlamaları reddetti. Moonshot’ın bir avukatı ise Çin medyasına yaptığı açıklamada, davanın “hem hukuki hem de olgusal dayanaktan yoksun” olduğunu söyledi.

• Haberlere göre halka arz, 2027’nin ilk çeyreği kadar erken bir tarihte gerçekleşebilir. Tamamlanması halinde bu işlem, dünyanın yalnızca üretken yapay zeka alanında faaliyet gösteren bir şirket tarafından gerçekleştirilen en büyük halka arzı ve Hong Kong’da 2021’den bu yana yapılan en büyük teknoloji halka arzı olacak.

İddialar halka arzı nasıl etkileyebilir?

Yetkili kurumlar konusunda uzmanlar, Moonshot’ın çözüme kavuşturulmamış hukuki anlaşmazlığının, şirketin olası halka arzı öncesinde yasal engellere, yatırımcı şüpheciliğine ve büyük çaplı mali yükümlülük risklerine yol açabileceğini belirtiyor. Quartz News’in haberine göre tahkim süreci halka arzı doğrudan iptal ettirmeyebilir. Ancak Hong Kong Borsası’nın katı kamuyu aydınlatma kuralları, potansiyel yatırımcıların tereddüt etmesine neden olabilir ve halka arz sürecini zorlaştırabilir.

Devam eden tahkim süreci, Moonshot açısından giderek büyüyen bir mali risk de oluşturuyor. Recurrent.ai’ınn talebi yüzde 10,5 oranında tazminata dayandığından, Moonshot’ın 50 milyar dolarlık halka arz değerlemesi hedefi doğrultusunda olası mali yükümlülüğün tutarı önemli ölçüde artıyor.

Arka plan

Yang, Moonshot’ı 2023 yılında kurdu. Şirket bugün, Asya’nın üretken yapay zeka alanındaki ilerleyişine öncülük eden öncü yapay zeka laboratuvarlarından oluşan seçkin bir grup olan Çin’in altı büyük “yapay zeka kaplanı”ndan biri olarak kabul ediliyor. Şirketin ilk büyük dil modeli Kimi, Batılı rakipleri uzun bağlamı standart hale getirmeden önce kullanıcıların kitapların tamamını, kod tabanlarını ve büyük hacimli belgeleri işlemesine olanak tanıyan ilk modeller arasında yer aldı.

Moonshot, Alibaba dahil olmak üzere Çinli teknoloji devlerinden art arda gerçekleştirilen finansman turlarında milyarlarca dolar topladı. Alibaba, şirkette yüzde 36 hisse satın aldı ve girişime kritik öneme sahip bulut bilişim altyapısı sağladı. Moonshot, bu yılın başlarında Kimi K3 modelini piyasaya sürdü. Şirketin iddiasına göre bu model, dünyanın en büyük açık yapay zeka modeli olma özelliğini taşıyor ve Anthropic ile OpenAI tarafından sunulan büyük dil modellerine doğrudan rakip oluşturuyor.

Kimi K3, açık ağırlıklı bir model. Bu, geliştiricilerin yapay zekayı indirip çalıştırmasına ve değiştirmesine olanak tanıdığı anlamına geliyor. Bu yönüyle, temel sistemleri kamuya açık olmayan ChatGPT ve Claude gibi tescilli modellerden ayrılır. Kimi K3’ün piyasaya sürülmesi, açık kaynaklı yapay zeka düzenlemeleri ve ABD’nin teknolojik üstünlüğünü ne kadar süre koruyabileceği konusunda Washington’da ve Silikon Vadisi’nde yoğun tartışmalara yol açtı.

Geçen hafta Financial Times, Starbucks’ın son aylarda Chipotle’ı devralma teklifi konusunda danışmanlarla birlikte çalıştığını öne süren bir habe yayınladı. Chipotle, restoranlarına gelen müşteri sayısının düştüğü zorlu bir 2025 yılının etkisinden kurtulmaya çalışıyor. Chipotle hisseleri son bir yılda yaklaşık yüzde 20 değer kaybetti. Bu da şirketi daha ucuz bir hedef haline getiriyor. Anlaşma söylentileri Chipotle hisselerinin yükselmesine neden olurken, Starbucks hisseleri bu haberlerin ardından değer kaybetti.

Chipotle yatırımcıları, daha önce Chipotle’ı yönetmiş olan ve şu anda Starbucks’ın CEO’su olan Brian Niccol ile olası bir yeniden birleşmeyi sabırsızlıkla bekliyorlardı. Ancak Starbucks hissedarları, kahve zincirinin kendi toparlanma sürecinin tam ortasında olması nedeniyle, bu durumun maliyetli bir dikkat dağınıklığına yol açacağından büyük ölçüde endişe duyuyorlardı.

Petrol fiyatları ve tahvil getirilerindeki yükselişin borsalardaki ralliyi sınırladığına dikkat çeken stratejistler, son dönemde hisse senedi değerlemelerinde yaşanan düşüşün yatırımcılar açısından daha elverişli bir risk-getiri dengesi yarattığını belirtti.

Mueller-Glissmann, kâr büyümesinin hisse senetlerini desteklediğini ve değerlemelerdeki gerilemenin üçüncü çeyrek bilanço dönemi öncesinde yatırım koşullarını iyileştirdiğini ifade etti.

S&P 500 şirketlerinde yüzde 25 kâr artışı bekleniyor

Bloomberg Intelligence verilerine göre, S&P 500 endeksinde yer alan şirketlerin üçüncü çeyrek kârlarının geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 25 yükselmesi bekleniyor. Bu tahminin gerçekleşmesi halinde şirketler, son yılların en güçlü kâr artışlarından birini kaydetmiş olacak.

Goldman Sachs, açıklanacak finansal sonuçların piyasa beklentilerinin üzerine çıkabileceğini değerlendiriyor. Güçlü bilanço beklentileri, diğer büyük yatırım kuruluşlarının hisse senetlerine ilişkin tahminlerinde de etkili oluyor. Bank of America ve Barclays stratejistleri de son dönemde ABD borsalarına yönelik daha iyimser bir tutum sergiledi.

Kâr artışının sürmesi, özellikle şirketlerin finansal sonuçlarının yakından izleneceği bilanço döneminde hisse senetlerine yönelik talebi destekleyebilecek unsurlar arasında gösteriliyor.

ABD ve Asya hisseleri ön planda

Goldman Sachs, bölgesel tercihlerinde ABD ve Asya hisse senetlerine yönelik “ağırlık artır” tavsiyesini korurken Avrupa hisselerinde “ağırlık azalt” pozisyonunu sürdürüyor.

Banka, küresel teknoloji şirketlerinin yanı sıra yaz aylarından bu yana değerlemeleri gerileyen bazı hisselere de yatırım yapılmasını öneriyor. Özellikle faiz oranlarındaki değişimlere duyarlı ve tahvillere benzer özellikler gösteren hisseler, seçici yatırım stratejisinin bir parçası olarak öne çıkıyor.

Bu yaklaşım, büyüme potansiyeli yüksek teknoloji şirketlerini faiz hareketlerinden etkilenen hisselerle birlikte değerlendirerek portföylerde farklı yatırım dinamiklerinden yararlanmayı amaçlıyor.

Petrol ve tahvil getirileri piyasalar için risk oluşturuyor

Goldman Sachs, hisse senetlerine ilişkin olumlu görünümüne rağmen enerji fiyatları ve faiz oranlarındaki yükselişin piyasalar üzerinde baskı yaratabileceği uyarısında bulundu.

Petrol fiyatlarındaki artışın devam etmesi, şirketlerin maliyetlerini yükselterek kâr beklentilerini olumsuz etkileyebilir. Tahvil getirilerindeki yükseliş ise hisse senetlerinin göreli cazibesini azaltarak değerlemeler üzerinde baskı oluşturabilir.

Banka ayrıca ABD'de gerçekleştirilecek ara seçimlerin piyasa oynaklığını artırabilecek gelişmeler arasında yer aldığını belirtti.

Tahvillerde uzun vadeli tavsiye değişti

Goldman Sachs, tahvil piyasalarına ilişkin stratejisinde de uzun vadeli yatırımcılar lehine bir değişikliğe gitti. Banka, tahviller için üç aylık yatırım tavsiyesini “nötr” seviyesinde tutarken 12 aylık tavsiyesini “ağırlık artır” olarak güncelledi.

Stratejistler, uzun vadeli yatırım perspektifinde tahvillerin daha cazip hale geldiğini düşünüyor. Bankanın değerlendirmesine göre tahviller, zaman içinde portföy getirilerini aşağı çeken bir unsur olmaktan çıkarak piyasa dalgalanmalarına karşı koruma sağlayan bir varlık sınıfı olarak öne çıkabilir.

Öte yandan ülkede, konut sahibi olmanın giderek pahalılaşmasında veya kıyma fiyatlarındaki artışta hala kendini gösteriyor. Gelirlerinin büyük bölümünü yatırımlardan değil, çalışarak elde ettikleri kazançlardan sağlayan hanelerin büyük çoğunluğu bu baskıyı ciddi biçimde hissediyor.

En zengin yüzde 1’in payı büyüyor

ABD’deki hanelerin yüzde 99’u, yapay zeka piyasasındaki çılgınlığın kendileri için ne anlama geldiğini sorguluyor. Son yıllarda borsada yaşanan hızlı yükselişler en çok en zengin yüzde 1’e yaradı. Fed verilerine göre ABD’nin eski başkanı Joe Biden’ın yönetiminin sona ermesinden Donald Trump’ın son başkanlık döneminin ortalarına, yani 2026’nın ikinci çeyreğine kadar geçen sürede, ülkenin toplam servetinden daha büyük bir pay elde edebilen tek kesim en zengin yüzde 1 oldu. Veriler, 99. yüzdelik dilimden aşağıya doğru gidildikçe toplam servetten alınan payın küçüldüğünü gösteriyor.

Bununla birlikte, en alttaki yüzde 99’luk kesim bu büyümeden tamamen dışlanmış değil. Biden yönetiminin sona ermesinden 2026’nın ortalarına kadar hanehalkı serveti yüzde 16,5 arttı. Mutlak değer olarak bu artış yaklaşık 26 trilyon dolara ulaştı. Bu miktarın yarısından azı, servet bakımından en alttaki yüzde 50’lik hanehalkı kesimine gitmiş olsa da söz konusu artış yine de bu grup için yaklaşık yüzde 10’luk bir kazanç anlamına geliyordu.

Enflasyon kazançları eritiyor

En zenginlerin toplam servetten aldığı payın artmasıyla genel servetin de yükselmesi arasındaki bu ikilik, günümüz ABD ekonomisinin kafa karıştırıcı yönlerinden biri. Bu durum, servet dağılımındaki eşitsizlik giderek derinleşirken ülkenin sürdürülebilir bir büyüme sağlayıp sağlayamayacağı konusunda ekonomistler arasında soru işaretlerine yol açıyor.

ABD’de hanehalklarının mal ve hizmet satın almak için yaptığı harcamalar artmaya devam ediyor. Hatta dolar cinsinden bakıldığında, bu harcamalar pandemi öncesine kıyasla daha hızlı yükseliyor. Harcama eğilimlerinde, üst gelir grubunun rahatça ilerlediği, alt gelir grubunun ise zorlandığına dair kanıt arayan ekonomistler farklı sonuçlara ulaştı. Daha varlıklı hanelerin harcamalarının güçlü olduğu kesin. Ancak büyük bankaların ve Richmond Fed Bankası gibi kurumların araştırmaları, gelir ve servet dağılımının alt kesimlerinde yer alan hanelerin harcamalarının en azından mevcut düzeyini koruduğuna işaret ediyor. New York Federal Rezerv Bankası’nın hanehalkı kredileri üzerine yaptığı araştırmalarda da henüz daha düşük gelirli kesimler arasında bir kredi krizinin yaşandığına dair çok az kanıt görülüyor.

Bununla birlikte, enflasyona göre düzeltilmiş ve “reel” harcama olarak bilinen ölçüt, pandemi öncesindekiyle yaklaşık aynı hızda büyüyor. Nominal harcamalar ile reel harcamalar arasındaki farkın giderek açılması, enflasyon nedeniyle ne kadar alım gücü kaybedildiğini gösteriyor. Bu durum, ara seçimlere yalnızca birkaç hafta kala kamuoyunun Trump’a ve Cumhuriyetçi Kongre adaylarına yönelik tutumunun neden olumsuz yönde değişmeye başladığını da açıklamaya yardımcı oluyor.

Son 20 ayda fiyatlar yükseldi ve enflasyon, Trump’ın görev döneminin ilk aylarında görülen düşüşün ardından yeniden hız kazandı. İthalat tarifelerinin yarattığı şok, İran savaşıyla bağlantılı enerji maliyetleri ve şimdi de yapay zeka patlaması ekonomiye yayıldıkça fiyatlar üzerindeki baskı devam etti.

Akademi, iki ekonomistin çalışmalarının ekonomik istikrarı sağlamaya yönelik politika araçlarının etkinliğini artırdığını bildirdi.

Ekonomik dalgalanmaların etkisini azaltmaya odaklandılar

Akademinin açıklamasında, Hall ve Woodford’un geliştirdiği makroekonomik modellerin, istikrar politikalarının uygulanma kapasitesini önemli ölçüde geliştirdiği ifade edildi.

Bu modellerin, doğru zamanda devreye alınan para ve maliye politikalarının ekonomik döngülerin zirve ve dip noktalarında ortaya çıkan etkileri hafifletmesine yardımcı olabileceği kaydedildi.

Robert E. Hall kimdir?

1943 yılında ABD’nin Kaliforniya eyaletinde doğan Robert E. Hall, doktora derecesini 1967’de Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nden (MIT) aldı. Hall, Stanford Üniversitesi’nde profesör olarak görev yapıyor.

Michael Woodford kimdir?

1955 yılında ABD’nin Massachusetts eyaletinde dünyaya gelen Michael Woodford, 1983’te MIT’de doktora eğitimini tamamladı. Woodford, Columbia Üniversitesi’nde profesör olarak çalışmalarını sürdürüyor.

Ek stok salımı da gündemde

Taahhütlerini yerine getiren ülkelerin de süreci yeniden değerlendirmesi gerektiğini ifade eden Birol, ilave dizel stoklarının piyasaya sürülmesinin gerekip gerekmediğinin yanı sıra olası salımların miktarı ve zamanlamasının belirlenmesini önerdi.

Birol, Suudi Arabistan'da petrol ve enerji altyapısını hedef alan saldırıların yeniden yoğunlaşmasına da dikkati çekti. Üye ülkeler arasındaki koordinasyonun enerji arz güvenliğinin korunması ve ekonomik istikrarın sağlanması açısından kritik olduğunu vurguladı.

G7 ülkelerinden 100 milyon varile kadar salım kararı

G7 ülkeleri, bu ay acil petrol stoklarından 100 milyon varile kadar ham petrol ve dizelin piyasaya verilmesi konusunda anlaşmaya vardı. Karar, ABD yönetiminin rekor düzeydeki fiyatlarla mücadele kapsamında daha fazla adım atmayan Avrupa ülkelerine dizel ihracatını durdurma tehdidinde bulunmasının ardından geldi.

Avrupa Birliği ülkeleri ise söz konusu adımın yeni rezerv miktarları belirlemekten çok, mart ayında verilen taahhütlerin uygulanmasını sağlayacağını düşünüyor.

Mart ayında rekor düzeyde rezerv kullanımı kararlaştırılmıştı

ABD ve çok sayıda Avrupa ülkesinin de aralarında bulunduğu 32 üyeli UEA, İran savaşı sonrasında mart ayında acil petrol rezervlerinden 400 milyon varil salınması yönünde karar almıştı.

Kurumun tarihindeki en büyük acil petrol rezervi kullanımı olan bu kararın ardından UEA, mevcut arz baskısının hafifletilmesi için ülkelerin taahhütlerini hızlandırmasına ve gerektiğinde ek adımları değerlendirmesine odaklandı.

Borç yükü

Aksine, son yıllarda art arda yaşanan krizleri harcamalarını artırarak aşmaya çalışan ülkede yatırımcılar, Avrupa Birliği’nin ikinci büyük ekonomisinin hızla büyüyen ve ağır bir maliyet yaratan borç yükünü kontrol altına alabileceğine dair inançlarını yitiriyor. Son haftalarda yaşanan piyasadaki satışlar, borçlanma maliyetlerini yaklaşık çeyrek yüzyıldır görülmeyen seviyelere yükseltti. 9 Ekim’de Fransa’nın 10 yıllık devlet tahvillerinin İtalya’nınkine kıyasla taşıdığı risk primi rekor kırdı.

Üstelik Fransa, aylarca sürecek siyasi kaosun henüz başında. Şu anda bütçe üzerindeki pazarlıklarda yoğunlaşan ülkenin mali durumuna ilişkin endişelerin, 2027’deki cumhurbaşkanlığı seçimine ve sonrasına kadar devam etmesi bekleniyor. Yatırımcılar, seçimde öne çıkan adayların ne tür çözümler sunacağı konusunda tedirgin. Adaylardan biri analistlerin inandırıcı bulmadığı, aşırı iddialı mali hedefler önerirken diğeri borçların iptal edilmesi gibi uç bir fikri gündeme getiriyor.

1990’ların başında ve daha sonra 2014-2017 yılları arasında Fransa maliye bakanlığı yapan Michel Sapin, “Zayıf ekonomik faaliyet, bütçe krizinin ciddiyeti ve cumhurbaşkanlığı seçimine ilişkin endişeler bir araya geliyor. Siyasi belirsizlik, gerçek kaygıları besliyor ve büyütüyor” dedi. 

Euro’nun değer kaybı

Çıkış yoluna ilişkin net bir fikir bulunmadığından, bütün bunların nasıl sonuçlanacağı konusunda spekülasyonlar artıyor. Avrupa açısından bu, kabus senaryosu niteliğinde. Özellikle başka ülkelerin borç piyasalarına da sıçrama yaşandığına ilişkin işaretler endişe yaratıyor ve 15 yıl önce euro bölgesini neredeyse parçalayacak olan Yunanistan borç krizinin simgesi haline gelen yayılma endişelerini yeniden gündeme getiriyor. Fransa’ya ilişkin kaygıların diğer piyasalara da yayılmasıyla İtalya ve Yunanistan’ın tahvil getirileri arasındaki farklar son haftalarda arttı, euro ise değer kaybetti. Euro, bu ay şimdiye kadar G10 ülkelerinin tüm para birimleri karşısında geriledi.

Avrupa Birliği’nin kurucu üyelerinden Fransa, yalnızca ekonomik büyüklüğü nedeniyle değil, geleneksel olarak sorun çıkaran değil sorunları çözen ve koruyucu bir rol üstlenmesi nedeniyle de çok daha büyük bir dayanıklılık sınavına dönüşme potansiyeli taşıyor. Yaklaşık 3 trilyon euroluk ekonominin borcu 3,6 trilyon euro civarında. Bu tutar, Yunanistan’ın 2010’daki borcunun yaklaşık 10 katı.

Bununla birlikte, arada önemli farklar da var. Fransa hala borçlanabiliyor ve Fransız devlet tahvillerinin büyük bölümünü elinde tutan bankalar, 2010 yılına kıyasla daha güçlü sermaye yapısına sahip. Avrupa’nın kurtarma mekanizmaları da o döneme göre daha gelişmiş durumda.

Sapin’e göre Fransa’nın büyüklüğü, “riskin çok daha yüksek olduğu” anlamına geliyor. Ancak ülke, Yunanistan’ın aksine piyasalardan dışlanmış değil. Sapin, “Yunanistan’ın maliye politikası açısından hiçbir hareket alanı yoktu. Bizim hala bir miktar hareket alanımız var ancak benim borç krizinden ziyade mali kriz olarak tanımlayacağım süreç bu alanı ciddi ölçüde daralttı” ifadelerini kullandı. 

Yardım alma ihtimali düşük

Siyasi koordinasyon sağlama kapasitesi ya da dışarıdan yardım alma ihtimali düşük. AB’nin en büyük ekonomik gücü Almanya da kendi sorunlarıyla uğraşıyor. Almanya Başbakanı Friedrich Merz, aşırı sağa verilen desteğin hızla artması karşısında zorlanıyor. Avrupa Merkez Bankası (ECB) ise tek bir ülkenin ihtiyaçlarını karşılamak için para politikasını gevşetmek ya da acil durum araçlarını devreye sokmak yerine yeniden yükselen enflasyonla mücadeleye odaklanmış durumda. Kurum ayrıca, eski Fransa maliye bakanı olan ve şu anda ECB’ye başkanlık eden Christine Lagarde’ın görevden ayrılmaya yaklaştığı izlenimi vermesiyle birlikte kendi liderlik değişimine de hazırlanıyor.

ECB yetkilileri, herhangi bir acil durum aracını devreye sokmaya gerek görmediklerini belirtti. Bununla birlikte Lagarde, geçen hafta kapalı kapılar ardında gerçekleştirilen bir toplantıda maliye bakanlarına, gerektiğinde piyasaları istikrara kavuşturmak için kurumun gerekli araçlara sahip olduğunu söyledi. Fransız tahvilleri cuma günü değer kazandı.

Alman kamu yayın kuruluşu Deutschlandfunk radyosuna hafta sonu konuşan Bundesbank Yönetim Kurulu üyesi Michael Theurer, “Şu anda sistemik bir devlet borcu krizi yok ancak riskler önemli ölçüde arttı” dedi. Bu değişimin en ağır etkisi Fransız varlıkları üzerinde hissedildi. Ülkenin gösterge niteliğindeki 10 yıllık devlet tahvillerinin getirisi bu ay yüzde 5’e yaklaştı. Getiri daha sonra yüzde 4,85’e geriledi ancak iki ay önce yüzde 4’ün altındaydı. Alışılmadık bir şekilde, giderek daha fazla Fransız şirketinin tahvil getirisi, benzer vadeye sahip devlet tahvillerinin getirisinin altına düşmüş durumda. CAC-40 Endeksi de son iki ayda yaklaşık yüzde 10 değer kaybetti.

Büyüyen protestolar

Ancak bu gelişmeler, kendi yaşam koşullarına tepki gösteren protestocuların öncelikli kaygısı değil. Protestocular, aşırı kalabalık sınıfların ve eski okul binalarının iyileştirilmesi için kaynak ayrılmasını istiyor. Ayrıca hükümetin savunma harcamalarını artıracak kaynak bulabilirken diğer bütçeleri dondurmasını eleştiriyorlar.

Lise öğrencilerinin sendikası USL’nin eş genel sekreteri Marius Mesnil, “Biz siyasetçi değiliz. Paranın nereden bulunması gerektiğini söylemek bizim işimiz değil. Beş yıldızlı restoranlar istemiyoruz. Yalnızca düzgün koşullarda eğitim görebilmek istiyoruz” dedi. Eylül ayının sonlarında başlayan protestolar o tarihten bu yana yayıldı ve bazı gösteriler şiddet olaylarına dönüştü. Binlerce kişi gözaltına alındı, yüzlerce polis memuru ve protestocu yaralandı. Geçen haftanın sonunda hükümet, personel yetersizliği yaşayan okullara yaklaşık 3 bin öğretmen göndereceğini açıkladı. Gösterileri düzenleyenler, salı günü yeni bir protesto günü planlıyor.

Fransa Cumhurbaşkanlığı seçimlerine yalnızca yedi ay kalmışken aşırı sağcı lider Marine Le Pen ve sol kanattaki rakibi Jean-Luc Mélenchon, kamuoyundaki öfkeyi kendi lehlerine çevirmeye çalışıyor. Her iki isim de Emmanuel Macron’un on yıllık ekonomi politikaları dönemini sona erdirme sözü veriyor. Bu politikaların, çalışanların zararına olacak şekilde zenginleri kayırdığını savunuyorlar. Görev süresi sınırlamaları nedeniyle Macron yeniden aday olamıyor. Olası halefleri ise rakiplerinin yükselişi karşısında kamuoyu yoklamalarında zorlanıyor.

AB-Çin ticaret açığı masada

AB’nin Ticaretten Sorumlu Komiseri Maros Sefcovic, geçen hafta Pekin’de Çin Ticaret Bakanı Wang Wentao ile görüştü. Görüşmelerde, günlük 1 milyar euroyu aşan AB-Çin ticaret açığının azaltılması ve Avrupa sanayisinin rekabet gücünün korunması konuları öne çıktı.

Tarafların ele aldığı başlıklar arasında Çin’in bazı otomobil parçalarına uyguladığı gümrük vergilerini kaldırması da bulunuyor. Ayrıca ayakkabı, dondurma ve zeytinyağı gibi ürünlerdeki vergilerin yarıya indirilmesi planlanıyor. Yaklaşık 4 milyar euroluk ihracatı ilgilendiren bu adımların geçici olarak uygulanması öngörülüyor.

Görüşmelerde nadir toprak elementleri ve kalıcı mıknatısların tedariki de gündeme geldi. AB ile Çin'in, ihracat kontrolleri ve lisans işlemlerini kolaylaştırmaya yönelik seçenekleri değerlendirmesi bekleniyor.

Çinli üreticilerin hibrit satışları arttı

Çinli otomobil üreticilerinin Avrupa pazarındaki hibrit araç satışları, AB’nin 2024’te elektrikli otomobillere yönelik gümrük tarifelerini hibrit modelleri kapsamayacak şekilde düzenlemesinin ardından hız kazandı.

Ağustos ayında Çin’de üretilen otomobiller, Avrupa’daki hibrit araç satışlarının yaklaşık dörtte birini oluşturdu. Yeni kota planı, Çinli üreticilerin Avrupa pazarındaki büyümesini sınırlamayı ve bölgedeki otomotiv sanayisinin rekabet baskısını azaltmayı amaçlıyor.

Avrupa'daki sanayi şirketlerinin yöneticileri ile su hizmeti sağlayıcıları ve belediyelerde karar alma pozisyonunda bulunan kişilerin görüşlerine dayanan araştırmaya göre, sanayi liderlerinin yüzde 14'ü su kalitesi veya suya erişim sorunlarının faaliyetlerini ya da büyüme planlarını şimdiden olumsuz etkilediğini belirtiyor.

Su sorunu işletme giderlerini artırıyor

Su kaynakları üzerindeki baskı, şirketlerin hem maliyetlerini hem de üretim ve tedarik süreçlerini etkiliyor. Araştırmaya katılan sanayi yöneticilerinin yüzde 44'ü, son iki yılda su stresinin işletme giderlerini yükselttiğini ifade ediyor. Katılımcıların yüzde 38'i altyapı ve bakım bütçelerinde baskı oluştuğunu, yüzde 30'u ise tedarik zincirlerinde kesintiler yaşandığını bildiriyor.

Su tedarikinde ciddi bir kesinti meydana gelmesi halinde şirketlerin yüzde 44'ü, operasyonlarının ilk 24 saat içinde etkilenmeye başlayacağını öngörüyor. Bu tablo, suya erişimin yalnızca çevresel bir mesele olmadığını, üretimin devamlılığı ve şirketlerin büyüme kapasitesi açısından da belirleyici hale geldiğini gösteriyor.

Raporun yayımlandığı dönemde Avrupa'da yaşanan kuraklıklar da su risklerini gündemin üst sıralarına taşıyor. Su kaynaklarındaki azalma; yük taşımacılığı, enerji üretimi ve tarım gibi farklı sektörlerde ekonomik sonuçlar doğuruyor.

Schneider Electric Endüstriyel Otomasyondan Sorumlu Başkan Yardımcısı Gwenaelle Huet, su yönetiminin şirketlerin rekabet gücünü etkileyen temel unsurlardan biri haline geldiğini belirtti. Huet, enerji dönüşümünün son on yılda sanayi stratejilerini değiştirmesine benzer biçimde, su verimliliğinin de önümüzdeki on yılın iş gündemini şekillendireceğini ifade etti.

Huet'e göre yapay zeka destekli endüstriyel çözümler, işletmelerin su tüketimini ve kayıplarını daha yakından izlemesine, geri kazanım süreçlerini geliştirmesine olanak tanıyor.

Avrupa'da kuraklık baskısı yayılıyor

Schneider Electric Su ve Çevre Segmenti Başkanı Sophie Borgne, Avrupa'da yaşanan kuraklıkların geçici gelişmeler olarak görülmemesi gerektiğini vurguladı. Borgne, Avrupa Kuraklık Gözlemevi verilerine göre Avrupa Birliği ve Birleşik Krallık'ın yaklaşık yarısının farklı seviyelerde kuraklıkla karşı karşıya olduğunu aktardı.

Su kaynaklarının daha verimli kullanılmasında arıtılmış atık suyun yeniden değerlendirilmesi de önemli bir seçenek olarak öne çıkıyor. Raporda, Avrupa Birliği genelinde arıtılmış kentsel atık suyun yeniden kullanım oranının yüzde 2,4 seviyesinde kaldığı belirtildi.

Arıtılmış suyun yeniden kullanılması, nehirler ve barajlar üzerindeki baskının azaltılmasına katkı sağlayabilir. Akıllı su teknolojilerine yapılacak yatırımlar da işletmelerin kaynak kullanımını iyileştirmesine ve su risklerini daha etkin yönetmesine yardımcı olabilir.

Akıllı su teknolojilerinde uygulama açığı

Araştırma, sanayi şirketleri ve su hizmeti sağlayıcılarının dijital su yönetimi çözümlerine yönelik beklentilerinin yüksek olduğunu, ancak uygulamaların henüz aynı ölçüde yaygınlaşmadığını gösteriyor.

Sanayi yöneticilerinin yüzde 86'sı, su hizmeti sağlayan kuruluşların ise yüzde 98'i akıllı su teknolojilerinin işletme maliyetlerini düşürebileceğini düşünüyor. Her iki grupta da katılımcıların yüzde 80'inden fazlası bu teknolojilerin faaliyetlerin kesintisiz sürdürülmesine ve sürdürülebilirlik performansına katkı sağladığı görüşünde.

Buna karşın dijital çözümlerin kullanımında önemli bir boşluk bulunuyor. Sanayi liderlerinin yüzde 58'i, dijital ikiz ve şebeke modelleme araçlarını henüz uygulamaya almadığını belirtiyor. Su hizmeti sağlayıcılarının yüzde 57'si de tahmine dayalı analiz veya yapay zeka destekli su yönetimi sistemlerini kullanmıyor.

Bu veriler, şirketlerin dijital su yönetiminin potansiyel faydalarını kabul etmesine rağmen teknoloji yatırımlarının uygulamaya geçirilmesinde ilerleme alanı bulunduğuna işaret ediyor.

Su yönetimi üst yönetimin gündemine giriyor

Suya erişim ve su kalitesine ilişkin riskler, şirketlerin yatırım ve yönetim kararlarını da etkilemeye başladı. Araştırmaya katılan su hizmeti sağlayıcılarının tamamı ve sanayi liderlerinin yüzde 98'i, su kaynaklarıyla ilgili sorunların önemli kararlarında etkili olduğunu belirtiyor.

Katılımcıların yüzde 47'si su verimliliğini artırmaya yönelik yatırımları öne çıkarırken, yüzde 43'ü su kaynaklı riskleri yönetim kurulu düzeyinde resmi olarak değerlendirdiğini bildiriyor.

Sanayi şirketlerinde otomatik kontrol sistemlerinin kullanım oranı yüzde 56, akıllı sayaçların kullanım oranı ise yüzde 55 seviyesinde bulunuyor. Su hizmeti sağlayıcılarında akıllı sayaç kullanım oranı yüzde 76'ya ulaşıyor.

Su altyapısının dijitalleşmesiyle birlikte siber güvenlik de daha fazla önem kazanıyor. Araştırmaya katılan hem sanayi yöneticilerinin hem de su hizmeti sağlayıcılarının yarısından fazlası, siber güvenliği başlıca risk alanlarından biri olarak değerlendiriyor. Bu durum, su altyapısının korunmasının yanı sıra dijital sistemlerin güvenliğinin sağlanmasını da önemli hale getiriyor.

Bağımsız su ve çevre uzmanı Tom Freyberg, su konusunun yaklaşık 20 yıldır iklim tartışmalarında geri planda kaldığını ve enerji ya da karbon azaltımı yatırımlarına kıyasla daha az kaynak ayrıldığını belirtti. Avrupa'nın dünyanın geri kalanına göre iki kat daha hızlı ısındığına dikkat çeken Freyberg, bu durumun su tedariki üzerindeki baskıyı artırdığını ifade etti.

Dijital ikiz teknolojisiyle su kayıpları takip ediliyor

Raporda, dijital teknolojilerin su yönetiminde nasıl kullanılabileceğine ilişkin örneklerden biri Danimarkalı su hizmeti sağlayıcısı Aarhus Vand oldu.

Şirket, su şebekesinin güvenilirliğini desteklemek amacıyla Schneider Electric'in EcoStruxure Water Advisor - Water Simulation çözümünden yararlanıyor. Dijital ikiz teknolojisine dayanan sistem, şebekenin farklı noktalarından elde edilen verileri kullanarak planlı veya beklenmedik olayların olası sonuçlarını önceden analiz ediyor.

Bu yöntem sayesinde su şebekesindeki olası kaçaklar ve tedarik dalgalanmaları uzaktan izlenebiliyor. Sorunların daha erken belirlenmesi, müdahale süresinin kısaltılmasına ve su kayıplarının azaltılmasına yardımcı oluyor. Sistem ayrıca suyun tüketicilere güvenilir biçimde ulaştırılmasını desteklerken enerji kullanımı ve işletme maliyetlerinin düşürülmesine de katkı sağlıyor.

Otomobil üretimindeki gerilemeye karşın ticari araç tarafında büyüme yaşandı. Dokuz aylık dönemde ticari araç üretimi yüzde 12 artarken, hafif ticari araçlarda yüzde 13, ağır ticari araçlarda ise yüzde 7 yükseliş görüldü.

Sektör genelinde kapasite kullanım oranı yüzde 61 olarak hesaplandı. Bu oran hafif araçlarda yüzde 62, kamyonlarda yüzde 59, otobüs ve midibüslerde yüzde 67 seviyesinde gerçekleşti. Traktör üretiminde kapasite kullanımı ise yüzde 27'de kaldı.

İhracat adedi düşerken gelir arttı

Otomotiv sektörünün ihracatı, ocak-eylül döneminde geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 11 azalarak 685 bin 671 adede geriledi. Otomobil ihracatındaki düşüş yüzde 27'yi bulurken, ticari araç ihracatı yüzde 11 arttı. Traktör ihracatı da yüzde 13 yükselerek 9 bin 381 adede çıktı.

İhracat miktarındaki gerilemeye rağmen toplam ihracat geliri yüzde 3 artışla 31,1 milyar dolara ulaştı. Türkiye'nin toplam sektörel ihracatında yüzde 17 paya sahip olan otomotiv sanayisi, en fazla ihracat gerçekleştiren sektör olma konumunu korudu.

Otomobil ihracatının parasal değeri ise yüzde 8 azalarak 7,8 milyar dolara düştü. Aynı dönemde ana sanayinin ihracatı yüzde 2,2, tedarik sanayisinin ihracatı yüzde 3,7 arttı.

İthal otomobil satışları yüzde 23 azaldı

Türkiye otomotiv pazarı, yılın ilk dokuz ayında yüzde 13 daralarak 832 bin 521 adede geriledi. Otomobil satışları da yüzde 15 düşüşle 627 bin 977 adet oldu.

Pazardaki daralmaya rağmen yerli otomobillerin satışları artış gösterdi. İthal otomobil satışları yüzde 23 azalırken, yerli otomobil satışları yüzde 2 yükseldi. Otomobil pazarında yerli üretimin payı yüzde 36, ithal araçların payı ise yüzde 65 olarak açıklandı.

Hafif ticari araç pazarında da yerli üretim lehine bir tablo ortaya çıktı. Bu segmentte toplam satışlar yüzde 5, ithal araç satışları yüzde 9 gerilerken, yerli hafif ticari araç satışları yüzde 11 arttı. Yerli araçların pazar payı yüzde 24, ithal araçların payı yüzde 76 oldu.

Ağır ticari araç pazarında ise satışlar yüzde 7 azaldı.

Yeni modellerin üretim ve ihracatı desteklemesi bekleniyor

OSD Başkanı Cengiz Eroldu, önümüzdeki dönemde devreye girecek yeni modellerin üretim ve ihracat performansına katkı sağlayacağını belirtti. Eroldu, Hyundai'nin ağustos ayında üretimine başladığı Ioniq 3 ile Oyak Renault ve Tofaş'ın yılın son çeyreğinde üretime alacağı modellerin sektördeki hareketliliği desteklemesini beklediklerini ifade etti.

Yapılan yatırımların etkilerinin önümüzdeki aylarda ve gelecek yıl daha belirgin hale geleceğini kaydeden Eroldu, mevcut üretim verilerinin karamsar bir tablo olarak değerlendirilmemesi gerektiğini söyledi.

İç pazardaki daralmada ÖTV oranlarının fiilen yüzde 75-80 aralığına yükselmesinin ve finansmana erişimdeki kısıtların etkili olduğunu belirten Eroldu, nüfusa bağlı talebin düşüşün daha derinleşmesini sınırlayabileceğini dile getirdi.

Yerli araçların pazar payı yükseldi

Toplam otomotiv pazarında yerli üretimin payı, geçen yılın ocak-eylül dönemindeki yüzde 29 seviyesinden bu yıl yüzde 34'e çıktı. Buna karşın yerli üretimin payı, 2020'de görülen yüzde 46'lık seviyenin altında kaldı.

Eroldu, yeni modellerin üretime başlamasıyla yerli araçların iç pazardaki payının önümüzdeki dönemde daha da artmasını beklediklerini belirtti.

Perakende satışlarda yıllık yüzde 10,1 artış

Ticaret satış hacmi, ağustos ayında geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 0,6 oranında artış gösterdi. Bu dönemde perakende satış hacmindeki büyüme dikkat çekti. Perakende satışlarda yıllık artış yüzde 10,1 olarak kaydedildi.

Buna karşın bazı sektörlerde daralma yaşandı. Motorlu kara taşıtlarının ve motosikletlerin toptan ve perakende ticareti ile onarımı satış hacmi yıllık bazda yüzde 11,2 azaldı. Aynı dönemde toptan ticaret satış hacminde de yüzde 1,9 oranında düşüş görüldü.

Aylık verilere bakıldığında ticaret satış hacminin yüzde 0,2 arttığı belirlendi. Perakende satış hacmi ise bir önceki aya göre yüzde 1,4 oranında yükseliş kaydetti.

Motorlu kara taşıtları ve motosiklet grubunda aylık bazda yüzde 1'lik bir azalma yaşandı. Toptan ticaret satış hacmi de aylık bazda yüzde 0,2 geriledi.

Toplam ciro yüzde 31,8 yükseldi

TÜİK'in açıkladığı ciro endeksleri de ağustos ayında genel bir yükseliş trendine işaret etti. Sanayi, inşaat, ticaret ve hizmet sektörleri toplamında ciro endeksi yıllık bazda yüzde 31,8 arttı.

Alt sektörlerin yıllık performansı incelendiğinde en yüksek artış hizmet sektöründe yaşandı. Hizmet sektörü ciro endeksi yüzde 33,6 oranında büyüme gösterdi. Bunu yüzde 32,6 artışla sanayi sektörü ve yüzde 32,5 artışla ticaret sektörü takip etti. İnşaat ciro endeksi ise yıllık yüzde 19,2 yükseldi.

Toplam ciro endeksindeki aylık artış ise yüzde 3 olarak gerçekleşti. Sektörel bazda ticaret ciro endeksi aylık yüzde 4,3 artarak öne çıktı.

Ağustos ayında sanayi sektörü cirosu aylık yüzde 2,2 artış gösterdi. Hizmet sektörü cirosu ise yüzde 2,6 oranında yükseldi. Bu dönemde aylık bazda daralan tek sektör yüzde 3,7'lik düşüşle inşaat oldu.

Banka, eylül ayında enflasyonun beklentilerin altında kalması, iç talepteki yavaşlama ve finansal koşullardaki sıkılaşmayı dikkate alarak TCMB'nin gelecek hafta yapılacak toplantıda politika faizini 100 baz puan düşürmesini bekliyor.

BBVA, küresel koşullarda belirgin bir bozulma yaşanmaması halinde, bu indirimin ardından 100 baz puanlık yeni bir faiz indiriminin de gündeme gelebileceğini değerlendiriyor.

Faiz indirimleri carry getirisini sınırlı etkileyecek

Cömert'in hesaplamalarına göre, politika faizinin 100 baz puan indirilerek yüzde 36'ya çekilmesi, basit aylık faiz getirisini yaklaşık yüzde 3,08'den yüzde 3'e düşürüyor. Bu değişim, aylık getiri üzerinde yaklaşık 8 baz puanlık bir gerilemeye karşılık geliyor.

Ekim ve aralık aylarında 100'er baz puanlık faiz indirimi yapılması durumunda bile brüt aylık carry getirisinin yüzde 2,9 civarında kalması bekleniyor. BBVA, bu seviyenin carry trade işlemlerini destekleyen getiri avantajının korunmasına imkan vereceğini düşünüyor.

Carry trade, yatırımcıların düşük faizli para birimlerinden borçlanarak daha yüksek faiz getirisi sunan para birimlerine yatırım yapması esasına dayanıyor. Bu işlemlerde elde edilen faiz kazancının yanı sıra döviz kurundaki değişim de toplam getiriyi belirliyor. Türk lirasındaki değer kaybının hızlanması, faiz avantajını azaltabiliyor.

Goldman Sachs ile faiz beklentileri ayrışıyor

Cömert'e göre, para politikasında asıl belirleyici unsur faiz indirimlerinin yapılıp yapılmaması değil, indirim sürecinin Türk lirasında nominal değer kaybını kontrol altında tutacak ve pozitif reel faizi koruyacak şekilde yönetilmesi.

BBVA'nın ekim ayında faiz indirimi yapılabileceği yönündeki tahmini, Goldman Sachs ekonomistlerinin değerlendirmesinden ayrışıyor. Goldman Sachs, ekim ayında faiz indirimi beklentilerini erken buluyor. Bu görüş ayrılığı, TCMB'nin önümüzdeki dönemde izleyeceği faiz politikasına ilişkin kurumların farklı senaryolarını ortaya koyuyor.

Decart’ın Lucy modeli, şirketin internet sitesine göre canlı videoları gerçek zamanlı olarak düzenleyebiliyor. Şirket ayrıca robotik ve otonom sürüş sistemlerini eğitmek ve test etmek amacıyla simüle edilmiş ortamlar oluşturan Oasis adlı bir model de geliştirdi.

Anthropic vazgeçti

PitchBook verilerine göre Decart, mayıs ayında yaklaşık 4 milyar dolar değerindeydi. Bloomberg'e göre Anthropic, geçen ay yürüttüğü durum tespiti sürecinin ardından Decart’ı satın alma girişiminden vazgeçti. Haberde, Anthropic’in ağustos ayında 6 milyar dolarlık olası bir anlaşmayı değerlendirdiği de ifade edildi. Decart, mayıs ayında Radical Ventures liderliğinde gerçekleştirilen bir yatırım turunda 300 milyon dolar fon topladı. Nvidia da bu yatırım turuna yeni bir yatırımcı olarak katıldı.
 

Öne çıkanlar

• Gilinski, mart ayında GeoPark’a 107 milyon dolar yatırım yaparak şirketin tedavüldeki adi hisselerinin yaklaşık yüzde 20’sini satın aldı ve şirketin en büyük hissedarı oldu.

• Eylül ayında, Gilinski tarafından yönetilen Kolombiyalı sanayi holdingi Grupo Gilinski’ye bağlı bir grup şirket, Bare petrol sahası sözleşmesini elinde bulunduran şirketteki yüzde 95’lik payını hisseler karşılığında GeoPark’a satmayı kabul etti.

• Bloomberg’in haberine göre bu adım, Gilinski’nin Venezuela hükümetiyle Bare petrol sahasını işletmek üzere 25 yıllık bir sözleşme imzalamasından yalnızca birkaç saat sonra geldi.

• GeoPark, tanesi 12,22 dolardan toplam 42,1 milyon hisse ihraç etmeyi kabul etti. Bu hisselerin toplam değeri yaklaşık 514 milyon dolar olacak. Yeni düzenlemeye göre GeoPark, Bare petrol sahasındaki tüm yeni yatırımları finanse edecek ve yüzde 65 net işletme payına sahip olacak. Devlete ait Petróleos de Venezuela SA (PDVSA) ise kalan payı elinde tutacak.

• Anlaşmanın yürürlüğe girmesinden önce şirketin sözleşme koşullarını yerine getirmek için 120 günü bulunuyor. Anlaşmanın yürürlüğe girmesi halinde Gilinski’nin, mevcut hissedarlardan 100 milyon dolara kadar hisse satın almak üzere bir teklif sunması bekleniyor.

Arka plan

Bare, Venezuela’daki Orinoco Petrol Kuşağı’nda bulunan bir ağır petrol sahası. Sahada başlangıçta yerinde bulunan petrol miktarının 15,7 milyar varil olduğu tahmin ediliyor. Bloomberg’in haberine göre GeoPark, üretimi günlük yaklaşık 11 binden varilden 95 bin varile çıkarmayı planlıyor. Haberde ayrıca GeoPark CEO'su Felipe Bayón’un, katran benzeri ham petrolün taşınabilmesini sağlamak amacıyla uygun bir karışım bileşenine erişim elde etmek için PDVSA ile birlikte çalıştıklarını söylediği aktarıldı.

Forbes değerlemesi

Gilinski’nin tahmini net serveti 16,9 milyar dolar. Gilinski, Forbes’un Gerçek Zamanlı Milyarderler Listesi’nde 164. sırada yer alıyor. Milyarder, Latin Amerika’nın en büyük bankacılık imparatorluklarından birini kurarak servetini elde etti. Ayrıca 2022 yılında Grupo Nutresa ve finansal hizmetler şirketi Grupo Sura’da önemli hisseler satın aldı.

Boğaziçi Üniversitesi koordinasyonundaki girişime Ankara, Çanakkale Onsekiz Mart, Çukurova, Hacettepe, İstanbul Teknik, Orta Doğu Teknik, Sakarya, Tekirdağ Namık Kemal ve Yıldız Teknik üniversiteleri katıldı. Mutabakat zaptının, girişime dahil olmak isteyen diğer üniversitelere de açık olduğu belirtildi.

Üniversite-sanayi iş birliği hedefleniyor

Türkiye Gıda İnovasyon Vadisi'nin, üniversitelerde yürütülen bilimsel araştırmaların gıda sektöründeki ürün geliştirme ve üretim ihtiyaçlarıyla buluşturulması hedefleniyor. Kurucu üniversitelerin kendi bölgelerinde öne çıkan ürün ve üretim alanlarında uzmanlaşması planlanıyor.

Yeni ürün geliştirmek, mevcut ürünlerini iyileştirmek veya üretim ve ambalaj süreçlerini yenilemek isteyen girişimciler de yapı kapsamında çalışmalara katılabilecek. Girişimin sekretarya hizmetlerini GİFT yürütecek.

Gıda sektöründe katma değerli üretim gündemde

Bu yıl “Hammaddeden Kimliğe: Metabolik Çağda Gıdanın Yeniden Tasarımı” temasıyla düzenlenen zirvede, gıda sektörünün üretim, teknoloji, sürdürülebilirlik ve ihracat gündemi ele alındı.

Oturumlarda protein talebindeki artış, kişiselleştirilmiş beslenme, bağırsak sağlığı, fonksiyonel gıdalar ve yapay zekanın gıda sektöründeki kullanım alanları öne çıktı. Türkiye'nin kuru meyve, kuruyemiş, su ürünleri, un ve makarna gibi alanlardaki ihracat birikimini katma değeri daha yüksek ürünlerle geliştirmesi gerektiği değerlendirildi.

Fonksiyonel gıda, sporcu gıdası, takviye edici gıda ve fermente ürünlerde üretim kapasitesinin geliştirilmesi de gündeme geldi. Bölgesel üretim merkezlerinde yaşanan sorunların Türkiye açısından yeni fırsatlar yaratabileceği ifade edildi.

Yapay zeka ve sürdürülebilirlik öne çıktı

Zirvede gıda üretiminde verimliliğin artırılması, doğal kaynakların korunması ve üretim süreçlerinde ortaya çıkan yan ürünlerin ekonomiye kazandırılması üzerinde duruldu. Gıda işlemede atık olarak görülen malzemelerin yeni ürünlere dönüştürülmesi ve bu alanda faaliyet gösteren girişimlerin büyük şirketlerle iş birliği yapması önerildi.

Tarımda verimliliği artırmak için su tüketimini yükselten yöntemler yerine kaynak kullanımını iyileştiren yatırımların önemine dikkat çekildi. Toprak, arı ve hayvan varlığının korunması da sürdürülebilir üretimin temel başlıkları arasında yer aldı.

Yapay zeka ve yazılım çözümlerinin lojistik ve tedarik zinciri yönetiminde maliyetleri düşürmek için kullanılabileceği belirtildi. Kişiselleştirilmiş beslenme ihtiyaçlarına yönelik ürün geliştirme çalışmaları da sektörün yeni yatırım alanları arasında gösterildi.

İhracat ve yatırım fırsatları değerlendirildi

Zirvede Türkiye'nin uluslararası gıda ticaretindeki konumu ve yeni pazarlara açılma olanakları da ele alındı. ABD pazarının Türk girişimciler için fırsatlar sunduğu, ancak bu pazarda büyümenin doğru iş planı ve uzun vadeli strateji gerektirdiği ifade edildi.

Gıda hizmetleri alanında yeni iş modellerinin geliştirilebileceği de konuşuldu. Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi'nin yurt dışından gıda yatırımlarını Türkiye'ye çekmeye yönelik çalışmaları ile Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumunun (TKDK) Dünya Bankası ile yürüttüğü projeye ilişkin bilgiler paylaşıldı. Söz konusu projeyle orta ve büyük ölçekli işletmelerin rekabet gücünün ve ihracat kapasitesinin artırılması hedefleniyor.

Dış ticaretten sorumlu eski Devlet Bakanı Kürşad Tüzmen de konuşmasında serbest bölgeler, limanlar ve dış ticaret araçlarını kapsayan bütüncül stratejilerin gıda sektörü için yeniden değerlendirilmesi gerektiğini belirtti. GİFT, bu alandaki çalışmalarını sürdürmeyi planladığını açıkladı.

Zirve kapsamında düzenlenen Gıda+ ödül töreninde ise 233 başvuru, bağımsız jüri tarafından 32 kategoride değerlendirildi. Kategorilerdeki ödüllerin yanı sıra iki özel ödül de verildi.

Bir üniversiteye araştırma fonu sağlamak, iş insanlarını yatırım fırsatlarıyla buluşturmak, gazetecileri ülkeye davet etmek, eski bürokratla danışmanlık ilişkileri geliştirmek veya düşünce kuruluşlarını desteklemek, uluslararası ilişkilerin olağan araçlarıdır. Bunları yalnızca Çin değil, Amerikalılar, İngilizler, Fransızlar, Almanlar, İsrailliler, Hintliler, Ruslar ve diğerleri de yapıyor.

Ülkeler kendilerini anlatmak, politikalarına destek kazanmak, dost çevreler oluşturmak ve gerektiğinde kararları etkilemek istiyor. Bu, diplomasinin ve yumuşak gücün doğasında var.

Ancak meşru nüfuz oluşturma faaliyetleriyle gizli istihbarat operasyonları arasındaki çizgiyi doğru çekmek gerekiyor.

MI5’in Çin uyarısı ne anlatıyor?

İngiltere’nin eski Ulusal Güvenlik Danışmanı Lord Mark Sedwill’in dikkat çektiği MI5 uyarısı, bu ayrımı yeniden gündeme getirdi.

İngiliz istihbaratının açıklamasına göre Çin bağlantılı bir araştırma kuruluşu, İngiltere’de 100’den fazla akademisyenin yapay zeka, siber güvenlik ve gizli haberleşme alanlarındaki çalışmalarını finanse etti. Bazı araştırmacılar, finansmanın arkasındaki gerçek yapıyı veya çalışmalarının nihai kullanım amacını bilmiyor olabilir.

Çin suçlamaları reddediyor. İddiaların tüm ayrıntıları bağımsız biçimde doğrulanmış değil. Dolayısıyla bunları kesinleşmiş gerçekler olarak sunmak doğru olmaz.

Fakat olay, bilimsel iş birliğiyle istihbarat amaçlı bilgi toplama arasındaki sınırın nasıl bulanıklaşabileceğini gösteriyor.

Yumuşak güç başka, casusluk başka

Bir devletin kendi politikalarını anlatması, kamuoyunu etkilemesi, dost kazanması veya çıkarlarına yakın çevreler oluşturması olağan bir diplomatik faaliyettir. Büyükelçilikler, ticaret odaları, kültür kuruluşları, üniversiteler, şirketler ve düşünce merkezleri bu amaçla çalışır.

Lobicilik de şeffaflık ve ilgili ülkenin hukuk kuralları içinde yürütüldüğünde meşru bir faaliyettir.

İstihbarat operasyonları ise farklı bir alana girer. Gizli bilgi temini, gerçek kimliğin veya finansman kaynağının saklanması, kişilerin örtülü biçimde devşirilmesi, bağımlılık ilişkileri kurulması, şantaj veya gizli yönlendirme gibi yöntemler burada devreye girebilir.

Her istihbarat faaliyeti yasa dışı değildir; her yabancı nüfuz girişimi de casusluk değildir. Belirleyici olan kullanılan yöntem, ilişkinin şeffaflığı ve amaçlanan sonuçtur.

Üstelik devletler yalnızca dost kazanmak istemez. Bazen kendilerine müzahir, yani politikalarını anlayan, çıkarlarına yakın duran ve kritik zamanlarda destek verebilecek kişiler ve kurumlar oluşturmayı da hedefler.

Bu da tek başına suç değildir. Ancak ilişki gizli yükümlülüklere, örtülü talimatlara veya karşı tarafın çıkarlarına aykırı bilgi aktarımına dönüşüyorsa başka bir zemine geçilmiş olur.

Çin Go oynuyor, diğerleri seyretmiyor

Sedwill’in benzetmesi dikkat çekici: Amerikalılar poker, Ruslar satranç, Çinliler ise Go oynuyor.

Go’da küçük hamleler zaman içinde büyük stratejik avantajlar yaratır. Çin’in uzun vadeli ilişki kurma ve nüfuz geliştirme yaklaşımını anlamak için yararlı bir benzetme.

Ancak bu oyunda yalnızca Çin yok. Washington, Londra, Paris, Berlin, Moskova, Tel Aviv ve Yeni Delhi de kendi yöntemleriyle uluslararası etki alanlarını genişletmeye çalışıyor.

İş dünyasında bu rekabet daha da görünür. Enerji, limanlar, kritik madenler, teknoloji, finans ve altyapı yatırımları yalnızca ticari değil, stratejik sonuçlar da doğuruyor.

Bir ülkenin yatırım tercihlerini, teknoloji standartlarını veya enerji politikalarını etkileyebilmek, kimi zaman gizli bir belgeye ulaşmaktan daha değerli olabilir.

Türkiye’nin ihtiyacı: Stratejik farkındalık

Türkiye’nin yapması gereken yabancı ilişkilerden korkmak değil, onları doğru okumaktır. Çin’le de ABD’yle de Avrupa’yla, Rusya’yla, Hindistan’la ve diğer ülkelerle de güçlü ilişkiler geliştirmeliyiz.

Ancak kimin yalnızca dostluk kurduğunu, kimin meşru çıkarlarını savunduğunu, kimin örtülü biçimde bilgi toplamaya veya kararları yönlendirmeye çalıştığını ayırt edebilmeliyiz.

Bu noktada MİT’e, ilgili güvenlik kurumlarına, üniversitelere ve iş dünyası kuruluşlarına önemli sorumluluklar düşüyor. Bilim insanlarını, şirket yöneticilerini, siyasetçileri ve danışmanları bilgilendirmek; hassas bilgileri korumak; yabancı fonların gerçek kaynaklarını gerektiğinde incelemek gerekiyor.

Bütün bunlar akademik özgürlüğü, ticareti ve uluslararası dostlukları zedelemeden yapılmalı.

Devletin görevi insanları herkesten şüphelenen bireylere dönüştürmek değil, dostlukla nüfuz faaliyetini, meşru lobicilikle örtülü yönlendirmeyi, iş birliğiyle casusluğu ayırt edebilecek stratejik bilinç kazandırmaktır.

Çünkü dünyada dost kazanmak da güçtür, dost görünerek başkasının kararlarını gizlice yönetmek de bir güç yöntemidir.

Aradaki farkı göremeyen ülkeler, zamanla kendi kararlarını aldıklarını düşünürken başkalarının stratejik gündeminin parçası hâline gelebilir.

Öne çıkanlar

• Konuyla ilgili bilgi sahibi, isimleri açıklanmayan birden fazla kaynağa dayandırılan Nikkei Asia haberine göre Apple, beklentilerin altında kalan talep nedeniyle bu ay iPhone 18 Pro modellerine yönelik bileşen siparişlerini en az yüzde 15 azalttı.

• Apple, iPhone 18 Pro ve daha büyük ekranlı Pro Max modellerini geçen ay piyasaya sürdü.

• Şirket bu defa önceki yıllardan farklı olarak daha üst segmentteki Pro modelleriyle birlikte standart bir “iPhone 18” modeli piyasaya sürmedi. Şirket, bu modelin tanıtımını gelecek yılın başlarına erteledi.

• Nikkei’nin görüştüğü bir tedarik zinciri yöneticisi, bu yılın ikinci yarısındaki talebin önceki yıllardaki kadar güçlü olmadığını belirtti. Bunun olası nedeninin, standart iPhone 18 modelinin henüz piyasaya sürülmemiş olması olduğunu ifade etti.

• iPhone 17 Pro’da yapılan büyük tasarım değişikliğinin aksine, yeni 18 Pro modelleri daha çok kademeli iyileştirmeler sunuyor. Bu iyileştirmeler arasında daha hızlı bir çip ve daha gelişmiş bir ana kamera yer alıyor.

Bu gelişme Apple hisselerini nasıl etkiledi?

Söz konusu haberin ardından Apple hisseleri, piyasa öncesi işlemlerde yüzde 1,6 düşerek 334,89 dolara geriledi. Bununla birlikte şirketin hisseleri, yeni modellerin tanıtıldığı ve gelişmiş Siri yapay zeka özelliklerine sahip yeni bir Apple Watch’un da sergilendiği geçen ayki iPhone etkinliğinden bu yana yaklaşık yüzde 8 yükseldi.

Arka plan

Apple’ın eski CEO’su, halihazırda şirketin yönetim kurulu başkanı olarak görev yapan Tim Cook, haziran ayında Wall Street Journal’a verdiği röportajda, hızla yükselen çip maliyetleri nedeniyle şirketin telefon, dizüstü bilgisayar ve diğer cihazlarının fiyatlarını artırmasının “kaçınılmaz” olduğunu söylemişti.

Cook, “Bize yansıtılan büyük maliyet artışlarını hafifletmek için elimizden geleni yapıyoruz. Müşterilerimizi bu artışlardan korumaya çalışıyorduk ancak mevcut durum sürdürülemez hale geldi” demişti. Aynı ayın ilerleyen günlerinde Apple’ın Mac bilgisayarları ve iPad tabletlerinin fiyatları artırıldı. iPhone modelleri başlangıçta bu artışlardan muaf tutulmuştu ancak yeni modellerin piyasaya sürülmesiyle bu durum değişti.

Şirketin borsada nasıl bir performans göstereceği, Londra’nın sermaye piyasalarını yeniden canlandırma çabalarının en son sınavı niteliğinde. İlk günün güçlü geçmesi, şehrin halka arzlar için elverişli bir ortam sunduğuna işaret edecek ve daha fazla şirketi Londra Borsası’nda (LSE) işlem görmeye teşvik edebilecek. Buna karşılık, hisselerin ilk işlem gününü halka arz fiyatının altında kapatması piyasaya olumsuz bir sinyal verecek ve potansiyel halka arz adaylarını caydırabilecek.

İşlemler başlamadan önce Bloomberg’e konuşan CEO Ian Ferrao, “Dün gece kabuslar gördüm. İnsan böyle bir şeyin kırmızıya döndüğünü görmek istemiyor. Uzun zamandır bu güne hazırlanıyorduk ve bu, büyük gurur duyduğumuz bir an” dedi. 

Halka arzlardaki durgunluk

Londra Borsası, ilk kez halka arz edilen hisselerin satışında uzun süredir devam eden bir kıtlık yaşıyor. Altıncı yılına girmesi beklenen bu durgunluk, Avrupa’nın geri kalanına da yayılmış durumda. Airtel Money’nin halka arzı gerçekleşmiş olsa bile bu tabloyu değiştirmesi pek olası görünmüyor; zira ilk halka arzlardan elde edilen toplam gelir, geçen yılki seviyeyi aşmayacak.

Londra, 2026 yılına potansiyel halka arzlar açısından güçlü bir gündemle girmiş olsa da planların çoğu, ya dalgalı piyasa koşulları nedeniyle ya da hazırlıklara daha fazla zaman tanımak amacıyla ertelendi. Revolut CEO’su Nik Storonsky’nin dün Bloomberg TV’ye yaptığı açıklamalar da piyasadaki havayı iyileştirmedi. Storonsky, dijital bankanın ABD’de birincil kotasyona sahip olmasını istediğini, Londra’nın ise ikincil kotasyonla yetinmesini tercih ettiğini söyledi.

Airtel Money, Avrupa ve ABD’deki birçok halka arz adayının yükselen faiz oranları ve jeopolitik istikrarsızlık nedeniyle yakın tarihte gerçekleştirmeyi planladıkları arzları ertelediği bir dönemde, piyasalardaki oynaklığa rağmen halka arzını gerçekleştirme kararı aldı.

Yatırımcıların ilgisini artırmak amacıyla Airtel Money, değerleme beklentilerini iki kez düşürdü ve hisselerini geleneksel fiyat aralığı yöntemi yerine sabit bir fiyat üzerinden satışa sunmayı tercih etti. Bloomberg tarafından derlenen verilere göre buna rağmen işlem, Londra’da 2021 yılındaki halka arzların en hareketli döneminden bu yana gerçekleştirilen en büyük ilk halka arz oldu.

Şirketin internet sitesine göre Airtel Money, Afrika genelinde elektrik, su ve diğer kamu hizmetlerine ilişkin faturaların ödenmesi, mikro kredi işlemlerinin düzenlenmesi ve mal alımlarında kullanılan çok sayıda şube ve kiosk işletiyor. Şirket daha önce yaptığı açıklamada, haziran ayında sona eren 12 aylık dönemde 213 milyar dolarlık işlem gerçekleştirdiğini ve aylık aktif kullanıcı sayısının yaklaşık 53 milyon olduğunu belirtmişti.

Mahkeme, konkordato sürecinin yürütülmesi amacıyla üç kişiyi geçici konkordato komiseri olarak görevlendirdi. Bu kapsamda Serbest Muhasebeci Mali Müşavir ve Bağımsız Denetçi Hüdai Bal ile Serbest Muhasebeci Mali Müşavir ve Bağımsız Denetçi Türkan Özdemir ve hukukçu Ömer Faruk Saçar komiser olarak atandı.

Alacaklılara 7 günlük başvuru süresi

Mahkemenin ilanında, alacaklıların konkordato kararına ilişkin itiraz haklarına da yer verildi. Buna göre alacaklılar, ilan tarihinden itibaren 7 gün içinde mahkemeye dilekçeyle başvurabilecek.

Bu süre içinde alacaklılar, konkordato mühleti verilmesini gerektiren koşulların oluşmadığını dayanakları ve delilleriyle ortaya koyarak konkordato talebinin reddedilmesini talep edebilecek.

Rusya ile Ukrayna arasında ateşkes sağlamaya çalışan Kushner, barışın yeniden tesis edilmesinde iş yapmayı merkezi bir unsur olarak görüyor. Böyle bir anlaşma, savaş sona erdikten sonra ABD'li yatırımcıların Avrupa'ya yönelik enerji akışından kâr elde etmesini sağlayacak. Dmitriev ve Kushner son haftalarda Moskova ve New York'ta bir araya geldi. İki kaynak, bu görüşmelerde Nord Stream konusunu ne ölçüde ele aldıklarının net olmadığını, ancak konunun gündemde kalmaya devam ettiğini söyledi.

Beyaz Saray'dan bir yetkili, boru hatlarına ilişkin görüşmeler hakkında sorulduğunda, "Her türlü anlaşmanın Rusya tarafından ABD Uluslararası Kalkınma Finansmanı Kurumu (DFC) ve ABD Hazine Bakanlığı ile müzakere edilmesi ve ABD'li vergi mükellefleri ile şirketlerine fayda sağlaması gerekecek" dedi. Yetkili, "Yakın zamanda Kuzey Akım hattı konusunda herhangi bir görüşme yapılmadı" ifadesini kullandı.

Rus gazının Almanya'ya satışının yeniden başlatılması için girişimlerde bulunan Dmitriev, geçen ay ABD Enerji Bakanlığı ve Hazine Bakanlığı temsilcileriyle bir araya gelerek olası ABD-Rusya enerji girişimlerini görüştü. Avrupa'nın en büyük enerji tüketicisi olan Almanya'ya Rus gazı akışının yeniden başlatılması konusunda Washington'ın ne ölçüde istekli olduğu belirsizliğini koruyor.

Kuzey Akım boru hatları yaptırımları tabi

ABD'li bir yetkili, karşılaşılan engeller göz önüne alındığında orta vadede bir anlaşmaya varılmasının olası olmadığını söyledi. Kuzey Akım gaz boru hatları ABD ve AB yaptırımlarına tabi olduğundan, bunların yeniden faaliyete geçirilmesi yasadışı olacaktır. ABD Başkanı Donald Trump, ABD yaptırımlarından muafiyet tanıyabilir veya yaptırımları hafifletebilir. Ancak ABD'de Demokratların gelecek ay yapılacak ara seçimlerde Kongre'nin kontrolünü ele geçirmesi durumunda bunun gerçekleştirilmesi daha zor hala gelecek.

Rusya'ya karşı kendilerini savunmak amacıyla ordularını yeniden yapılandırmak için milyarlarca euro harcayan Almanya ve diğer Avrupa ülkelerinin Kuzey Akım hattının yeniden açılmasına şiddetle karşı çıkacağı tahmin ediliyor. Almanya Ekonomi ve Enerji Bakanlığı sözcüsü, hattın ve Rus gazının Avrupa'da yaptırımlara tabi olduğunu, Almanya'nın alternatif kaynaklar bulduğunu söyledi. Sözcü, boru hatlarının yeniden açılmasının hükûmetin onayını gerektirdiğini ve bunun istenmediğini belirtti.

Rusya'nın Şubat 2022'de Ukrayna'yı işgalinden önce Almanya, gazının yarısından fazlasını iki Kuzey Akım boru hattı aracılığıyla Rusya'dan satın alıyordu. Moskova'nın Avrupa'ya gaz arzını kısmasının ardından hatlar devre dışı bırakıldı ve Eylül 2022'de meydana gelen bir dizi su altı patlamasıyla havaya uçuruldu.

Moskova ile Washington arasındaki görüşmeler, Avrupa'da Rusya'nın niyetlerine yönelik derin bir güvensizliğin yaşandığı bir ortamda gerçekleşiyor. Bu yılın başlarında beş Avrupa istihbarat teşkilatının başkanları Reuters'a, Rusya'nın savaşı hızla sona erdirmek istemediğini ve ABD ile yürütülen görüşmeleri, bunun yerine ticari anlaşmalar yapılmasını sağlamak amacıyla kullandığını söyledi.

Hatlar satılabilir mi?

Ukrayna'ya en fazla askeri destek sağlayan ülkelerden biri olan Almanya ile Rusya arasındaki ilişkiler, Berlin'deki yetkililerin Rusya'yı sistematik bir hibrit saldırı kampanyası yürütmekle suçlamasıyla tarihi açıdan en gergin dönemlerinden birinde. Bazı Alman milletvekilleri, ticari anlaşmaların Rusya'nın Ukrayna'ya karşı savaşı sürdürürken Moskova'yı daha da güçlendireceğini söylüyor.

Ukrayna'nın işgalinin ardından Almanya'nın enerji politikasından sorumlu olan milletvekili Michael Kellner, "Bu, Avrupa'ya çok pahalıya mal olacak kirli bir anlaşma olma riski taşıyor" dedi. Kellner, "Kârı Amerikalılar ve Ruslar paylaşacak" diye konuştu. Almanya'nın koalisyon hükümeti boru hattının yeniden faaliyete geçirilmesine karşı çıkarken, ülkenin en popüler siyasi partisi olan Almanya için Alternatif (AfD) bunu istiyor. Dmitriev, gelecek yılın başlarında Rus gazının yeniden satılması konusunu görüşmek üzere AfD yönetimiyle bir araya gelecek.

Ancak boru hatlarını kontrol eden şirketin mülkiyetinin bir ABD'li yatırımcıya satılması veya Rus gazı akışının yeniden başlatılması çeşitli engeller var. Şirketin yüzde 51'i Rus devlet enerji devi Gazprom'a ait. Yüzde 31'lik bölüm iki Alman kuruluşu arasında paylaşılırken, kalan hisseler bir Fransız ve bir Hollandalı şirketin elinde bulunuyor.

Konu hakkında bilgi sahibi başka bir kişi, iki Alman hissedarın Gazprom'un hisselerini satması durumunda Almanya'nın etkisini koruyabilmek için kendi hisselerini muhafaza etmek istediğini söyledi. Moskova'daki görüşmelerden günler sonra Kushner, Kiev'de yaptığı açıklamada savaşın enerji fiyatlarını nasıl yükselttiği konusunda Avrupalı muhataplarıyla görüştüğünü söyledi. Kushner, barışı teşvik etmek ve "liderlere dört gözle bekleyebilecekleri bir şey" sunmak amacıyla "refah anlaşmaları" yapılmasını savundu.

Bir gaz anlaşması Kremlin'i memnun edecek olsa da Rus enerjisinin satın alınması konusunda bölünmüş olan Alman kamuoyunu ve Avrupa'yı ikiye bölecek. Özellikle Polonya ve Baltık ülkeleri Rusya karşısında kendilerini daha savunmasız görüyor ve Rusya ile enerji bağlarının sürdürülmesini reddediyor.

Büyük ekonomilerde tahvil getirileri yükseldi

Fitch'in verilerine göre, 10 yıllık gösterge devlet tahvillerinin ortalama getirileri haziran ayından bu yana önemli ölçüde arttı.

ABD'de yüzde 4,47 seviyesinde bulunan 10 yıllık tahvil getirisi yüzde 4,99'a yükseldi. Almanya'da aynı dönemde yüzde 3'ten yüzde 3,50'ye çıkan getiri, İngiltere'de yüzde 5,06'dan yüzde 5,46'ya ulaştı.

Japonya'da 10 yıllık tahvil getirisi yüzde 2,65'ten yüzde 2,99'a yükselirken, Güney Kore'de oran yüzde 4,18'den yüzde 4,45'e çıktı.

Söz konusu artışlar, küresel piyasalarda uzun vadeli finansman koşullarının sıkılaştığına işaret ediyor. Tahvil getirilerindeki yükseliş, kamu kesiminin yanı sıra piyasa faizleri üzerinden finansman sağlayan şirketlerin borçlanma maliyetlerini de etkileyebiliyor.

Küresel ticarette toparlanma sinyalleri

Raporda, tahvil piyasalarındaki yükselişin yanı sıra dünya ticaretindeki hareketlilik de değerlendirildi. Fitch, küresel ticaret hacmindeki toparlanmanın hız kazandığına dikkat çekti.

Bilgi teknolojileri yatırımlarındaki canlanmanın ABD'nin sermaye malları ithalatını desteklediği belirtilirken, dış ticaret faaliyetlerinin farklı ülke gruplarında da ivme kazandığı ifade edildi.

Meksika, Güney Kore, Kanada ve Endonezya, ticaret büyümesinin hızlandığı ülkeler arasında sıralandı. Bu görünüm, gelişmiş ve gelişmekte olan ekonomilerde dış ticaret faaliyetlerinin yeniden güçlendiğine yönelik işaretler arasında yer aldı.

Kaynaklar, şirketin söz konusu rakamları son fon toplama girişimine yönelik görüşmeler kapsamında yatırımcılarla paylaştığını söyledi. İddialara göre şirket, yeni yatırım alınmadan önceki 1,4 trilyon dolarlık değerleme üzerinden 30 milyar dolar veya daha fazla fon toplamak için görüşmeler yürütüyor. OpenAI, Anthropic ve diğer yapay zeka şirketleri, yıllıklandırılmış gelirlerini önemli bir büyüme göstergesi olarak sık sık öne çıkarıyor. Ancak tüm şirketler bu rakamı aynı yöntemle hesaplamıyor. Bloomberg'in daha önce aktardığına göre Anthropic'in yıllıklandırılmış geliri temmuz sonu itibarıyla 65 milyar dolara ulaştı.

Tahminlerin altında kaldı

Bazı yayın organları geçen ay, yatırımcı tahminlerine dayanarak OpenAI'ın yıllıklandırılmış gelirinin şimdiden yaklaşık 70 milyar dolar seviyesinde öngörüldüğünü bildirmişti. Financial Times'ın perşembe günü yayımladığı habere göre bu farklılığın nedeni, OpenAI yatırımcılarının şirketin yıllıklandırılmış gelirini rakip Anthropic ile aynı yöntemleri kullanarak hesaplamaya çalışmasıydı. Anthropic, bulut hizmeti sağlayıcılarından elde edilen satışları farklı şekilde hesaba katıyor.

Perşembe günü, OpenAI'ın yıllıklandırılmış gelirinin daha önceki bazı tahminlerin altında kalacağına ilişkin haberlerin ardından teknoloji hisseleri S&P 500 endeksindeki düşüşlere öncülük etti. Nasdaq 100 yüzde 1,4 geriledi. Büyük çip üreticilerinin performansını izleyen bir endeks ise yüzde 3,4 değer kaybetti.

OpenAI, yapay zeka güvenliği çalışmalarına odaklandığını belirterek halka arz planlarını en erken gelecek yıla ertelemişken, Anthropic'in kasım ayı gibi erken bir tarihte halka arz kapsamında hisse satması bekleniyor. Bloomberg'in haberine göre OpenAI, yeni finansman turunun temel yatırımcılarından biri olması amacıyla, Abu Dabi merkezli MGX'in de aralarında bulunduğu Birleşik Arap Emirlikleri'ndeki birden fazla yatırım fonuyla görüşmeler yürütüyor. Şirket, en son mart ayında, yatırım tutarının da dahil olduğu 852 milyar dolarlık değerleme üzerinden 122 milyar dolarlık bir finansman turunu tamamlamıştı.

Öne çıkanlar

• Nvidia hisseleri perşembe günü yüzde 3 değer kaybetti ve piyasa kapanışında 230,48 dolardan işlem gördü. Ellison’ın Oracle şirketinin hisseleri ise yüzde 5,6 düşerek 135,55 dolardan kapandı.

• Financial Times gazetesinin OpenAI’ın yatırımcılara eylül ayı sonunda yıllıklandırılmış gelirinin 68 milyar dolar değil, yaklaşık 50 milyar dolar olduğunu yazmasının ardından her iki şirketin hisseleri de sert biçimde geriledi.

• Diğer yayın organları, 68 milyar dolarlık rakamın iş ortaklarından elde edilen brüt gelirleri de içerdiğini ve şirketlerin OpenAI’ın gelirlerini Anthropic’in gelirleriyle karşılaştırma çabalarını yansıttığını bildirdi. Bu haberlerde, Financial Times’ın elde ettiği belgelere aşina kaynaklar gösterildi.

•  Oracle’ın yönetim kurulu başkanı, teknoloji direktörü ve kurucu ortağı Ellison, şirketin yaklaşık yüzde 40’ına sahip ve perşembe günü 8,9 milyar dolar kaybetti.

• Nvidia’nın CEO’su, başkanı ve kurucu ortağı Huang, şirketin yaklaşık yüzde 4’üne sahip ve perşembe günü 6,1 milyar dolar kaybetti.

• Haberlerin ardından diğer teknoloji hisseleri de düştü. Intel yüzde 5’ten fazla, CoreWeave ise yaklaşık yüzde 7 değer kaybetti.

Arka plan

OpenAI CEO’su Sam Altman, eylül ayında yaptığı açıklamada şirketin 2026 yılında halka açılmayacağını duyurarak Wall Street bankacılarının, uzmanların ve bireysel yatırımcıların tahminlerinin aksine bir karar açıkladı. OpenAI halka açık bir şirket olmasa da yıllıklandırılmış gelirinin eylül ayı itibarıyla daha önce belirtilenden 20 milyar dolar daha düşük olduğuna ilişkin haber, yapay zekâya yönelik yoğun harcamaların bu harcamaları haklı çıkaracak gelirleri üretmeyeceği yönündeki süregelen endişeleri artırdı ve teknoloji hisselerinin düşmesine neden oldu. Nvidia ve Oracle, OpenAI ile yakından bağlantılı iki şirket. OpenAI, grafik işlem birimlerini Nvidia’dan, bulut bilişim gücünü ise Oracle’dan sağlıyor.

Forbes değerlemesi

Huang, Forbes’un Gerçek Zamanlı Milyarderler listesinde 199,3 milyar dolarlık tahmini net servetiyle 7. sırada yer alıyor. Perşembe günü servetinin yaklaşık yüzde 3’ünü kaybetti. Ellison ise 176,8 milyar dolarlık tahmini net servetiyle 8. sırada bulunuyor. Serveti gün içinde yüzde 4,5’ten fazla azaldı. Forbes’un gün içinde en fazla servet kaybeden milyarderler sıralamasında Huang 3., Ellison ise 2. sırada yer aldı. Her ikisinin önünde, 30 milyar dolardan fazla kaybederek trilyoner statüsünü yitiren Elon Musk bulunuyor.

ABD Federal İletişim Komisyonunun (FCC) onay vermesi halinde şirket, uydu üzerinden doğrudan cep telefonlarına bağlantı hizmetini gelişmiş bir karasal ağla entegre edecek. Böylece kullanıcıların farklı konumlarda bağlantıya erişimini sağlayacak daha kapsamlı bir iletişim altyapısı kurulması hedefleniyor.

Musk: Kesintisiz kapsama için kritik parça

SpaceX Üst Yöneticisi Elon Musk da ABD merkezli sosyal medya platformu X'teki paylaşımında, anlaşmanın önemine dikkat çekti. Musk, düşük bant spektrumunun ABD genelinde kesintisiz telefon kapsaması sunabilmek için ihtiyaç duydukları son kritik unsur olduğunu ifade etti.

Mobil operatör hisselerinde düşüş

SpaceX'in açıklaması, ABD'nin büyük mobil iletişim şirketlerinin hisselerine de yansıdı. Duyurunun ardından piyasa sonrası işlemlerde AT&T, T-Mobile ve Verizon hisselerinde gerileme görüldü. Starlink'in mobil iletişim pazarındaki varlığını genişletme planı, geleneksel operatörlerle rekabetin artabileceğine ilişkin beklentileri gündeme taşıdı.

Alım ve satım işlemlerinin toplamı 93 milyar 559 milyon 330 bin 824 dolara ulaşırken, yabancı yatırımcıların net alım tutarı 356 milyon 177 bin 79 dolar olarak kaydedildi.

Yapılandırılmış ürün ve fonlarda net satış

Yabancı yatırımcıların eylül ayındaki işlemleri, yapılandırılmış ürünler ve fonlar tarafında ise farklı bir tablo ortaya koydu. Bu kategoride 178 milyon 494 bin 203 dolarlık alım yapılırken, satış tutarı 223 milyon 264 bin 833 dolar oldu.

Böylece yabancı yatırımcılar, yapılandırılmış ürün ve fonlarda ayı net satışla tamamladı.

Yabancı yatırımcıların en çok net alım yaptığı hisseler

Yabancı yatırımcıların en çok net satış yaptığı hisseler

Öne çıkanlar

• Musk’ın serveti, perşembe günü yaklaşık 36,4 milyar dolar azalarak 991,6 milyar dolara geriledi. Böylece Musk, trilyoner statüsünü yeniden kazanmasının üzerinden yalnızca birkaç gün geçmişken bu unvanı tekrar kaybetti.

• Musk, SpaceX’in halka açıldığı 12 Haziran’da dünyanın ilk trilyoneri oldu ve serveti 1,45 trilyon dolarla zirveye ulaştı. Ancak birkaç gün sonra, birden fazla güne yayılan satış dalgasında SpaceX hisselerinin yüzde 31 düşmesi ve Musk’ın 116 milyar dolarlık Tesla hisselerinin bir bölümüne yeni kısıtlamalar getirilmesi sonucunda bu statüsünü kaybetti. Musk’ın servetinin bu dönemde yaklaşık 962 milyar dolar olduğu tahmin edildi.

• Musk, 2 Ekim Cuma günü 61 milyar dolar kazandıktan sonra pazartesi günü trilyoner statüsünü yeniden elde etti. Bu yükselişte SpaceX hisselerinin yüzde 5’ten fazla, Tesla hisselerinin ise yüzde 1 artması etkili oldu.

• SpaceX hisseleri perşembe günü yaklaşık yüzde 3,5 düşerek 162 doların bandına geriledi. Tesla hisseleri ise yüzde 2’den fazla gerileyerek yaklaşık 370 dolara indi.

Arka plan

SpaceX hisselerinin, şirketin Nvidia çipleri satın almak için 40 milyar dolar toplamak üzere bankalar ve yatırımcılarla görüşmeler yürüttüğünü bildiren bir haberin ardından yüzde 2’den fazla düşmesiyle Musk, çarşamba sabahı 21 milyar dolar kaybetti. Plan kapsamında yatırım yapılabilir notuna sahip borçlanma araçları yoluyla 30 milyar dolar ve banka kredileri aracılığıyla 10 milyar dolar toplanması öngörülüyor.

Bu düşüşten önce SpaceX hisseleri, Morgan Stanley analistlerinin hisseyi “ucuz” olarak nitelendirmesinin ardından pazartesi günü yüzde 5’ten fazla yükselmiş ve Musk’ın servetinin yeniden 1 trilyon doların üzerine çıkmasına yardımcı olmuştu. Musk, Tesla’nın yaklaşık yüzde 11’ine ve SpaceX’in yüzde 38’ine sahip. Bu durum, servetinin büyük ölçüde söz konusu şirketlerin hisse performansına bağlı olmasına neden oluyor.

Musk, haziran ayında trilyoner statüsünü kazanıp ardından kaybettikten sonra ayın sonunda bu unvanı kısa süreliğine yeniden elde etti. Ancak 1 Temmuz’da statüsünü bir kez daha kaybetti. SpaceX hisselerinin haziran ayındaki zirvesinden yüzde 50 gerilemesi üzerine servetinin 700 milyar doların altına düştüğü bir ay yaşadı.

Forbes değerlemesi

Musk’ın 991,6 milyar dolarlık serveti, onu Forbes’un Gerçek Zamanlı Milyarderler Listesi’nde açık ara birinci sırada tutmaya devam ediyor. Jeff Bezos ise 374,7 milyar dolarlık servetiyle ikinci sırada yer alıyor.

Mukesh Ambani'ye Starlink suçlaması

SpaceX CEO’su Musk, Hindistan’ın en zengin kişisi Mukesh Ambani’nin, Starlink internet hizmetinin Hindistan’da faaliyete geçmesindeki gecikmeden sorumlu olabileceğini öne sürdü. Musk, daha önce ülkedeki “bazı oligarkların” hizmetin kullanıma sunulmasını engellediği yönündeki iddiasına Hindistan hükümetinin sert tepki göstermesinin ardından bu açıklamayı yaptı.

Musk, Starlink’in 166’dan fazla ülkede lisans anlaşmalarına sahip olduğunu belirterek şirketin, “Hindistan hükümetinin tüm yasa ve gerekliliklerine uymak için beş yıl harcadığını, öyleyse neden hala lisans alamadığını” sorguladı. Musk, Hindistan’ın en zengin kişisine ve güçlü internet sağlayıcısı Reliance Jio’nun sahibi olan Reliance Industries’in sahibine atıfta bulunarak, “Hindistan’ın asıl patronu Ambani mi?” diye sordu.

Reliance Jio’nun internet sitesine göre şirket, 31 Mart itibarıyla Hindistan’da 520 milyondan fazla müşteriye hizmet veriyordu. Bu da onu ülkenin önde gelen internet hizmeti sağlayıcısı haline getiriyor. Hindistan İletişim Bakanlığı, Musk’ın daha önce ülkedeki “bazı oligarkların” Starlink’in faaliyete geçmesini engellediğini iddia ettiği açıklamasını sert bir dille eleştirerek iddiayı “asılsız” olarak nitelendirdi.

Bakanlık, üç uydu iletişimi işletmecisinin telekomünikasyon lisansı aldığını ve güvenlik değerlendirmesinden geçtiğini belirtti. Bu lisanslara sahip şirketler arasında Starlink, Reliance Jio ve OneWeb India Communications bulunuyor. Bakanlık ayrıca üç şirketin de genel olarak “aynı düzenleyici aşamada” olduğunu ifade etti. Ambani’nin tahmini serveti yaklaşık 80 milyar dolar ve servetinin büyük bölümü, Reliance Jio’nun ana şirketi olan Reliance Industries’te yoğunlaşıyor.

DNB, operasyonun amacının altınları Hollanda'ya geri getirmek olmadığını belirtti. Merkez bankasına göre düzenlemenin temel hedefleri, rezervlerin likiditesini artırmak, kriz dönemlerinde altına daha hızlı erişebilmek ve depolama merkezleri arasındaki risk dağılımını değiştirmekti.

Operasyon, onlarca ton altının Atlantik üzerinden fiziksel olarak taşınması şeklinde gerçekleşmedi. Dünya Altın Konseyi verilerine göre New York'taki yaklaşık 59 ton altın satılarak Londra'da işlem görebilen altınla değiştirildi.

Bunun yanında 27 tondan fazla altın Kuzey Amerika'dan Hollanda Merkez Bankasının Zeist'teki tesisine taşındı. Benzer miktardaki altın da Zeist'ten Londra'ya gönderildi.

Bu işlemlerin ardından Hollanda'nın altın rezervlerinde Londra'nın payı yüzde 18,1'den yüzde 32,1'e yükseldi. Hollanda'da tutulan altının payı yüzde 30,8 seviyesinde kalırken New York ve Ottawa'nın payları ayrı ayrı yüzde 18,5'e geriledi.

DNB, Londra'da tutulan altının kriz dönemlerinde daha hızlı kullanılabildiğine dikkat çekti. Merkez bankası, operasyonun ABD finans sistemine yönelik güven kaybının göstergesi olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirtti.

Merkez bankaları depolama merkezlerini çeşitlendiriyor

Dünya Altın Konseyinin 2026 araştırması, merkez bankalarının altın rezervlerinin nerede tutulduğuna daha fazla önem verdiğini gösteriyor.

Araştırmaya katılan merkez bankalarının yüzde 10'u son 12 ay içinde yurt dışında tuttukları altınların depolama merkezlerini çeşitlendirdi. Yüzde 9'u ise önümüzdeki dönemde benzer bir adım atmayı planladığını bildirdi.

İngiltere Merkez Bankası, merkez bankalarının yurt dışında altın saklamak için en fazla tercih ettiği merkez oldu. Katılımcıların yüzde 57'si Londra'yı tercih ederken, yüzde 49'u rezervlerinin en az bir bölümünü kendi ülkesinde tuttuğunu açıkladı.

Bu eğilim, merkez bankalarının yalnızca sahip oldukları altın miktarını değil, rezervlerin nerede bulunduğunu ve gerektiğinde ne kadar hızlı kullanılabileceğini de değerlendirdiğini ortaya koyuyor.

Fransa 129 ton altını New York'tan çıkardı

Fransa'nın attığı adım ise Hollanda'dan farklı bir yöntem izledi.

Fransa Merkez Bankası, New York'ta tuttuğu son 129 ton altını elden çıkardı. Ancak altınlar fiziksel olarak Paris'e taşınmadı. Merkez bankası bu varlıkları satarak Avrupa'da, Londra Külçe Piyasası Birliği (LBMA) standartlarına uygun yeni külçeler satın aldı.

Temmuz 2025 ile Ocak 2026 arasında gerçekleştirilen 26 işlem sonucunda Fransa Merkez Bankasının 12,8 milyar euro sermaye kazancı elde ettiği bildirildi. Ülkenin toplam altın rezervi ise yaklaşık 2 bin 437 ton seviyesinde kaldı.

Böylece Fransa, altın rezervlerinin tamamını ülke içinde tutmaya başladı.

Bu politika, 2005'ten bu yana sürdürülen altın rezervlerinin standardizasyonu ve kalitesinin artırılması çalışmalarıyla da ilişkilendiriliyor. New York'ta bulunan bazı külçelerin Londra piyasasında uygulanan yüzde 99,99 saflık standardını karşılamadığı belirtildi.

Elde edilen 12,8 milyar euroluk sermaye kazancının ise Fransa Merkez Bankasının bilançosunu güçlendirdiği ve ekonomik dalgalanmalara karşı mali yapısını desteklediği ifade edildi.

Dolayısıyla Fransa'nın hamlesini doğrudan siyasi kaygılar veya ABD'ye yönelik güven kaybıyla açıklamak, merkez bankasının açıkladığı gerekçelerle örtüşmüyor.

Almanya rezervlerini dağıtmaya devam ediyor

Almanya ise farklı bir politika izliyor.

Deutsche Bundesbank, 2013-2017 döneminde 674 ton altını Frankfurt'a geri getirdi. 2025 sonu itibarıyla ülkenin yaklaşık 3 bin 350 ton altın rezervi bulunuyordu.

Bu rezervlerin yaklaşık 1.710 tonu Frankfurt'ta, 1.236 tonu New York'ta ve 404 tonu Londra'da tutuldu. Böylece Almanya'nın altın rezervlerinin yaklaşık yüzde 37'si New York'ta kalmaya devam etti.

Bundesbank, altınların farklı merkezlerde tutulmasını güvenlik, işlem kabiliyeti ve küresel piyasalara erişim gibi unsurlarla açıklıyor.

Almanya'nın son iki yılda rezervlerinin dağılımında önemli bir değişiklik yapmaması ise Hollanda ve Fransa'nın hamlelerinden Avrupa genelinde ortak bir politika sonucu çıkarılmasını zorlaştırıyor.

Avrupa'nın ortak bir altın politikası yok

Avrupa'da ABD'de tutulan altınların topluca Avrupa'ya geri getirilmesine yönelik ortak bir politika bulunmuyor. Merkez bankaları rezervlerinin büyüklüğü, külçelerin özellikleri, lojistik imkanlar, güvenlik ve likidite gibi faktörleri dikkate alarak kendi kararlarını veriyor.

Bu nedenle son gelişmeleri "Avrupa altınını kıtaya geri getiriyor" şeklinde yorumlamak yerine, altın rezervlerinin tutulduğu merkezlerin yeniden düzenlenmesi olarak değerlendirmek daha doğru görünüyor.

New York, ABD finans piyasalarına ve doların küresel finansal altyapısına erişim avantajı sağlıyor. Londra ise dünyanın en büyük fiziksel altın ticaret merkezlerinden biri olması nedeniyle yüksek likidite sunuyor. Altının ülke içinde tutulması ise merkez bankalarına rezervleri üzerinde doğrudan kontrol imkanı veriyor.

Rezervleri farklı merkezlerde tutmak neden önemli?

Altının birden fazla merkezde saklanması, merkez bankaları açısından risk yönetiminin bir parçası olarak görülüyor.

Tüm rezervlerin tek bir şehirde bulunması coğrafi yoğunlaşma riski yaratırken, farklı merkezlere dağıtım lojistik kesintiler, siyasi krizler veya varlıkların hareket ettirilmesini zorlaştırabilecek kısıtlamalara karşı koruma sağlayabiliyor.

Fiziki altın taşımacılığının yüksek lojistik ve sigorta maliyetleri de merkez bankalarını farklı yöntemlere yöneltiyor. Altının sınırlar arasında fiziksel olarak taşınması yerine takas, alım-satım ve mevcut piyasa altyapılarının kullanılması maliyetleri ve operasyonel riskleri azaltabiliyor.

2022'de Rusya'ya yönelik Batı yaptırımları sonrasında çok sayıda Rus varlığının dondurulması da merkez bankalarının yurt dışında tuttukları rezervlere ilişkin risk değerlendirmelerini artırdı.

Ancak Avrupa'daki son altın operasyonlarının doğrudan Rusya yaptırımlarına tepki olarak gerçekleştirildiğini söylemek mümkün değil. Her merkez bankası farklı gerekçelerle hareket ediyor.

ABD ile Avrupa arasındaki ticaret gerilimleri ve tarifeler ise Atlantik ötesindeki ekonomik bağımlılıklara ilişkin değerlendirmeleri güçlendirdi. Bazı yorumlarda Hollanda'nın altın rezervlerini Kuzey Amerika'dan Londra'ya kaydırmasının ABD tarifelerine karşı bir misilleme olduğu öne sürülse de bu iddiayı destekleyen bir kanıt bulunmuyor.

Altının yer değiştirmesi yeni talep yaratmıyor

Merkez bankalarının son yıllarda altına olan ilgisi ise devam ediyor. Altının herhangi bir devletin veya finansal kuruluşun yükümlülüğü olmaması, onu merkez bankaları açısından önemli bir rezerv varlığı haline getiriyor.

Dünya Altın Konseyine göre merkez bankaları 2025'te 863 ton, 2026'nın ikinci çeyreğinde ise 289 ton altın satın aldı. Rezerv yöneticilerinin yaklaşık 10'da 9'u, merkez bankalarının altın varlıklarının önümüzdeki 12 ayda artmasını bekliyor.

Ancak mevcut altın rezervlerinin bir ülkeden veya şehirden diğerine taşınması ile yeni altın satın alınması birbirinden farklı süreçler.

Hollanda'nın New York'tan Londra'ya altın kaydırması toplam rezerv miktarını artırmadığı için yeni talep oluşturmuyor. Fransa'nın gerçekleştirdiği işlemler de ülkenin toplam altın rezervini değiştirmedi.

Bu nedenle altın fiyatlarını destekleyen temel unsur, rezervlerin hangi kasada tutulduğundan çok merkez bankalarının küresel ölçekte altın miktarını artırma eğilimi olarak öne çıkıyor.

Ayrıca altın fiyatındaki yükseliş, fiziksel rezerv miktarı değişmese bile merkez bankalarının bilançolarında altının değerini artırabiliyor.

Son gelişmeler, Avrupa'nın altından uzaklaşmasından çok rezervlerin daha likit, erişilebilir ve farklı merkezlere dağıtılmış hale getirilmesine yönelik bir strateji değişikliğine işaret ediyor.

Goldman Sachs: Yüksek faiz tüketimi de baskılayabilir

Goldman Sachs, faiz oranlarındaki yükselişin etkilerinin finansal piyasalarla sınırlı kalmayabileceği uyarısında bulundu. Bankaya göre hisse senetlerinde yaşanabilecek değer kayıpları, hanehalkının varlıklarının değerini azaltarak tüketici harcamaları üzerinde de baskı oluşturabilir.

Bu durum, ekonomide "servet etkisi" olarak tanımlanan mekanizmanın tersine işlemesine yol açabilir. Hisse senedi ve konut gibi varlıkların değerindeki artış, tüketicilerin daha fazla harcama yapmasını teşvik ederken, varlık fiyatlarındaki düşüş bunun tersine bir etki yaratabiliyor.

Goldman Sachs analistleri, yükselen faiz oranlarının ekonomik aktivite üzerindeki sonuçlarını daha yakından takip ettiklerini belirtti. Özellikle finansal varlıklardaki olası kayıpların hanehalkı servetini azaltmasının tüketim açısından önemli bir risk oluşturduğu ifade edildi.

10 yıllık tahvil faizi 2002'den bu yana en yüksek seviyede

ABD'de borçlanma maliyetlerinin seyri açısından kritik göstergelerden biri olan 10 yıllık Hazine tahvili faizi de yükselişini sürdürdü. Çarşamba günü yeniden artan getiri, 2002'den bu yana görülen en yüksek seviyeye çıktı.

Tahvil getirilerindeki yükseliş, hisse senetlerinin yatırımcılar açısından cazibesini azaltırken şirketlerin finansman maliyetlerini de artırıyor. Bu durum özellikle yüksek miktarda borçla finanse edilen yatırımlar açısından daha önemli hale geliyor.

Barclays: Borsalardaki yükseliş daha kırılgan

Barclays stratejistleri ise küresel hisse senetlerindeki boğa piyasasının artık daha sınırlı bir destekle ilerlediği görüşünde. Merkez bankalarının para politikasında gevşeme döneminin sona ermesiyle, daha önce hisse senetlerini destekleyen önemli bir unsurun ortadan kalktığı belirtildi.

Emmanuel Cau liderliğindeki stratejistler, buna rağmen ekonomik büyümenin güçlü kalmayı sürdürdüğüne dikkat çekti. Nominal ekonomik büyümenin tahvil getirilerinin üzerinde seyretmesi, gevşek maliye politikaları ve yapay zeka, altyapı ile stratejik özerklik yatırımlarının oluşturduğu sermaye harcamaları döngüsü piyasaları destekleyen unsurlar arasında gösterildi.

Barclays, Avrupa hisse senetlerinin yıl sonuna kadar sınırlı bir yükseliş potansiyeli taşıdığını düşünüyor.

"Bedava öğle yemeği" dönemi sona eriyor

Ancak Barclays'e göre piyasalar için daha kolay dönem geride kalmış olabilir. Merkez bankalarının yeniden sıkılaşmaya yönelmesi halinde hisse getirilerinin zayıflaması ve ekonomik büyümenin yavaşlaması riski bulunuyor.

Banka ayrıca artan sermaye maliyetinin borçla finanse edilen yapay zeka yatırımlarını sınırlayabileceğine ve sektörler arasındaki performans farklarının daha da açılabileceğine işaret etti.

Yükselen tahvil faizlerinin, yatırımcıların hisse senetlerine yönelmesini savunan "hisselere alternatif yok" yaklaşımını da zayıflattığı belirtildi. Faizlerin mevcut seviyelerinde nakdin daha cazip hale geldiği ve hisse senedi risk primlerinin gerilemeye devam ettiği ifade edildi.

Şirket kârları daha belirleyici olacak

Barclays'e göre yeni dönemde şirketlerin kârlılık performansı borsaların yönü açısından daha fazla önem taşıyacak. Yatırım harcamalarındaki artışın şu ana kadar kâr büyümesini desteklediğini belirten banka, Avrupa'da şirket kârlarının 2026'da yüzde 16, 2027'de ise yüzde 10 artmasını bekliyor.

Bu görünüm, yüksek faiz ortamında hisse senetlerindeki yükselişin devam edebilmesi için şirketlerin kâr büyümesini korumasının kritik hale geldiğine işaret ediyor.

Mali olmayan şirketlerin ardından toplam katma değere yüzde 27,9 ile hane halkı, yüzde 12,6 ile genel devlet ve yüzde 4,1 ile mali şirketler katkı sağladı.

Tasarruf oranı yükseldi

Toplam gayrisafi tasarrufun GSYH'ye oranı 2025'te yüzde 29,9 oldu. Sektörler bazında bakıldığında bu oran mali olmayan şirketlerde yüzde 15, hane halkında yüzde 9,1, mali şirketlerde yüzde 1,7 ve genel devlette yüzde 4,1 olarak gerçekleşti.

Hane halkının harcanabilir gelirinin ne kadarını tasarruf ettiğini gösteren oran da yükseldi. Hane halkı tasarruf oranı, 2024'te yüzde 13,9 iken geçen yıl yüzde 14,3'e çıktı.

Ekonomi net borç alan konumda

Kurumsal sektör hesaplarına göre toplam ekonomi, 2024'te GSYH'nin yüzde 0,9'u oranında net borç alan konumundaydı. Bu eğilim 2025'te de devam etti ve net borçlanma oranı GSYH'nin yüzde 1,8'ine ulaştı.

İhracat beklentisi geçen yılın aynı dönemine kıyasla da 8,4 puan azaldı.

Endeksteki çeyreklik düşüşte, mevcut ihracat siparişlerinin seviyesi ile son üç aydaki ihracat siparişlerine yönelik değerlendirmelerdeki gerileme etkili oldu. Buna karşılık, önümüzdeki üç aya ilişkin ihracat beklentileri ve ihracat sipariş beklentileri endeksi yukarı yönlü destekledi.

İthalat beklentisi yükseldi

İthalat tarafında ise daha güçlü bir beklenti oluştu. Dördüncü çeyrek ithalat beklenti endeksi, önceki çeyreğe göre 12,7 puan artarak 115,4 seviyesine çıktı.

Endeks, geçen yılın aynı dönemine göre de 0,3 puan yükseldi.

İthalat beklentisindeki artışta gelecek üç aya ilişkin ithalat beklentisinin yanı sıra ithalat birim fiyatı beklentisi, mevcut ithalat siparişlerinin seviyesi ve son üç aydaki ithalat siparişlerine ilişkin değerlendirmeler belirleyici oldu.

Brüksel, görüşmeler öncesinde Çin’den ithal edilen hibrit otomobillere yönelik yeni koruma önlemlerini de gündemine aldı. Plan kapsamında belirli bir ithalat seviyesinin aşılması halinde Çin menşeli hibrit araçlara ek vergi uygulanması değerlendiriliyor.

Çinli otomobillerin payı artıyor

Çinli otomobil üreticilerinin Avrupa’daki hibrit araç satışlarındaki payı ağustosta yaklaşık yüzde 25’e çıktı. AB’nin Çin yapımı elektrikli araçlara yüksek gümrük vergileri getirmesinin ardından bu kategorideki ithalat artışının ise hız kestiği görülüyor.

Almanya ve Fransa, Çin’den Avrupa pazarına yönelen ithalatın yarattığı baskıya karşı AB’nin ticaret politikası araçlarını daha etkin kullanmasını savunuyor. İki ülke ayrıca, olası bir ticaret savaşında Çinli şirketlerin AB pazarına erişimini kısıtlayabilecek yeni yetkiler verilmesini öneriyor.

Pekin'den Brüksel'e uyarı

Çin ise AB’nin yeni korumacı adımlara yönelmemesi gerektiği mesajını veriyor. Çin Ticaret Bakanlığı, Almanya ve Fransa’ya ticaret politikasında “yanlış yola girmemeleri” çağrısında bulundu.

Çin devlet televizyonuyla bağlantılı bir sosyal medya hesabında yapılan değerlendirmede de olası yeni ticaret önlemlerinin taraflar arasındaki müzakerelere zarar verebileceği ifade edildi.

Nadir toprak elementleri kritik koz

Görüşmelerden çıkacak sonuçların gelecek hafta Brüksel’de düzenlenecek AB liderler zirvesinde değerlendirilmesi bekleniyor. Liderlerin, Çin’in Avrupa’ya ihracatındaki artışın kıta imalat sanayisi üzerindeki etkisi karşısında daha sert ticaret önlemlerine başvurup başvurmayacağı ele alınacak.

Olası bir gerilimde Çin’in kritik nadir toprak elementleri üzerindeki hakimiyeti ise Pekin’in elindeki önemli kozlardan biri olarak öne çıkıyor. Çin yönetimi, AB’nin yeni ticaret kısıtlamaları uygulaması halinde karşılık verebileceği yönündeki mesajını daha önce de birçok kez dile getirmişti.

28 milyar dolar yatırım yaptı

Bezos'un açıklamaları, Blue Origin'in borsada işlem görmeye başlayabileceğine dair şimdiye kadarki en net işaret niteliğinde. Gerçekleşmesi halinde bir halka arz, sektöre yönelik ilginin yeniden arttığı bir dönemde yatırımcılara önde gelen bir uzay şirketine yatırım yapma fırsatı sunabilir. Ancak haziran ayında halka arz edilen rakip SpaceX, sektördeki baskın oyuncu olmayı sürdürüyor. Amazon'un da kurucusu olan Bezos, şirketi 2000 yılında kurmasından bu yana Blue Origin'e kişisel olarak 28 milyar dolar yatırım yaptığını söyledi. Wall Street Journal, eylül ayında Blue Origin'in son finansman turunun şirketi 140 milyar dolar değerlemeyle değerlendirdiğini yazdı.

Elon Musk'ın SpaceX'inden yaklaşık 18 ay önce kurulan Blue Origin, NASA ve ABD Uzay Kuvvetleri'nden Artemis Ay programındaki çalışmalar da dahil olmak üzere milyarlarca dolarlık sözleşmeler alırken, finansman konusunda büyük ölçüde Bezos'a dayandı. Blue Origin, mayıs ayında gerçekleştirilen statik ateşleme testi sırasında fırlatma rampasında meydana gelen patlamanın, SpaceX ile ticari fırlatma pazarında rekabet etme çabalarını geciktirmesinin ardından, New Glenn roketinin fırlatmalarına bu yıl yeniden başlamayı hedefliyor. Bezos, "Bu yılın aralık ayında, o aracı yeniden uçuracağız" dedi. 

Aralık vadeli ABD altın kontratları da yüzde 0,4 artışla 4.157,60 dolara yükseldi.

Doların değer kaybetmesi, dolar üzerinden fiyatlanan altının diğer para birimlerini kullanan yatırımcılar açısından daha erişilebilir hale gelmesini sağladı. Bu durum değerli metale yönelik talebi destekledi.

Piyasa Fed kararlarını izliyor

Pepperstone Araştırma Başkanı Chris Weston, altının kısa vadeli görünümünün halen baskı altında olduğunu belirtti. Weston, piyasada satıcıların ağırlığının sürdüğünü ve kısa vadeli yükseliş beklentisinin güçlenmesi için altının 4.275 dolar seviyesini aşması gerektiğini ifade etti.

Weston’a göre uzun vadeli tahvil getirilerindeki yükselişin güçlü ekonomik görünümden ziyade ülkelerin kredi ve maliye politikalarına ilişkin risklerle ilişkilendirilmeye başlanması, altın için yeni bir destek unsuru oluşturabilir. Böyle bir durumda altının tahvil getirilerinden bağımsız hareket ederek değer kaybına karşı korunma aracı olarak yeniden öne çıkabileceği değerlendiriliyor.

Fed yetkilileri de faiz politikasının yönü konusunda farklı görüşler ortaya koyuyor. Geçen ayki toplantının tutanaklarına göre bazı yetkililer, enerji ve diğer fiyat şoklarının etkisini sınırlamak için faiz artırımını gerekli görürken, daha şahin üyeler talep kaynaklı enflasyon baskısına karşı daha yüksek faiz gerektiğini savundu.

Aralık toplantısı için faiz artışı beklentisi yüksek

CME FedWatch verileri, piyasaların bu ay faiz artırımı ihtimalini yüzde 18 olarak fiyatladığını gösteriyor. Aralık toplantısında ise faiz artırımı olasılığı yüzde 80 seviyesinde bulunuyor.

Faiz oranlarının yüksek seyretmesi, faiz getirisi sunmayan altının yatırımcılar açısından cazibesini azaltan temel unsurlar arasında yer alıyor.

IMF’den küresel ekonomi uyarısı

IMF Başkanı Kristalina Georgieva, küresel ekonominin yüksek enerji fiyatları, rekor seviyedeki kamu borcu ve yapay zeka yatırımlarındaki hızlı büyümeden kaynaklanan risklerle karşı karşıya olduğunu söyledi.

Georgieva, hükümetlere para ve maliye politikalarında olası şoklara karşı koruyucu önlemler alma çağrısında bulundu.

Diğer değerli metaller de günü yükselişle sürdürüyor. Spot gümüş yüzde 0,4 artışla 60,36 dolara, platin yüzde 1,8 yükselişle 1.660,05 dolara ve paladyum yüzde 1,6 artışla 1.142 dolara çıktı.

Hürmüz'de tanker trafiği geriledi

ABD, İsrail ve İran arasındaki çatışmaların sekizinci ayına girmesiyle birlikte, küresel petrol ve yakıt ticareti açısından kritik öneme sahip Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı'nda güvenlik endişeleri arttı. Savaş öncesinde dünya genelindeki petrol ve yakıt sevkiyatlarının yaklaşık yüzde 20'si bu güzergah üzerinden gerçekleştiriliyordu.

Hürmüz Boğazı'ndan geçen tankerlerin saldırılara maruz kalması, Körfez ülkelerinin ihracatlarını artırdığı bir dönemde deniz taşımacılığı üzerindeki riskleri yükseltti. Artan güvenlik endişeleri, hem navlun maliyetlerini hem de tankerlerin, mürettebatın ve taşınan yüklerin karşı karşıya olduğu riskleri artırıyor.

Birleşik Krallık Deniz Ticaret Operasyonları Ajansı, çarşamba günü Katar'ın kuzeyinde bir tankere çok sayıda merminin isabet ettiğini ve olayda can kaybı yaşandığını bildirdi. Saldırıların ardından Hürmüz Boğazı'ndaki tanker trafiği son iki ayın en düşük seviyesine geriledi.

Stratejik stoklar kalıcı çözüm sunmayabilir

Reuters'ın haberine göre ANZ Bankası Kıdemli Emtia Stratejisti Daniel Hynes, geçmişte benzer saldırıların Basra Körfezi'nden yapılan petrol sevkiyatlarında düşüşe yol açtığını belirtti. Ancak Hynes, bu kez Körfez üreticilerinin petrolü küresel pazarlara ulaştırabilecek alternatiflerinin sınırlı olması nedeniyle gemilerini kullanmayı sürdürdüğünü ifade etti.

Hynes, IEA'nın piyasaya sunacağı petrolün büyük ölçüde Ortadoğu'daki çatışmaların başlamasının ardından açıklanan 400 milyon varillik orijinal salım planındaki stoklardan karşılanacağını belirtti. Buna göre söz konusu adım, stratejik rezervlerden ilave bir çekiş anlamına gelmeyebilir.

Stratejik stoklardan piyasaya petrol verilmesinin kısa vadede arzı artırabileceğine dikkat çeken Hynes, bunun yeni üretim kapasitesi oluşturmadığını ve dolayısıyla kalıcı bir arz artışı sağlamayacağını söyledi.

ABD stokları beklentilerin üzerinde düştü

Petrol fiyatlarındaki yükselişte ABD'den gelen stok verileri de etkili oldu. Dünyanın en büyük petrol tüketicisi ve üreticisi ABD'de ham petrol stokları, analistlerin beklentisinden daha fazla geriledi.

ABD Enerji Bilgi İdaresi'nin (EIA) verilerine göre, 2 Ekim'de sona eren haftada ham petrol stokları 3,2 milyon varil azalarak 424,1 milyon varile indi. Reuters anketine katılan analistler stokların 1,7 milyon varil azalmasını bekliyordu.

Dizel ve jet yakıtını kapsayan damıtılmış ürün stokları da aynı haftada 42 bin varil düşerek 105,14 milyon varile geriledi. Böylece stoklar, yılın aynı döneminde son beş yılda görülen seviyelerin belirgin şekilde altında kaldı.

6 trilyon dolarlık eşik ilk kez aşılacak

Henüz hiçbir şirket 6 trilyon dolarlık piyasa değerine ulaşmış değil. ABD borsalarında ise yeni bir trilyon dolarlık seviyeyi ilk kez aşan şirket sayısı sınırlı.

Apple, 1, 2 ve 3 trilyon dolarlık piyasa değerlerine ulaşan ilk şirket olurken, Nvidia 4 ve 5 trilyon dolarlık eşikleri ilk aşan şirket oldu.

Ancak geçmişte bu seviyelerin görülmesi sonrasında hisse performansları birbirinden oldukça farklılaştı. Söz konusu trilyon dolarlık eşiklerin aşılmasını izleyen 12 aylık dönemlerde hisselerin getirileri yüzde 31'lik kayıp ile yüzde 27'lik yükseliş arasında değişti. Şirketler yalnızca iki örnekte S&P 500 endeksinin üzerinde performans gösterdi.

Apple'ın 3 trilyon dolarlık eşiği sonrası sert düşüş

Apple, 2 Ağustos 2018'de piyasa değeri 1 trilyon doları aşan ilk şirket oldu. Hisseler sonraki 12 ayda yaklaşık yüzde 2 gerilerken, S&P 500 yüzde 4 yükseldi.

Şirketin 2019'un başında Aralık çeyreğine yönelik gelir beklentisini yaklaşık 84 milyar dolara çekmesi ve iPhone yenileme talebinin öngörülerin altında kalması hisse üzerinde baskı yarattı.

Apple'ın 19 Ağustos 2020'de 2 trilyon dolarlık piyasa değerine ulaşması ise güçlü bir büyüme döneminin başlangıcına denk geldi. Şirketin 2021 mali yılında hisse başına kârı yüzde 71 arttı. Buna karşın Apple hisseleri takip eden 12 ayda yüzde 27 yükseldi ve aynı dönemde yüzde 31 kazandıran S&P 500'ün gerisinde kaldı.

Şirket 3 Ocak 2022'de 3 trilyon dolarlık piyasa değerine ulaştı. Apple'ın 2022 mali yılında hisse başına kârı yüzde 9 artmasına rağmen, fiyat/kazanç oranı yaklaşık 32'den 20'ye geriledi. Hisseler izleyen bir yılda yüzde 31 değer kaybederken, S&P 500'deki düşüş yüzde 20 ile sınırlı kaldı.

Nvidia'da kâr artışı değerlemeyi destekledi

Nvidia'nın 4 ve 5 trilyon dolarlık piyasa değerlerine ulaşmasının ardından ortaya çıkan tablo ise Apple örneğinden farklı oldu.

Nvidia, 9 Temmuz 2025'te 4 trilyon dolarlık piyasa değerine ulaşırken, hisseleri sonraki 12 ayda yaklaşık yüzde 25 yükseldi. S&P 500'ün aynı dönemdeki getirisi yüzde 20 oldu.

Şirket 29 Ekim 2025'te ilk kez 5 trilyon dolarlık piyasa değerini aşarken, hisseleri izleyen 11 ayda yaklaşık yüzde 15 değer kazandı. Böylece Nvidia bu dönemde de S&P 500'ün üzerinde getiri sağladı.

Bu performansta şirketin finansal sonuçlarındaki güçlü büyüme önemli rol oynadı. Nvidia'nın 26 Temmuz 2026'da sona eren 2027 mali yılı ikinci çeyreğinde geliri yıllık bazda yüzde 106 artarak 96,2 milyar dolara yükseldi. Şirketin bir önceki çeyrekteki gelir büyümesi ise yüzde 85 seviyesindeydi.

Düzeltilmiş hisse başına kâr da aynı dönemde yüzde 120 artışla 2,22 dolara çıktı.

Kritik gösterge kâr büyümesi

Bu tablo, Nvidia yatırımcılarının şirketin her 1 dolarlık kârı için ödediği bedelin zaman içinde gerilediğine işaret ediyor. Analizde incelenen beş trilyon dolarlık piyasa değeri eşiğinin tamamında, eşik aşıldıktan bir yıl sonra fiyat/kazanç oranının daha düşük seviyede olduğu görüldü.

Dolayısıyla yüksek piyasa değerlerinin ardından hisse performansını belirleyen temel unsur yalnızca değerleme değil, şirketin kârını ne hızda artırabildiği oldu. Nvidia örneğinde güçlü kâr büyümesi, değerleme çarpanındaki gerilemeyi telafi ederek hisse fiyatındaki yükselişin devam etmesine katkı sağladı.

Türkiye'nin endeks puanı da aynı dönemde yükseldi. 2019'da 4,1206 olan puan, 2026'da 4,3734'e ulaştı. Bu sonuç, yedi yıllık dönemde yüzde 6,1'lik artışa işaret ederken, 2024-2026 dönemindeki yükseliş yüzde 2,5 oldu.

Sürdürülebilir turizm programı örnek gösterildi

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Türkiye'nin turizm politikasında büyüme hedeflerinin yanı sıra doğal ve kültürel varlıkların korunmasına da odaklandıklarını belirtti.

Ersoy, Türkiye'nin Sürdürülebilir Turizm Programı'nın WEF'in raporunda örnek ülke uygulaması olarak gösterildiğini ifade etti.

Sosyoekonomik etkide güçlü yükseliş

Türkiye, turizmin sosyoekonomik etkisini ölçen göstergede de dikkat çekici bir performans sergiledi. Bu alandaki puanını yüzde 8,3 artıran Türkiye, söz konusu göstergede dünyada en fazla gelişme kaydeden ikinci ülke oldu.

Türkiye'nin 2024'ten bu yana "Seyahat ve Turizmin Sosyoekonomik Etkisi", "Seyahat ve Turizm Talebinin Sürdürülebilirliği" ve "Çevresel Sürdürülebilirlik" göstergelerinin üçünde de ilerleme sağladığı belirtildi.

Seyahat ve turizm talebinin sürdürülebilirliğine ilişkin göstergede Türkiye'nin puanı yüzde 5,1 yükseldi.

2 bin 650'den fazla tesis sertifika aldı

WEF raporunda, Türkiye'nin 2022'de Küresel Sürdürülebilir Turizm Konseyi (GSTC) ile iş birliğiyle hayata geçirdiği Ulusal Sürdürülebilir Turizm Programı da öne çıkarıldı.

Program kapsamında 2 bin 650'den fazla konaklama tesisi GSTC sertifikasyonu aldı. Sertifikasyon uygulamasının 2030'a kadar Türkiye'deki tüm konaklama tesisleri açısından zorunlu hale getirilmesi hedefleniyor.

Mehmet Nuri Ersoy, turizm sektörünün tüm paydaşlarıyla birlikte Türkiye'nin rekabet gücünü artırmaya ve sektörde elde edilen kazanımları kalıcı hale getirmeye yönelik çalışmaların sürdürüleceğini kaydetti.

Bu değişim, kariyer gelişiminin giderek daha fazla çalışanın kendi sorumluluğuna girdiğini gösteriyor. Hangi becerilerin geliştirileceğine, hangi fırsatların değerlendirileceğine ve kariyerin hangi yönde ilerleyeceğine daha fazla söz sahibi olmak, çalışanlara önemli bir avantaj sağlayabilir.

Çalışanlar mevcut şirketlerinde ilerlemek istiyor

Birçok çalışan kariyerinde ilerlemek için iş değiştirmek yerine mevcut şirketinde kalmayı tercih ediyor. Bright Horizons araştırmasına göre çalışanların yüzde 77'si, önlerinde net bir terfi yolu olması halinde mevcut işverenlerinde kalmayı tercih edeceğini belirtiyor. Yüzde 79'u ise çalışanlarının gelişimine sürekli yatırım yapan şirketleri tercih ediyor.

Çalışanların kariyerlerinde ilerleme isteği devam ediyor. Ancak asıl sorun, bu ilerlemenin nasıl gerçekleşeceğinin çoğu zaman net olmaması. Çalışan motive olsa ve şirket eğitim imkanları sunsa bile, kariyer gelişimi kendiliğinden gerçekleşmiyor.

Kariyer yolları artık daha az doğrusal

Yalnızca motivasyon, hangi becerilerin öğrenilmesi gerektiğini veya hangi görevlerin kariyer açısından değer yaratacağını göstermiyor. Araştırmaya katılan çalışanların yaklaşık yarısı yeni beceriler edinme konusunda nereden başlayacağını bilmiyor.

Üstelik yeni bir beceri öğrenmekle bunu kariyer fırsatına dönüştürmek arasında da önemli bir fark bulunuyor. İş becerileri eğitimi alan çalışanların yüzde 50'si bu eğitimin mevcut görevlerinde kendilerine yardımcı olduğunu söylerken, yalnızca yüzde 40'ı eğitimin kariyerlerinde ilerlemelerini sağladığını belirtiyor.

Bu nedenle kariyer gelişimi yalnızca yeni sertifikalar veya eğitimler edinmekten ibaret değil. Asıl önemli olan, kazanılan becerilerin hangi fırsatlara kapı açacağını ve çalışanın bu becerileri mevcut şirketinde kullanabileceği alanların bulunup bulunmadığını görmek.

Terfi tek kariyer seçeneği değil

LinkedIn'in raporu, kariyer gelişiminin artık yalnızca terfi ve unvan değişiklikleri üzerinden değerlendirilmediğini ortaya koyuyor. Rapora göre yetenek yöneticilerinin yüzde 72'si kurum içi hareketliliğin geçmişe göre daha önemli hale geldiğini düşünüyor. İnsan kaynakları yöneticilerinin yüzde 90'ı ise şirketlerin giderek iş unvanlarından çok belirli görevler için gerekli beceriler etrafında ekipler oluşturacağını öngörüyor.

Bu değişim, çalışanlar açısından kariyer gelişiminin tanımını da genişletiyor. Yatay geçişler, farklı departmanlarda görev almak, daha fazla sorumluluk üstlenmek veya gelecekte farklı bir pozisyona geçiş sağlayacak deneyimler edinmek de kariyer gelişiminin parçası haline geliyor.

Dolayısıyla bir sonraki kariyer adımının mutlaka yeni bir unvanla gelmesi gerekmiyor. Önemli olan, atılan adımın becerileri, iş deneyimini, görünürlüğü veya gelecekteki seçenekleri genişletip genişletmediği.

Yöneticilerin rolü önemli

Yöneticiler, çalışanların mevcut becerileri ile gelecekteki kariyer hedefleri arasında bağlantı kurulmasında önemli bir rol oynuyor. Bright Horizons araştırmasına göre yöneticileri gelişimlerine aktif olarak destek veren çalışanların eğitim sonrasında ilerleme oranı yüzde 43 olurken, bu desteği almayanlarda oran yüzde 28'de kalıyor.

Ancak çalışanların bu görüşmelerin kendiliğinden gerçekleşmesini beklememesi gerekiyor. Çalışanların yüzde 64'ü yöneticilerinin gelişimlerine dahil olduğunu belirtmesine rağmen, yalnızca yüzde 33'ü önceki yıl yöneticisiyle hangi becerileri geliştirmesi gerektiği konusunda görüşme yaptığını söylüyor.

Bu nedenle yöneticiden daha somut geri bildirim istemek önemli. Çalışanlar, belirli bir role geçmek için hangi deneyimlere ihtiyaç duyduklarını, hangi becerilerinin eksik olduğunu ve daha fazla sorumluluk almaya hazır olduklarını nasıl gösterebileceklerini sorabilir.

Bu görüşmeler aynı zamanda mevcut şirkette kalmanın mı yoksa başka fırsatlara yönelmenin mi daha doğru olduğunu değerlendirmek için de önemli bir veri sağlayabilir.

Kariyer yönetimi çalışanın sorumluluğuna kayıyor

LinkedIn, bu yeni yaklaşımı "kariyer gücü" olarak tanımlıyor. Buna göre çalışanlar, kendilerine uygun fırsatların ortaya çıkmasını beklemek yerine kişiselleştirilmiş beceri geliştirme yoluyla kariyerlerinin yönünü daha fazla kendileri belirliyor.

Bu durum işverenlerin sorumluluğunu ortadan kaldırmıyor. Ancak çalışanlar kariyer hedefleri konusunda yöneticilerinden veya insan kaynakları ekiplerinden daha fazla bilgiye sahip olabilir. Yönetici, ekibin ihtiyaçlarını ve insan kaynakları departmanı açık pozisyonları biliyor. Çalışanın görevi ise kendi hedefleri doğrultusunda hangi yönün daha doğru olduğunu belirlemek.

Kariyer gelişiminin sorumluluğu nasıl üstlenilir?

İlk adım, kariyer gelişiminin çalışan için ne anlama geldiğini netleştirmek. Bu hedef bir terfi olabilir ancak daha fazla sorumluluk almak, daha stratejik görevlerde yer almak, teknik becerileri geliştirmek, daha fazla özerklik kazanmak veya üst düzey yöneticilerle daha fazla çalışmak da kariyer hedefinin parçası olabilir.

Ardından hedeflenen pozisyondan geriye doğru hareket etmek gerekiyor. Bu görevde çalışanların hangi sorumlulukları üstlendiğine bakmak ve bu noktaya ulaşmak için hangi deneyimlerin gerektiğini belirlemek yol gösterici olabilir.

Örneğin belirli bir teknik beceriye, daha fazla görünürlüğe, ekip yönetimi deneyimine veya daha üst düzeyde çalışabileceğini gösteren somut sonuçlara ihtiyaç duyulabilir. Böylece eğitim ve gelişim fırsatları yalnızca özgeçmişte iyi görünüp görünmediğine göre değil, kariyeri hangi noktaya taşıyacağına göre değerlendirilebilir.

Somut taleplerde bulunmak da süreci kolaylaştırır. "Kariyerimde gelişmek istiyorum" demek yerine belirli bir projede sorumluluk almak, farklı bir departmanla ortak çalışmak veya yeni bir girişimin liderliğini üstlenmek gibi net hedefler ortaya koymak, yöneticinin destek sağlayabileceği alanları da belirginleştirir.

Fırsatları şirketin dışına da taşımak

Kariyer gelişimi için mevcut pozisyonun sınırlarının dışına çıkmak da önemli. Farklı departmanlardaki çalışanlarla iletişim kurmak, şirket içindeki açık pozisyonları takip etmek veya kariyer hedeflerini anlayan bir mentor bulmak yeni fırsatların önünü açabilir.

Aynı zamanda iş gücü piyasasını takip etmek gerekiyor. Gelecekte hedeflenen pozisyonlara ilişkin iş ilanlarını incelemek, hangi beceri ve deneyimlerin tekrar tekrar arandığını görmek açısından önemli bir kaynak sunuyor. Şirket dışındaki profesyonellerle iletişim kurmak da sahip olunan deneyimin başka şirketlerde ve sektörlerde nasıl değerlendirilebileceğini anlamaya yardımcı olabilir.

Kariyer gelişiminin tamamen işverenin çalışana bir sonraki adımı göstermesine bağlı olması gerekmiyor. Çalışan ne istediğini, iş gücü piyasasının hangi becerilere değer verdiğini ve hangi deneyimlerin gelecekte daha fazla seçenek yaratacağını bildiğinde kariyerinin yönü üzerinde daha fazla kontrol sahibi olabilir.

IMF Başkanı, yapay zeka alanındaki yatırım yarışının henüz küresel ölçekte dengeli bir büyüme yaratmadığını, ekonomik kazanımların büyük ölçüde bu teknoloji değer zincirinde yer alan sınırlı sayıdaki ülkeye yöneldiğini söyledi.

Enerji arzında baskı sürebilir

Georgieva, Orta Doğu ve Ukrayna'daki çatışmaların enerji ve diğer kritik emtia arzı üzerindeki etkisinin 2027'ye kadar devam edebileceği uyarısında bulundu.

Enerji ve gıda fiyatlarındaki yükselişin yanı sıra tarifeler, savunma harcamaları ve yüksek kamu borcunun da enflasyonu yukarı çekebileceğini belirten Georgieva, merkez bankalarının para politikasında temkinli davranması gerektiğini söyledi.

Georgieva, yüksek bütçe açıklarını uzun süredir sürdüren hükümetlerin önümüzdeki dönemde daha zor siyasi tercihlerle karşı karşıya kalacağını ifade etti. Gelişmiş ekonomileri ise küresel borç birikiminde en büyük sorumluluğa sahip ülkeler olarak gösterdi.

Küresel borç 365 trilyon doları geçti

IMF ve Dünya Bankası toplantıları, ABD, Avrupa ve Japonya'da tahvil getirilerinin son yılların yüksek seviyelerine çıkmasının ardından borç piyasalarındaki dalgalanmaların arttığı bir dönemde gerçekleştirilecek.

Uluslararası Finans Enstitüsü (IIF) verilerine göre, dünya genelindeki toplam borç 365 trilyon doları aşmış durumda.

Georgieva, yaklaşık 17 yıl boyunca faiz oranlarının ekonomik büyümenin altında seyretmesinin politika yapıcıların daha rahat hareket etmesine imkan verdiğini, ancak yükselen faizlerin bu dönemi sona erdirdiğini belirtti.

Buna karşın yapay zeka yatırımlarındaki artış ve teknolojinin yaratacağı ekonomik kazanımlara yönelik beklentiler, küresel hisse senedi piyasalarını desteklemeyi sürdürüyor. Özellikle Asya'daki çip ve teknoloji ekipmanı üreticileri, yapay zeka yatırımlarındaki güçlü talebin etkisiyle ihracatta rekor seviyelere ulaşıyor.

Yapay zeka enerji talebini de artırıyor

Georgieva, enerji piyasalarındaki mevcut şokun şu aşamada büyük olmakla birlikte kontrol altında tutulabildiğini söyledi. Ancak Kuzey yarımkürede soğuk dönemin yaklaşmasıyla enerji talebinin artması ve ülkelerin stoklarını yenileme ihtiyacının fiyatlar üzerinde yeni bir baskı oluşturabileceğini belirtti.

Yapay zeka altyapısının hızla büyümesinin enerji tüketimini de artırdığına işaret eden Georgieva, bu durumun küresel ekonomik eşitsizlikleri daha da derinleştirebileceği uyarısında bulundu.

Georgieva'ya göre yapay zeka ticaretindeki hızlı genişleme, teknoloji değer zincirinde yer alan ülkelerdeki yatırım artışını yansıtıyor. Ancak bu büyümenin dünya ekonomisinin büyük bölümüne henüz yeterince yayılmadığına dikkat çekti.

Uzmanlar, artan sermaye erişiminin ve yapay zekanın küresel çapta yaşadığı patlamanın bu eğilimi körüklediğine işaret ediyor. Yeni Alman şirketlerinin yaklaşık üçte biri yapay zeka odaklı. Ancak genel iş gücü piyasasındaki zayıflık da yetenekli bireyleri daha önce güvenli görülen kurumsal işlerden uzaklaştırdı. Bu arada hükümetin startup'ları kolaylaştırmaya yönelik yeni önlemleri, Almanya'nın ekonomik bir ivmeye ciddi biçimde ihtiyaç duyduğu bir dönemde girişimcilik ruhunu geliştirmeyi amaçlıyor. Alman Startup Derneği Başkanı Verena Pausder, "Bu ivme tam da doğru zamanda geliyor. Sanayimizin büyük bölümü varlığını sürdürebilmek için mücadele ediyor” dedi. 

Alman sanayisinin hayatta kalma mücadelesi

Alman Ekonomi Enstitüsü IW'nin tahminine göre Almanya, Çin'den gelen rekabet nedeniyle 2019 ile 2025 yılları arasında yaklaşık 400 bin sanayi işini kaybetti. Volkswagen ve Mercedes gibi otomobil üreticileri ile Thyssenkrupp gibi ağır sanayi devleri özellikle ağır darbe aldı. Ancak Alman sanayisinin varoluşsal krizi, şirketlerin maliyetlerini düşürmesine ve rutin işleri otomatikleştirmesine yardımcı olacak yapay zeka tabanlı çözümler sunan yüzlerce küçük Alman startup'ı için bir fırsat yaratıyor.

Berlin merkezli Langdock'un Teknoloji Direktörü Hendrik Hofstadt, şirketlerin yapay zekayı benimsemesine ve bundan fayda sağlamasına yardımcı olmak üzere tasarlanan yazılımları hakkında, "Şimdi kendini yeniden yaratmak zorunda olan çok büyük bir köklü sanayi tabanımız var" ifadelerini kullandı. Üç yıl önce kurulan Langdock, yaklaşık 60 çalışana ve 50 milyon euro (56 milyon dolar) gelire ulaştı.Hofstadt Reuters'a, "Yeni oyuncuların pazara girmesi için aslında oldukça iyi bir pazar, çünkü yeni çözümlere yönelik gerçek bir açıklık var" dedi.

Hepsi yapay zekadan ibaret değil

Yeni startup'lar arasında yazılım sektörü başı çekiyor ve yeni kurulan şirketlerin yüzde 28'ini oluşturuyor. Ancak başka alanlar da gelişiyor; sağlık şirketleri yeni startup'ların yüzde 9'unu, gıda sektörü ise yüzde 6'sını oluşturuyor. Polina Sergeeva, regl ağrısını azaltmak amacıyla transkutanöz elektriksel sinir stimülasyonu (TENS) kullanan bir cihaz satan sağlık şirketi Menstruflow'u 2023'te kurdu. TENS, doğum sancılarını azaltmak için halihazırda yaygın biçimde kullanılan bir teknoloji ancak kadınların regl dönemlerinde kullanılabilmesi için uyarlanması gerekiyordu.

Sergeeva Berlin'deki bir etkinlikte Reuters'a, "Ağrınız o kadar şiddetliyse ki tatillerinizi, planlarınızı ve her şeyinizi mahvediyorsa, o zaman 'Acaba daha önce kimsenin düşünmediği bir şey var mı?' diye düşünmeye başlıyorsunuz" dedi. Menstruflow'un satışları ilk çeyrekte yıllık bazda yüzde 300 arttı. Sergeeva'nın bir sonraki hedefi ise tıbbi sertifikasyon almak ve perakende mağazalara girmek.

Son dönemde finansman olanaklarının artması da bu patlamaya destek sağlıyor. Alman Startup Derneği'nin Startup Monitor verilerine göre Alman startup'ları ocak-eylül döneminde 8 milyar euro girişim sermayesi topladı; bu rakam 2025 yılının tamamında toplanandan daha fazla.

Hükümet girişimlerin önünü açmak istiyor

Alman hükümet yetkilileri bu ivmeyi korumak ve sektörü ekonomi için yeni bir büyüme motoru olarak değerlendirmek istiyor. Ancak önce ülkenin girişimciler için zorlu bir ortam olduğu yönündeki kötü şöhretini değiştirmeleri gerekiyor. Alman Startup Derneği'nin yaklaşık bin 800 şirketle yaptığı ankete göre şirketlerin yalnızca yaklaşık üçte biri Almanya'yı bir iş kurmak için cazip bir yer olarak değerlendirdi.

Startup Monitor'a göre örneğin Alman yapay zeka startup'ları için sağlanan finansman ocak ayından eylül sonuna kadar yalnızca 5,7 milyar euro’ya ulaştı. Buna karşılık ABD'de bu rakam yaklaşık 308 milyar euro. Aradaki farkı kapatmaya yardımcı olmak amacıyla Şansölye Friedrich Merz'in kabinesi temmuz ayında yeni bir Startup ve Scaleup Stratejisi kabul etti. Strateji, startup'ların kuruluş aşamasından uluslararası büyümeye kadar karşılaştıkları koşulları iyileştirmeyi amaçlayan 152 önlem ortaya koyuyor. Strateji; bürokrasiyi azaltmayı ve teknoloji, biyoteknoloji ve savunma dahil olmak üzere sektörlere daha fazla özel sermaye aktarılmasını sağlamayı hedefliyor. Ekonomik Araştırmalar Enstitüsü Ifo'nun tahminler birimi başkanı Timo Wollmershaeuser, "Bu şirketler finansman arayışıyla hızla başka yerlere giderse, burada geliştirdiğimiz fikirler başka yerlerde değer yaratmaya başlar" dedi.
 

İşlemin ardından Goldman Sachs’ın Kardemir’de dolaylı olarak sahip olduğu pay ve oy haklarının toplam oranı yüzde 5,03’e yükseldi. Böylece yatırım bankasının şirketteki payı, yüzde 5 olarak belirlenen önemli eşik seviyesini aşmış oldu.

Goldman Sachs’ın Kardemir’deki pay ve oy haklarına ilişkin yeni oran 5 Ekim 2026 tarihi itibarıyla geçerli oldu.

Tasfiye amacıyla İngiltere ve Galler Mahkemeleri nezdinde yürütülen hukuki süreçte Şirket lehine yeni bir karar çıktı. Şirket, "Mahkeme tarafından bugün açıklanan gerekçeli karar ile, Koza Ltd.'nin tasfiyesi talebiyle yapılan başvuru bakımından Şirketimiz lehine özet karar verilmesine ve tasfiye talebimizin kabulüne karar verilmiştir." açıklamasını yaptı.

Ancak tasfiye sürecine ilişkin nihai hukuki ve usuli işlemlerin henüz tamamlanmadığı bildirildi. Mahkemenin tasfiyeye ilişkin esas kararını önümüzdeki günlerde yapılması planlanan duruşmada vermesi bekleniyor.

Şirket sürece dair, "Anılan duruşmada ayrıca, Koza Ltd.'ye resmi tasfiye memuru atanması da dahil olmak üzere tasfiye kararının uygulanmasına ilişkin hususlar ile Hamdi Akın İpek tarafından yapılabilecek istinaf izni başvurusunun değerlendirilmesi beklenmektedir." bilgisini paylaştı.

Çanakkale projesinde ÇED kararı iptal edildi

Şirketin KAP'a yaptığı ikinci açıklama ise Çanakkale'de yapılması planlanan "Altın-Gümüş Madeni Açık Ocak İşletmesi Projesi" ile ilgili oldu. Proje hakkında verilen ÇED olumlu kararının iptali talebiyle açılan davalarda kararlar açıklandı.

Çanakkale 1. İdare Mahkemesi ve Çanakkale 2. İdare Mahkemesi, daha önce yürütmenin durdurulmasına karar verdiği dosyalarda nihai kararını verdi. Yapılan yargılamalar sonucunda dava konusu işlemin iptaline karar verildiği belirtildi.

Çanakkale 2. İdare Mahkemesi'nde görülen davada bazı davacılar yönünden davanın ehliyet yönünden reddine hükmedildi. Bu isimler arasında Gülpınar Sürdürülebilir Yaşam Derneği, Yusuf Gunt, Hidayet Aldış, Erol Engel, Mustafa İnel, Hamza Kural, Özgül Aldış, Halil Cihat Balaban ve Cemal Görüş yer aldı. Ancak mahkeme, kalan davacılar yönünden ÇED kararını iptal etti.

Şirket Danıştay'a temyiz başvurusu yapacak

Çanakkale 1. İdare Mahkemesi de benzer şekilde dava konusu işlemin iptali yönünde karar açıkladı. Şirket yönetimi, bu kararların kesin nitelikte olmadığını ve yargı sürecinin devam edeceğini vurguladı.

Hukuki sürecin takip edileceğini belirten Şirket, "Söz konusu kararlar kesin nitelikte olmayıp, kararlara karşı Danıştay nezdinde temyiz kanun yolu açıktır. Şirketimizce, anılan kararlara karşı yasal süresi içerisinde temyiz kanun yoluna başvurulacaktır." ifadesini kullandı.

1998’de TÜSİAD için hazırladığım “Türkiye’de Yeni Bir Ekonomik ve Ticari Diplomasi Stratejisine Doğru” çalışmasında, Türkiye’nin ekonomik diplomasisini kökten yeniden kurgulaması gerektiğini savunmuştum. Aradan geçen sürede dünya baştan aşağı değişti. Çin ekonomik süper güce dönüştü; yapay zekâ, enerji güvenliği, kritik mineraller, yeşil dönüşüm, yaptırımlar, teknoloji savaşları ve tedarik zincirleri dış politikanın merkezine yerleşti.

Biz ise meseleyi hâlâ zaman zaman “ticaret müşaviri yabancı dil biliyor mu?” düzeyinde tartışıyoruz.

Elbette bilmeli. Ama sorun çok daha derin.

Değiştirmemiz gereken yalnız ticaret müşaviri değil, ticaret müşavirliği konseptinin kendisidir.

İyi insan yetmez, iyi sistem gerekir

Dışişleri’nde çalıştığım yıllarda Pekin’den Hong Kong’a, Brüksel’den Paris’e büyükelçiliklerimizin, başkonsolosluklarımızın ve ticaret müşavirliklerimizin çalışmalarını yakından gözlemledim.

Haksızlık etmeyeyim. Olağanüstü müşavirler tanıdım. Cevval, yaratıcı, yerel iş dünyasına nüfuz etmiş, Türk şirketine kapı açmak için mesai kavramını unutan insanlar vardı.

Ama tersini de gördüm. Görev yaptığı ülkenin dilini konuşamayan, yerel iş dünyasında çevre kuramamış, masasından fazla kalkmayan, Ankara’dan gelen talimatları uygulayıp yerel sekreterine mektup yazdırarak görev süresini tamamlayanlar da oldu.

Böylesine önemli bir fonksiyonu insanların kişisel cevvaliyetine bırakamayız.

Ne rapor ettin değil, ne sonuç yarattın?

Bir ticaret müşavirinin başarısını Ankara’ya gönderdiği rapor sayısıyla neden ölçelim?

Kaç Türk şirketine pazar açtı? Kaç yatırımcı getirdi? Hangi ihaleyi rakiplerden önce gördü? Hangi bürokratik engeli kaldırdı? Kaç doğru ortak, müşteri veya distribütör buldu?

Üstelik yeni ekonomik diplomasinin görev alanı artık ihracattan çok daha geniş.

İş istihbaratı üretmeli; rakiplerin, sektörlerin ve tedarik zincirlerinin nereye gittiğini önceden görmeli. Teknoloji şirketlerini, üniversiteleri ve sanayicileri buluşturarak teknoloji ortaklığı ve transferi sağlamalı.

Türk şirketlerine ihracat kredileri, kalkınma bankaları, özel sermaye, altyapı fonları, İslami finans ve yeşil finans dahil yeni finansman kanalları açmalı.

Türkiye’ye yatırımcı çekmeli ama bununla yetinmemeli; yurtdışına yatırım yapacak Türk şirketlerine ortak, finansman, hukukçu, şirket satın alma hedefi ve siyasi risk konusunda yol göstermeli.

Ticari ihtilaflar büyümeden çözüm üretmeli. Enerji güvenliğini, kritik mineralleri, iklim ve karbon düzenlemelerini, yaptırımları ve teknoloji kısıtlamalarını yakından izlemeli.

Kısacası ticaret müşavirliği değil, iş diplomasisi yapmalı.

Dünya nasıl yapıyor?

Başarılı modeller önümüzde.

Almanya’nın AHK ağı devleti, odaları, şirketleri ve yerel profesyonelleri aynı ekosistemde buluşturuyor. Fransa’nın Team France Export modeli Business France, Bpifrance ve ticaret odalarını şirketlerin arkasında birlikte çalıştırıyor.

Hollanda her şeyi Lahey’den gönderilen memurun bilmesini beklemiyor; yerel dili, kültürü ve karar vericileri bilen profesyonelleri sisteme dahil ediyor. İngiltere gerektiğinde hukuk, regülasyon, sektör ve iş geliştirme bilgisini dışarıdan satın alıyor. Singapur küçük ama nitelikli ekiplerle yatırım bağlantıları ve pazara giriş desteği sağlıyor.

Ortak ders basit:

Devlet her şeyi kendisi yapmıyor; şirketinin arkasında güçlü bir ekosistem kuruyor.

Herkesi Ankara’dan göndermeyelim

Türkiye de her ülkeye kalabalık memur kadroları göndermek zorunda değil.

Başta güçlü bir Türkiye Ticaret ve Yatırım Direktörü — Country Commercial Director bulunabilir. Ama çevresindeki kadronun önemli bölümü yerel piyasadan oluşturulmalı.

Hatta daha ileri gidelim.

Görev yapılan ülkede büyük şirketlerde CEO’luk, bankacılık, fon yöneticiliği veya bakanlık yapmış; düzenleyici kurumlarda çalışmış deneyimli isimler danışman ya da küçük bir Danışma Kurulu üyesi olarak Türkiye için çalıştırılabilmeli.

Riyad’da Suudi yatırım dünyasının etkili isimlerini, Pekin’de Çin sanayisini içeriden bilen yöneticileri, Londra’da City’nin deneyimli finansçılarını ekonomik diplomasi ağımıza katmanın değeri muazzam olur.

Bunları devlet memuru yapmak gerekmiyor. Retainer, proje bazlı ücret veya şeffaf başarı primi uygulanabilir. Somut iş yaratıldığında hizmetten yararlanan Türk şirketi de maliyete katkıda bulunabilir.

Ekonomik diplomasi bedava olmaz

Bir gerçeği daha kabul etmeliyiz:

Para harcamadan ekonomik diplomasi yapılamaz.

Dünyanın büyük yatırımcılarına, CEO’larına ve teknoloji şirketlerine ulaşmak; toplantılar düzenlemek, veri satın almak, sektör araştırması yaptırmak, danışman kullanmak ve doğru insanları bir araya getirmek para gerektirir.

Bir direktöre devlet memuru maaşı, sınırlı temsil bütçesi verip sonra “Türkiye’ye milyarlarca dolarlık yatırım getir” demek gerçekçi değildir.

Bu ofislerin ciddi ama sıkı denetlenen bütçeleri olmalı. Tanıtım, seyahat, ağırlama, yatırımcı toplantıları, danışmanlık, veri tabanları ve profesyonel hizmetler için kaynak kullanabilmeliler.

Kaynak veriyorsak karşılığında performans istemeliyiz.

Ne kadar harcadın kadar, Türkiye’ye ne kazandırdın?

Büyükelçilikle tek takım

Bu yapı büyükelçilikten bağımsız ikinci bir güç merkezi olmamalı. Tam tersine büyükelçiyle yakın koordinasyon içinde çalışmalı.

Çünkü bugün yatırım kararlarını yalnız fiyat belirlemiyor. Siyaset, güvenlik, yaptırımlar, kültür, kamuoyu, teknoloji güvenliği ve jeopolitik riskler de belirliyor.

Büyükelçi siyasi ve diplomatik haritayı okuyacak; ticaret ve yatırım direktörü ekonomik fırsatı görecek; yerel profesyonel ise hangi kapının nasıl açılacağını bilecek.

Üçü aynı Türkiye stratejisinin parçası olacak.

Ve ekonomik diplomasi yalnız başkentlerde örgütlenmeyecek. Çin Pekin’den, ABD Washington’dan, Almanya Berlin’den ibaret değil.

Sermayenin, teknolojinin ve üretimin bulunduğu yere gitmek zorundayız.

Önemli pazarlarda çevik Türkiye Business Hub’ları kurmanın zamanı geldi.

Türkiye’nin ihtiyacı daha fazla yurtdışı memuru değil; dünyayı koklayan, iş istihbaratı üreten, sermaye ve teknolojiyi izleyen, yatırımcı getiren, Türk şirketlerine yol açan, ihtilaf çözen ve yerel networkü Türkiye’nin hizmetine sokan yeni nesil ekonomik diplomatlar.

Onlara kaynak da verelim, hareket alanı da.

Sonra tek bir soru soralım:

Türkiye’ye ne kazandırdınız?

Aynı dönemde binek otomobil ihracatı 1 milyar 98 milyon dolara ulaşırken, eşya taşımaya mahsus motorlu taşıtların ihracatı 800 milyon dolar oldu. Otobüs, minibüs ve midibüs ihracatı 251 milyon dolar, çekici ihracatı ise 292 milyon dolar olarak gerçekleşti.

Ocak-eylül döneminde tedarik endüstrisinin ihracatı 12 milyar 135 milyon dolara yükseldi. Bu rakam, toplam otomotiv ihracatının yüzde 39'unu oluşturdu.

OİB Yönetim Kurulu Başkanı Kemal Yazıcı, sektörün eylülde de Türkiye'nin ihracat liderliğini koruduğunu belirterek, yılın kalan bölümünde mevcut pazarlardaki gücü koruyup ihracatı artırmayı hedeflediklerini ifade etti.

Almanya ilk sıradaki yerini korudu

Eylül ayında otomotiv sektörünün en fazla ihracat yaptığı ülke 629 milyon dolarla Almanya oldu. Almanya'yı 506 milyon dolarla Fransa ve 453 milyon dolarla Birleşik Krallık takip etti.

İtalya'ya 349 milyon dolarlık, ABD'ye ise 116 milyon dolarlık otomotiv ihracatı gerçekleştirildi. Sektörün eylüldeki ilk beş pazarının dördünde ihracat artışı kaydedildi.

Ürün grupları bazında bakıldığında, tedarik endüstrisinin en büyük pazarı Almanya olurken, binek otomobillerde Fransa öne çıktı. Eşya taşımaya mahsus motorlu taşıtlarda ise Birleşik Krallık, Almanya ve İtalya başlıca pazarlar arasında yer aldı.

İhracatın yüzde 73,4'ü Avrupa Birliği'ne

Ülke grupları bazında Avrupa Birliği (AB) ülkeleri, otomotiv ihracatındaki ağırlığını eylülde de korudu. AB'ye yapılan dış satım 2 milyar 890 milyon dolar olurken, toplam otomotiv ihracatındaki pay yüzde 73,4 olarak gerçekleşti.

Ocak-eylül döneminde AB ülkelerine yapılan otomotiv ihracatı ise 22 milyar 948 milyon dolara ulaştı. Böylece AB'nin toplam otomotiv ihracatındaki payı yüzde 73,7 oldu.

Financial Times daha önce Musk’ın yapay zeka, uydu ve roket şirketler grubunun çiplerin finansmanı için yaklaşık 10 milyar dolarlık banka kredisi ve 30 milyar dolarlık yatırım yapılabilir seviyede borç almayı düşündüğünü öne sürmüştü. Gazete, finansmana Apollo Global Management'ın öncülük ettiğini ve anlaşmanın 2027’de tamamlanmasının beklendiğini belirtti.

Yapay zeka için finansan toplama yarışı

Teknoloji şirketleri ve yapay zeka modeli geliştiricileri, yapay zeka sistemlerini çalıştıracak çiplerle dolu dev veri merkezleri kurmak ve kiralamak için yüz milyarlarca dolar yatırım yapıyor ve borçlanıyor. Bilgi işlem kapasitesinin dünya genelindeki genişlemesi, araziden çiplere ve elektrik üretim ekipmanlarına kadar her şeyin maliyetini hızla artırarak bir dizi dev finansman anlaşmasının önünü açtı. Konuyu bilen kişilerin günler önce aktardığına göre Broadcom'un Wall Street’teki finansman konsorsiyumu, Anthropic ve diğer şirketlerin yararlanacağı 60 milyar dolarlık yeni yapay zeka çipi finansmanını toplamaya başlıyor.

Musk daha geçen ay, yapay zeka şirketi xAI tarafından inşa edilen bir yapay zeka bilgi işlem kümesi olan Colossus 2’nin, yıl sonuna kadar mevcut Nvidia çiplerinin sayısını iki kattan fazla artırabileceğini söylemişti. Bu, milyarderin Memphis bölgesindeki küme için genişleme planlarına ilişkin şimdiye kadar verdiği en ayrıntılı takvimdi. Musk, X’te yaptığı bir paylaşımda Colossus 2’de şu anda 110 bin Nvidia GB200 çipi ve 440 bin GB300 bulunduğunu söyledi. Musk, 220 bin GB300’ün daha gelecek hafta faaliyete geçmesinin planlandığını, 220 bin adet daha çipin ise kasım ayında devreye alınmasının beklendiğini belirtti. Ayrıca, “şansımız yaver giderse” 220 bin çipin daha aralık sonlarında faaliyete geçebileceğini söyledi.

Musk’ın xAI şirketi, Apollo ve Morgan Stanley de dahil olmak üzere birden fazla Wall Street firmasını Grok sohbet robotunu test etmeleri için bünyesine kattı. Apollo, Nvidia’nın ağustos ayında yapay zeka altyapısı için 500 milyar dolarlık finansman sağlamak amacıyla başlattığı ve büyük ses getiren ortaklık kapsamında destek aldığı ABD’li yatırım devleri arasındaydı. Blackstone, BlackRock, Brookfield Asset Management, Goldman Sachs Group ve KKR & Co.’nun da yer aldığı koalisyon, o dönemde “Nvidia müşterileri için cazip oranlarda, önemli ölçekte özel sermaye havuzları oluşturacaklarını” söylemişti.

Yöneticiler, girişimin Nvidia’nın en büyük müşterilerine bilgi işlem kapasitesine erişim sağlamak için borç finansmanına odaklanacağını belirtmiş ve bu taahhüt kapsamında değerlendirilecek çok sayıda anlaşmanın şimdiden yürütüldüğüne işaret etmişti. Apollo, Elon Musk’ın şirketleriyle daha önce de başka anlaşmalar yaptı. Bunlar arasında xAI’ın Nvidia çiplerine erişimi için sağlanan 7 milyar dolarlık finansman da bulunuyor. Borç, Musk’ın girişiminin Memphis’teki Colossus 2 veri merkezi sahası için çip kiralamasına yardımcı olmak amacıyla kurulmuş özel amaçlı bir araca tahsis edilmişti.

Öne çıkanlar

• Dell Technologies’in yönetim kurulu başkanı, CEO’su ve kurucusu olan Dell’in net serveti 280,8 milyar dolara ulaştı ve bu da onu dünyanın en zengin dördüncü kişisi yaptı.

• Milyarderin net serveti yüzde 10’dan fazla arttı. Bu yükseliş, Dell’in hisse fiyatındaki yaklaşık yüzde 5’lik artışla aynı zamana denk geldi. Hisse daha sonra gerileyince, milyarderin servetindeki artış yaklaşık 8,7 milyar dolara indi.

• Dell ayrıca çip üreticisi Broadcom’da da önemli bir hisseye sahip. Bu hisseleri, Dell’in yazılım şirketi VMWare’i 2023 yılında Broadcom’a satması sırasında elde etti. Broadcom’un hisseleri de yaklaşık yüzde 4,4 yükseldi.

• Her iki şirket de 6 Ekim'de 7.830 puanın üzerine çıkarak gün içi yeni bir rekor kıran S&P 500 endeksinin bileşenleri arasında yer alıyor.

Forbes değerlemesi

Dell’in salı günkü servet artışı, onu dünyanın en zengin üçüncü kişisi olan Google’ın kurucu ortağı ve Google’ın ana şirketi Alphabet’in yönetim kurulu üyesi Larry Page’in yalnızca 5 milyar dolar gerisine taşıdı. Forbes, Page’in net servetini yaklaşık 285 milyar dolar olarak değerlendiriyor. Page’in serveti de salı günü borsadaki yükselişle birlikte arttı; yaklaşık yüzde 0,47 yükselerek servetine 1,3 milyar dolar ekledi.

Arka plan

Dell’in serveti, Dell’in hisse fiyatının son aylarda yapay zeka şirketlerinden gelen sunucu talebindeki güçlü artışın etkisiyle hızla yükselmesi sonucunda 2026 yılında büyük bir ivme kazandı. DELL hissesi şu anda yıl başından bu yana yaklaşık yüzde 349 yükselmiş durumda ve bu da milyarderin servetini bu yıl yeni rekor seviyelere taşıdı.

Forbes tahminlerine göre Dell, yıla yaklaşık 191 milyar dolarlık bir servetle başladı ve servetine 95 milyar doların üzerinde değer kattı. Eylül ayında Dell, Elon Musk’ın hemen ardından dünyanın en zengin ikinci kişisi olmak üzere Page’i kısa süreliğine geride bıraktı. Ancak kısa süre içinde Page tarafından yeniden geçildi. Amazon’un kurucusu Jeff Bezos da Dell’i geride bıraktı ve şu anda Forbes milyarderler listesinde ikinci sırada yer alıyor.

Fed için faiz indirimi beklentisi

Bankanın baz senaryosu, Fed'in aralık ayında bir faiz artışına gitmesinin ardından 2027'nin ikinci yarısında üç faiz indirimi yapacağı yönünde.

Bu süreçte 10 yıllık ABD Hazine tahvilinin getirisinin yüzde 5,3 seviyesinden yüzde 4,4'e gerilemesi bekleniyor. Bununla birlikte mevcut yüksek faiz seviyelerinin ekonomik etkisinin 2027 büyümesinden 0,2 puan götürebileceği tahmin ediliyor.

Faizlerin daha uzun süre yüksek kalması durumunda ise büyüme üzerindeki kaybın 0,5 puanı aşabileceği öngörülüyor.

Konut piyasasında baskı artacak

Yüksek faizlerden en fazla etkilenmesi beklenen alan konut sektörü olarak öne çıkıyor. Mortgage faizlerindeki yükselişin yanı sıra hanehalkının daha önce kullandığı düşük faizli kredileri korumayı tercih etmesi, konut piyasasındaki hareketliliği sınırlıyor.

Goldman Sachs, bu koşulların konut sektörünün büyümesine bu çeyrekte yaklaşık 2 puan, 2027 genelinde ise 1 puan aşağı yönlü etki yapacağını hesaplıyor.

Tüketici harcamalarında 0,2 puan, şirket yatırımlarında ise 0,3 puanlık büyüme kaybı bekleniyor.

Hisse senetleri ve kamu maliyesi için risk

Mei'ye göre yüksek faizlerin hisse senedi piyasasında yatay bir görünümü beraberinde getirmesi de ekonomik aktivite açısından ek bir risk oluşturuyor. Hisse fiyatlarındaki zayıf performansın tüketici harcamalarını yaklaşık 0,5 puan azaltabileceği tahmin ediliyor.

Bunun yanında yüksek faiz ortamı, ABD hükümetinin borçlanma maliyetlerini de artırıyor. Goldman Sachs, bu durumun mali sürdürülebilirliğe yönelik endişeleri güçlendirebileceğini ve borç/GSYH oranındaki yükselişi hızlandırabileceğini belirtiyor.

Kurum, tahminlerle gerçekleşen veri arasındaki farkın büyük ölçüde gıda fiyatlarındaki artışın beklentilerden daha düşük gerçekleşmesinden kaynaklanmış olabileceğini belirtti.

Çekirdek enflasyonda ivme kaybı

Goldman Sachs'ın hesaplamalarına göre, mevsimsellikten arındırılmış aylık enflasyonun yanı sıra çekirdek C enflasyonunda da eylülde belirgin bir yavaşlama görüldü.

Aylık genel enflasyon yaklaşık yüzde 2,3'ten yüzde 1,7'ye gerilerken, çekirdek C enflasyonu da yüzde 1,6 seviyesine indi. Üç aylık hareketli ortalamalar üzerinden hesaplanan göstergelerin çoğunda çekirdek enflasyon momentumunun aylık yüzde 1,7-1,8 aralığına gerilediği görüldü.

Goldman Sachs, söz konusu göstergelerin aylık çekirdek enflasyonun temel eğilimine büyük ölçüde yaklaştığına işaret ettiğini belirtti. Bununla birlikte kurum, temel enflasyon ivmesinin savaş öncesindeki seviyelere dönmesine rağmen daha fazla düşüşe işaret eden güçlü bir sinyal oluşmadığını kaydetti.

Enerji fiyatları yukarı yönlü risk oluşturuyor

Kurum, enflasyondaki düşüşün önümüzdeki dönemde de sürmesinde 2026 boyunca iç talepte yaşanması beklenen zayıflamanın etkili olabileceğini değerlendirdi.

Ancak yüksek enerji fiyatlarının bu dezenflasyonist etkiyi sınırlayabileceği uyarısında bulunan Goldman Sachs, enerji maliyetlerindeki yükselişin yıl sonu enflasyon tahmini üzerindeki yukarı yönlü riskleri artırabileceğini belirtti. Kurumun 2026 sonu için yıllık enflasyon tahmini yüzde 29 seviyesinde bulunuyor.

Goldman Sachs, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın yılın geri kalanında politika faizini mevcut seviyesinde tutacağı yönündeki beklentisini korudu. Buna karşın eylül enflasyonunun beklentilerin altında kalmasının, faiz indirim sürecinin daha erken başlaması ihtimalini artırdığını ifade etti.

Anlaşma Ellison’a, işlemi başarıyla tamamlaması karşılığında nakit bonus ve kısıtlı hisselerden oluşan 150 milyon dolarlık bir ödeme sağlıyor. Dokuz haneli bu beklenmedik kazanç, neredeyse herkesin hayatını değiştirecek büyüklükte olabilir. Ancak yazılım devi Oracle’ın kurucu ortağı ve dünyanın en zengin sekizinci kişisi olan Larry Ellison’ın oğlu David için bu para aşağı yukarı cep harçlığı sayılır.

Servetin kaynağı babasından geliyor

Forbes birleşmeden elde ettiği kazanç, elinde halihazırda bulunan Paramount hisseleri ve birden fazla evi sayesinde David Ellison’ın kişisel servetinin 1 milyar doların üzerinde olduğunu tahmin ediyor. Ancak servetinin asıl kaynağı, tahmini 185 milyar dolarlık serveti bulunan babası. Larry Ellison, David’in ilk medya yapım şirketi Skydance’i finanse etti. Skydance’in Paramount’u satın almasını finanse etmek için sermayenin büyük bölümünü sağladı ve bu haftaki 110 milyar dolarlık dev birleşmenin 45 milyar dolarından fazlasını bizzat garanti etti. David, yeni şirketin Ellison ailesine ait yüzde 77,5’lik oy kontrolünün neredeyse tamamına sahip. Ancak paranın neredeyse tamamı aslında Larry’nin.

Karmaşık ve çoğu zaman anlaşılması zor aile içi işlemler, Forbes’un bir servetin kurucusu tarafından yaratılan tüm serveti, bu kişi servetin bir kısmını mirasçılarına devretmiş olsa bile, genellikle o kişiye atfetmesinin nedenlerinden biri. Bu nedenle David Ellison en azından yakın zaman içerisinde Forbes’un Dünya Milyarderleri listesine girmeyecek. Ancak servetleri “Larry Ellison ve ailesi” adı altında gösterilecek. 

David, kariyeri boyunca Ellison imparatorluğunun parçalarını miras aldı ve almaya devam ediyor. 1983’te doğan David ve kız kardeşi Megan, büyük oranda anneleri Barbara Boothe tarafından büyütüldü. Barbara Boothe, Ellison’ın altı eşinden üçüncüsüydü. Vanity Fair’in haberine göre Larry, Oracle’ı bir veritabanı yazılımı devine dönüştürmekle meşgul olduğu dönemde çocuklarının ilk yıllarının büyük bölümünü kaçırdığı için arkadaşlarına pişman olduğunu söyledi.

Oracle 1986’da halka arz edildiğinde Larry, o zaman üç yaşında olan David ve henüz yeni doğmuş olan Megan için 90 bin hisse ayırdı. Birkaç hisse bölünmesinin ardından bu miktar bugün yaklaşık 29 milyon hisseye denk gelecekti ve değeri 4 milyar doların üzerinde olacaktı. Ancak kayıtlar, hissenin 2012’ye gelindiğinde 1 milyonun altına düştüğünü gösteriyor. Bu sayının resmi belgelerde kamuoyuna açıklandığı son tarih. Geri kalan hisselerin nereye gittiği bilinmiyor. Ancak David’in payı zaman içinde satıldıysa veya vergilendirildiyse Forbes’un tahminlerine göre bugün yaklaşık 300 milyon dolar değerinde olacaktı. Çocuklar, Larry’nin erken dönemde desteklediği bir kurumsal yazılım şirketi olan NetSuite’te de benzer hisselere sahipti. (Oracle 2016’da NetSuite’i satın aldığında, David’in tröstü anlaşmadan vergiler öncesinde yaklaşık 370 milyon dolar elde etti. Forbes bunun bugün yaklaşık 500 milyon dolar değerinde olacağını tahmin ediyor.)

Uçmak baba ile oğulu birbirine yakınlaştırdı. Top Gun’ı izledikten sonra uçuşa merak saran David, 13 yaşında babasından ilk uçağını aldı, 16. doğum gününde tek başına uçtu ve 20 yaşında Oshkosh hava gösterisindeki seçkin bir akrobasi uçuş ekibinin en genç üyesi oldu. Hala lisanslı bir pilot.

Hollywood yolculuğu

Sırada Hollywood vardı. David, Güney Kaliforniya Üniversitesi’nde sinema eğitimi alırken 2006 yapımı Birinci Dünya Savaşı filmi Flyboys’ta rol aldı. Filmin yatırımcılarına 65 milyon dolara mal olduğu ancak yalnızca 18 milyon dolar gişe geliri elde ettiği açıklandı. David kısa süre sonra oyunculuğu bıraktı, üniversiteyi terk etti ve babasının parasıyla Skydance adlı yapım şirketini kurdu. Şirketin adı, akrobasi uçuşu için kullanılan bir terimden geliyordu. Skydance’in 2011’deki ilk büyük başarısı True Grit’in ardından Paramount ile yapılan ortaklık sayesinde beş Mission: Impossible filmi, iki Star Trek filmi ve onu ilk kez uçuşa meraklandıran filmin devamı olan Top Gun: Maverick oldu. Kız kardeşi Megan ise bağımsız filmlerle benzer ancak daha riskli bir yol izledi; Zero Dark Thirty ve American Hustle gibi yapımlarla büyük başarılar elde etti ancak 2019’da yaşadığı mali sıkıntıların ortasında Larry’den destek almak zorunda kaldı.

David’in hedeflerinin çok daha büyütü. 2024’te, uzun yıllardır sahibi olan Shari Redstone’dan Paramount’u satın alma yarışını 8 milyar dolarlık teklifle kazanarak Skydance’i dikkat çeken bir biçimde büyüttü. Bu paranın yaklaşık 6 milyar doları babasından geldi; özel sermaye şirketi RedBird Capital ise geri kalanını sağladı. Anlaşma Ağustos 2025’te tamamlandı. David neredeyse hemen daha da büyük bir hedefin peşine düştü: Warner Bros. 

Teklif savaşı

Warner Bros.’u ele geçirmek neredeyse bir yıl süren bir mücadele gerektirdi. Warner, geçen aralık ayında önce Netflix’e satılmayı kabul etti. Ancak David buna karşı çıkarak yeni bir teklf sundu. Netflix şubat ayında çekilene kadar teklifini sürekli yükseltti. Bu noktada Paramount Skydance, 110 milyar dolarlık bir teklif sunmuştu ve bunun yüzde 40’tan fazlası Larry tarafından garanti edilmişti. Ardından ABD’de 12 eyaletin başsavcısı, işlemi antitröst gerekçeleriyle engellemek için dava açtı. Paramount, geçen ay aralarında CNN’in bağımsızlığını korumayı kabul etmenin de bulunduğu çeşitli şartlarla bu anlaşmazlığı çözüme kavuşturdu.

David şimdi, yayıncılığın sektörü altüst ettiği bir dönemde milyarlarca dolarlık yeni borç yükü taşıyan iki köklü stüdyoyu yönetmek zorunda. Serveti güvence altında ve imparatorluğu kuruldu ancak asıl zor zor kısım başlıyor: Gösteriyi yönetmek.

Skydance hangi varlıklara sahip?

Anlaşma kapsamında hiçbir varlık elden çıkarılmadığından yeni Skydance şirketi, daha önce Paramount ve Warner Bros.’un bağımsız olarak sahip olduğu her şeyi kontrol ediyor. Buna, New Line Cinema ve Miramax film stüdyoları, DC Studios ve Warner Bros.’un Clockwork film markasının yanı sıra Paramount+, HBO Max, Pluto TV ve Discovery+ gibi yayın hizmetleri de dahil.

Skydance artık CBS’in yanı sıra Animal Planet, BET, Cartoon Network, CMT, CNN, Comedy Central, Cooking Channel, Discovery, Food Network, HBO, HGTV, MTV, Nickelodeon, Showtime, Smithsonian Channel, TCM, TLC, TNT ve TV Land gibi çok sayıda kablolu kanalın da kontrolünü elinde bulunduruyor. Ayrıca Harry Potter, Game of Thrones, Looney Tunes, Yüzüklerin Efendisi, Mission: Impossible, Sünger Bob, Star Trek ve Transformers gibi bir dizi önemli seriyi ve markayı da bünyesinde barındıracak.

Skydance’in yeni yapısı nasıl olacak?

Paramount, birleşmenin tamamlanmasından önce şirketin yeni yönetim yapısını duyurdu. Bu yapı kapsamında Mattel CEO’su Ynon Kreiz, Ellison’ın yanında şirketin yeni eş CEO’su olarak görev alacak. Yeni yönetim kadrosu, HBO Başkanı Casey Bloys ve CNN Genel Yayın Yönetmeni Mark Thompson gibi eski Warner Bros. şirketinden bazı yöneticileri bünyesine katıyor. Stüdyo başkanları Michael De Luca ve Pamela Abdy gibi diğer Warner Bros. yöneticileri de şirketten ayrıldı. Paramount’un stüdyo yönetimi, De Luca ve Abdy geçen yıl Sinners ve The Minecraft Movie gibi gişe başarılarını yönetmiş olmalarına rağmen Skydance’ın faaliyetlerini devralacak.

Warner Bros. CEO’su David Zaslav da hafta başında şirketten ayrıldı. İddialara göre anlaşmanın tamamlanmasıyla 550 milyon dolarlık bir tazminat aldı. Her iki şirketin en üst düzey yönetim kadrolarını birleştirmesine rağmen, ilk işaretler Skydance’ın yeni ana varlıklarından bazılarının ayrı olarak faaliyet göstermeye devam edeceğini gösteriyor; CNN ve CBS News ayrı kuruluşlar olarak kalacak ve Bloys, HBO Max ile Paramount+’ın tek bir yayın hizmetinde birleştirilmeyeceğini ima etti.

80 milyar dolarlık borç yükü

Skydance’ın faaliyetlerinin pratikte nasıl yürüyeceği şu an için bir soru işareti. Ellison, şirketin bir medya devi olma yönündeki iddialı planlarını uzun süredir övse de şirket aynı zamanda yaklaşık 80 milyar dolarlık bir borç yüküyle yeni dönemine giriyor ve bu borcu azaltmak için maliyet kesintisi önlemleri alınması gerekecek. Finansman anlaşmasının şartlarına göre Skydance’in 2029 yılına kadar bu borcu önemli ölçüde azaltması gerekiyor. Aksi takdirde Ellison’ın babası Larry Ellison, borcu kendi cebinden karşılamak zorunda kalacak. Paramount ayrıca daha önce, birleşmenin en az 6 milyar dolarlık maliyet tasarrufu sağlayacağını belirtmişti. Medya sektöründen bazı gözlemciler ise bunun işten çıkarmalar yoluyla gerçekleştirileceğini düşünüyor. 

Eyaletlerle yapılan uzlaşma anlaşmasının şartlarına göre Skydance gelecek beş yıl boyunca en az 30 ila 32 film çekmek ve bunların belirli bir yüzdesini ABD’de gerçekleştirmek zorunda kalacak. Ancak bu filmlerin sadece birkaçı, orijinal bir senaryoya dayanan veya daha küçük bir stüdyo tarafından çekilen bağımsız filmler ya da daha yüksek bütçeli gişe rekorları kıran filmler olmak zorunda. Ayrıca, CNN ve CBS News’u denetlemek üzere bağımsız bir yayın kurulu oluşturulacak.  Zira ülkedeki bazı eleştirmenler, ABD Başkanı Donald Trump’a yakın Ellison’ın bu kanalların haber yayınlarını denetlemesinden endişe duyduklarını dile getirmişlerdi ancak bu iki kanalın yeni Skydance döneminde nasıl işleyeceği henüz belli değil.

Fed yetkililerinin son açıklamaları ise faiz politikasına ilişkin farklı görüşlerin sürdüğünü gösterdi.

San Francisco Fed Başkanı Mary Daly, yeni faiz artışlarının gerekip gerekmediğinin, enflasyonu yukarı çeken unsurların geçici mi yoksa kalıcı mı olduğuna bağlı olduğunu belirtti. Kansas City Fed Başkanı Jeff Schmid ise enflasyonu kontrol altına almak için faizlerin daha fazla yükseltilmesi gerektiğini savundu.

Son dönemde gelen zayıf ekonomik göstergeler, ekim ayında faiz artırımı beklentilerini aşağı çekti. Buna karşın piyasalar, Fed’in aralık ayında faiz artırma ihtimalini yüzde 85 seviyesinde fiyatlıyor.

Faizlerin yüksek olduğu dönemlerde yatırımcıların, faiz getirisi sağlamayan altın yerine getiri sunan varlıklara yönelmesi değerli metal üzerinde baskı oluşturabiliyor.

Altında 5 bin dolar beklentisi

Öte yandan İtalya’nın Sorrento kentinde düzenlenen Londra Külçe Piyasası Birliği’nin (LBMA) yıllık konferansında altının gelecekteki seyrine ilişkin iyimser beklentiler öne çıktı.

Konferansa katılan piyasa temsilcileri, altının önümüzdeki 12 ay içinde ons başına 5.013 dolara kadar yükselebileceğini öngördü.

Altın piyasasında jeopolitik gelişmeler de yakından izleniyor. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Reuters’a verdiği özel röportajda, İran’ın savaşı sona erdirmek ve ABD’nin taleplerini karşılamak için nükleer zenginleştirme kapasitesini "anlamlı" ölçüde azaltması gerektiğini söyledi.

Diğer değerli metallerde görünüm

Değerli metallerin diğer üyelerinde de karışık bir seyir izlendi. Spot gümüş yüzde 1'e yakın düşüşle 61,12 dolara gerilerken, platin yüzde 0,2 artışla 1.704,25 dolara yükseldi. Paladyum ise yüzde 0,3 değer kaybederek 1.168,20 dolara indi.

Yurt içinde güncel altın fiyatları

7 Ekim 2026 Çarşamba günü Türkiye piyasasında altın fiyatları şöyle:

• Gram altın: 6.558,73 TL
• Çeyrek altın: 10.773,00 TL
• Yarım altın: 21.539,00 TL
• Tam altın: 42.982,77 TL
• Cumhuriyet altını: 42.952,00 TL

Fırtınanın izlemesi beklenen güzergâhtaki açık deniz üretim sahaları, ABD’nin toplam ham petrol üretiminin yaklaşık yüzde 15’ini, doğalgaz üretiminin ise yüzde 5’ini karşılıyor.

KCM Trade Baş Analisti Tim Waterer, fırtınanın petrol piyasasında arz tarafındaki mevcut sorunlara ek bir risk oluşturduğunu söyledi. Waterer, üretim ve rafinaj faaliyetlerinde yaşanabilecek kesintilerin piyasadaki arz endişelerini daha da artırabileceğine dikkat çekti.

Fırtınanın altı rafineriyi etkileyebileceği öngörülüyor. ABD’nin Körfez kıyısındaki eyaletlerinde bulunan rafineriler, ülkenin günlük 18,2 milyon varillik toplam rafinaj kapasitesinin yaklaşık yarısını oluşturuyor.

ABD stoklarında düşüş

Petrol piyasasında fiyatları destekleyen bir diğer gelişme ise ABD stoklarına ilişkin veriler oldu. Piyasa kaynakları, Amerikan Petrol Enstitüsü (API) verilerine göre 2 Ekim’de sona eren haftada ülkedeki ham petrol ve benzin stoklarının gerilediğini, distilat stoklarının ise sınırlı yükseldiğini aktardı.

Söz konusu haftada ABD’nin ham petrol stokları 2,09 milyon varil azaldı.

Orta Doğu’dan arz artışı yükselişi sınırlıyor

Orta Doğu’dan devam eden yüksek petrol sevkiyatı ise fiyatlardaki yükselişin daha da hızlanmasını engelliyor.

Suudi Arabistan Enerji Bakanı Prens Abdülaziz bin Selman, Doğu-Batı Boru Hattı üzerinden petrol akışının günlük 5,8 milyon varile ulaştığını açıkladı. Vitol Başkanı da son 7-10 günlük dönemde Orta Doğu’dan tankerlerle günlük yaklaşık 12 milyon varil ham petrol ve 2 milyon varil rafine ürün taşındığını belirtti.

Suudi Arabistan’a yönelik saldırılar

Buna karşın Yemen’deki İran destekli Husilerin Suudi Arabistan’a yönelik saldırıları bölgedeki arz güvenliğine ilişkin endişeleri canlı tutuyor.

Suudi Arabistan’ın Cizan ve Necran havalimanları pazartesi akşamı iki saldırının hedefi oldu. Saldırılar, Riyad’ın Husilere yönelik hava operasyonlarını yoğunlaştırdığı ve Suudi Arabistan destekli Yemen hükümet güçlerinin Husilerin kontrolündeki bölgeleri geri almak amacıyla geniş çaplı operasyon yürüttüğü bir dönemde gerçekleşti.

X Analysts’ın Sydney merkezli Baş Petrol Analisti Mukesh Sahdev, saldırılarla birlikte rafineri kesintilerinin petrol ürünlerindeki marjları yüksek tutabileceğini ve arz sıkışıklığının ham petrol fiyatlarına yansıyabileceğini belirtti.

Sahdev, önemli bir gerilim azaltma adımı atılmadığı sürece petrol fiyatlarının 100 dolar seviyesine yakın seyretmesinin beklendiğini söyledi.

ABD-İran hattında ilerleme yok

Petrol piyasasını etkileyen bir diğer risk unsuru ise ABD ile İran arasındaki ilişkilerde henüz ilerleme sağlanamaması oldu.

ABD Başkanı Donald Trump, salı günü yaptığı açıklamada, İran'ı yöneten isimlere ilişkin belirsizliğe işaret ederek sekiz ay süren ABD-İsrail savaşı sırasında ülkeyi kimin yönettiğini kimsenin bilmediğini söyledi.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü ise pazar günü yaptığı açıklamada, Washington'un İran'daki muhatabının kim olduğunu ve ülkedeki karar alma mekanizmasının nasıl işlediğini çok iyi bildiğini ifade etmişti.

Liu başlangıçta bu fahiş maliyetleri görmezden geldi. Yapay zekanın sunulması ucuzladıkça ve daha yaygın hale geldikçe yapay zeka laboratuvarlarının fiyatlarını düşüreceğini düşündü. Bu olmadı. Bunun yerine faturalar birikmeye devam etti. 2025'in ortalarına gelindiğinde artık bir şeylerin değişmesi gerektiğine karar verdi. Kaliforniya merkezli Fireworks'e yöneldi. Fireworks Heidi'nin kendi, daha ucuz yapay zekasını oluşturmasına yardımcı oldu; bunun için Fireworks'ün sitesinde barındırılan 280 açık modelden yararlanıldı. Büyük Amerikan laboratuvarlarının pahalı, kullanıma hazır modellerinin aksine geliştiriciler bu modellere veri besleyerek nasıl performans göstereceklerini değiştirebiliyor ve böylece maliyetleri düşüren özelleştirilmiş modeller oluşturabiliyor.

Yapay zeka faturasını yüzde 90 düşürdü

Liu, startup'ının iş yükünün yüzde 95'ini uzmanlaşmış, açık ağırlıklı modellere taşıyarak aylık yapay zeka faturasını neredeyse yüzde 90 oranında düşürdüğünü söylüyor. Nisan ayında 4,1 milyon dolar gelir elde eden şirket için bu ciddi bir tasarruf. Başka faydaları da oldu: Standart bir model yoğun saatlerde transkripsiyonları üretmek için 25 saniye harcarken, Heidi'nin kendi özel modeli bunu neredeyse anında yapabiliyordu.

Yapay zeka maliyet şoku, Amerikan şirketlerinin gündemindeki en popüler konulardan biri haline geldi. Şirketler son birkaç yıldır çalışanlarına tek bir talimat verdi: Yapay zekayı mümkün olduğunca çok kullanın. Teşvikler tersine dönüştü. Performans değerlendirmelerinde, yapay zekanın standart kullanım birimi olan pahalı token'ları tüketen çalışanlar ödüllendiriliyordu. Şirket içi sıralamalarda bonus peşindeki çalışanları birbirleriyle yarışarak “token efsanesi” ve “AI tanrısı” gibi unvanlar kazanıyordu.

Uber 2026 bütçesini dört ayda tüketti

Sonra fatura geldi. Uber, Anthropic'in kodlama aracı Claude Code'u kullanarak 2026 yılı yapay zeka bütçesinin tamamını dört ay içinde tüketmesiyle meşhur oldu. Amazon'un hiç kullanıma sunulmayan bir Claude projesine 1,8 milyon dolar harcadığı bildirildi. Salesforce bu yıl Anthropic'e 300 milyon dolarlık bir fatura çıkmasını bekliyor. Bilgi çalışanlarına yönelik yapay zeka araçları geliştiren Genspark'ın CTO'su Kay Zhu, “Bu sürdürülebilir değil” dedi.

Ama bu durum anlaşılabilir. İlerlemenin hızı karşısında alarma geçen şirketler yapay zekayı benimsemek için yarışıyor; hem çalışanlarını yapay zekayla donatıyor hem de onu ürünlerine entegre ediyorlar. Menlo Ventures ortağı Matt Murphy, “Geri durmak istemiyorlar” diyor. Ancak aynı zamanda bunun beraberinde getirdiği yüksek maliyetlerle de yüzleşmeleri gerekiyor. Yapay zeka doğası gereği pahalı; çünkü GPU'lar, elektrik, su ve gayrimenkul gibi devasa miktarda kaynak tüketiyor ve bunların hepsi çok büyük paralara mal oluyor. Tek bir gigavatlık veri merkezi 40 milyar doların üzerinde bir maliyete ulaşabiliyor. 

Harcama dalgası

ABD şu anda toplam maliyeti 2,3 trilyon dolar olan 1.500'den fazla veri merkezi inşa ediyor. Fireworks CEO'su ve kurucu ortağı Lin Qiao, “Bu, işletmelerin maliyet yapısını ciddi biçimde değiştiriyor” dedi. Yapay zeka kullanan ürünler geliştiren şirketler için bu durum, yüzlerce kullanıcıdan binlere ve ardından milyonlara ölçeklenirken bariz bir soruna dönüşebiliyor. Qiao, “Ürün-pazar uyumuna ulaştığınızda, olası senaryolardan biri iflas edecek kadar büyümeniz” diye ekledi.

Gartner, küresel yapay zeka harcamalarının bu yıl 2,6 trilyon dolara yani dünya GSYH'sinin yüzde 2'sine ulaşacağını öngörüyor. Ağustos ayında Nvidia, Blackstone ve Goldman Sachs'ın da aralarında bulunduğu altı Wall Street deviyle 500 milyar dolarlık yapay zeka finansmanı sağlamak üzere anlaşma yaptı. Bunun temelinde tek bir varsayım yatıyor: Tüm bunları haklı çıkaracak kadar, neredeyse sınırsız bir talep olacak. OpenAI ve Anthropic birlikte 310 milyar dolar girişim sermayesi topladı. Buna ihtiyaçları var çünkü yapay zeka ürünlerini geliştirmek ve çalıştırmak akıl almaz derecede pahalı. Hızla büyüyorlar; son 12 aylık gelirlerinin her biri yaklaşık 25 milyar dolar olarak tahmin ediliyor, ancak bu rakam harcadıkları paranın yanına bile yaklaşmıyor.

Arena'nın CEO'su Anastasios Angelopoulos, modelleri performans ve fiyat açısından derecelendiren bir siteye atıfta bulunarak, “Şirketler her bir sorguya ne kadar harcadıklarını bile bilmiyor. Bilseler de bundan iğrenirlerdi” dedi. Şimdi altyapı yatırımlarına trilyonlarca dolar akarken şirketlerin yapay zeka maliyetlerini düşürmek için giriştiği çılgın yarış şu soruyu gündeme getiriyor: Sonunda, matematiğin en üst düzey yapay zeka laboratuvarları açısından çalışmasını sağlayacak kadar talep olacak mı?

Açık kaynaklı modellere geçiş

Sonuçta OpenAI ve Anthropic'in pahalı öncü modellerine kıyasla çok daha ucuz alternatifler var. DeepSeek, Alibaba, MiniMax ve Moonshot gibi Çinli şirketler eskiden büyük ABD laboratuvarlarının gerisindeydi ancak son dönemde arayı kapattılar. Üstelik son derece ucuzlar. Moonshot'ın Kimi K3'ü 15 dolara 1.500 sayfa metin üretebiliyor; Anthropic'in aynı işi yapması için Fable 5'ten talep ettiği 50 doların üçte birinden daha az. Alibaba'nın Qwen 3.8-Max'i bir web sitesinin açılış sayfasını 12 sente tasarlayabiliyor. OpenAI'nin GPT 5.6 Sol'u aynı işi üç kattan daha yüksek bir fiyata yapıyor.

Açık kaynaklı modellere geçiş tüm hızıyla sürüyor. Coinbase, temel programlama gibi basit görevleri daha ucuz Çin modellerine yönlendirerek yapay zeka harcamalarını yaklaşık yarı yarıya azalttı. DoorDash artık kod inceleme gibi “daha düşük seviyeli” işleri, diğer modellerin yanı sıra Moonshot'ın Kimi K2.6'sına devrediyor ve Anthropic'in öncü modelini daha zor görevler için saklıyor. Airbnb CEO'su Brian Chesky, Alibaba'nın Qwen modelini “hızlı ve ucuz” olarak nitelendirdi ve şirketin müşteri hizmetleri chatbot'unda kullanıyor. Ağustos ayında, geliştiricilere yüzlerce yapay zeka modeline erişim sağlayan yazılımın sahibi New York merkezli OpenRouter, yazılımından geçen token'ların yüzde 55'inin Çin modellerine gittiğini açıkladı. Bu oran 2025'in başında yüzde 4,5'ti. Yapay zeka kodlama startup'ı Factory'nin CEO'su Matan Grinberg, “Gerçek şu ki şu anda en iyi açık modeller Çin'den geliyor” dedi ancak Nvidia'nın Nemotron'u gibi yerli açık ağırlıklı modellerin de “oldukça iyi” olduğunu ekledi.

Rekabet fiyatları düşürüyor mu?

ABD'deki laboratuvarlar bu kadar sert bir rekabet karşısında sessizce beklemiyor. OpenAI, temmuz ayında orta seviye ve daha küçük modellerinin fiyatlarını yüzde 80'e varan oranlarda düşürdü; Anthropic ise en yetenekli modellerinin yarı fiyatına mal olan modeller çıkardı. Genel olarak token fiyatları yılın başından bu yana yaklaşık yüzde 70 oranında düştü. Grinberg, “Modeller arasında daha fazla rekabet olduğunda hepimiz sevinmeliyiz, çünkü bu hepimizin en düşük maliyetle en iyi deneyimi yaşayacağı anlamına geliyor. Açık modeller olmasaydı, OpenAI'nin maliyetleri bu kadar düşüreceğini sanmıyorum” ifadelerini kullandı.

Token'lar ucuzlasa bile yapay zeka daha yetenekli hale geldikçe maliyetler hızla artabiliyor. Günümüzün en iyi modelleri artık yalnızca soruları yanıtlayan chatbot'lar değil. Claude Code gibi araçlar, sorunları çözmek için birlikte çalışan onlarca, hatta yüzlerce ajanı devreye sokuyor; daha fazla zaman “düşünüyor” ve çok daha fazla token kullanıyorlar. Genspark'tan Zhu, Palo Alto merkezli startup'ı Çin'in açık kaynaklı modellerine geçtikten sonra PowerPoint slaytı oluşturma gibi görevlerde yüzde 50 daha az harcama yapıyor.

Buna karşılık bir grup startup, işletmelerin yapay zekayı nasıl kullandıkları konusunda daha akıllı davranmalarına yardımcı oluyor. Çözümler, yapay zeka trafiğini akıllıca daha ucuz modellere yönlendiren yönlendiricilerden, çalışanların dizüstü bilgisayarlarında sessizce çalışarak yapay zeka harcamalarını izleyen ve takip eden ajanlara kadar uzanıyor. Hatta bir araştırmacı, küçük bir yuvarlak solucanın beyninden ilham alarak daha az kaynak kullanan tamamen yeni bir yapay zeka mimarisi üzerinde çalışıyor.

Bu yeni girişimler arasında dört yaşındaki Fireworks, Amerikan şirketlerinin yapay zeka harcamalarını kontrol altına alma konusundaki çaresiz ihtiyacından belki de en fazla yararlanan şirket oldu. Şirketin yazılımı, Uber, Shopify, Upwork ve DoorDash'in yanı sıra Cursor, Cognition ve Harvey gibi önde gelen startup'ların da bulunduğu yaklaşık 10.000 kurumsal müşterisinin, daha ucuz ve çoğu zaman Çin menşeli modellerin üzerine kendi özel verilerini kullanarak uzmanlaşmış yapay zeka sistemleri oluşturmasına yardımcı oluyor. Bu yalnızca maliyetleri düşürmüyor. Aynı zamanda şirketlere modellerinin nasıl çalıştığı üzerinde çok daha ayrıntılı bir kontrol sağlıyor.

Geliştiriciler yalnızca birkaç satır kod ve bir kredi kartıyla dünyadaki herhangi bir açık modeli deneyebilir, ince ayar yapabilir ve çalıştırabilir. Pahalı ve talebin yüksek olduğu GPU'ları temin etme veya yeni modelleri verimli şekilde çalıştırmak için donanımı yeniden tasarlama konusunda endişelenmelerine gerek yok. Fireworks bütün bunlarla ilgileniyor.

Forbes tahminlerine göre şirket 2025'te yaklaşık 250 milyon dolar gelir elde etti. Değerlemesi son dokuz ayda dört katına çıkarak 17,5 milyar dolara ulaştı. Böylece 50 yaşındaki Qiao, tahmini yüzde 6'lık ve 1 milyar dolar değerindeki hissesiyle yeni bir milyarder haline geldi.

2027'ye yaklaşırken, ihtiyaç duymadan önce pozitif enerjinizi ve dayanıklılığınızı güçlendirmek faydalı olabilir.

İş hayatındaki baskı giderek artıyor

Belirsizliğin yarattığı baskı gerçek. Gallup'un Küresel İş Yeri Durumu: 2026 Raporu'na göre ABD'li çalışanların günlük stres oranı, 2025'te sona eren üç yıllık hareketli ortalamada yüzde 50 olarak ölçüldü. Bu oran, çalışanların bir önceki gün çok fazla stres yaşayıp yaşamadığını gösteriyor; herhangi bir ruh sağlığı teşhisine işaret etmiyor.

Bununla birlikte, rakam iş dünyasında çok sayıda çalışanın kariyer planlarını önemli bir stres altında yaptığına dikkat çekiyor.

Gelecekte hangi gelişmelerin yaşanacağını kontrol etmek mümkün değil. Ancak belirsizliğe nasıl karşılık vereceğimizi değiştirebiliriz. Bunun yollarından biri de olumlu düşünme becerisini geliştirmek. Bu, hayal kırıklıklarını görmezden gelmek anlamına gelmiyor. Aksine, güçlü yönlerimize, sahip olduğumuz kaynaklara ve önümüzdeki seçeneklere de aynı ölçüde odaklanmayı gerektiriyor.

Bir aksilik karşısında bir sonraki adımı atmak için mutlaka iyi hissetmeniz gerekmiyor.

Pozitif kalmanın dokuz yolu

1. Olasılıklara odaklanın

Bir proje başarısız olduğunda, harcadığınız tüm emeğin boşa gittiğini düşünmek kolaydır. Ancak kesin bir sonuca varmadan önce yaşananlardan geriye ne kaldığına bakın.

Yeni bir beceri kazanmış olabilir misiniz? Yeni bir ilişki kurdunuz mu? Bir sonraki çalışmanızda kullanabileceğiniz farklı bir yöntem keşfettiniz mi?

Her kayıp kolayca olumlu bir deneyime dönüştürülemez. Bazı hayal kırıklıkları gerçekten acı verir ve bunlara yapay bir iyimserlik yüklemek gerekmez. Ancak yine de "Buradan sonra ne kazanabilirim?" diye sorabilirsiniz.

Reddedilen bir teklif, daha güçlü bir sunum hazırlamanız için yol gösterebilir. Kaçırılan bir terfi, hangi deneyimlere ihtiyacınız olduğunu gösterebilir veya başka bir şirketin sizin için daha iyi bir kariyer fırsatı sunduğunu ortaya çıkarabilir.

Hayal kırıklığını kabul edin, ardından elinizde tutabileceğiniz faydalı bir şey arayın.

2. Kaygıyı çözülebilir bir soruya dönüştürün

"Yapay zeka beni gereksiz hale getirirse ne olacak?" sorusu endişeyi artırabilir ancak harekete geçmek için fazla belirsiz.

Bunun yerine "İşimin hangi bölümünü farklı şekilde yapmayı öğrenebilirim?" diye sorun. Bu soru size somut bir başlangıç noktası verir.

Soruyu, bu hafta yanıtlayabileceğiniz kadar spesifik hale getirin. Geliştirmek istediğiniz bir beceriyi belirleyin, iletişim kurabileceğiniz bir kişiye ulaşın veya yöneticinizle bir görüşme planlayın.

Şirketinizde yeniden yapılanma ihtimalinden endişe ediyorsanız özgeçmişinizi güncelleyebilir ve eski bir çalışma arkadaşınızla yeniden bağlantı kurabilirsiniz.

Hazırlık, kaygıyı eyleme dönüştürür. Kariyerinizin tamamını şimdiden planlamak zorunda değilsiniz. İlk somut adımı atmanız yeterli.

3. Becerilerinizi gelişime açık kabul edin

Yeni bir sistem veya alışık olmadığınız bir görev, bildiklerinizle işin gerektirdikleri arasındaki farkı görünür hale getirebilir. Bu farkı zekanızın veya mesleki değerinizin bir göstergesi olarak görmekten kaçının.

"Bunda çok kötüyüm" demek yerine "Bunu henüz öğrenmedim" demeyi deneyin.

Ardından bu yaklaşımı somutlaştırın: Geri bildirim isteyin, eğitim kaynakları bulun ve pratik yapın. Başlangıç seviyenizi, yıllardır aynı işi yapan birinin deneyimiyle karşılaştırmak yerine kendi ilerlemenizi önceki denemeleriniz üzerinden değerlendirin.

4. Bakış açınızı genişletin

Tek bir olumsuz e-posta bütün dikkatinizi üzerine çekebilir. Bu sırada yaşadığınız olumlu deneyimler ve elde ettiğiniz başarılar arka planda kalabilir.

Bu nedenle zaman zaman resmin tamamına bilinçli olarak yeniden bakmak gerekir.

Araştırmalar, olumlu duyguların dikkati ve değerlendirilen seçeneklerin kapsamını genişletebildiğini gösteriyor. Bu da olumsuzlukların bakış açımızı daralttığı anlarda yeni seçenekleri, ilişkileri ve fırsatları görmemize yardımcı olabilir.

Günün sonunda size destek olan bir çalışma arkadaşınızı, tamamladığınız bir işi veya daha önce zorlandığınız bir problemi başarıyla çözdüğünüzü hatırlayın. Bu deneyimlerin sizde yarattığı olumlu duyguyu fark etmek için kendinize zaman ayırın.

5. Küçük ve bilinçli bir risk alın

Tamamen güvende hissetmeyi beklemek, fırsatları sürekli ertelemenize neden olabilir.

Bunun yerine yönetilebilir bir adım atın. Bir toplantıda soru sorun, belirli bir görevi üstlenmek için gönüllü olun veya çalışmaları ilginizi çeken biriyle tanışın.

Harekete geçmeden önce yalnızca riskleri değil, beklemenin maliyetini de değerlendirin. Bu deneyimden ne öğrenebilirsiniz? Hangi destek adımı daha güvenli hale getirebilir? Hiçbir şey yapmadan beklerseniz neleri kaçırabilirsiniz?

Özgüven bazen harekete geçtikten sonra gelir. Test edilmemiş olumsuz bir varsayımın sizin yerinize karar vermesine izin vermek yerine, neler yapabileceğinizi görmek için kendinize fırsat tanıyın.

6. Gerilim büyümeden küçük değişiklikler yapın

Erken yapılan küçük bir değişiklik, ileride daha büyük bir sorunun önüne geçebilir.

Konsantrasyonunuzun azaldığını, daha kolay öfkelendiğinizi veya iş arkadaşlarınızdan uzaklaşmaya başladığınızı fark ettiğinizde bunu görmezden gelmeyin.

İş gününüzde küçük düzenlemeler yapabilirsiniz. Kısa bir mola vermek, belirsiz bir talebi netleştirmek veya güvendiğiniz bir çalışma arkadaşıyla yeniden iletişim kurmak bunlardan bazıları olabilir.

İş yükünüz sürekli olarak yönetilemeyecek seviyedeyse, yöneticinizle öncelikleri ve mevcut kapasiteyi konuşmanız gerekebilir.

Olumlu düşünmek, gerçek hayattaki sorunları görmezden gelmek değil, gerektiğinde somut destek ve değişiklikler için harekete geçmektir.

7. Kendinizle dürüst ama yapıcı konuşun

"Bu işi alamadım" yaşanan bir sonucu ifade eder.

"Kimse beni bir daha işe almayacak" ise geleceğe ilişkin ve doğrulanması mümkün olmayan bir varsayımdır.

İç sesinizin bir gerçeği genişleterek kesin bir yargıya dönüştürdüğü anı fark etmeye çalışın.

Bunun yerine "Bu reddedilme beni üzdü. Yaklaşımımı gözden geçirip neyi değiştirebileceğime karar verebilirim" diyebilirsiniz.

Başarılarınızı, aldığınız olumlu geri bildirimleri ve çözdüğünüz sorunları kaydetmek de bu süreçte yardımcı olabilir. Cesaretiniz kırıldığında elinizdeki somut kanıtlara dönün.

Bir hatayı kabul edebilirsiniz ancak bütün kimliğinizi o hatayla tanımlamak zorunda değilsiniz.

8. Bakış açınızı güçlendiren ilişkiler kurun

Endişelerinizi dinleyebilen, dürüst geri bildirim verebilen ve seçenekleri değerlendirmenize yardımcı olabilecek çalışma arkadaşları bulun.

Zor bir durumu kabul edip "Ne yardımcı olabilir?" diye soran biri, her şeyin yolunda olduğunu söyleyerek sorunları görmezden gelen birinden daha faydalı olabilir.

Sürekli olarak değerinizi kanıtlamak zorunda hissettiğiniz dönemlerde sosyal bağlar daha da önem kazanır.

Aynı zamanda yöneticinizden net beklentiler ve düzenli geri bildirim isteyin. Başarı için sizden ne beklendiğini bilmek, belirsizlikten kaynaklanan kaygıyı azaltabilir.

9. Planınızı yeniden değerlendirmeye izin verin

Azim, her zaman aynı şeyi tekrar tekrar yapmak anlamına gelmez. Bazen yeniden denemeyi, bazen stratejiyi değiştirmeyi, bazen de farklı bir hedef belirlemeyi gerektirir.

Kariyerinizde yaşadığınız bir aksilik yeni bir başvuru yapmanızı gerektirebilir. Ancak bazen ihtiyacınız olan şey yeni bir iş değil, dinlenmek, daha fazla destek almak veya ihtiyaçlarınıza daha uygun bir çalışma ortamı bulmak olabilir.

Bir sonraki adımınıza karar vermeden önce yaşadıklarınızın size ne öğrettiğini değerlendirin.

Hangi hedef hala sizin için önemli? Hangi yaklaşımı değiştirmeniz gerekiyor? Artık neyi feda etmeye hazır değilsiniz?

2027'ye hazırlanırken hem hedefleriniz hem de koşullara uyum sağlama kapasiteniz için alan bırakın. Kariyerinizdeki bir sonraki dönem için kusursuz bir bakış açısına ihtiyacınız yok. Önünüzdeki seçenekleri görebilecek kadar perspektif kazanmanız ve bir sonraki adımı atacak kadar özgüven geliştirmeniz yeterli.

Raporda, hükümetlerin artan mali baskılarla karşı karşıya olduğu belirtilirken, vergi sistemlerinin yalnızca bütçeye gelir sağlama işleviyle değerlendirilmemesi gerektiği ifade edildi.

Vergi politikalarının özel sektör yatırımlarını, inovasyonu ve istihdamı da destekleyecek şekilde oluşturulması gerektiğine işaret eden IMF, toplanan vergi miktarı kadar gelirin hangi yöntemlerle elde edildiğinin de ekonomik sonuçlar açısından belirleyici olduğunu vurguladı.

KDV uygulamaları maliyetleri yükseltebiliyor

IMF'nin değerlendirmesinde Katma Değer Vergisi (KDV) sistemindeki istisnalar ve şirketlerin kayıt dışında kalması gibi uygulamalar da ele alındı.

Rapora göre söz konusu uygulamalar, yükselen piyasalar ve gelişmekte olan ekonomilerde şirketlerin girdi maliyetlerini yüzde 9'a kadar artırabiliyor.

Kurumlar vergisinin de yatırım kararları üzerinde önemli bir yük oluşturabileceği belirtilen raporda, mevcut uygulamaların sermaye maliyetini ülke grupları genelinde ortalama yüzde 15 ila 20 yükseltebildiği kaydedildi.

IMF, sermaye maliyetindeki bu artışın yatırım iştahını olumsuz etkileyebileceğine dikkat çekti.

İstihdam gelirleri üzerinden alınan vergilerin de dikkatli tasarlanması gerektiği belirtilirken, vergi yapısındaki bozulmaların kişilerin iş gücüne katılım ve daha yüksek gelir elde etme motivasyonunu zayıflatabileceği ifade edildi.

Reformlarla büyüme desteklenebilir

IMF, vergi sistemlerinde ekonomik faaliyetler üzerindeki çarpıklıkları azaltacak düzenlemelerin büyümeyi güçlendirebileceği değerlendirmesinde bulundu.

Raporda, daha etkin bir vergi sisteminin yalnızca vergi oranlarının değiştirilmesiyle değil, mevcut vergilerin daha etkin ve verimli biçimde uygulanmasıyla da bağlantılı olduğu belirtildi.

Kurumlar vergisinde rekabet devam ediyor

IMF, 13 Ekim'de yayımlanacak Dünya Ekonomik Görünümü Raporu'nun “Maddi Olmayan Ama Gerçek: Kurumlar Vergisinin Yayılma Etkileri” başlıklı bölümünü de yayımladı.

Bu bölümde küresel kurumlar vergisi rekabetinin devam ettiği, ancak rekabetin yapısında değişim yaşandığı belirtildi.

Büyük ölçekli vergi kaçınmasını sınırlamaya yönelik reformların ardından bazı alanlarda rekabetin daha ılımlı hale geldiği ifade edilirken, benzer gelişmişlik seviyesindeki ülkeler arasında vergi politikaları üzerinden rekabetin sürdüğü kaydedildi.

IMF'ye göre ülkeler arasındaki kurumlar vergisi oranı ve uygulama farklılıkları, çok uluslu şirketlerin vergi yüklerini azaltmak amacıyla kârlarını ve yatırımlarını farklı ülkelere yönlendirmesine yol açabiliyor. Bu durum ise ülkeler arasında sınır ötesi ekonomik etkiler yaratmaya devam ediyor.

Avrupalı liderler, Çin’in üreticilerine devlet sübvansiyonları ve düşük faizli krediler sağlayarak dengeyi kendi lehine çevirdiğini ve Avrupa pazarlarını ucuz mallarla doldurduğunu söylüyor. Ancak sübvansiyonlar, Çinli ihracatçıların sahip olduğu avantajın yalnızca bir kısmı. Çin’in para birimi, alışılmadık derecede zayıf kalmaya devam ediyor ve bu da Çin mallarını diğer ülkelerde daha ucuz hale getiriyor. Aynı zamanda Pekin, ihracatçılara her yıl yüz milyarlarca dolar tutarında vergi iadesi yaparak maliyetlerini daha da düşürüyor.

Para biriminin değer kaybı

Her iki politikadan da vazgeçmek Çin için giderek zorlaşıyor. Çin yuanı, 2022’nin başındaki seviyesine kıyasla geniş bir para birimi sepeti karşısında enflasyona göre düzeltilmiş olarak yüzde 14’ten fazla değer kaybetmiş durumda. Neredeyse aynı dönemde Çin’in ticaret fazlası neredeyse iki katına çıktı. Zayıf para birimi ihracatçılara yardımcı olurken, Çinli tüketiciler ve işletmeler için yabancı mallar da daha pahalı hale getiriyor.

Çin’in ihracat vergi iadeleri de hızla arttı. Çin Maliye Bakanlığı verilerine göre, ihracat şirketlerine katma değer vergisi kapsamında yapılan iadeler geçen yıl 318,2 milyar dolara ulaştı. Bu tutar, Çin ekonomisinin yüzde 1,5’ine denk geliyor.

Çin’in ikilemi

Zayıf para birimi ile kapsamlı vergi iadeleri birlikte ele alındığında, Çinli yetkililerin karşı karşıya olduğu ikilem ortaya çıkıyor. İhracat, düşen konut fiyatları ve zayıf tüketici harcamalarının baskısı altındaki ekonominin az sayıdaki olumlu alanından biri. İhracat ivmesini korumak, Pekin’in yüzde 4,5 ila yüzde 5 ekonomik büyüme hedefi açısından önemli. Ancak bu ihracatı desteklemenin hem ülke içinde hem de ülke dışında yüksek maliyetleri bulunuyor. Zayıf para birimi, petrol ve diğer ithalat ürünlerinin maliyetini artırarak zaten harcama konusunda isteksiz olan haneler üzerindeki baskıyı artırıyor. İhracat vergi iadeleri ise birçok yerel yönetimin konut piyasasındaki gerilemenin mali sonuçlarıyla mücadele ettiği bir dönemde hükümet gelirlerini azaltıyor. Çin’in ticaret ortakları açısından, özellikle de Avrupa’da, tepki giderek büyüyor ve bu durum daha korumacı politikaların uygulanmasına yol açıyor.

Avrupa Birliği’nin Çin Büyükelçisi Caspar Veldkamp 22 Eylül’de yaptığı konuşmada, “Ekonomik ilişkilerimizi yeniden dengelememiz gerekiyor. Bunların adil, sürdürülebilir ve karşılıklı fayda sağlayan ilişkiler olmasını sağlamalıyız, mevcut durum sürdürülebilir değil” dedi.

Çin’in geçen yılki 1,19 trilyon dolarlık rekor küresel ticaret fazlasını yakalama veya aşma yolunda olduğu düşünüldüğünde, Çin yuanının değer kazanmasına izin vermek ve vergi iadelerini azaltmak diğer ülkelerden gelen baskının bir kısmını hafifletebilir. Bazı önde gelen Çinli ekonomistler, daha güçlü bir para biriminin, dolar cinsinden fiyatlandırılan petrol ve diğer ithalat mallarının maliyetini düşürerek Çin’e fayda sağlayabileceğini savunmaya başladı. Çin merkez bankası ve devlet bankaları, yuanın değerini belirlemek için döviz piyasalarına yoğun bir şekilde müdahale etse de piyasa güçleri de bu süreçte rol oynuyor.

Pekin, anlamlı bir değerlenmeye izin verme konusunda temkinli davranıyor. Yetkililer Avrupa’nın memnuniyetsizliğinin oldukça farkında ancak yuanın hızlı bir şekilde değer kazanmasının ülkenin devasa ihracat makinesini yavaşlatacağından endişe ediyor.

Çin’in ihracatındaki güçlü performansın tek nedeni zayıf para birimi değil. Çinli şirketler pil, elektrikli araçlar ve güneş panelleri gibi sektörlerdeki yenilikler sayesinde çok güçlü rakipler haline geldi. Şiddetli iç rekabet de üreticileri maliyetleri ve fiyatları düşürmeye zorladı. Ancak bazı ekonomistler, bu düşük fiyatların aynı zamanda ücretler ve şirket kârları üzerindeki baskı da dahil olmak üzere iç ekonomideki zayıflıkları yansıttığını savunuyor. Ticari bir araştırma vakfı olan Xijing Araştırma Enstitüsü’nün kurucu dekanı Zhao Jian, 22 Eylül’de Çinli bir iş dünyası yayını olan Caixin’de yer alan bir yorum yazısında, “Çin mallarının yüksek kalitesi ve düşük fiyatı küresel bir başarı ancak bu başarı, Çinli işçilerin ve işletmelerin bastırılmış ücretleri ve daraltılmış kâr marjları üzerine inşa edilmiştir” diye yazdı.
 

Bu miktar, Rusya’nın Hong Kong’a yaptığı yıllık altın ihracatında 2025’te kırılan 92,1 tonluk rekoru yıl tamamlanmadan geride bıraktı. 2021’in ilk yedi ayında ise Rusya’dan Hong Kong’a yalnızca 3,3 ton altın gönderilmişti.

Rusya’nın sevkiyatları, bu yılın ilk yedi ayında Hong Kong’un parasal olmayan altın ithalatının yaklaşık yüzde 15’ini oluşturdu. Bu oran 2021’in aynı döneminde yüzde 0,6 düzeyindeydi.

Yaptırımlar ticaret rotasını değiştirdi

Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ardından Batılı ülkelerin uygulamaya koyduğu yaptırımlar, ülkenin altın ticaretinde kullandığı geleneksel kanalları büyük ölçüde kapattı.

Londra Külçe Piyasası Birliği (LBMA), Mart 2022’de altı Rus altın ve gümüş rafinerisini "İyi Teslimat" listesinden çıkardı. ABD ve İngiltere başta olmak üzere Batılı ülkelerin sonraki kısıtlamaları da Rus altınının Londra gibi önemli ticaret merkezlerine erişimini daha da zorlaştırdı.

Savaş öncesinde Rusya, maden üretiminin yaklaşık üçte ikisini İngiltere’ye ihraç ediyordu. Yeni koşullar Moskova’yı alternatif pazar ve ticaret kanalları aramaya yöneltti.

Gatehouse Advisory Partners Kıdemli Danışmanı Vita Spivak’a göre Hong Kong, savaşın başlamasından bu yana Rusya ile Çin arasındaki ticarette önemli bir merkez haline geldi. Spivak, Rus altınının önemli bölümünün yaptırım uygulamayan Çin anakarasına geçtiğini ve Hong Kong’un yalnızca yaptırımların aşılması açısından değil, dünyanın en büyük altın tüketim pazarlarından birine erişim bakımından da stratejik önem taşıdığını belirtti.

Çin’in altın talebi Rusya’dan gelen akışı destekliyor

Rus altınının Asya’ya yönelmesi, Çin’de altına yönelik güçlü talebin arttığı bir döneme denk geliyor.

Çin yönetimi altını stratejik bir varlık olarak öne çıkarırken, hane halklarının fiziksel altına ilgisi de yükseliyor. Çin Merkez Bankası da rezervlerinde altının payını artırmayı sürdürüyor.

S&P Global verilerine göre Çin’in resmi altın rezervleri 2026’nın ilk yarısında 40 tondan fazla arttı. Böylece rezervlerdeki artış, bir önceki yılın aynı döneminin iki katından fazla gerçekleşti.

Hong Kong’un depolama, takas ve lojistik altyapısı ise bölgeyi Çin’e yönelik altın ticaretinde önemli bir merkez haline getiriyor. Rusya’nın ihracatında yaşanan hızlı artış, küresel değerli maden ticaretindeki ağırlık merkezinin Batı’dan Asya’ya kaydığına ilişkin eğilimi de güçlendiriyor.

DeepSeek’in finansman turu, Çin piyasasının son yıllardaki en merakla beklenen halka arzlarından birinin zeminini hazırlıyor. Şirket, Anthropic ve OpenAI gibi liderlere kıyasla maliyet-performans beklentilerini yeniden belirleyen V4 Flash modelinin piyasaya sürülmesinin ardından ivmesini koruyor. Bu gelişme, kurucu Liang Wenfeng için de güçlü bir dönemi taçlandırıyor. Liang’ın girişimi, 2025’te çıkardığı ve Silikon Vadisi’ndeki rakiplerinin yeteneklerine çok daha düşük bir maliyetle ulaşan modelin ardından teknik atılımlarıyla ün kazandı.

Diğer yapay zeka şirketlerinde olduğu gibi DeepSeek de potansiyel olarak devrim niteliğinde teknoloji alanındaki hedeflerini finanse etmek için büyük miktarda sermayeye ihtiyaç duyuyor. DeepSeek, İç Moğolistan’da inşa ettiği devasa bir veri merkezinde Huawei'nin en gelişmiş çiplerinden en az 160 bin adet kullanmayı planlıyor. Bu durum, Huawei’nin yapay zeka çiplerinden oluşan bilinen en büyük kümelerden birinin ortaya çıkmasını sağlayabilir. Şirket ayrıca, yapay zeka çiplerini programlamak amacıyla Huawei ile birlikte geliştirdiği yazılımları kamuya açık şekilde yayımladı. Bu girişim, donanım alanındaki lider şirketle yakın ortaklık içinde yeni bir arenaya adım atılması anlamına geliyor. Bu arada rakip Moonshot da 50 milyar dolarlık değerleme üzerinden finansman turunu tamamlamasının ardından 2027’nin başlarında halka arz hedefliyor.

Liang bu yıl yatırımcılarla yaptığı en az bir toplantıda, yapay genel zekaya (AGI) ulaşma yönündeki daha geniş hedefini sürdürürken açık yapay zeka modelleri geliştirmeye devam edeceğini taahhüt etti. Bloomberg'in haberine göre hedge fon yöneticisi, temel hedefinin teknolojinin sınırlarını zorlamak olduğunu, para kazanmaktan ziyade bu amaca odaklandığını açıkça ortaya koydu.

Halka arz hazırlığı

DeepSeek, Çin’in yapay zeka alanında küresel ölçekte rekabet etme çabasının merkezinde yer alan bir avuç şirketten biri olması nedeniyle potansiyel yatırımcıların büyük ilgisini çekti. Konuyla ilgili kişilere göre finansman turu tamamlandıktan sonra bir sonraki adım, halka arza hazırlanmak amacıyla şirketin yeniden yapılandırılması olacak. Önceki finansman turunda girişime 10 milyar yuan ile en büyük yatırımı yapan Tencent de yapay zekayı kendi platformlarına entegre etmeyi hedefliyor. CATL ise veri merkezleri de dahil olmak üzere sektöre yönelik bileşen tedarikinden giderek daha kazançlı hale gelen bir iş alanını hedefliyor olabilir.

Yapay zeka laboratuvarının sermaye artırımı süreci de kendi tartışmalarını beraberinde getirdi. Liang’ın ABD-Çin arasındaki yapay zeka rekabetine ilişkin olduğu geniş çapta aktarılan bazı açıklamalarının sosyal medyada viral olmasının ardından DeepSeek anlaşmayı kısa süreliğine askıya aldı. Yicai, temmuz ayında milyarder girişimcinin Nvidia çiplerine olan bağımlılıktan ve Çin’in yapay zeka yetkinliği açısından ABD’nin gerisinde kalmaya devam etmesinden söz ettiğini bildirdi. Yapay zeka girişimi, başlangıçtaki desteğin büyük bölümünü sağlayan hedge fonu High-Flyer’ın bir uzantısı olarak büyüdü. Liang, önceki 50 milyar yuanlık finansman turuna da yeniden katkıda bulundu. Bu turda DeepSeek’in değerlemesi yaklaşık 350 milyar yuan olarak belirlenmişti.
 

Morgan Stanley stratejistleri, Japon yenine yönelik negatif pozisyonlarını ise korudu. Kurum, enerji fiyatlarındaki yüksek seyrin yaratabileceği risklere karşı euro ve İsveç kronu yerine Norveç kronunu tercih ediyor.

Eylül sonundaki tahminler değişti

David Adams liderliğindeki Morgan Stanley ekibi, eylül ayının sonunda yayımladığı analizde daha önceki doların zayıflayacağı yönündeki öngörüsünün gerçekleşmediğine dikkat çekmişti.

Banka, ABD Merkez Bankası'nın (Fed) faizleri sabit tutmasıyla birlikte ABD'deki faiz oranlarının diğer büyük ekonomilerdeki seviyelere yaklaşmasını bekliyordu. Ancak piyasalardaki gelişmeler farklı bir tablo ortaya çıkardı.

Yüksek enerji fiyatları, ABD ekonomisinden gelen güçlü veriler ve Fed'in daha şahin tutumu, yatırımcıların faiz artışı ihtimalini daha fazla fiyatlamasına neden oldu. Bu gelişmeler doların değer kazanmasını destekledi.

Morgan Stanley de bunun ardından dolar endeksi için yıl sonu tahminini 102 seviyesine yükseltirken, euro/dolar beklentisini 1,12'ye çekmişti.

Banka ayrıca Avrupa'daki maliye politikalarına ve siyasi gelişmelere ilişkin risklerin dolar lehine çalışacağını öngörerek, ABD para biriminin 2027'nin ortalarına kadar gücünü koruyabileceği değerlendirmesinde bulunmuştu.

Öne çıkanlar

• Forbes Gerçek Zamanlı Milyarderler Listesi'ne göre Musk'ın net serveti 1 trilyon dolar olarak tahmin ediliyor. Bu tutar geçen hafta cuma günkü kapanışa kıyasla pazartesi günü 30,6 milyar dolarlık bir artış anlamına geliyor.

• Bu yükseliş, Musk’ın dünyanın en zengin kişisi olma konumunu pekiştiriyor. Amazon’un lideri Jeff Bezos ise 371,5 milyar dolarlık servetiyle oldukça uzak bir ikinci sırada yer alıyor.

• Musk, SpaceX’in Nasdaq’ta işlem görmeye başlamasının ardından haziran ayında dünyanın ilk trilyoneri olmuştu. Ancak SpaceX ve Tesla hisselerinin değer kaybetmesiyle birkaç gün sonra bu statüsünü kaybetti.

• SpaceX ve Tesla hisselerinin yükselişe geçmesiyle Musk’ın serveti son günlerde yeniden trilyon dolar seviyesine yaklaştı. Tesla’nın üçüncü çeyrek teslimatlarının geçen hafta analistlerin beklentilerini aşması da Musk’ın servetinin yalnızca cuma günü 61 milyar dolar artmasına yardımcı oldu.

• Tesla’nın hisseleri pazartesi günü yaklaşık yüzde 2’den fazla artarken, SpaceX’in hisse fiyatı daha güçlü bir yükseliş gösterdi ve yüzde 7’ten fazla arttı. 

• SpaceX’in yükselişi, Morgan Stanley analistlerinin şirket hisselerinin gerçek değerinin altında işlem gördüğünü öne sürmesinin ardından geldi. Ayrıca SpaceX’in Starship aracı geçen hafta ilk kez başarıyla yörüngeye fırlatıldı. Bunun yanı sıra Musk, ABD Başkanı Donald Trump’ın yapay zekanın artık “süper zeka” olarak adlandırılması gerektiğini öne sürmesine dayanarak SpaceXAI’ın markasını “SpaceXSI” olarak değiştirebileceğini ifade etti.

• Musk’ın servetindeki bu artış, eski sevgilisi Shivon Zilis’in cuma günü sosyal medyada ilişkilerinin sona erdiğini açıklamasından yalnızca birkaç gün sonra gerçekleşti. Zilis, “Bir hafta içinde hiçbir uyarı olmadan aşık olmaktan vazgeçmiş olmaya geçmek zor ama bazen işler böyle oluyor” diye yazdı. Zilis ve Musk’ın birlikte dört çocuğu bulunuyor. Musk’ın Neuralink şirketinde yönetici olarak görev yapan Zilis mayıs ayında mahkemede verdiği ifadede, romantik bir ilişkiye başlamadan önce Musk ile yalnızca arkadaş ve meslektaş olduklarını söyledi. Musk’ın başlangıçta Zilis’in ilk iki çocuklarını tüp bebek yöntemiyle dünyaya getirebilmesi için sperm bağışında bulunduğu belirtildi.

Çekirdek enflasyon göstergelerinde de yavaşlama görüldü. Mevsimsellikten arındırılmış çekirdek C enflasyonu aylık bazda yüzde 1,8'den yüzde 1,67'ye inerken, hizmet enflasyonu yüzde 2,58'den yüzde 1,85'e düştü.

Buna karşılık temel mal enflasyonu, giyim ve dayanıklı tüketim mallarındaki fiyat artışlarının etkisiyle yüzde 1,4'e yükseldi.

Temel enflasyon eğilimi yüzde 2'nin altında

BBVA Research, enflasyondaki genel iyileşmenin henüz güçlü ve geniş tabanlı bir görünüme ulaşmadığına işaret etti. Altı farklı eğilim göstergesinin ortalaması aylık bazda yüzde 1,74'e gerilerken, medyan enflasyon yüzde 1,74 seviyesinde sabit kaldı.

Kurum, temel enflasyon eğiliminin üç aylık ortalamasının temmuz ayından bu yana yüzde 2'nin altında seyretmesini ise olumlu bir gelişme olarak değerlendirdi. Zayıf iç talep ile gıda fiyatlarındaki olumlu seyrin, enflasyon üzerindeki ikincil etkilerin sınırlanmasına katkı sağladığı belirtildi.

Ekimde enflasyon yüzde 2'yi aşabilir

BBVA Research, mevsimsel etkiler nedeniyle ekim ayında aylık enflasyonun yüzde 2'nin bir miktar üzerine çıkabileceğini öngördü. Buna karşın yıllık enflasyonun yüzde 29-29,5 aralığına gerilemesi bekleniyor.

Kurum, gıda hariç üretici fiyatlarındaki gelişmelerin maliyet baskılarının sürdüğüne işaret ettiğini belirtti. Yüksek enflasyon beklentileri ve Orta Doğu'daki çatışmalara ilişkin belirsizliklerin de görünüm açısından risk oluşturduğu kaydedildi.

Faiz indirimi için zemin güçlendi

BBVA Research, ekonomik aktivitedeki yavaşlama ile son fon şokunun talep üzerindeki aşağı yönlü etkilerinin ekim ayında faiz indirimi olasılığını artırdığını bildirdi.

Bununla birlikte enerji fiyatlarına ilişkin yukarı yönlü riskler, küresel faizlerdeki yükseliş ve yüksek enflasyon beklentilerinin Merkez Bankası açısından ihtiyatlı bir politika duruşunu gerekli kıldığı belirtildi.

Kurum, gıda ve enerji fiyatlarındaki belirsizliklerin devam etmesi nedeniyle tahminlerinde sınırlı aşağı yönlü riskler bulunduğunu ifade ederken, 2026 yıl sonu enflasyon beklentisini yüzde 30 seviyesinde korudu.

Phillip Nova Piyasa Analizleri Başkanı Priyanka Sachdeva, Reuters'a yaptığı değerlendirmede, gemi takip verilerinin bölgedeki ham petrol sevkiyatlarının eylül ayının son günlerinde bazı dönemlerde savaş öncesi seviyelerin üzerine çıktığını gösterdiğini belirtti.

Sachdeva'ya göre üreticiler, alternatif güzergahlar ve lojistik düzenlemeler sayesinde Hürmüz Boğazı çevresindeki aksamalara karşın petrol taşımacılığını sürdürebiliyor.

Sevkiyat sürüyor ancak riskler yüksek

Petrol arzının tamamen normale döndüğünü söylemek için erken olduğunu belirten Sachdeva, Hürmüz Boğazı çevresinde tankerlere yönelik saldırıların yeniden başlamasının riskleri artırdığını ifade etti.

Petrol akışının devam etmesine rağmen navlun, sigorta ve güvenlik maliyetlerinin yükseldiğine dikkat çeken Sachdeva, alternatif güzergahların kullanılmasının da tedarik zincirindeki baskıyı ortadan kaldırmadığını kaydetti.

Veriler, İran hariç Körfez ülkelerinin petrol ihracatının eylül ayında savaş öncesi seviyelerin yüzde 81'ini aştığını gösteriyor. Suudi Arabistan'ın petrol altyapısına yönelik saldırılar ve İran'ın bölgedeki deniz trafiğine yönelik eylemlerine rağmen ihracatın yeniden toparlanması, küresel arz endişelerinin azalmasında etkili oldu.

İran'ın petrol ihracatı ise ABD ablukasının etkisiyle sıfıra geriledi.

G7'den 100 milyon varillik rezerv kararı

Arz tarafındaki riskleri azaltmak isteyen G7 ülkeleri, ABD Başkanı Donald Trump'ın çağrısının ardından cuma günü acil durum rezervlerinden 100 milyon varil dizel ve ham petrolü piyasaya sürme kararı aldı.

G7 üyeleri ayrıca enerji ihracatına yönelik yeni kısıtlamalar getirmekten kaçınacaklarını açıkladı. Karar, jeopolitik gelişmelerin küresel petrol arzında daha büyük bir açığa yol açabileceği endişesini sınırlamayı amaçlıyor.

Yemen'deki çatışmalar yeni risk oluşturuyor

Bölgedeki arz görünümünü etkileyebilecek bir diğer gelişme ise Yemen'deki çatışmalar. Suudi Arabistan ile İran destekli Husiler arasındaki gerilim, petrol sevkiyatının önemli güzergahlarından biri olan Bab el-Mandeb Boğazı çevresindeki riskleri canlı tutuyor.

Suudi Arabistan destekli Yemen hükümet güçleri pazartesi günü Bab el-Mandeb çevresindeki kıyı hattını Mocha'ya kadar geri almak için ilerleme sağladı. Husiler ise Suudi Arabistan'daki bazı hedeflere saldırılar düzenlediklerini açıkladı. Bu iddialar bağımsız kaynaklar tarafından doğrulanmadı.

Ancak Macron gelecek yıl yerini bir halefine bıraktığında, bu hareket fiilen sona ermiş olacak. Devrim, Fransa’nın kapitalizmle olan ikircikli ilişkisini kırmayı başaramadı. 10 yıl süren siyasi hatalar ve hükümet harcamalarını başlıca çözüm haline getiren küresel felaketlerin ardından halkın öfkesi artıyor, büyüme düşüyor, borç yükseliyor ve yatırımcılar Fransız varlıklarını elden çıkarıyor. Küresel tahvil piyasasındaki çalkantı, Fransa’yı euro bölgesinin ekonomik açıdan en zayıf halkası haline getirdi.

Lescure şimdi Macron’un ekonomi politikalarından geriye kalanları korumak için bir artçı mücadele yürütüyor. Macron’un ikinci döneminde bu kampanya yerini siyasi hayatta kalma mücadelesine bıraktı ve reform gündemi ikinci plana itildi. Son savaş gelecek haftalarda başlayacak: azınlık hükümeti, şu anda Fransız tahvillerini satın almak için İtalyan borcundan daha yüksek faiz talep eden para yöneticileri açısından en azından anlatıyı değiştirecek bir bütçeyi geçirmek için mücadele edecek.

Adaylar reformları değiştirmeyi vaat ediyor

İnandırıcı bir mali plan, kan kaybını durdurmakta pek başarılı olmayabilir. Çünkü gelecek yılki cumhurbaşkanlığı seçimi öncesinde kamuoyu yoklamalarında ivme kazanan adaylar aşırı sağdan Marine Le Pen ve aşırı soldan Jean-Luc Mélenchon, Macron’un reformlarını düzeltme özü verdi. Mélenchon Fransa’nın borcunun bir kısmının iptal edilmesi çağrısıyla daha da radikal bir U dönüşü vaat ediyor.

Macron’un ekonomi yönetimindeki on yılının karmaşık sonu, onun Fransa’yı yeniden şekillendirilecek bir Avrupa’nın ekonomik gücü haline getirme yönündeki siyasi hedefiyle keskin bir tezat oluşturuyor. Macron’un amacı, ABD Başkanı Donald Trump NATO’yu zayıflatırken Avrupa’nın kendi başına ayakta durabilecek ağırlığa sahip olmasını sağlamaktı. Kıtanın kapısındaki Rusya savaşı ve ABD ile Çin arasında sıkışıp kalma tehlikesi, popülist dalganın 2. Dünya Savaşı sonrası düzenden geriye kalanları tehdit ettiği bir dönemde AB’nin ikinci büyük ekonomisi için riskleri yalnızca artırdı. Lescure’e göre Le Pen’in cumhurbaşkanı olması Fransa’nın Avrupa’daki konumuna ilişkin soruları gündeme getirir. Fransız bakan, “Muhtemelen Avrupa’nın dünyadaki konumuna ilişkin de sorular doğurur ve bence zorluklarla da olsa bir miktar değer yaratmışken bu değeri yok eder” diyor. 

Sarı yelek protestoları

Kasım 2018’de yakıtlara uygulanması önerilen bir karbon vergisi, daha sonra sarı yelek protestoları olarak anılacak olayları tetikledi. Bu protestolar, yaşam maliyetlerine ve cumhurbaşkanının iş dünyası yanlısı tutumuna karşı ülke çapında bir tepkiye dönüştü ve hem sağ hem de sol muhalefete, o günden bu yana kullanmaktan vazgeçmedikleri bir koz sağladı. Seçmenlerin iklim politikaları için masraf yapmaya ne kadar istekli olduklarına dair yapılan siyasi yanlış hesaplama, hükümetin ortalığı yatıştırmak amacıyla düşük gelirli işçilere vergi indirimleri ve ikramiyeler şeklinde 10 milyar euro'dan fazla harcama yapmak zorunda kalmasıyla pahalıya mal oldu.

Macron, Covid salgını başlamadan önce temel ekonomik reformlara odaklanmak için pek zamanı olmamıştı. Macron’un verdiği tepki, politikada keskin bir sapmaya işaret ediyordu; zira “ne pahasına olursa olsun” ekonomiyi destekleme talimatı, devletin faaliyetlerini durdurmuş işletmeleri ve geçici olarak işten çıkarılan işçileri finanse etmek için muazzam meblağlar harcamasına yol açtı.

Harcamalar, Avrupa’daki diğer ülkelerden çok da farklı değildi ancak o, bu akışı yeterince hızlı bir şekilde durduramadı. İki yıldan az bir süre sonra enerji fiyatlarının yükselmesi ve ardından Rusya’nın Ukrayna’yı işgal etmesiyle fiyatların ani bir artış göstermesi üzerine, Franca lideri hane halklarını desteklemek için harcamaları yeniden artırdı.

Büyük harcamalar

2020 yılından itibaren üç yılı aşkın bir süre boyunca, devlet denetim kurumu Cour des Comptes, Covid pandemisiyle bağlantılı kriz ve teşvik harcamalarının toplamını yaklaşık 190 milyar euro olarak hesapladı. Daha sonraki bir raporda ise, enerji krizi sırasında yapılan brüt harcamaları 72 milyar euro olarak tahmin etti (bu rakam, bir yıllık savunma harcamalarının üzerinde); bu tutarın içinde, akaryakıt istasyonlarında dağıtılan hedefli olmayan sübvansiyonlar da yaklaşık 8 milyar euro tutarındaydı.

Bu kaynak, Macron’un 2022 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Le Pen’in meydan okumasını savuşturmasına yardımcı oldu ancak parlamentodaki çoğunluğunu kaybetti. Artık hükümete yakın kaynaklar bile kökten bir reformdan ziyade insanların daha uzun süre çalışmasına dayanan, sadeleştirilmiş emeklilik reformu dışında iddialı bir gündemin pek bir belirtisi olmadığını dile getiriyordu.

Geçen yıl ülkenin Başbakan Sébastien Lecornu, Macron’un emeklilik reformunu askıya aldı ve büyük şirketlere yönelik tek seferlik olması planlanan vergiyi uzattı. Bunun amacı, muhalefet gruplarını, mali planlara ilişkin güvensizlik oylamalarında kendisini devirmemeleri için ikna etmekti. Bununla beraber yatırımcıların Fransa’nın mali zorluklarını aşma kabiliyetine olan güvenini yitirmesi, tahvil piyasalarında bir çöküşe yol açarak ülkenin 10 yıllık tahvillerinde Almanya’ya kıyasla ödediği getiri farkını 2011’den beri görülmemiş seviyelere çıkardığı için son bütçe mücadelesi şimdiye kadarki en karmaşık halini aldı. 

“Her şeyi mahvetti”

Gelecek yıl gerçekleşecek cumhurbaşkanlığı seçimi, Macron’un projesine ölümcül bir darbe vurabilir. Anketlerde yükselişte olan Le Pen, ekonomik programının ayrıntılarını henüz açıklamadı. Ancak planlarını, işçilerin 60 yaşında emekli olabilmelerini sağlamak için emeklilik reformlarını geri almayı da içeren, toplum için yeni bir seçenek olarak tanımladı. Ulusal Birlik (RN) partisinden iktidara gelen eleştiri çok net: RN milletvekili Jean-Philippe Tanguy, geçen hafta bir maliye komisyonu toplantısında “Senden daha kötüsünü yapmak imkansız. Her şeyde başarısız oldun, her şeyi mahvettin” dedi. 

Mélenchon, iş dünyası ve varlıklı kesim için büyük çaplı vergi artışları ve maaşlarda keskin bir artış vaat ediyor. Son haftalarda, merkez bankasının elinde bulunan Fransa’nın borçlarını silme ya da dondurma önerisiyle ekonomik tartışmaların büyük bir kısmını domine etti.

Altın günleri geride kaldı

Bu konuşma Snap’in Specs’in yalnızca pahalı bir bilim projesi ve fazla zorlama bir reklam kampanyasından ibaret olmadığını kanıtlaması gereken andı. On yılı aşkın çalışmanın ve bu çalışmalara aktarılan yaklaşık 3 milyar doların ardından şirketin, Spiegel’ın yalnızca haklı olduğunu değil, aynı zamanda iddialı rakiplerini geride bırakabileceğini de kanıtlaması gerekiyordu. Sonuçta geleceği daha önce görmüştü. Snapchat, modern sosyal medyanın oluşmasına yardımcı olmuştu; Facebook’un, paylaşımların bir türlü ortadan kaybolmadığı orta yaşlı insanların lise buluşmasına benzeyen yapısından daha rahat ve geçici bir sosyal medya biçimi. Ancak Snap’in altın günleri çoktan geride kalmış gibi görünüyor. Orta ölçekli şirket, akıllı gözlüklerde yeni bir çağ başlatmaya çalışırken Meta, Apple ve Google tarafından geride bırakılıyor. Bunların her biri görünüşte tükenmek bilmeyen nakit rezervlerine sahip trilyon dolarlık şirketler; hepsinin kendi yüksek teknolojili gözlükleri ve bunları destekleyecek yapay zeka yetkinlikleri bulunuyor.

Dolayısıyla Specs’in resmi lansmanında riskler son derece yüksekti. Her şey yolunda gidiyor gibi görünüyordu ta ki bir aksaklık yaşanana kadar. Cihazın YouTube videoları oynatma özelliğini test ederken Spiegel, Specs ürünü hakkında videolar açması için sesli bir komut verdi. Hiçbir şey olmadı. “Bu gerilim beni öldürüyor” dedi ve sorunu düzeltmeye çalıştı. Özellik yaklaşık bir dakika sonra nihayet çalışmaya başladığında bir video seçti ve başlığını yüksek sesle okudu: “AR Akıllı Gözlükler Nihayet Burada. Elveda Meta Ray-Bans.” Bunun üzerine yalnızca davetle katılım sağlanan, özenle seçilmiş kalabalıktan kahkahalar ve alkışlar yükseldi.

Meta ile olan gerilim

Canlı demolar her zaman kumardır ancak bu sahne Snap’in adeta küçük bir özeti gibiydi: iddialı teknoloji, gerçekten iyi bazı fikirler, sorgulanabilir bir uygulama ve hala şirketin ezeli rakibi Meta ve Mark Zuckerberg’le karşı karşıya olmak. İkisi arasındaki geçmiş oldukça derin: O dönemde tarihin en zengin 20’li yaşlarındaki insanı olan ve serveti yaklaşık 13 milyar dolar değerindeki Zuckerberg, 2013’te Facebook’un Snap’i 3 milyar dolar nakit karşılığında satın almasını teklif etmişti. O zamanlar 23 yaşında olan Spiegel, bu teklifi reddetti. Bu karar da yoğun biçimde mercek altına alındı. Kısa süre sonra bir dizi taklit özellik geldi: Kaybolan mesaj özelliğinin kopyası Poke, Snapchat’in son derece popüler özelliğinin kopyası Stories ve fiziksel dünyanın üzerine dijital grafikler yerleştirmeye yarayan çok sayıda artırılmış gerçeklik (AR) filtresi. Son iki özellik Instagram’ın temel unsurlarından haline geldi. Spiegel da LinkedIn profilinde kendisiyle dalga geçerek Meta’nın Ürün Başkan Yardımcısı olduğunu yazdı.

Şimdi Snap, Specs’e tamamen odaklanmışken mevcut ve eski Snap çalışanlarıyla yapılan röportajlara göre Meta hala büyük bir tehdit olarak karşılarında duruyor. Specs geliştirilirken çalışanlar şirket içinde kendi gözlük çerçevelerinin boyutunu ve kalınlığını rakip Meta Ray-Bans ile karşılaştırıyordu. 

Gözlükleri kıyaslanıyor

Aslında Specs, Meta Ray-Bans’ten çok farklı bir ürün. Meta Ray-Bans, video kaydetmek, ses oynatmak ve Meta’nın yapay zeka asistanına erişmek çeşitli özellikler eklenmiş normal bir gözlük. AR gözlükleri olan Specs ise daha güçlü: Görüş alanınızın üzerine dijital bir beyaz tahta yerleştirerek hareket halindeyken projeler üzerinde beyin fırtınası yapmanıza veya bir masa yüzeyini masa oyununa dönüştürmenize olanak tanıyor. Daha iri çerçeveler, daha güçlü işlem kapasitesinin karşılığında ödenen bedel. Meta’nın 2024’te duyurduğu kendi Orion AR prototip gözlükleri ise henüz satışa çıkmadı. Aslında kamuoyu Specs’i Meta’nın cihazıyla karşılaştırırken Snap kendisini farklı bir kulvarda görmek istiyor: Apple’ın 3 bin 700 dolarlık Vision Pro’sunun peşinden gidiyor. Vision Pro, gözlükten ziyade bir gözlüğü andıran bir başlık ve üst düzey AR özelliklerinin yanı sıra sürükleyici sanal gerçeklik yetenekleri sunuyor.

Yine de tüketiciler yalnızca Specs ile Meta’nın yapay zeka gözlükleri arasındaki farkı anlamakta zorlanmakla kalmadı; şimdiye kadar Oakley ve Ray-Ban gibi tanınmış markalar altında satılan, ikonik Wayfarer modellerini de içeren Meta’nın daha ucuz gözlüklerini tercih ettiklerini gösterdiler. Nitekim Meta’nın gözlük alanındaki en büyük avantajlarından biri, dünyanın en büyük gözlük şirketi olan EssilorLuxottica ile uzun vadeli ortaklığı. Bu ortaklık Meta’ya devasa bir dağıtım ağına ve onlarca moda markasına erişim sağlıyor. Specs ise şirket içinde tasarlandı ve Spiegel, şirketin dışarıdaki gözlük veya moda markalarıyla ortaklık kurma planının olmadığını söyledi. 

Dolayısıyla teknik yeteneklerdeki farklılıkların yanı sıra Meta’nın Specs karşısındaki belki de en büyük avantajı şu: İnsanlar Meta’nın gözlüklerini sokakta takarken aptal gibi göründüklerini düşünmüyor. Şirket şu ana kadar 7 milyondan fazla çift sattı. Bununla birlikte Meta’nın gözlükleri de kendi meme’lerinden nasibini aldı ve gizlice kayıt yapabilme özellikleri nedeniyle “sapık gözlükleri” olarak etiketlendi. Şirket bu imajla mücadele etmek için eylül ayında düzenlediği yıllık Connect geliştirici konferansında yalnızca ses özellikli bir versiyon duyurdu.

Specs’in haziran ayındaki tanıtımının ardından cihaz, aşırı pahalı olduğu gerekçesiyle sürekli eleştirildi. Bu tepki şaşırtıcı olmamalıydı: Projeye aşina bir kişiye göre şirket bu riski biliyordu ve tüketicilerin ürünün Meta Ray-Bans fiyatına yakın olmasını tercih ettiğinin farkındaydı. Meta Ray-Bans’in fiyatı üst modelde yaklaşık 500 dolar; yani Specs’in fiyatının yalnızca dörtte biri. Wall Street şirketin projeye bu kadar para akıtmaktan vazgeçmesini isterken — aktivist yatırımcı Irenic Capital Management’a göre yıllık yaklaşık 500 milyon dolar — Spiegel, şüphesiz Meta’nın Snap’ten sürekli özellik çalmasından da motive olarak, çalınması daha zor olan, daha derin ve daha maliyetli bir teknoloji geliştirmek istedi.

Yatırımcı tavrı

Yatırımcılar Snap’e pek iyi davranmadı. Şirketin hisseleri, 2021’de Covid sonrası yaklaşık 80 dolarlık en yüksek seviyesine ulaştıktan sonra Specs lansman etkinliğini pek önemsemeden 5 dolar civarında seyretmeye devam ediyor. Hisselerin zayıf performansı, istenmeyen bir ilgiyi üzerine çekti. Mart ayında Irenic, şirkete işten çıkarmalar ve Specs iş kolunun elden çıkarılmasını talep eden sert bir açık mektup yazdı. Irenic’in mektubundan bir ay sonra Snap, işgücünün yüzde 16’sını oluşturan yaklaşık bin kişiyi işten çıkardı. O zamandan bu yana en az birkaç kurumsal yatırımcı yatırımlarından çekildi. İkinci çeyrekte Fidelity, önceki portföyünün yaklaşık yüzde 25’ini elden çıkarırken, BlackRock ise yaklaşık yüzde 7’sini sattı.

Akıllı gözlük biriminin satışına gelince henüz bu noktada bir hareket yok. Ancak gerçekleşirse, bu durum hisse senedini yukarı çekebilir ve Snap için hala parlak bir nokta olan ana Snapchat uygulamasına odaklanılmasını sağlayabilir. Şirket, geçen çeyrekte yıllık bazda yüzde 19 artışla 1,6 milyar dolar gelir elde etti ve Snapchat, X’in tahmini 560 milyon kullanıcı sayısını aşan 970 milyon aylık kullanıcıyla hala devasa bir takipçi kitlesine sahip.

Bir zamanlar “yeni Zuckerberg” olarak görülen Spiegel, genç ve atılgan bir teknoloji devi adayıydı. Meta CEO’sunun devralma teklifini reddetmesi, şirketin Facebook ve Google gibi devlerle rekabet edebilecek bir teknoloji devi haline gelmesinin önünü açtı. Ancak dört yıl sonra nispeten başarılı bir halka arz gerçekleştirilmesine rağmen, bu hiç gerçekleşmedi. Meta ve Google, yapay zeka çağında (sırasıyla 1,8 trilyon dolar ve 4,2 trilyon dolarlık piyasa değerleriyle) stratosferik seviyelere ulaşırken, Snap’in değeri yalnızca 9,4 milyar dolar. Bir zamanlar Silikon Vadisi’nin en önde gelen dahi çocuğu ve 23 yaşında 1 milyar dolarlık servetini kendi çabalarıyla kazanan dünyanın en genç milyarderi olan Spiegel, teknoloji devleri arasına katılmak için bir sonraki adımı hiçbir zaman atamadı.

OpenAI’dan Sam Altman veya Anthropic’ten Dario Amodei gibi yeni nesil teknoloji liderleri önemli bir güç ve etki kazanırken, Snap ise yerinde saymaya devam etti ve hiçbir zaman mücadeleci bir orta ölçekli şirket olmanın ötesine geçemedi. Forbes’a konuşan Snap’tan eski bir yönetici Spiegel’in Zuckerberg’e benzetilmesine dair, “Bence bu karşılaştırma muhtemelen 10 yıl önce mantıklıydı. Ancak bir CEO olarak Mark, şu anda açıkça bambaşka bir dünyada” dedi. 

Başarısızlıklarında bile Spiegel, geleceği öngörme konusunda her zaman olağanüstü bir yeteneğe sahip oldu. 2017 yılında, ByteDance’in genel merkezini ziyaret etmek üzere Pekin’e gitti. Snap, bundan birkaç ay önce halka açılmıştı ve Spiegel, büyümenin durgunluğundan dolayı hayal kırıklığına uğramıştı. Böylece, o dönem içerik başkanı Nick Bell ve ürün başkan yardımcısı Will Wu’nun da aralarında bulunduğu bir heyetle birlikte, henüz pek dikkat çekmeyen Çinli sosyal medya şirketinden bir şeyler öğrenmek amacıyla dünyanın dört bir yanını dolaştı. TikTok henüz piyasaya sürülmemişti. Ancak bu geziye aşina olan kaynakların Forbes’a aktardığına göre amaç, TikTok’un öncülü olan haber uygulaması Toutiao’nun viral olma sihrini yakalamaya çalışmaktı.

Meta’ya gelince, Snap onu hedef tahtasında tutmaya devam etse de Zuckerberg’in şirketi açıkça yoluna devam etmiş durumda. Buna bir örnek: Meta, bu yaz gençlerin sosyal medya bağımlılığıyla ilgili bir dava için (Snap, TikTok ve YouTube’un da dahil olduğu bir dava) 18 milyar dolara varan tarihi bir uzlaşma bedelini ödemeyi kabul ettiğinde, rakiplerini de kendisiyle birlikte batırmaya çalıştı.

Ulusal gazetelerde yayınlanan tam sayfa bir ilanla, Zuckerberg’in şirketi rakiplerine açık bir mektup yazarak, Meta’ya katılıp genç kullanıcılar için günlük 2 saatlik sınır ve okul saatlerinde bildirim engeli gibi yeni kısıtlamalar getirilmesi konusunda onlara çağrıda bulundu. Mektup yalnızca TikTok ve YouTube’a hitap ediyordu. Snap’tan bahsedilmedi.

Anadolu Ajansının "Global İletişim Ortağı" olduğu 77. Uluslararası Uzay Kongresi (IAC), Uluslararası Uzay Federasyonu (IAF) tarafından Antalya NEST Kongre Merkezi'nde gerçekleştiriliyor. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının koordinasyonunda düzenlenen kongreye Türkiye Uzay Ajansı (TUA) ve SAHA İstanbul ev sahipliği yapıyor.

Anderson, AA muhabirine yaptığı açıklamada, ABD'nin uzay faaliyetlerini sivil keşif ve ulusal güvenlik olmak üzere iki ayrı alanda yürüttüğünü ifade etti. Geçen ay ABD'nin uzaya silah yerleştirdiğine ilişkin açıklamaları da değerlendiren Anderson, ülkesinin uzayın üç farklı alanında da lider konumda olduğunu savundu.

NASA'nın görev alanının uzayın barışçıl keşfi olduğunu belirten Anderson, ulusal güvenlik faaliyetlerinin ise ABD Uzay Kuvvetleri ve Uzay Komutanlığı tarafından yürütüldüğünü kaydetti. Bu ayrımın NASA'nın diğer ülkelerin hükümet kurumlarıyla kurduğu ortaklıklarda da belirleyici olduğunu söyledi.

Ay'da kalıcı üs hedefi

ABD ile Çin arasında Ay'a ilk ulaşan ülke olma konusunda yaşanan rekabete de değinen Anderson, 1960'lı ve 1970'li yıllardaki uzay yarışını ABD'nin kazandığını hatırlattı. Günümüzdeki rekabetin ise yeni bir döneme girdiğini belirtti.

Anderson, ikinci uzay yarışının beklediklerinden daha yakın bir rekabete sahne olduğunu ancak ABD'nin bu süreçte iddiasını koruyacağını ifade etti. NASA'nın yakında önemli gelişmeleri kamuoyuyla paylaşacağını da sözlerine ekledi.

Yeni dönemdeki hedeflerin Apollo programından farklılaştığını anlatan Anderson, Artemis programının yalnızca Ay'a ulaşmayı değil, burada uzun süreli bir insan varlığı oluşturmayı amaçladığını söyledi.

Bu kapsamda Ay yüzeyinde kalıcı bir üs kurulması, bilimsel araştırmaların genişletilmesi ve uydunun daha yakından incelenmesi planlanıyor. Anderson, uzay çalışmalarının sonraki aşamasında ise Mars'a ve daha uzak noktalara ulaşmanın bulunduğunu dile getirdi.

ISS için kontrollü dönüş planı

Uluslararası Uzay İstasyonu'nun (ISS) geleceğine ilişkin soruyu da yanıtlayan Anderson, ABD'nin Alçak Dünya Yörüngesi'nde yaklaşık 26 yıldır kesintisiz şekilde faaliyet göstermesinden memnuniyet duyduklarını belirtti.

İstasyonun görev süresini tamamlamasının ardından Dünya'ya kontrollü biçimde indirilmesi için şimdiden bir şirketle anlaşma yapıldığını aktaran Anderson, sürecin güvenli ve sorumlu şekilde yürütülmesinin hedeflendiğini kaydetti.

Uzay çalışmalarında yapay zekaya otonom yetkiler verilmesine yönelik endişeler hakkında da konuşan Anderson, konunun ABD yönetiminin gündeminde olduğunu söyledi. ABD Başkanı Donald Trump'ın süper zeka alanındaki uzmanları bir araya getirerek bu başlığı değerlendirdiğini belirten Anderson, teknolojinin doğru şekilde yönetilebileceğine inandığını ifade etti.

"Türkiye Ay üssünün inşasına katkı sağlayabilir"

Türkiye'nin uluslararası uzay çalışmalarındaki konumuna ilişkin değerlendirmesinde Anderson, Artemis Anlaşmaları'na katılımın yeni ortaklıklar için önemli bir zemin oluşturduğunu söyledi.

Anlaşmaya taraf ülke sayısının 76'ya ulaştığını belirten Anderson, Türkiye'nin de diğer katılımcılarla birlikte Ay'da kurulması planlanan üssün inşasında görev alabileceğini ifade etti.

Anderson, Türkiye'nin mühendislerinin, bilim insanlarının ve geliştirdiği teknolojilerin bu projeye katkı sunabileceğini dile getirdi. Türk astronotların da ilerleyen süreçte bu çalışmalarda yer alabileceğine işaret eden NASA Başkan Yardımcısı, Türkiye ile geliştirilecek ortaklığın kapsamını görmek için heyecanlı olduklarını söyledi.

Türkiye'nin uzay çalışmalarını ulusal öncelik olarak konumlandırdığını belirten Anderson, Artemis Anlaşmaları'nın imzalanmasının da bu yaklaşımın bir göstergesi olduğunu kaydetti. Anderson, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın liderliğinde uzay alanının Türkiye açısından stratejik önem kazandığını ifade ederek iki ülke arasındaki işbirliğinin geleceğine ilişkin olumlu mesaj verdi.

Krizin ekonomi üzerindeki nihai etkisinin ise birkaç faktöre bağlı olacağına dikkat çeken Küçük, tahsilatların ne ölçüde gerçekleşeceğinin, hisse senedi piyasalarındaki baskının ne kadar süreceğinin ve gelişmelerin şirket bilançoları ile güven kanallarına nasıl yansıyacağının belirleyici olacağını kaydetti.

Küçük, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) zayıflayan iç talep ile Türk lirasına ve finansal sisteme yönelik güveni koruma gerekliliği arasında denge kurmasını beklediklerini belirtti.

Ekim için 100 baz puanlık indirim beklentisi

BofA ekonomisti, dış koşullar ve rezervlerdeki gelişmelerin beklentileri desteklemesi halinde TCMB’nin ekim ayında politika faizini 100 baz puan düşüreceği yönündeki tahminlerini koruduklarını bildirdi.

Küçük, küresel faiz seviyelerinin ve arz kaynaklı enflasyonist baskıların devam etmesi nedeniyle aralık ayında faizlerin sabit tutulacağı öngörüsünde de değişiklik olmadığını belirtti.

Bununla birlikte Küçük, ekonomik aktivitedeki aşağı yönlü risklerin belirginleşmesi durumunda TCMB’nin ekim ayındaki indirimin ardından aralıkta da faiz indirimine gitme ihtimalinin ortaya çıkabileceğini ifade etti.

Şimdi 30 yaşında olan ve 2024’ten beri kendi işini yöneten Lieu, arkadaşlarına ve yeni mezunlara kendisi gibi sık sık iş değiştirmemelerini tavsiye ediyor çünkü bugünlerde bunun maddi açıdan karşılığı yok. İlk işinden 2021 yılında ayrıldığını anlatan Lieu, bunun “Covid-19 sonrası dönemin başlangıcındaki patlama sırasında, birçok insanın yeni işler bulduğu ve gücün işverenlerden ziyade büyük ölçüde çalışanların elinde olduğu” bir dönemde gerçekleştiğini söyledi. Ancak salgın sonrası “büyük istifa” olarak anılan dönemin yerini artık “büyük kalış” dönemi aldı. İşe alımların yavaşladığı ve işverenlerin üstünlüğü ele geçirmiş gibi göründüğü bir ortamda çalışanların iş değiştirme olasılığı çok daha düşük ve iş değiştirenler de daha mütevazı ücret artışları elde ediyor. ABD’de Ulusal Çalışma İstatistikleri Bürosu’nun verilerine göre tarım dışı sektörlerde çalışanların yalnızca yüzde 1,9’u geçen ağustos ayında işinden ayrıldı. Bu oran Nisan 2022’de yüzde 3’tü.

Bu durum, özellikle Z ve Y kuşağı için önemli bir sorun. Çünkü kariyerin ilk yıllarında iş değiştirmek, yeni çalışanların gelirlerini artırmalarının ve böylece daha yüksek yaşam boyu kazançlara giden yola girmelerinin yollarından biri oldu. Tarihsel olarak çalışanlar, en hızlı reel ücret artışlarını 35 yaşına gelmeden önce görüyor; kazançlar 45 yaşına kadar yavaşlayarak artıyor ve sonrasında reel ücretler büyük ölçüde sabit kalıyor.

"Gençler açısından durum farklı"

Mevcut durum, Z kuşağı çalışanlarına özellikle acımasız gelebilir çünkü yakın geçmişte gördükleri dönem bunun tam tersiydi. Büyük bordro şirketlerinden birinin iştiraki olan ADP Research’ün baş ekonomisti Nela Richardson, “Eğer Büyük İstifa döneminde iş gücü piyasasına giren ve kendisinden üç ya da dört yaş büyük bir kardeşleri varsa, şu anda o ağabeyleri ya da ablalarından tamamen farklı bir deneyim yaşıyorlar. İş gücü piyasası sağlam ama gençler açısından durum farklı" dedi. 

Hayalet ilanlar ve iş aramanın maliyeti

İşverenler geri adım atmaya da niyetli görünmüyor. Richardson’a göre iş değiştirme, çalışanların enflasyonun önünde kalabilmek için bunu bir araç olarak kullandıkları enflasyon dönemlerinde genellikle artıyor. Ancak bu yıl, İran savaşı kaynaklı enflasyon yükselişi sırasında böyle bir durum yaşanmadı. Bunun nedeni durgun iş piyasası ve işverenlerin maaşları mevcut seviyelerde tutma konusundaki kararlılığı.

Pandeminden sonra bugün iş gücü piyasası daha normal bir durumuna döndüğü için işverenlerin iş değiştiren çalışanları cezbetmek için prim sunmasına ya da insanların iş değiştirmesini engellemek için büyük zamlar vermesine gerek kalmadı. İşe alımların düşük olduğu bu piyasada, hayalet iş ilanları (işverenlerin aslında doldurmayı planlamadığı açık pozisyon ilanları) artarken ve özgeçmişler yapay zeka tarafından incelenirken, iş aramanın zahmeti elde edilecek ödüle değmeyebilir. Richardson, “Genel olarak prim çok küçük ve iş değiştirmek için iş aramanın maliyeti de azımsanacak bir şey değil" ifadeleriin kullandı.

Çalışanları mevcut işlerinde tutan bir diğer unsur da şu: İşe alımlar bu kadar yavaşken, işsiz kalanlar. İster kendi istekleriyle işten ayrılmış ister kovulmuş olsunlar yeni iş bulmak için daha uzun süre bekliyor. ABD'de eylül ayı itibarıyla işsizlerin yüzde 44’ü 15 hafta veya daha uzun süredir işsizdi. 
 

Otomotiv hisselerinde sert satış

Avrupa otomotiv ve otomotiv parçası şirketlerinin hisseleri günün en fazla kayıp yaşayan grupları arasında yer aldı. Sektör endeksi yüzde 3,4 geriledi.

Volkswagen hisseleri yüzde 5,6 değer kaybederek Eylül 2025'ten bu yana en sert günlük düşüşünü yaşadı. Şirketin finansal görünümünü aşağı yönlü revize etmesi satış baskısının artmasına neden oldu.

Volkswagen, lüks spor otomobil üreticisi Porsche'deki payına ilişkin gelişmelerin yanı sıra işten çıkarmalar için ayrılan karşılıklar ve Çin'deki zayıf piyasa koşullarının etkisiyle toplam 10 milyar euro tutarında tek seferlik kalem öngördü.

Porsche hisseleri de günü yüzde 4,9 kayıpla tamamladı.

Telekom sektöründe Nisan 2025'ten bu yana en sert düşüş

Telekomünikasyon şirketlerinde de güçlü satışlar görüldü. Sektör endeksi yüzde 3,3 düşerek Nisan 2025'ten bu yana en sert günlük kaybını kaydetti.

Airtel Africa hisseleri yüzde 11,3 geriledi. Şirketin Londra'da planlanan Airtel Money halka arzının kapsamını daraltmayı değerlendirdiğine ilişkin haberler, hisselerdeki satışları hızlandırdı. Airtel Africa böylece STOXX 600'de günün en fazla değer kaybeden şirketi oldu.

Orange hisseleri de Morgan Stanley'nin Fransız telekom şirketine ilişkin tavsiyesini "ağırlık azalt" seviyesine çekmesinin ardından yüzde 5,8 düştü.

Nestle hisseleri de geriledi

Gıda ve içecek şirketleri de Avrupa piyasalarındaki satışlardan etkilendi. Sektör endeksi yüzde 1,9 geriledi.

Nestle hisseleri, Rusya'nın şirketin ülkedeki varlıklarının kontrolünü ele geçirmesinin ardından yüzde 2,6 değer kaybetti.

Enerji hisseleri ise petrol fiyatlarının önceki kayıplarının bir bölümünü geri almasına rağmen günü yüzde 0,7 düşüşle tamamladı. Sektörün haftalık kaybı yüzde 0,5 oldu.

Petrol ve faiz beklentileri izleniyor

Piyasalarda petrol arzına ilişkin gelişmeler ile Orta Doğu'daki çatışmanın daha geniş bir bölgeye yayılma ihtimali yakından takip edildi. Suudi Arabistan'ın petrol arzına ilişkin gelişmeler de yatırımcıların odağında kaldı.

Tahvil piyasasındaki satışların yavaşlaması ve petrol fiyatlarındaki gerileme hafta genelinde risk iştahını destekledi. Ancak ABD Merkez Bankası'nın faiz artırması ve İngiltere Merkez Bankası'nın faizleri sabit tutarken İran'daki savaşın uzaması durumunda yeni faiz artışlarının gerekebileceği yönündeki değerlendirmeleri, enflasyon risklerinin piyasalar açısından önemini koruduğuna işaret etti.

Capital.com kıdemli piyasa analisti Daniela Hathorn, yatırımcıların gelecek hafta bu ay gerçekleştirilen faiz artışlarının enerji kaynaklı enflasyon şokuna karşı geçici bir önlem mi yoksa daha uzun süreli küresel sıkılaştırma döneminin başlangıcı mı olduğunu değerlendireceğini belirtti.

Hathorn, tahvil getirilerinin istikrar kazanması ve petrol fiyatlarının düşüşünü sürdürmesi halinde hisse piyasalarında bir miktar toparlanma görülebileceğini söyledi.

Sağlık ve sigorta haftanın öne çıkanları oldu

Hafta genelinde Avrupa'da sektörler arasında performans farkları da dikkat çekti. Sağlık sektörü haftanın en güçlü performansını gösterirken, sigorta sektörü de üst sıralarda yer aldı. Bankacılık ve otomotiv ise haftanın en fazla değer kaybeden sektörleri arasında bulundu.

Yatırımcılar ayrıca ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping arasında gelecek hafta yapılması planlanan görüşmeye ilişkin gelişmeleri de takip ediyor.

Şirketler tarafında ise Polonya'nın en büyük moda perakendecisi LPP'nin hisseleri yüzde 8 yükseldi. Şirketin ikinci çeyrek net karının yüzde 64 arttığını açıklaması hisselerde alımları destekledi.

Verilere göre, bilgisayar sistemlerinin metin, görüntü ve ses gibi farklı veri türlerini işleyerek yeni içerikler oluşturmasını sağlayan üretken yapay zekayı kullandığını belirten bireylerin toplam oranı 2025'te yüzde 19,2 seviyesindeyken, 2026'da yüzde 37,6'ya çıktı.

Yaşlılarda yapay zeka kullanımı hızlandı

Yapay zeka kullanımındaki en dikkat çekici değişimlerden biri 65-74 yaş grubunda görüldü.

Bu yaş grubunda yapay zeka kullananların oranı 2025'te yüzde 1,7 iken, 2026'da yüzde 5,1'e yükseldi. Böylece 65-74 yaş grubunda yapay zeka kullanan bireylerin oranı bir yılda yaklaşık üç kat arttı.

Cinsiyet bazında bakıldığında da belirgin bir yükseliş yaşandı. 65-74 yaş grubundaki erkeklerde yapay zeka kullanımı yüzde 2'den yüzde 5,3'e çıkarken, kadınlarda yüzde 1,2'den yüzde 4,9'a yükseldi.

Kadınlarda görülen artış, geçen yıla kıyasla yaklaşık dört katlık yükselişe işaret etti.

Gençlerde kullanım oranı yüzde 65’e yaklaştı

Yapay zeka kullanımının en yüksek olduğu yaş grubu ise 16-24 yaş aralığı oldu.

Bu grupta yapay zeka kullanan bireylerin oranı 2025'te yüzde 39,4 iken, 2026'da yüzde 64,9'a yükseldi. Böylece 16-24 yaş grubunda her üç kişiden yaklaşık ikisi yapay zeka kullandığını belirtti.

25-34 yaş grubunda da benzer bir yükseliş görüldü. Bu yaş grubunda yapay zeka kullanım oranı yüzde 30'dan yüzde 55,7'ye çıktı.

Yaş ilerledikçe kullanım oranı düşmesine rağmen, tüm gruplarda geçen yıla göre belirgin artış kaydedildi.

Tüm yaş gruplarında artış görüldü

35-44 yaş grubunda yapay zeka kullananların oranı yüzde 15,5'ten yüzde 38,1'e yükseldi.

45-54 yaş grubunda kullanım oranı yüzde 7,1'den yüzde 20,6'ya çıkarken, 55-64 yaş grubunda yüzde 3,1 olan oran yüzde 10,6'ya ulaştı.

Böylece 2026'da yapay zeka kullanımında en yüksek oran 16-24 yaş grubunda görülürken, en hızlı artışlardan biri 65-74 yaş grubunda gerçekleşti.

Fenerbahçe Futbol AŞ hisseleri yüzde 21,3, Trabzonspor Sportif Yatırım ve Futbol İşletmeciliği hisseleri yüzde 12,1, Beşiktaş Futbol Yatırımları Sanayi ve Ticaret AŞ hisseleri ise yüzde 4,8 geriledi.

Avrupa performansı ve sponsorluklar etkili

Spor şirketlerinin borsadaki performansında, kulüplerin Avrupa kupalarındaki sonuçlarının yanı sıra Süper Lig'deki sportif başarıları ve sponsorluk anlaşmaları da belirleyici oldu.

Analistler, kulüplerin saha içindeki performanslarının yanı sıra finansal gelirlerini etkileyen ticari anlaşmaların da hisse fiyatlarına yansıdığını belirtiyor.

İlk iki çeyrekte farklı tablo

Spor hisselerinde yılın ilk yarısında ise üçüncü çeyrekten farklı bir görünüm ortaya çıktı.

Spor endeksi yılın ilk çeyreğinde yüzde 16 gerilerken, Fenerbahçe hisseleri yüzde 24,3, Trabzonspor yüzde 14, Beşiktaş yüzde 11 ve Galatasaray yüzde 9,5 değer kaybetti.

İkinci çeyrekte spor endeksi yüzde 5,3 yükseldi. Bu dönemde Beşiktaş hisseleri yüzde 14,5, Fenerbahçe hisseleri yüzde 14,3 arttı. Galatasaray hisseleri yüzde 2,9, Trabzonspor hisseleri ise yüzde 1 geriledi.

En yüksek piyasa değeri Fenerbahçe'de

Borsa İstanbul'da işlem gören dört spor şirketi arasında eylül ayı sonunda en yüksek piyasa değerine sahip kulüp Fenerbahçe oldu.

Fenerbahçe'nin piyasa değeri 14,6 milyar liraya ulaşırken, Galatasaray 10,7 milyar lira ile ikinci sırada yer aldı. Beşiktaş'ın piyasa değeri 6,9 milyar lira, Trabzonspor'un piyasa değeri ise 6 milyar lira oldu.

Üçüncü çeyrekte hisselerin kapanış fiyatları, değişimleri ve eylül sonu piyasa değerleri şöyle:

Karadeniz kıyısında yükselen tesisleri, limanı ve özellikle Osman Gazi yüzer üretim platformunu yerinde görünce düşündüm: Bütün eksiklerine ve cevap bekleyen sorulara rağmen Filyos, Türkiye’nin son yıllardaki önemli başarı hikâyelerinden biri.

Çünkü mesele yalnızca gaz bulmak değil. O gazı Karadeniz’in 2 bin metreyi aşan derinliklerinden çıkarmak, işlemek, yüzlerce kilometrelik denizaltı sistemiyle karaya ulaştırmak ve bunu giderek kendi teknik kapasitenizi geliştirerek yapmak.

Zohr’dan Filyos’a

Filyos bana ister istemez Mısır’ın Zohr sahasını hatırlatıyor.

Eni, Zohr’u 2015’te keşfetti; saha 2017 sonunda üretime geçti. Yani keşiften üretime olağanüstü kısa sürede geçildi. BP ve Rus Rosneft de daha sonra projeye ortak oldular.

Türkiye ise Sakarya Gaz Sahası’ndaki büyük keşfi 2020’de açıkladı ve ilk gazı 2023’te sisteme verdi.

İki model birbirinden farklı. Zohr uluslararası enerji devlerinin sermaye, teknoloji ve risk paylaşımıyla geliştirildi. Türkiye ise Sakarya projesini TPAO öncülüğünde kendi bilançosu ve kamu kaynaklarıyla yürüttü.

Elbette “tamamen yerli” demek doğru olmaz.

Schlumberger — bugünkü adıyla SLB — başta olmak üzere uluslararası petrol servis, mühendislik, denizaltı ekipmanı ve teknoloji şirketlerinden önemli ölçüde hizmet ve ekipman satın alındı. Subsea 7 ve Saipem gibi uluslararası şirketler de Sakarya geliştirmesinin çeşitli aşamalarında yer aldı.

Bunlar ucuz hizmetler değil. Derin deniz petrol ve gaz endüstrisinin faturası ağırdır.

Ama faturanın karşılığında yalnızca gaz satın alınmadı; know-how ve kapasite de kazanıldı.

Türkiye artık denize başka türlü bakıyor

Türkiye bugün kendi sismik araştırma ve derin deniz sondaj filosuna sahip.

Barbaros Hayreddin Paşa ve Oruç Reis gibi sismik araştırma gemilerinin ardından Fatih, Yavuz, Kanuni ve Abdülhamid Han sondaj gemileri geldi. Oruç Reis Somali açıklarında da görev yaptı. Filoya yeni gemiler de ekleniyor.

Şimdi Osman Gazi ile başka bir aşamaya geçiyoruz: yalnızca arayan ve sondaj yapan değil, denizde üretip işleyebilen bir Türkiye.

Sakarya’da bugün yaklaşık 9,5 milyon metreküp/gün üretim var. İkinci fazla bunun yaklaşık 20 milyon metreküpe, 2028 civarında üçüncü fazla 40–45 milyon metreküpe yükselmesi hedefleniyor.

Bu son rakam yılda yaklaşık 16 milyar metreküp gaz demek.

Türkiye ölçeğinde artık küçük bir miktar değil.

Peki kaça mal oldu?

Bence Filyos hikâyesinin eksik tarafı burada başlıyor.

Bu büyük yatırımın toplam maliyeti nedir? Sondaj gemilerinin, sismik gemilerin, Filyos tesislerinin, denizaltı altyapısının ve Osman Gazi’nin toplam faturası ne oldu? Uluslararası servis şirketlerine ne kadar ödendi? Bir metreküp Karadeniz gazının gerçek üretim maliyeti nedir?

Daha ucuza yapılabilir miydi?

Bunları sormak projeyi küçümsemek değildir.

Tam tersine, böylesine önemli bir milli yatırımın başarısını daha inandırıcı hale getirir.

Ortada yanlış harcama olduğuna dair peşin hüküm kurmak için neden görmüyorum. Fakat kamu kaynaklarıyla gerçekleştirilen milyarlarca dolarlık yatırımlarda mümkün olan en yüksek mali şeffaflığın sağlanması gerekir.

Bunlar milli güvenlik sırrı olmak zorunda değil.

Gabar ve Diyarbakır da eklenirse

Aynı yaklaşım karadaki petrol ve gaz aramalarında da geçerli.

Gabar’daki üretim sürdürülebilir biçimde büyür, Diyarbakır ve diğer yeni arama alanlarında açıklanan potansiyel ticari rezerve dönüşürse Türkiye’nin enerji denkleminde önemli bir değişim ortaya çıkabilir.

Türkiye hâlâ büyük bir enerji ithalatçısı olacaktır. Fakat kendi petrol ve gazının yüzde 10’unu, 20’sini, hatta daha fazlasını üretmenin ekonomik olduğu kadar jeopolitik değeri vardır.

Özellikle bugün enerji yollarının savaşlar, yaptırımlar ve büyük güç rekabetiyle iç içe geçtiği bir dünyada.

Bir de güvenlik meselesi var

Filyos’un bundan sonraki sınavlarından biri de fiziksel ve siber güvenlik olacak.

Ukrayna savaşından Kızıldeniz’e kadar gördük: enerji altyapısı artık savaşların arka cephesi değil, doğrudan hedefi.

Dronlar, deniz araçları, sabotaj ve siber saldırılar milyarlarca dolarlık tesisleri kısa sürede devre dışı bırakabiliyor.

Bu nedenle kuyuların, boru hatlarının, platformların, Filyos tesislerinin ve dijital kontrol sistemlerinin korunması yatırımın ayrılmaz parçası olmak zorunda.

Filyos’u gezerken vardığım sonuç şu oldu:

Bu gerçekten bir başarı hikâyesi.

Ama başarıyı daha güçlü kılmanın yolu yalnızca yeni üretim rekorları açıklamak değil; ne kadar yatırım yaptığımızı, gazı hangi maliyetle ürettiğimizi ve bu dev altyapıyı nasıl koruyacağımızı da kamuoyuyla mümkün olduğunca açık paylaşmaktır.

Çünkü şeffaflık başarıyı küçültmez.

Tam tersine, ona güven kazandırır.

Kamu bankaları ile özel bankalar ayrışıyor

BBVA Research’e göre kamu bankalarında kredi büyümesi özel bankalara kıyasla daha güçlü seyrediyor. İki banka grubu arasındaki farkın eylül ayında belirginleştiği ve ayrışmanın kredi alt segmentlerinin tamamına yayıldığı kaydedildi.

Kurum, temel senaryosunda kredi büyümesine yönelik sınırların 2027 boyunca uygulanmaya devam edeceğini öngördü. Destekli kredi programlarının yanı sıra özellikle ticari kredilerde büyümeyi sınırlayan yeni düzenlemelerin de gündeme gelebileceği belirtildi.

Dolarizasyon düşük seviyede

Bankacılık sektöründe dolarizasyonun düşük seviyelerde kalmaya devam ettiği ifade edildi. Kamu bankalarında yabancı para mevduatların payının yüzde 35'in altına indiği belirtildi.

Raporda, döviz kurunun dezenflasyon sürecindeki temel çıpalardan biri olmayı sürdürdüğü değerlendirilirken, TL mevduata ilişkin düzenlemeler ve yüksek reel faizlerin TL talebini ve kur istikrarını destekleyen tamponlar olarak öne çıktığı kaydedildi.

Kârlılıkta toparlanma sınırlı

Bankaların kârlılığı üzerindeki baskının sürdüğü ancak bozulma hızında yavaşlama görüldüğü belirtildi. Mevduat bankalarının net kârı, temmuz ayında yaşanan düşüşün ardından ağustosta aylık bazda yüzde 18 arttı. Bununla birlikte kümülatif özkaynak kârlılığı yüzde 23'e geriledi.

Özel bankalarda net faiz gelirlerinin kârlılığa katkısındaki iyileşmenin devam ettiği, buna karşın alım-satım işlemlerinden elde edilen sonuçların sektör genelindeki kârlılığı sınırladığı ifade edildi.

TL cinsi fonlama maliyetlerindeki olası düşüşün bankaların net faiz marjlarını destekleyebileceği öngörülürken, kredi büyümesindeki yavaşlama ve yükselen maliyetlerin özkaynak kârlılığındaki toparlanmayı baskılayabileceği belirtildi.

Takipteki kredilerde artış riski

Raporda, aktif kalitesindeki bozulmanın özellikle tüketici kredileri kaynaklı olmak üzere kademeli şekilde devam ettiği değerlendirmesi yapıldı. Toplam takipteki kredi oranı tarihsel olarak düşük seviyelerini korusa da ihtiyaç kredilerindeki takip oranının yakından izlenmesi gerektiği vurgulandı.

BBVA Research, önümüzdeki dönemde takipteki kredi oranı ve risk maliyetinde yükseliş bekliyor. Hanehalkı bilançolarındaki baskının yanı sıra yatırım fonlarıyla bağlantılı son kayıpların da aktif kalitesi açısından ek yukarı yönlü risk oluşturduğu belirtildi.

Sözleşmesini bu ay yenileyecek konut ve iş yeri kiracılarına bu oranın üzerinde zam yapılamayacak. Yüzde 25'lik sınırın 2 Temmuz 2024'te kalkmasıyla güncel TÜFE oranları yasal tavan kabul ediliyor.

Kademeli düşüş devam ediyor

Açıklanan ekim ayı verisiyle birlikte kira zam tavanındaki düşüş sürdü. Kira artış oranı eylül ayında yüzde 31,79 olarak uygulanmıştı.

Yaz aylarında ise bu oran düzenli olarak geriledi. Kira zammı ağustos ayında yüzde 31,90, temmuz ayında yüzde 32,03 ve haziran ayında yüzde 32,24 seviyesindeydi.

Kira artış oranı nasıl hesaplanır?

Kira zammı hesaplanırken mevcut kira bedeli ile açıklanan 12 aylık TÜFE ortalaması çarpılıyor. Ortaya çıkan bu sonuç 100'e bölünerek aylık net zam miktarı bulunuyor.

Hesaplanan zam tutarı mevcut kira bedeline eklenerek yeni kiranın son hali elde ediliyor. Mülk sahipleri yasal olarak bu hesaplamanın üzerinde bir zam oranı uygulayamıyor.

Güncel piyasa verilerine göre tam altın 43 bin 719 liradan işlem görüyor. Ziynet altını ise 42 bin 797 lira seviyesinde bulunuyor. Küresel piyasalarda altının onsu 4 bin 138 dolar seviyesinde dengeleniyor.

ABD'de eylül ayında tarım dışı istihdam sadece 29 bin artış göstererek beklentilerin çok altında kaldı. Bu veri, ABD Merkez Bankasının (Fed) borçlanma maliyetlerini artırma baskısını hafifletti. Piyasalar, ekim ayında bir faiz artırımı ihtimalini yüzde 70 seviyesinden yüzde 20 civarına düşürdü.

Gözler Fed tutanaklarında

Bu hafta Fed’in üç yıl aradan sonra ilk kez faiz artırımına gittiği eylül toplantısına ilişkin tutanaklar yayımlanacak. Tutanakların, para politikasının izleyeceği yöne ilişkin önemli ipuçları vermesi bekleniyor. Piyasalar, tutanaklardan gelecek mesajların varlık fiyatları üzerinde belirleyici olacağını öngörüyor.

Yurt içinde ise eylül ayı enflasyon verileri yatırımcıların odağında yer alıyor. Ekonomistler eylül ayında tüketici enflasyonunun yüzde 2,18 artmasını tahmin ediyor. Yıllık enflasyonun ise yüzde 31,51'den yüzde 30,16'ya gerilemesi bekleniyor. Küresel piyasalarda ayrıca Euro Bölgesi üretici enflasyonu ve PMI verileri takip edilecek.

Tahvil faizleri altını baskılıyor

KCM Trade Baş Piyasa Analisti Tim Waterer, istihdam verilerinin faiz beklentilerini zayıflattığını belirterek, "Zayıf iş gücü piyasası verileri, ekim ayındaki Fed faiz artırımı beklentilerini azalttı ve bu da altına bir miktar destek sağlıyor. Ancak piyasa, ekim ayında bir duraklama olsa bile Fed'in daha geniş faiz artırım döngüsünü sağlam olarak değerlendiriyor." dedi. Waterer, Ortadoğu'daki gelişmelerin petrol fiyatları ve enflasyon üzerinden altın için önemli olmaya devam edeceğini sözlerine ekledi.

Motilal Oswal Financial Services Emtia Analisti Manav Modi ise yüksek tahvil faizlerinin etkisine dikkat çekti. Modi, "Kalıcı enflasyon, mali endişeler ve yoğun hükümet borçlanması tahvillere baskı yapmaya devam ederken, 10 yıllık getiri yüzde 5,2 civarında tutunduğu için altının toparlanması yüksek Hazine getirileri tarafından kısıtlanmaya devam ediyor." değerlendirmesini yaptı. Güçlenen doların da altın için bir diğer ters rüzgar olduğu ifade ediliyor.

Pasifik Eurasia Lojistik Dış Ticaret (PASEU) payındaki kredili işlem yasağı da bugün itibarıyla kalkacak.

Kardemir Karabük Demir Çelik (B) (KRDMB), Odine Solutions Teknoloji (ODINE), Girişim Elektrik Sanayi Taahhüt ve Ticaret (GESAN), LDR Turizm (LIDER), Europower Enerji ve Otomasyon Teknolojileri (EUPWR), Dagi Giyim (DAGI) ve Martı Otel İşletmeleri (MARTI) hisselerindeki tedbirler de sona erecek.

9 hisse tedbirsiz işlem görecek

Böylece VBTS kapsamında işlem kısıtlaması bulunan toplam 9 hisse, 5 Ekim'den itibaren söz konusu tedbirler olmadan Borsa İstanbul'da işlem görebilecek.

Tedbirlerin sona ermesiyle birlikte hisselerde kredili işlem, brüt takas ve emir paketi gibi daha önce uygulanan kısıtlamaların ilgili pay bazında kaldırılması bekleniyor.

Enflasyon, bir önceki yılın aralık ayına göre yüzde 24,32 artış gösterdi. Bir önceki yılın aynı ayına göre artış yüzde 29,73 olurken, on iki aylık ortalamalara göre yüzde 31,49 oranında yükseliş kaydedildi.

En yüksek yıllık artış konut grubunda

En yüksek ağırlığa sahip üç ana harcama grubunun yıllık değişimleri de paylaşıldı. Yıllık bazda en yüksek fiyat artışı yüzde 39,99 ile konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlarda yaşandı. Bu grubu yüzde 35,10 artışla ulaştırma takip etti.

Gıda ve alkolsüz içeceklerdeki yıllık artış ise yüzde 27,62 seviyesinde gerçekleşti. İlgili ana harcama gruplarının yıllık değişime olan katkıları gıda ve alkolsüz içeceklerde 6,73 yüzde puan oldu. Ulaştırmada bu katkı 5,96, konut ve enerji grubunda ise 4,84 yüzde puan olarak hesaplandı.

Gıda fiyatlarında aylık düşüş yaşandı

Ana harcama gruplarının aylık değişimlerine bakıldığında ulaştırma grubu öne çıktı. Ulaştırmada eylül ayında yüzde 2,79 oranında artış gerçekleşti. Konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlar grubunda aylık artış yüzde 2,71 oldu.

Gıda ve alkolsüz içecekler grubunda ise eylül ayında yüzde 0,20 oranında azalış görüldü. İlgili ana grupların aylık değişime olan katkıları ulaştırmada 0,49 ve konutta 0,33 yüzde puan oldu. Gıda ve alkolsüz içecekler grubunun enflasyona aylık katkısı eksi 0,05 yüzde puan olarak kaydedildi.

Endekste kapsanan 174 alt sınıfın fiyat değişimleri de belli oldu. 2026 yılı eylül ayı itibarıyla 35 alt sınıfın endeksinde düşüş gerçekleşirken, 6 alt sınıfın endeksinde değişim olmadı. Kalan 133 alt sınıfın endeksinde ise artış kaydedildi.

Bakan Şimşek'ten enflasyon değerlendirmesi

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek sosyal medya hesabından enflasyon rakamlarını değerlendirdi. Şimşek yıllık enflasyonun 57 ay sonra yüzde 30'un altına indiğini vurguladı.

Şimşek açıklamasında şu ifadeleri kullandı: "Dezenflasyon ulaştırma hariç genele yayılıyor.

Eylül ayında gıda enflasyonu geçtiğimiz yılın aynı dönemine göre 8,4 puan azalarak yıllık yüzde 27,6 oldu.

Kural bazlı düzenlemelerimizin de katkısıyla eğitim enflasyonu yıllık 17,5 puan düşerek yüzde 48,6 gerçekleşti. 

Geçen yılın aynı ayına göre 27,8 puan gerileyen yıllık kira enflasyonu yüzde 41,3’e indi. Öncü göstergeler, kira enflasyonundaki düşüşün süreceğine işaret ediyor.

Son dönemde yeniden yükselen petrol fiyatlarının enflasyon üzerindeki etkisini sınırlamak için mazottan sonra benzinde de eşel mobil uygulamasından kademeli olarak çıkıyoruz. Merkez Bankamız savaş olmasaydı enflasyonun bu yıl 7 puan daha düşük olacağını hesaplıyor.

Konut ve gıda arzını artırmaya yönelik politikalarımıza devam ediyoruz. 2027 yılında başta kira ve eğitim olmak üzere hizmet enflasyonunda ataletin azalması ve emtia fiyat artış etkilerinin zayıflaması enflasyondaki düşüşe katkı sağlayacaktır."

Özel kapsamlı gösterge yüzde 29 arttı

Özel kapsamlı TÜFE göstergesi (B) verilerindeki yükseliş de sürdü. İşlenmemiş gıda ürünleri, enerji, alkollü içkiler ve tütün ile altın hariç enflasyon eylül ayında aylık yüzde 2,01 arttı.

Bu özel göstergedeki yıllık artış yüzde 29,00 seviyesine ulaştı. Özel kapsamlı gösterge bir önceki yılın aralık ayına göre yüzde 23,40 ve on iki aylık ortalamalara göre yüzde 30,80 oranında artış gösterdi.

G7'nin rezerv kararı fiyatları baskıladı

G7 ülkeleri, cuma günü acil durum rezervlerinden 100 milyon varil ham petrol ve dizelin piyasaya sürülmesi konusunda anlaşmaya vardı. Karar, ABD Başkanı Donald Trump'ın baskısının ardından enerji ihracatına yönelik yeni kısıtlamalardan kaçınılacağı yönündeki taahhütle birlikte arz endişelerini hafifletti.

Sevkiyat verileri de Orta Doğu'dan petrol akışının yeniden güçlendiğine işaret etti. Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemilere yönelik saldırılara rağmen bölgeden yapılan ham petrol ihracatı, eylül ayının son haftasında dört gün savaş öncesindeki seviyelerin üzerinde gerçekleşti.

KCM Trade Başanalisti Tim Waterer, G7'nin stratejik rezervleri kullanma kararının kısa vadeli arz endişelerinin petrol fiyatları üzerindeki etkisini sınırladığını belirtti. Waterer, Suudi Arabistan'ın petrol ihracatının da daha yüksek maliyetli ve daha verimsiz güzergahlara rağmen savaş öncesi seviyelere yaklaşmasının fiyatlar üzerindeki baskıyı artırdığını ifade etti.

Körfez'deki saldırı riski sürüyor

Buna karşın Körfez'deki enerji altyapısına yönelik tehditler devam ediyor. Husiler, Yemen'de Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyonun düzenlediği hava ve füze saldırılarına karşılık olarak Riyad ve Khurais'teki Saudi Aramco tesislerine balistik füze ve insansız hava araçlarıyla saldırı düzenlediklerini açıkladı. Suudi Arabistan yönetimi ise söz konusu saldırılara ilişkin doğrulama yapmadı.

Suudi Arabistan destekli ve uluslararası alanda tanınan Yemen hükümeti, pazar günü İran destekli Husilerin kontrolündeki bölgeleri geri almak amacıyla kapsamlı bir askeri operasyon başlattığını duyurdu.

Aramco Asya fiyatlarını düşürdü

Suudi Arabistan'ın milli petrol şirketi Aramco da Asya pazarına yönelik kasım ayı ham petrol fiyatlarını beklentilerin aksine düşürdü. Şirketin fiyat indirimi, Asya için satış fiyatlarını yaklaşık altı yılın en düşük seviyesine çekti.

ING analistleri, devam eden jeopolitik gerilim ve Körfez'deki ticari gemilere yönelik saldırıların artması nedeniyle Brent petrolün varil başına 100 doların üzerinde kalmayı sürdürdüğünü belirtti.

OPEC+ üretim planları belirsizleşti

İran savaşı, Orta Doğu'da petrol üretim kapasitesini artırmaya yönelik projeleri de sekteye uğratırken, bölgenin gelecekteki üretim potansiyeline ilişkin belirsizlikleri artırdı.

OPEC+ üyeleri, 2027 yılı petrol üretim kotalarına ilişkin değerlendirmeyi de erteledi. Konuya yakın iki kaynak, erteleme kararının bölgedeki son gelişmelerin ardından alındığını aktardı.

Avrupa'da ise Ukrayna'nın Rusya'nın petrol rafinerilerine yönelik saldırılarını artırması bekleniyor. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Reuters'a verdiği röportajda Rus petrol rafinerilerine yönelik saldırıların yoğunlaştırılacağını söyledi.

Oysa Forbes’a göre bunlar henüz yeni bir sanayi devrimine dönüşebilecek sürecin daha ilk aşamaları. Goldman Sachs ekonomistlerine göre ABD’nin yapay zeka yatırımları, bu yıl GSYİH’nin yüzde 1,8’inden 2028’de yüzde 2,8’ine yükselecek. Bu, ekonominin yaklaşık olarak federal savunma bütçesine ayrılan payıyla aynı büyüklükte.

Demiryolu patlaması, 1880 ile 1890 yılları arasında ABD’nin GSYİH’sinin yaklaşık yüzde 2,4’üne denk geliyordu. Yapay zeka harcamaları Goldman Sachs’ın öngördüğü yüzde 2,8’lik GSYİH payına ulaşırsa, ekonomik etkisi bakımından gelecek yıl demiryolu patlamasını geride bırakacak ve bu bile ihtiyatlı bir tahmin olabilir. Kolombiya Üniversitesi ekonomisti Stijn van Nieuwerburgh’un yakın tarihli bir çalışması, bu oranın 2032’de GSYİH’nin yüzde 3,6’sına kadar çıkabileceğini öne sürüyor.

Onlarca yeni milyarder yaratıyor

Yapay zeka patlaması da onlarca yeni milyarder yaratıyor ve teknoloji devlerinin servetlerini baş döndürücü seviyelere taşıyor. Elon Musk, SpaceX’in halka arzının ardından kısa süreliğine trilyoner oldu. Şirket, adına rağmen roketlerden çok daha fazla parayı yapay zekaya harcıyor. Bugün ABD’nin en zengin 30 kişisinden 11’inin serveti, yapay zeka ekonomisinin merkezinde yer alan şirketlere dayanıyor. Bunlar arasında Jensen Huang ile Google’ın Larry Page ve Sergey Brin’i de bulunuyor.

Bu yapılanma aynı zamanda finansmanı sağlamak için devasa miktarda borca dayanıyor. Kredi istihbaratı platformu Atrium’a göre veri merkezi geliştiricileri şimdiden en az 1,3 trilyon dolar borç topladı. Atrium’un CEO’su ve kurucu ortağı Ryan Alfred, “İşler filizlenmeden öldüğünde kim para kaybeder?” diye sordu ve veri merkezi yatırımlarının 10 trilyon dolara kadar büyüyebileceğine ilişkin projeksiyonlar gördüğünü ekledi.

Şirketler kiraladıkları veya inşa ettikleri veri merkezi kapasitesine artık ihtiyaç duymadıklarını ya da bu kapasite için gereken kaynaklara sahip olmadıklarını fark ederlerse, küçük değişikliklerin bile zincirleme etkileri olabilir. Kolombiya’dan van Nieuwerburgh, “Bu kadar fazla borç varken değerlerde büyük bir şoka ihtiyacınız yok. Yüzde 10’luk bir düşüş özsermayeyi tamamen siler ve borcu da riske atmaya başlar” dedi.

İnşa maliyeti yaklaşık 500 milyon dolar

Yapay zeka şirketleri ve geliştiriciler, giderek büyüyen, daha fazla enerji tüketen ve daha pahalı hale gelen veri merkezlerinin maliyetini karşılamak için sürekli olarak yeni nakit bulmak zorunda. Ancak bu maliyet tahminleri bile büyük ölçüde farklılık gösteriyor. Oracle ve CoreWeave gibi şirketler için milyarlarca dolarlık veri merkezleri inşa eden ekiplerin bir parçası olan inşaat devi Clayco’ya göre tipik bir 40 megavatlık veri merkezinin inşa maliyeti yaklaşık 500 milyon dolar.

Bu maliyetin yarısı gelişmiş GPU çipleri ve diğer BT ekipmanlarının satın alınmasına gidiyor. Enerji, elektrik ve su altyapısı — beton, çelik, bakır, soğutma sistemleri ve türbinler dahil — ise maliyetin yüzde 35’ini daha oluşturuyor. Süregelen işletme maliyetleri açısından en büyük kalemler elektrik ve su. Bu büyüklükte yeni bir veri merkezi günde yaklaşık 227 bin litre su kullanıyor.

Clayco gibi şirketler bu talepten büyük kazanç sağlıyor. Veri merkezi inşaatının bu yıl şirketin yaklaşık 12 milyar dolarlık gelirinin yüzde 75’ini oluşturması bekleniyor ve bu durum şirketin kurucusu Bob Clark’ın servetini 7 milyar dolara taşıyor. Ancak bu konuda tek örnek o değil. New York’taki Hudson Yards’ı geliştiren Related Companies gibi büyük geliştiriciler de 55 milyar dolar değerindeki veri merkezi projeleriyle bu alana giriyor. Bu projeler, şirketin milyarder kurucusu Stephen Ross ile başkanı Bruce Beal Jr.’ın net servetlerinin artmasına da katkıda bulunuyor.

Daha geniş ölçekte McKinsey & Company, veri merkezlerinin maliyetinin yaklaşık üçte ikisinin GPU sunucuları ve veri depolama sistemlerinden kaynaklandığını tahmin ediyor. Küresel ölçekte bu, 2030’a kadar 4,4 trilyon dolarlık bir harcama anlamına geliyor. Şirket, elektrik ve mekanik ekipmanlar, enerji üretimi ve ağ altyapısı için 1,3 trilyon dolar; işgücü, gayrimenkul inşaatı ve arazi edinimi için ise ek olarak 1 trilyon dolar harcanacağını tahmin ediyor.

Trilyonlarca dolarlık arazi, çimento, elektrik ve su harcamalarının ölçeğini gözümüzde canlandırmak zor. 2024 itibarıyla veri merkezleri, Ohio eyaletinin tamamından daha fazla elektrik tüketiyordu. 2030’a gelindiğinde, bugün Teksas’ın kullandığı miktar kadar enerjiye ihtiyaç duymaları bekleniyor. Gelecek dört yıl içinde 457 teravat-saat daha elektrik tüketebilirler. Bu Kaliforniya’ya yaklaşık iki yıl boyunca enerji sağlamaya yetecek kadar elektrik demek.

Yatırımcıların daha riskli varlıklardaki pozisyonlarını azaltarak nakit ağırlığını artırması, doların da güçlenmesine destek verdi. Bloomberg Dolar Endeksi, eylül ayında gördüğü düşük seviyeden bu yana yaklaşık yüzde 3 yükseldi.

Tahvil getirileri ve jeopolitik riskler öne çıkıyor

Dolardaki yükselişe, tahvil getirilerindeki artış da eşlik etti. İran kaynaklı gerilimlerin enflasyon üzerindeki baskıyı artırması, piyasalarda gelecekte daha fazla parasal sıkılaştırma beklentisinin güçlenmesi ve şirket kârlarındaki artış, tahvil getirilerindeki yükselişin başlıca unsurları arasında yer aldı.

Hartnett, son fiyat hareketlerinin yatırımcıların kaldıraçlı işlemlerini ve riskli pozisyonlarını azalttığına işaret ettiğini söyledi. Ancak özellikle yükselen tahvil getirilerinin ABD'deki yapay zeka yatırımlarını olumsuz etkilemesi halinde piyasalardaki risklerin artabileceği uyarısında bulundu.

Yapay zeka yatırımları için tahvil getirisi riski

Hartnett'e göre ABD yönetimi, tahvil getirilerindeki yükselişin ekonomiyi ve piyasaları daha fazla baskılaması durumunda Hazine tahvili geri alımlarını daha agresif biçimde kullanabilir.

Başstratejist, yaklaşan ABD ara seçimleri öncesinde piyasalardaki gelişmelerin yönetim açısından daha önemli hale gelebileceğine dikkat çekti.

Hartnett ayrıca küçük ve orta ölçekli şirket hisselerinin de bankacılık sektöründeki sert düşüşlere eşlik etmesi halinde piyasalardaki aşağı yönlü risklerin daha belirgin hale geleceğini belirtti.

Bunda teknoloji şirketlerinin yüksek kârlılıklarının yanı sıra yapay zeka yatırımları için yaptıkları yüksek sermaye harcamaları da etkili oldu. Şirketler, yapay zeka altyapısına yönelik yatırımlarını artırdıkça vergilendirilebilir kârları üzerinde daha fazla indirim imkanına sahip oluyor.

Bu gelişme, yapay zekanın dünya genelindeki vergi sistemlerinde yaratabileceği değişimin erken bir göstergesi olarak değerlendiriliyor.

Öte yandan yapay zekanın ekonomiyi büyütmesi, hükümetler açısından önemli bir fırsat da yaratabilir. Ekonomistler, üretkenlik artışının ekonomik büyümeyi hızlandırarak uzun vadede kamu borcunun milli gelire oranını aşağı çekebileceğini öngörüyor.

Karen Dynan, Douglas Elmendorf ve Louise Sheiner tarafından yapılan bir çalışmaya göre, yapay zekanın sağlayacağı daha yüksek ekonomik büyüme, 30 yıl sonra ABD'nin borç/GSYİH oranını mevcut eğilime kıyasla yaklaşık yüzde 50 azaltabilir.

Ancak bu durum kamu maliyesindeki sorunları tamamen ortadan kaldırmayabilir. Ekonomi daha hızlı büyüse bile vergi gelirlerinin kamu harcamalarının gerisinde kalması, bütçe açıklarının büyümeye devam etmesine yol açabilir.

Vergi sistemi emeğe dayanıyor

Sorunun temelinde, mevcut vergi sistemlerinin önemli ölçüde emek gelirlerine dayanması bulunuyor.

OECD ülkelerinde kişisel gelir vergileri ve sosyal güvenlik primleri toplam vergi gelirleri içinde önemli ve giderek artan bir paya sahip. ABD'de federal vergi gelirlerinin yaklaşık dörtte üçü işgücünden elde ediliyor. Tüketim ve sermaye gelirleri üzerinden alınan vergilerin payı ise daha düşük.

Yapay zekanın çalışanların yerini aldığı veya ücret artışlarını sınırladığı, buna karşılık şirket kârlarını yükselttiği bir ekonomik yapı bu vergi dağılımını zorlayabilir.

Anthropic'ten Anton Korinek ve Virginia Üniversitesi'nden Lee Lockwood, yapay zekanın emeğin milli gelir içindeki payını azaltması halinde geleneksel vergi tabanının da daralabileceğine dikkat çekiyor.

Yale Budget Lab'in farklı senaryolarına göre yapay zeka, yıllık GSYİH büyümesini yüzde 3,3'e kadar artırabilir. Ancak bunun kamu gelirlerine etkisi, yaratılan ek gelirin sermaye ile emek arasında nasıl dağıldığına bağlı olacak.

İşgücünün payı azalırsa bütçe açıkları büyüyebilir

Yapay zekanın ekonomik etkisinin ne kadar büyük olacağı ise belirsizliğini koruyor. Yale ekonomistleri şimdilik daha sınırlı bir dönüşüm öngörürken, bazı araştırmacılar çok daha kapsamlı bir değişim ihtimalini değerlendiriyor.

The Economist'in hesaplamasına göre, yapay zekanın ulusal gelirde işgücünün payını 10 puan azaltması halinde, özellikle çalışanlardan alınan vergilere yüksek oranda bağımlı ülkelerde kamu maliyesi ciddi baskı altında kalabilir.

Sermaye gelirlerini daha yüksek oranda vergilendiren Avustralya ve Güney Kore gibi ülkeler bu değişimden daha sınırlı etkilenebilir. Buna karşılık işgücü vergilerine daha fazla dayanan ülkelerde bütçe açıkları belirgin şekilde büyüyebilir.

İtalya, söz konusu senaryoda en fazla etkilenen büyük ekonomiler arasında yer alıyor. Harcamaların GSYİH'ye oranının değişmediği varsayımıyla ülkenin bütçe açığının milli gelire oranı iki katından fazla artabilir. Fransa ve Almanya da önemli bir baskıyla karşı karşıya kalabilir.

ABD'de ise hem işgücünün sermayeye kıyasla yüksek oranda vergilendirilmesi hem de ücret ve maaşların GSYİH içindeki yüksek payı nedeniyle vergi gelirlerinde önemli bir düşüş yaşanabilir.

Kamu hizmetlerinde yapay zeka ikilemi

Vergi gelirlerinin milli gelire oranının düşmesi tek başına kamu maliyesinin kötüleştiği anlamına gelmeyebilir. Ekonomi yüzde 30 büyürken reel vergi gelirleri yüzde 20 artarsa, devlet ekonominin toplam büyüklüğü içindeki payını kaybetse bile daha fazla kaynağa sahip olabilir.

Üstelik hükümetlerin yapay zekayı kamu hizmetlerinde kullanması, aynı bütçeyle daha fazla hizmet sunulmasını sağlayabilir. Sağlık alanında yapay zekanın planlama, teşhis ve ilaç geliştirme süreçlerini iyileştirmesi ve maliyetleri düşürmesi bunun örneklerinden biri olabilir.

Ancak bunun tersi de mümkün. Yapay zeka bazı kamu hizmetlerinin maliyetini artırırken bu hizmetlere yönelik talebi de yükseltebilir.

Bunun bir nedeni, ekonomistlerin "maliyet hastalığı" olarak tanımladığı süreç olabilir. Yapay zekanın verimliliği özellikle yazılım geliştirme gibi alanlarda hızla artırması, bu sektörlerde ücretlerin yükselmesine yol açabilir. Kamu gibi verimlilik artışının daha sınırlı olduğu alanlar ise çalışanlarını kaybetmemek için daha yüksek ücret ödemek zorunda kalabilir.

Bu durum kamu hizmetlerinin maliyetini artırabilir.

İşsiz kalanlara yönelik destek maliyeti artırabilir

Yapay zekanın işgücü üzerindeki etkisi yalnızca vergi gelirleriyle sınırlı olmayabilir. Teknoloji nedeniyle işini kaybeden kişilerin yeniden eğitim, işsizlik yardımı ve diğer sosyal desteklere ihtiyaç duyması kamu harcamalarını artırabilir.

Bazı hükümetler, bu dönüşümün sosyal etkilerini sınırlamak amacıyla evrensel temel gelir gibi uygulamaları da gündeme getirebilir.

The Economist'in İtalya için yaptığı senaryoda, yapay zeka nedeniyle işini kaybedenlerin gelir kaybının tamamen telafi edilmesi halinde hükümetin yılda yaklaşık 200 milyar dolar ek kaynak bulması gerekebileceği hesaplanıyor. Bu tutar GSYİH'nin yaklaşık yüzde 10'una denk geliyor.

Yapay zekaya doğrudan vergi seçeneği

Hükümetlerin karşı karşıya olduğu seçeneklerden biri, yapay zekanın kullanımını doğrudan vergilendirmek.

Bazı ekonomistler, modellerin eğitilmesi ve çalıştırılması için kullanılan hesaplama gücüne vergi uygulanmasını öneriyor. Bir başka seçenek ise yapay zeka modellerinin her kullanımına yönelik bir vergi getirilmesi.

Ancak bu vergilerin önemli miktarda gelir yaratıp yaratmayacağı belirsiz. ABD'de tüketicilerin ve şirketlerin yapay zeka modellerini geliştirmek ve çalıştırmak için yılda yaklaşık 700 milyar dolar harcadığı tahmin ediliyor. Bu tutar, geçen yıl yaklaşık 16 trilyon dolara ulaşan toplam işgücü maliyetinin oldukça altında kalıyor.

Yapay zeka yatırımlarının önümüzdeki yıllarda artması mümkün olsa da bu artışın boyutu belirsiz. Büyük teknoloji şirketlerinin yapay zeka yatırımlarının 2028'den itibaren daha istikrarlı bir seyir izlemesi beklenirken, teknolojideki ilerlemeler şirketlerin harcamalarını aynı hızda artırmasını gerektirmeyebilir.

Servet vergisi de tartışılıyor

Bu nedenle hükümetlerin yapay zekanın kendisini vergilendirmek yerine, yapay zeka ekonomisinin yaratacağı kazançları vergilendirmeye yönelmesi daha olası görünüyor.

Bunlardan biri servet vergisi. Kaliforniya'da net serveti 1 milyar doların üzerinde olan kişilere yönelik yüzde 5'lik bir vergi önerisi gündeme geldi. Başka eyaletlerde de benzer öneriler tartışılıyor.

Ancak servet vergilerinin uygulanması çeşitli sorunlar barındırıyor. Zengin kişilerin varlıklarını başka ülkelere veya bölgelere taşıması, özel şirketlerin değerinin belirlenmesindeki güçlükler ve vergilendirilecek servetin tespit edilmesi bunlar arasında yer alıyor.

Nitekim 1990'da 11 zengin ülkede servet vergisi uygulanırken bugün bu sayı dörde gerilemiş durumda.

Mart ayında ABD'deki bazı milletvekilleri, net serveti 50 milyon doların üzerindeki hanehalkları ve vakıflara yüzde 2, 1 milyar doların üzerindeki servetlere ise ek yüzde 1 vergi uygulanmasını öngören bir teklif sundu. Ancak bağımsız çalışmalar, servet vergilerinin beklenenden daha düşük gelir yaratabileceğine ve ekonomik faaliyet üzerinde olumsuz etkiler oluşturabileceğine işaret ediyor.

Sermaye gelirleri daha önemli hale gelebilir

Ekonomistler arasında, yeni vergiler getirmek yerine mevcut vergi sistemlerinin değiştirilmesinin daha uygulanabilir bir seçenek olabileceğine yönelik görüşler bulunuyor.

Özellikle şirket kârları, temettüler ve gerçekleşmiş sermaye kazançları üzerinden alınan vergiler öne çıkıyor. Yapay zeka beklentileri karşılar ve şirket kârlarını önemli ölçüde artırırsa, sermaye gelirleri de ciddi ölçüde büyüyebilir.

Bu kapsamda seçeneklerden biri, sermaye kazançlarına uygulanan vergi oranlarını çalışma gelirlerine uygulanan oranlara yaklaştırmak.

Bazı ülkeler bu yönde adımlar atıyor. Belçika finansal varlıklardan elde edilen kazançlara yüzde 10 vergi getirirken, Avustralya sermaye kazançlarının vergilendirilmesini artırıyor. Hollanda ise yatırım kazançlarını varsayımsal getiriler üzerinden vergilendiren sistemini gerçek kazançları dikkate alan bir yapıyla değiştirmeyi planlıyor.

Sermaye kazançlarına yönelik daha yüksek vergilerin yatırımları caydırmasını sınırlamak için zararların daha geniş kapsamda vergiden düşülmesine imkan verilmesi de seçenekler arasında bulunuyor.

Kurumlar vergisi ve tüketim vergileri öne çıkabilir

Yapay zeka ekonomisi, şirketlerin normal yatırım getirisinin üzerinde "aşırı kâr" elde etmesine de yol açabilir. Tekel gücü, kıt arazi veya özel veri setleri gibi unsurlardan kaynaklanan bu gelirlerin vergilendirilmesi, mevcut teşvikleri daha sınırlı ölçüde etkileyebilir.

Kurumlar vergilerinin yeniden artırılması da bazı ülkelerde gündemde. Bu durum, uzun süredir devam eden kurumlar vergisi oranlarını düşürme eğiliminin tersine dönmesi anlamına geliyor.

Yapay zeka aynı zamanda tüketim vergilerinin önemini de artırabilir. Tüketim üzerinden alınan vergilerden kaçınmak daha zor olduğu için hükümetler açısından daha istikrarlı bir gelir kaynağı oluşturabilir.

Makinelerin ekonomik faaliyetlerdeki payı arttıkça, vergi sistemlerinin gelirin nasıl elde edildiğinden çok nasıl harcandığına odaklanması gerekebilir.

Yapay zekanın ekonomide yaratacağı dönüşümün boyutu henüz kesinleşmiş değil. Ancak teknolojinin sermaye gelirlerini artırırken emek gelirlerinin vergi sistemindeki payını azaltması halinde, hükümetlerin bugünkü vergi yapısını yeniden düşünmesi gerekebilir.

Anket sonuçlarına göre, üçüncü çeyrekte işletmelere kullandırılan kredilerdeki standartlarda görülen sıkılaşma önceki döneme kıyasla daha sınırlı kaldı.

KOBİ kredilerinde standartlar sıkılaşma eğiliminden sınırlı gevşemeye dönerken, büyük işletmelere yönelik kredilerde sıkılaşma devam etmekle birlikte zayıfladı. Vade açısından bakıldığında ise hem kısa hem de uzun vadeli kredilerde standartların gevşediği görüldü.

TL kredilerde de benzer bir tablo ortaya çıkarken, yabancı para kredilerindeki sıkılaşmanın şiddeti azaldı.

Bireysel kredilerde ise konut kredilerine yönelik standartlarda sıkılaşma güçlenirken, diğer bireysel kredilerdeki sıkılaşma zayıfladı. Taşıt kredilerinde ise kredi standartlarında önemli bir değişiklik yaşanmadı.

Bankalar dördüncü çeyrekte daha gevşek koşullar bekliyor

Bankaların yılın son çeyreğine ilişkin beklentileri, kredi koşullarında gevşemenin daha belirgin hale gelebileceğine işaret etti.

İşletme kredilerinde standartların gevşemesi beklenirken, KOBİ kredilerindeki gevşemenin güçlenmesi öngörülüyor. Büyük işletmelere verilen kredilerde ise sıkılaşmanın sona ererek standartların gevşemeye başlaması bekleniyor.

Kısa ve uzun vadeli kredilerde gevşeme eğiliminin sürmesi beklenirken, TL kredilerindeki gevşemenin daha güçlü olması öngörülüyor. Yabancı para kredilerinde ise sıkılaşmanın yerini sınırlı bir gevşemeye bırakacağı tahmin ediliyor.

İşletmelerin kredi ihtiyacı arttı

Üçüncü çeyrekte işletmelerin kredi talebindeki yükseliş dikkat çekti. Hem KOBİ'lerin hem de büyük işletmelerin kredi talebi artarken, kısa ve uzun vadeli kredilere yönelik talepte de yükseliş kaydedildi.

TL ve yabancı para cinsinden kredilere yönelik talep de arttı. İşletmelerin kredi talebindeki yükselişte borçların yeniden yapılandırılması, stokların artırılması ve işletme sermayesi ihtiyacı öne çıkan unsurlar oldu.

Bireysel kredilerde ise talep görünümü daha farklı seyretti. Konut ve taşıt kredilerinde talepteki düşüş devam ederken, diğer bireysel kredilerdeki sınırlı gerileme yerini sınırlı artışa bıraktı.

TL kredilere yönelik talebin hızlanması bekleniyor

Bankalar, son çeyrekte işletmelerin kredi talebindeki artışın devam edeceğini öngörüyor.

KOBİ ve büyük işletmelerin kredi talebindeki yükselişin güçlenmesi beklenirken, özellikle kısa vadeli kredi talebindeki artışın hız kazanacağı tahmin ediliyor. Uzun vadeli kredi talebindeki artışın ise daha sınırlı kalması bekleniyor.

Kredi türlerine göre bakıldığında TL kredilere yönelik talep artışının güçlenmesi, yabancı para kredilerindeki talep artışının ise yavaşlaması bekleniyor.

Bankalar konut ve diğer bireysel kredilere yönelik talepte belirgin bir değişiklik öngörmezken, taşıt kredilerindeki talep düşüşünün daha da belirginleşmesini bekliyor.

Kredi koşullarında komisyonlar gevşedi

Üçüncü çeyrekte işletme kredilerinde ortalama kredilere uygulanan kar marjı gerilerken, daha riskli kredilerdeki kar marjında sınırlı artış görüldü.

Kredi veya kredi limitinin büyüklüğü ile teminat gereksinimlerinde sıkılaşma devam etti. Buna karşılık faiz dışındaki ücret ve komisyonlara ilişkin koşullarda gevşeme kaydedildi.

Konut kredilerinde hem ortalama hem de daha riskli kredilerde uygulanan kar marjı belirgin şekilde yükseldi. Taşıt ve diğer bireysel kredilerde ise uygulanan koşul ve kurallarda önemli bir değişiklik olmadı.

Yurt içi fonlama koşulları gevşedi

Bankaların fonlama koşullarında da üçüncü çeyrekte gevşeme yönünde değişim görüldü.

Yurt içi fonlama koşullarına ilişkin sıkılaşma değerlendirmeleri yerini gevşeme yönündeki değerlendirmelere bırakırken, yurt dışı fonlama koşullarındaki sıkılaşma zayıflayarak devam etti.

Yurt dışı fonlama maliyeti ve diğer koşullar ise bankaların dış kaynaklara erişim şartlarını sıkılaştırıcı yönde etkisini sürdürdü.

Bankalar, dördüncü çeyrekte yurt içi fonlama koşullarındaki gevşemenin devam etmesini beklerken, yurt dışı fonlama koşullarındaki sıkılaşmanın süreceğini öngörüyor.

Rapora göre, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının (TCMB) brüt rezervleri 30 Eylül itibarıyla bir haftada 9 milyar dolar gerileyerek 173 milyar dolara indi. Altın fiyatlarındaki değerleme etkisi dışarıda bırakıldığında haftalık rezerv kaybı 5 milyar dolar olarak hesaplandı.

Eylül ayının tamamında, altın değerleme etkisinden arındırılmış TCMB rezervleri 11 milyar dolar azaldı. İran savaşı öncesindeki seviyelerle karşılaştırıldığında toplam düşüş 43 milyar dolara ulaşırken, altın değerleme etkisi hariç gerileme 17 milyar dolar oldu.

Goldman Sachs, altın ve SDR varlıkları ile IMF'deki SDR pozisyonu dışarıda bırakılarak hesaplanan TCMB döviz likiditesinin de savaş öncesine kıyasla 13 milyar dolar daha düşük olduğunu belirtti.

Döviz mevduatlarında artış görüldü

Bankanın verilerine göre, 25 Eylül'e kadar olan haftada değerleme etkisinden arındırılmış döviz mevduatları 1,3 milyar dolar arttı. Altın mevduatlarında ise kayda değer bir değişiklik yaşanmadı.

Eylül ayında para piyasası fonlarından yaklaşık 13 milyar dolarlık çıkış gerçekleştiğini belirten Goldman Sachs, bu tutarın yaklaşık yarısının yurt içindeki döviz ve altın mevduatlarına yöneldiğini bildirdi.

Türk lirası mevduatlarda da yükseliş devam etti. 28 Eylül itibarıyla TL mevduatlar bir haftada 7 milyar dolar arttı.

Yabancıların hisse satışları devam etti

25 Eylül'e kadar olan haftada bankaların bilanço dışı döviz pozisyonu 1 milyar dolar yükseldi. Böylece bu pozisyon İran savaşı öncesindeki seviyenin bir miktar üzerine çıktı.

Aynı haftada yabancı yatırımcıların yerel borçlanma araçlarına 400 milyon dolarlık giriş yaptığı, hisse senetlerinden ise 400 milyon dolarlık çıkış gerçekleştirdiği görüldü.

Şubat ayından bu yana yerel borçlanma araçları ve hisse senetlerinde toplam yabancı sermaye çıkışı 3,4 milyar dolara ulaştı. Goldman Sachs, çıkışın ağırlıklı olarak yerel borçlanma araçlarından kaynaklandığını belirtti.

Kredi ve mevduat faizleri geriledi

25 Eylül haftasında TL mevduat faizleri 0,2 puan düşerek yüzde 43,4'e geriledi. Tüketici kredisi faizleri 0,5 puan azalışla yüzde 60,6'ya, ticari kredi faizleri ise 0,6 puan düşüşle yüzde 52,3'e indi.

Yıllıklandırılmış politika faizinin yaklaşık yüzde 45 olduğu varsayımında tüketici kredisi faizleri ile politika faizi arasındaki fark yaklaşık 16 puan olurken, ticari kredi faizlerindeki fark 8 puan seviyesinde kaldı. Mevduat faizleri ise politika faizinin yaklaşık 1,2 puan altında gerçekleşti.

TCMB fonlamasında negatif bakiye arttı

Goldman Sachs, 30 Eylül itibarıyla TCMB'nin bankalara sağladığı fonlamanın toplamının bir haftada 583 milyar TL artarak negatif 632 milyar TL'ye ulaştığını bildirdi. Banka, söz konusu görünümün bankacılık sisteminde likidite fazlasının devam ettiğine işaret ettiğini belirtti.

28 Eylül itibarıyla TL kredi büyümesi, üç aylık hareketli ortalamaya göre yıllıklandırılmış aylık hesaplamada yaklaşık 4 puan gerileyerek yüzde 31'e indi. Döviz cinsinden kredi büyümesi ise 0,5 puan artışla yüzde 12'ye çıktı.

TL ve döviz kredilerinin birlikte değerlendirildiği toplam ağırlıklı kredi büyümesi yüzde 27 seviyesinde kaldı. Goldman Sachs, bu seviyenin 2024 ortasında görülen en düşük oranlara yakın olduğunu kaydetti.

Ülkenin 10 yıllık tahvil getirisi haziran ayından bu yana bir yüzde puanından fazla yükseldi. Bu ortak para biriminin doğuşundan bu yana görülen en kötü çeyreklik performans. Yatırımcıların bu tahvilleri benzer vadeli Alman tahvilleri karşısında elde tutmak için talep ettiği risk primi hızla yükseldi ve haftalık bazda rekor genişlemeye doğru ilerliyor.

Hisse senetleri de düşük performans gösteriyor. Bank of America’nın Avrupalı fon yöneticileri anketi, Fransa’nın gelecek 12 ay için en az tercih edilen piyasa olduğunu gösterdi. Bütün bunlar hükümet için zorlu bir ortam yaratıyor. Hükümet, perşembe günü açıkladığı bütçede, bu yıl kaçırdığı hedefe ulaşmak için olağanüstü iddialı kesintiler açıkladı. Planın, ülkede başbakanları devirerek yatırımcıları defalarca tedirgin etmiş parçalı bir parlamentoda kabul ettirilmesi zor olacak.

Cumhurbaşkanlığı seçimleri

Edmond de Rothschild Asset Management France’ın CEO’su Marie Jacot bu hafta Bloomberg'e yaptığı açıklamada, “Fransız borcuna ilişkin risk algısı kötüleşiyor. Piyasa Fransa’yı ve borç seviyesini cezalandırmaya başlıyor. Bu, geçmişte piyasanın mutlaka yaptığı bir şey değildi" dedi. Uzun vadeli siyasi yol da belirsiz. Mayıs ayında, Emmanuel Macron’un 10 yıllık merkezci yönetiminden hayal kırıklığına uğramış seçmenler yeni bir cumhurbaşkanı seçecek.

Son anketler, seçimin aşırı sağın önde gelen adayı Marine Le Pen ile aşırı solun adayı Jean-Luc Mélenchon arasında ikinci turda sonuçlanabileceğini gösterdi. Paris bütçe durumunun üstesinden gelemezse, tehlike Fransa sınırları içinde kalmayacak. Diğer ülkeler, tahvil piyasalarındaki bulaşma, mali kuralların aşınması ve zaten birden fazla sorunla mücadele eden bir bölgede kurumsal liderliğin zayıflaması yoluyla zarar görebilir. Hedge fonları eurodaki zayıflık yönündeki pozisyonlarını artırıyor.

İç sorunlar, yükselen enerji fiyatları ve merkez bankalarının daha fazla faiz artıracağı beklentisinden kaynaklanan dış baskılarla birleşiyor ve Fransız halkı arasındaki huzursuzluğu artırıyor. Anketlerde borç, endişe başlıkları hızla yükseldi; tahvil piyasaları gazete manşetlerine taşındı ve hükümet yetkilileri ülkenin artık faiz ödemelerine savunma veya eğitim harcamalarından daha fazla para harcadığı konusunda uyarıda bulunuyor.

Son günlerde, harap durumdaki okul binaları ve aşırı kalabalık sınıflar nedeniyle düzenlenen öğrenci protestoları polisle çatışmalara dönüştü. Borcun GSYH’ye oranı yüzde 120’ye yaklaşıyor; bu, Almanya’nın neredeyse iki katı. Bazı yatırımcılar, altı yıl önce euro bölgesini neredeyse parçalayan krizin merkez üssünde bulunan Yunanistan ile paralellik kuracak kadar ileri gidiyor.

Kriz nasıl çözülecek?

Bloomberg’in görüştüğü onlarca yatırımcı ve piyasa stratejisti, kolay bir çözüm olmadığına giderek daha fazla inanıyor. Yıllık bütçe çekişmesinin bu sonbaharda piyasaları zorlaması zaten bekleniyordu; ancak mali görünümün kötüleşmesi, sorunu bambaşka bir seviyeye taşıdı. Yüzde 4,9 seviyesindeki Fransa’nın 10 yıllık tahvil getirisi, 2002’den bu yana görülen en yüksek seviyelere yakın. Alman tahvilleriyle arasındaki fark mayıs ayından bu yana iki kattan fazla artarak 146 baz puana çıktı. Fransa Maliye Bakanı Roland Lescure perşembe günü, “Fransa ile başlıca Avrupalı ortakları arasındaki farkı azaltmak bir güvenilirlik meselesi, bir güven meselesi. Bunu yapabilecek kapasiteye sahibiz" ifadelerini kullandı. 

2027 cumhurbaşkanlığı seçiminde bir merkezci aday öne çıkmayı başarsa bile, borç sorununu anlamlı biçimde ele almak için gereken parlamento çoğunluğunu sağlama konusunda zorlanması muhtemel. Paris’te Credit Agricole Assurances’ın yatırım direktörü Florence Barjou’ya göre zayıf büyüme ve siyasi istikrarsızlık yeni değil ancak artık Fransa’nın tahvil piyasasının “euro bölgesindeki en kötü ülke” olarak algılandığı bir seviyeye ulaşmış durumda.

Avrupa'yı da etkileyecek

Bütün bunlar, ekonomiyi canlandırmayı ve yabancı yatırımı ülkeye çekmeyi amaçlayan iş dünyası yanlısı gündemiyle Macron için utanç verici bir son gibi görünüyor. Daha geniş kapsamlı sonuçlar da söz konusu çünkü Fransa’nın ekonomik ve siyasi ağırlığı, onun sorunlarının Avrupa’nın sorunları anlamına gelmesine yol açıyor. Üstelik Almanya da kendi siyasi baskılarıyla karşı karşıya ve blok genelinde enerji kırılganlıkları ile kapısının önündeki bir savaşla mücadele ediliyor. Societe Generale SA Başekonomisti Michala Marcussen, “Bu Avrupa için iyi değil. Risk, Avrupa gündemini ilerletmek için gerekli siyasi alanın daralması ve Fransa’nın burada kesinlikle kilit öneme sahip olması" dedi. 

Yine de son iki yıldaki bütçe krizlerinin en kötülerinden kaçınılabilir. Krizin boyutunu kabul eden Le Pen, hükümeti devirmeye çalışmaktan kaçınabileceğinin sinyalini verdi. Bu partisinin genellikle engelleyici tutumundan bir sapma anlamına geliyor. Bir bütçenin yürürlükte olması Le Pen’in de çıkarına. Seçimi kazanması halinde, acil bir durumla uğraşmak zorunda kalmak yerine hızlı yasama değişiklikleri yapmak daha kolay olacaktır.

Ulusal Birlik partisi lideri, seçilmesi halinde açıklar konusunda altın kural oluşturmak için referandum önereceğini söyledi. Bu ayın ilerleyen günlerinde, bir açık azaltma planıyla birlikte alternatif maliye politikası önerilerini açıklamayı planlıyor. Şimdiye kadar 125 milyar euroluk kesinti hedefi konusunda çok az ayrıntı verdi. Buna karşılık akaryakıt vergisini düşürmek gibi maliyetli vaatlerini sürdürüyor.
 

İran'ın da ABD yaptırımlarını aşmak ve petrol ihracatını sürdürmek için geçmişte bu yöntemi kullandığı belirtiliyor. Körfez bölgesinden farklı ülkelere yönelik petrol sevkiyatında gemiden gemiye transferlerin son dönemde daha sık kullanıldığı aktarılıyor.

Al Jazeera için Mahmud el-Kan'ın hazırladığı haberde, Umman Körfezi'nde kıyıdan uzakta birbirine çok yakın seyreden tankerlerin uydu görüntülerine yer verildi. Gemilerin neredeyse yan yana durması, petrolün bir tankerden diğerine aktarılması amacıyla gerçekleştirilen operasyonlara işaret ediyor.

Limanlara uğramadan petrol aktarımı

Gemiden gemiye transfer yöntemi yalnızca yaptırımları aşmak için geliştirilmiş bir uygulama değil. Limanlardaki yoğunluk ve operasyonel nedenler de tankerlerin yüklerini açık denizde başka bir gemiye aktarmasını gerektirebiliyor.

Uygulamada petrol taşıyan bir tanker, başka bir tankerin yanına yanaşıyor ve yükünü doğrudan diğer gemiye aktarıyor. Böylece petrolün limana giriş yapılmadan farklı bir gemiyle taşınmasının önü açılıyor.

Yöntem özellikle ham petrol taşımacılığında kullanılıyor. Tankerin boyutundan bağımsız olarak yükün başka bir gemiye aktarılması mümkün olurken, operasyonun gerçekleştirileceği bölge ve güvenlik koşulları önem taşıyor.

İran kıyılarındaki tanker hareketliliği

İran'ın yaptırımlar nedeniyle başvurduğu bu yöntemin, bölgedeki mevcut güvenlik koşullarıyla birlikte farklı bir işlev kazandığı belirtiliyor.

Reuters'a konuşan uzmanlara göre, İran kıyılarının yaklaşık 150 kilometre açığında tankerlerin kümelendiği bölgeler bulunuyor. Bu alanlar, Hürmüz Boğazı'nın daha riskli kesimlerinden uzakta yer alırken gemilere askeri tehditlerden kaçınabilmek için daha geniş bir hareket alanı sağlıyor.

Hürmüz Boğazı'ndan geçişin taşıdığı riskler de bu noktaların önemini artırıyor. ABD'nin boğazdaki deniz trafiğinin güvenliğini sağlamak amacıyla insansız hava araçları, insansız deniz araçları, küçük gemiler ve savaş uçaklarını içeren bir program açıklaması, bölgedeki güvenlik ortamını daha kritik hale getiriyor.

Tankerler neden boğazın dışında yük aktarıyor?

Gemiden gemiye transferin tercih edilmesinde tankerlerin Hürmüz Boğazı'nda kat etmek zorunda olduğu mesafe de etkili oluyor. Habere göre tankerlerin toplandığı bazı noktalar boğazdan 400 kilometreden daha kısa mesafede bulunuyor.

Denizcilik şirketlerinin bir bölümü, gemilerinin hedef alınabileceği endişesiyle boğazdan geçiş konusunda daha temkinli davranıyor. Bazı şirketler ise riski üstlenerek tankerlerini boğazdan geçiriyor ve yüklerini daha güvenli kabul edilen bölgelerde bekleyen diğer gemilere aktarıyor.

Bu sistemde tanker, boğazdaki geçişini tamamladıktan sonra yolculuğun geri kalanını aynı gemiyle sürdürmek zorunda kalmıyor. Petrol, boğazın dışında bekleyen başka bir tankere aktarılıyor ve sevkiyat bu gemi üzerinden devam ediyor.

Küçük tankerler daha fazla kullanılıyor

Küçük tankerlerin kullanılması da taşımacılık şirketleri açısından güvenlik bakımından önem taşıyor. Büyük petrol tankerlerinin radar üzerindeki izleri daha belirgin olduğundan, bölgedeki olası saldırılarda tespit edilmeleri daha kolay olabiliyor.

Bu nedenle daha küçük tankerler, petrolün Hürmüz Boğazı'ndan geçirilmesinde alternatif bir araç olarak kullanılabiliyor. Yük daha sonra boğazın dışında bekleyen başka tankerlere aktarılıyor. Böylece büyük tankerlerin riskli bölgeden geçiş ihtiyacı azaltılırken petrol sevkiyatının tamamen durmasının da önüne geçilmeye çalışılıyor.

Gemiden gemiye transfer, iki gemi arasında sıvıların doğrudan aktarılabilmesi nedeniyle özellikle ham petrol taşımacılığında diğer yük türlerine kıyasla daha kolay uygulanıyor.

Konteyner, kuru yük ve gaz gibi taşımacılık türlerinde ise aynı yöntem daha karmaşık operasyonlar gerektiriyor. Bu yüklerin bir gemiden diğerine aktarılması, boşaltma ve yeniden yükleme işlemleri nedeniyle ham petrole kıyasla daha farklı ekipman ve süreçler gerektiriyor.

Petrol fiyatlarının varil başına 100 dolara yaklaşması, yüksek borçlanma maliyetleri ve olumsuz hava koşulları, kamu maliyesi üzerindeki baskıyı artırıyor. UNDP, fiyat tavanları, yakıt sübvansiyonları ve vergi indirimleri gibi uygulamalara başvuran hükümetler için önümüzdeki birkaç ayın kritik olacağını belirtti.

Destek önlemleri yaygınlaşıyor

UNDP'nin Dünya Bankası, Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Uluslararası Enerji Ajansı'nın verilerini inceleyerek hazırladığı analize göre, savaşın etkilerinin devam ettiği dönemde enerji fiyatlarını sınırlamaya yönelik adımlar hız kazandı.

Nisan ile eylül arasında çeşitli tüketici desteklerini devreye alan ülkelerin sayısı yaklaşık iki katına çıktı. Hükümetler son beş ayda akaryakıt vergilerinde indirim, sübvansiyon ve fiyat sınırlaması gibi uygulamaları daha geniş kapsamda kullanmaya başladı.

"Görünüm belirsizliğini koruyor"

UNDP Baş Ekonomisti George Gray Molina, enerji fiyatları üzerindeki baskının yanı sıra borçlanma maliyetleri ve El Niño kaynaklı risklerin de küresel ekonomiyi zorladığını belirtti.

Molina, İran'daki savaş, yüksek borçlanma maliyetleri ve El Niño'ya işaret ederek, "Üç ayaklı krizden çıkış için çok net bir yol göremediğimizden, önümüzdeki birkaç hafta ve aya dair görünüm belirsizliğini koruyor" dedi.

Orta Doğu krizi önceliğini koruyor

UNDP'nin eylül ayında dünya genelindeki 26 ülke ofisiyle gerçekleştirdiği ankette de enerji ve gıda fiyatlarına ilişkin risklerin önümüzdeki dönemde önemini koruyacağına işaret edildi.

Ankete katılan 25 ofis, Orta Doğu'daki krizin gelecek altı ay boyunca öncelik olmaya devam etmesini veya daha yüksek bir öncelik haline gelmesini bekledi. Kurum genelindeki değerlendirmeler ise krizin ekonomik etkilerinin henüz sona ermediği yönünde oldu.

ABD'nin askeri hamlesi fiyatları destekledi

Wall Street Journal'ın haberine göre ABD yönetimi, Orta Doğu'ya üçüncü bir uçak gemisi göndermeyi ve bölgeye 10 bine kadar ilave asker konuşlandırmayı planlıyor. Bu gelişme, Washington'ın İran'a yönelik olası yeni askeri adımları değerlendirdiği bir dönemde gündeme geldi.

Habere göre ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, ara seçimlerin ardından İran'a yönelik saldırıları yeniden başlatma ihtimalini değerlendiriyor. Bölgedeki ABD askeri varlığının genişletilmesi, petrol arzına ilişkin jeopolitik risklerin yeniden fiyatlanmasına neden oldu.

ABD'nin askeri varlığını artıracağına ilişkin haberler ile Çin'in yakıt ihracatına yönelik kısıtlamaları, perşembe günü petrol fiyatlarında sert yükselişe yol açtı. Brent petrol 4 doların üzerinde, WTI ise 2 doların üzerinde değer kazandı.

Çin'in yakıt ihracatı kararı arz endişelerini artırdı

Çin'in sıvı yakıt ihracatını sınırladığına ilişkin haberler de piyasadaki arz kaygılarını güçlendirdi. Pekin yönetimi, ABD ve İsrail'in İran'a karşı başlattığı savaşın ardından mart ayında yakıt ihracatını kısıtlamış, temmuz ayında ise bu uygulamayı gevşetmişti.

Çin, dizel, benzin ve jet yakıtı ihracatını aylık bazda kontrol altında tutuyor. Kaynaklara göre Pekin, perşembe günü başlayan bir haftalık tatil öncesinde büyük rafinerilere ekim ayında Hong Kong ve Makao dışındaki bölgelere yakıt ihracatı yapmaları için izin vermedi.

Rafinerilerin 7 Ekim'de sona erecek tatilin ardından yeniden ihracat izni alıp almayacağı ise henüz netlik kazanmadı.

Avrupa'nın dizel stokları da gündemde

ABD yönetiminin Avrupa'daki acil durum yakıt stoklarının kullanılmasını istediğine ilişkin haberler de petrol piyasasının takip ettiği gelişmeler arasında yer aldı.

Görüşmelere yakın kaynaklara göre Washington, Almanya ve Fransa'yı acil durum dizel rezervlerini azaltmaya veya ABD'nin dizel ihracatına yönelik olası bir kısıtlamaya hazırlanmaya çağırdı. ABD'nin amacı, küresel yakıt fiyatlarındaki yükselişi sınırlamak olarak değerlendiriliyor.

Reuters'a konuşan bir kaynak, ABD'nin Avrupa Birliği ülkelerinden önümüzdeki altı ay içinde 120 milyon varil dizel yakıtı piyasaya sürmesini istediğini belirtti. AB ülkelerinin toplam acil durum ham petrolü ve yakıt stokunun yaklaşık 109 milyon ton olduğu ifade ediliyor.

Haftalık performans negatif

KCM Trade Baş Analisti Tim Waterer, petrol piyasasında hafta boyunca farklı yönlerde sinyal veren gelişmelerin öne çıktığını belirtti. Waterer, perşembe günkü sert hareketin ardından yatırımcıların piyasada kısa süreli bir soluklanma yaşadığını söyledi.

Waterer'a göre Suudi Arabistan'ın ihracat görünümündeki iyileşme, ABD'nin Körfez'e yeni bir uçak gemisi göndereceğine ilişkin haberler ve Çin'in rafine petrol ürünleri ihracatını sınırlamasıyla dengelendi.

Brent petrol, eylül ayında yüzde 14 yükselmesinin ardından bu hafta yüzde 1,93 düşüş kaydetmeye hazırlanıyor. WTI ise geçen ay yaklaşık yüzde 4 değer kazandı.

Öne çıkanlar

• Nike hisseleri, yüzde 3,8 düşüşle 33,80 dolara geriledi. Bu, Eylül 2013’ten bu yana görülen en düşük seviye oldu.

• Nike ilk çeyrekte 11,2 milyar dolar gelir açıkladı. Bu rakam 11,3 milyar dolarlık konsensüs tahminlerinin altında kaldı. Şirket, düşüşün temel nedenleri arasında Çin, Avrupa, Orta Doğu ve Afrika bölgelerindeki gelir gerilemelerini gösterdi.

• Hisse başına 0,48 dolarlık kâr, bir önceki yılın aynı dönemindeki 0,49 dolardan düşmesine rağmen beklentileri aştı.

• Nike gelecek döneme ilişkin beklentilerinde, 2027 mali yılında gelirlerinin yüksek tek haneli oranlarda düşmesini beklediğini belirtti.

Nike işten çıkarmalara hazırlanıyor

Şirketin perşembe günü açıkladığı yeni operasyon modeli ve maliyet azaltma programı Nike Pace, Nike’ın tedarik zincirini modernleştirme çalışmalarını hızlandırmaya, şirketin liderlik yapısını üç uluslararası pazarda yeniden düzenlemeye, Hindistan’da yeni bir kampüs kurmaya ve şirketin iş gücünde değişiklikler yapmaya odaklanacak. Nike CEO’su Elliott Hill yaptığı açıklamada, “Bu çalışmalar Nike genelinde daha az sayıda pozisyonla sonuçlanacak. Bu çalışmayla bağlantılı olarak etkilenecek pozisyonlara ilişkin kararlar 2027 takvim yılında ve sonrasında başlayacak" dedi.

Arka plan

Nike’ın hisseleri 2021 yılında zirve yaptı ve gün içi işlemlerde 179 dolara kadar yükseldi. Şirketin satış kanallarında önemli değişikliklere gitmesi Foot Locker, Amazon, Big Five Sporting Goods ve Urban Outfitters gibi perakendeciler ve e-ticaret şirketleriyle olan ilişkilerini azaltmasıyla birlikte hisseler o tarihten bu yana yüzde 76 değer kaybetti. Tüketiciler Hoka, On Running, Adidas ve Puma gibi rakiplere yönelmeye başladı. Nike ayrıca Çin pazarında da gerileme yaşadı ve 2021'den bu yana ülkedeki gelirlerinde birden fazla kez düşüş açıkladı.

Banka, çekirdek kişisel tüketim harcamaları (PCE) göstergesindeki zayıflama ve ekonomik verilerdeki yukarı yönlü revizyonların, Fed’in 2027 sonuna kadar yaklaşık dört faiz artırımı daha yapacağı yönündeki beklentiyi sorgulattığını belirtti.

UBS, Hürmüz Boğazı'ndaki enerji akışının iyileşmesi ve diplomatik girişimlerin yeniden hız kazanmasının da enerji fiyatları üzerinden oluşan enflasyon endişelerini azaltabileceğini ifade etti.

Uzun vadeli tahvil getirileri izleniyor

Banka, politika yapıcıların likidite kurallarında değişiklik gibi uzun vadeli tahvil getirilerini kontrol altında tutmaya yönelik yeni adımlar atabileceğine dikkat çekti.

UBS, ABD Hazine tahvillerinde oynaklığın kısa vadede yüksek seyretmesini bekliyor. Buna karşın banka, sabit getirili menkul kıymetlerin mevcut seviyelerde cazip hale geldiği görüşünde.

UBS’nin hesaplamalarına göre, 2, 5 ve 10 yıllık ABD Hazine tahvillerinde yaklaşık 255, 110 ve 65 baz puanlık getiri artışı yaşanması halinde tahvil pozisyonlarındaki zararların getirileri aşması söz konusu olabilir.

Banka, bütçe açıkları ve yapay zeka yatırımlarıyla bağlantılı tahvil ihraçlarının artabileceği beklentisi nedeniyle özellikle uzun vadeli tahviller konusunda temkinli yaklaşımını sürdürüyor.

Öne çıkanlar

• Forbes Gerçek Zamanlı Milyarderler Listesi’ne göre Buffett’ın tahmini net serveti 142 milyar dolara yükseldi. Bu bir önckei güne kıyasla yaklaşık yarım milyar dolarlık bir artış anlamına geliyor.

• Ortega’nın serveti ise Inditex hisselerinin yüzde 1,6 değer kaybetmesinin ardından 1,8 milyar dolar azalarak 140,1 milyar dolara geriledi. Böylece Inditex hisselerindeki yaklaşık bir aydır devam eden düşüş yüzde 7,7’ye ulaştı.

• Ortega Zara, Massimo Dutti ve Pull&Bear’ın ana şirketi olan Inditex’in çoğunluk hissedarı.

• Buffett, Forbes Gerçek Zamanlı Milyarderler Listesi’nde 10. sırada yer alıyor. Kendisi, tahmini net serveti yaklaşık 160 milyar dolar olan Los Angeles Clippers’ın sahibi Steve Ballmer’ın bir sıra gerisinde bulunuyor.

• Benzinga’nın haberine göre Berkshire, pazartesiden çarşambaya kadar ortalama 81,59 dolardan 660 bin 410 adet Lennar hissesi satın aldı. Böylece konut geliştirme şirketindeki payını yüzde 26’ya çıkardı.

• Aralık 2025’te Berkshire Hathaway CEO’luğu görevinden ayrılan Buffett, eylül ayında yönetim kurulu başkanlığı görevini de bıraktı. Şu anda fahri başkan olarak görev yapıyor ve Berkshire Hathaway’in yönetim kurulundaki üyeliğini sürdürüyor.

Arka plan

Berkshire Hathaway’in A Grubu hisseleri yılın başından bu yana yüzde birin altında bir düşüş gösterdi ancak son beş yıllık işlem döneminde yüzde 80’den fazla değer kazandı. Şirket Apple, American Express, Coca-Cola, Google ve Bank of America’da önemli miktarda hisseye sahip. Berkshire’ın piyasa değeri 1 trilyon doların oldukça üzerinde. Forbes profilinde yer alan bilgilere göre şirketindeki üst düzey görevlerden uzaklaşan Buffett, hayatını kaybettiğinde servetinin yüzde 99’undan fazlasını bağışlama sözü verdi. Buffett bugüne kadar 72 milyar dolardan fazla bağış yaptı.
 

Kuruluş, şirketin temerrüt olasılığı değerlendirmesini gösteren PDR notunu ise Caa3-PD seviyesinde bıraktı.

Moody’s ayrıca Vestel Elektronik’in 2029 vadeli, 500 milyon dolar tutarındaki garantili kıdemli teminatsız tahvillerinin derecelendirmesini Caa3’ten C’ye düşürdü.

Şirketin kredi notları için görünüm ise negatif olarak korundu.

Eylülde daralma hızlandı

Eylül ayında otomobil ve hafif ticari araç toplam pazarı, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 24,33 gerileyerek 83 bin 469 adede indi.

Otomobil satışları yüzde 27,80 düşüşle 63 bin 736 adet olurken, hafif ticari araç satışları yüzde 10,42 azalarak 19 bin 733 adet seviyesinde gerçekleşti.

Buna karşın eylül ayındaki toplam pazar, beş yıllık aynı ay ortalama satışlarıyla karşılaştırıldığında yüzde 0,8 daha yüksek oldu. Otomobil pazarı beş yıllık ortalamaya göre yüzde 1,9 gerilerken, hafif ticari araç pazarı yüzde 10,7 arttı.

On yıllık eylül ortalamalarıyla kıyaslandığında ise toplam otomobil ve hafif ticari araç pazarı yüzde 17,8 büyüdü. Aynı dönemde otomobil pazarı yüzde 15,1, hafif ticari araç pazarı ise yüzde 27,5 daha yüksek gerçekleşti.

Ankara’daki ilk fazın 2028 yılında devreye alınması hedefleniyor. Ortaklığın Ankara yatırımının ardından İstanbul’da da yeni bir veri merkezi kampüsü geliştirmesi planlanıyor.

Uzun vadede Ankara ve İstanbul’daki yatırımların toplam 200 MW IT kapasitesine ulaşması ve 3 milyar dolara kadar yatırım yapılması öngörülüyor.

Yapay zeka ve bulut teknolojileri için kapasite

Ortaklığın yatırım planı, Türkiye’de yapay zeka, bulut teknolojileri ve veri yoğun uygulamaların büyümesiyle ortaya çıkan veri merkezi ihtiyacına yönelik kapasite oluşturmayı amaçlıyor.

Yeni tesislerin Türkiye’deki şirketler ve kamu kuruluşlarının yanı sıra uluslararası bulut sağlayıcıları, teknoloji şirketleri, telekom operatörleri ve dijital hizmet sağlayıcılarına hizmet vermesi planlanıyor.

Rönesans ve Digital Realty, yatırımların Türkiye’nin Avrupa, Asya ve Orta Doğu arasındaki veri trafiğinde daha fazla kapasite sunmasına katkı sağlamasını da hedefliyor.

Digital Realty, 30’dan fazla ülkede ve 50’den fazla şehirde 300’ün üzerinde veri merkezi işletiyor.

3 milyar dolara kadar yatırım

Ortaklığın uzun vadeli planına göre Türkiye’de 200 MW’a kadar IT kapasitesi oluşturulması ve 3 milyar dolara kadar yatırım yapılması gündemde.

Şirket, söz konusu kapasitenin Ulusal Yapay Zeka Eylem Planı’nda 2030 için belirlenen 1 GW’lık veri merkezi kapasitesi hedefinin yaklaşık yüzde 20’sine karşılık gelebileceğini belirtiyor.

Rönesans Holding Onursal Başkanı Erman Ilıcak, ortaklığa ilişkin değerlendirmesinde veri merkezlerinin ülkelerin dijital altyapısında giderek daha önemli bir rol üstlendiğini söyledi. Ilıcak, Digital Realty’nin veri merkezi alanındaki deneyimi ile Rönesans’ın yatırım ve finansman kapasitesini bir araya getirerek Türkiye’de uzun vadeli bir yatırım yapacaklarını ifade etti.

Digital Realty Yatırımlardan Sorumlu Üst Düzey Yöneticisi Greg Wright ise Türkiye’de bulut, yapay zeka ve kurumsal altyapıya yönelik talebin arttığını belirterek, Rönesans ile kurulan ortaklığın bu talebe yönelik yeni kapasite oluşturmayı amaçladığını söyledi.

Hisseleri iki katına çıktı

1851'de kurulan ve Thomas Edison'ın ampullerindeki camdan Pyrex olarak bilinen pişirme kaplarına kadar pek çok ürünün arkasında bulunan, ABD’nin en köklü teknoloji şirketlerinden biri için yapay zeka altyapısı oldukça hareketli yeni bir dönemi gösteriyor. Corning'in hisseleri son 12 ayda neredeyse iki katına çıktı ve S&P 500'ün yüzde 16'lık yükselişini açık ara geride bıraktı. Şirket 2025'te, 2024'e göre yüzde 19 artışla 15,6 milyar dolarlık satış üzerinden 1,6 milyar dolar net kâr açıkladı. Analistler bu yıl gelirin yaklaşık yüzde 25 artarak 19,3 milyar dolara ulaşmasını, net kârın ise ikiye katlanmasını bekliyor. Corning'in 67 yaşındaki CEO'su Wendell Weeks ise 2030'a kadar 40 milyar dolarlık gelire ulaşmayı hedefliyor.

Harvard MBA derecesine sahip olan ve Batı Yakası'ndaki teknoloji patronlarının tercih ettiği kot pantolon ve spor ayakkabı yerine kişiye özel dikilmiş takım elbiseleri tercih eden Weeks, "Bugün üretken yapay zeka için kullanılan fiber optik ve diğer tüm ürünler aslında başlangıçta telekomünikasyon için icat edilmişti. Bunların birçoğunu onlarca yıl önce icat ettik ve şimdi bu ürün grubunun tamamen yeniden keşfedildiğini görüyoruz” dedi. 

Ancak Corning'in bir nesildir yaşadığı en iyi yılın ortasında, şirketin dalgalı ve zaman zaman çirkin geçmişini hatırlatan gelişmeler de var. Hisseleri 2026'nın ilk yarısında yaklaşık yüzde 200 yükseldikten sonra yalnızca analistlerin şirketin şişmiş değerlemesi ve büyüyen yapay zeka balonuna ilişkin endişeleri nedeniyle temmuz ayında yüzde 50 çakıldı. 1983'te Corning'e katılan ve 1996'da şirketin optik fiber işinin başına geçen Weeks için bu durum muhtemelen bir deja vu hissi yaratmıştır.

Dot-com balonu

1990'ların sonları ve 2000'lerin başlarındaki telekom balonu sırasında, hızla büyüyen internetin gerektirdiği ağ altyapısı yatırımlarının onlarca yıl devam edeceğini düşünen birçok kişi varken, Corning yüksek miktarda borçlandı ve satın almalara 10 milyar dolar harcadı. Nortel de dahil olmak üzere en iyi müşterilerinden gelen optik fiber siparişleri, balonun 2001'de patlamasıyla aniden kesilince Corning'in hisseleri iki yıldan kısa bir sürede 113 dolardan 1,10 dolara kadar geriledi.

2005'te CEO olarak atanan Weeks, "Görevi devraldığımda, nispeten karanlık bir noktadaydık. Müşterilerimizin çoğunu ciddi şekilde sarsan dot-com çöküşünün ardından geliyorduk. Uzun zaman sonra ilk kez şirketi yeniden pozitif bir zemine taşımak için oldukça ciddi işten çıkarmalar yapmak zorunda kaldık. Misyonumuzun ne olduğu üzerine derinlemesine düşünmemiz gerekti. Ne yapmak istiyorduk ve kendimizin daha iyi bir versiyonunu nasıl oluşturacaktık?" diye konuştu. 

iPhone camları üretmeye başlaması

Sonunda Corning'i kurtaran şey, malzeme bilimindeki yeniliklerden oluşan hazine değerindeki birikimiydi. İlk imdada yetişenler, Corning camıyla üretilen ultra ince düz ekran LCD televizyonlardı; tüketiciler bunları 2000'lerin başında kitlesel olarak satın almaya başladı. Ardından, 1960'larda Corning'de geliştirilen Gorilla Glass geldi. Steve Jobs'ın 2006'nın sonlarında gerçekleşen bir toplantıda Weeks'i, Haziran 2007'de piyasaya çıkacak iPhone için milyonlarca küçük, çizilmeye dayanıklı ekran üretmeye ikna etmesinin ardından ürün büyük bir başarıya dönüştü. Cam ve seramikten yapılan diğer bilimsel harikalar da Corning'in gelirlerini beslemeye ve kasasını doldurmaya devam etti: otomobiller ve dizel kamyonlar için kirlilik filtreleri, tıp sektörü için özel camlar ve televizyonlar ile dizüstü bilgisayarlar için giderek daha da incelen camlar bunlar arasındaydı.

Yeniden öncü konumda

1990'ların sonlarına bir dönüş niteliğinde, optik fiber satışları bir kez daha öncü konumda ve yılın ilk yarısında Corning'in 8,6 milyar dolarlık gelirinin yüzde 45'ini oluşturuyor. Weeks, bunun yıllarca büyümeye devam edeceğini düşünüyor ancak Corning'in yeniden bir düşüş sarmalına kapılmayacağı konusunda ısrar ediyor çünkü bu filmi daha önce gördü ve çeşitlendirmeye takıntılı bir şekilde odaklanıyor.

Fikirlerden biri otomobil üreticilerini ön camlarını Gorilla Glass'tan üretmeye ikna etmek. Pahalı olacaklar ancak çatlamaya ve taş darbelerine karşı daha dayanıklı olacak ve önemli ölçüde daha hafif olacaklar. Bir diğer fikir ise güneş panellerinin üretimi için gereken tüm bileşenleri Amerikan fabrikalarında tedarik etmek. Şu anda bunların neredeyse tamamı Asya'da üretiliyor.

Weeks ayrıca Corning için araç egzoz arıtma sistemlerinde kullanmak üzere geliştirdiği seramik filtreleme teknolojisini değiştirerek rafinerilerden, kimya tesislerinden ve çelik fabrikalarından kaynaklanan endüstriyel karbon emisyonlarını yakalamak için daha uygun maliyetli yeni bir yöntem geliştirme konusunda büyük bir fırsat görüyor.

İTO İstanbul Tüketici Fiyat İndeksi, eylülde aylık bazda yüzde 2,11 arttı. Endekste yıllık değişim oranı ise yüzde 33,55 olarak gerçekleşti.

Eğitim fiyatlarında sert yükseliş

Eylülde harcama grupları arasında en yüksek fiyat artışı eğitimde görüldü. Yeni eğitim öğretim yılının başlamasının etkisiyle eğitim grubundaki fiyatlar aylık yüzde 22,59 yükseldi.

Eğitimin ardından ulaştırma grubu yüzde 4,60, çeşitli mal ve hizmetler yüzde 2,96, lokanta ve oteller yüzde 2,42, haberleşme yüzde 2,24 ve ev eşyası yüzde 1,93 arttı.

Aynı dönemde eğlence ve kültür grubunda yüzde 1,73, konutta yüzde 1,69, giyim ve ayakkabıda yüzde 0,91, gıda ve alkolsüz içeceklerde ise yüzde 0,14 fiyat artışı kaydedildi.

Alkollü içecekler ve tütün ile sağlık gruplarında ise eylülde fiyat değişimi gerçekleşmedi.

Mevsimsel ve dönemsel etkiler öne çıktı

İTO, eylüldeki fiyat hareketlerinde eğitim grubunda yeni öğretim yılının başlamasıyla ortaya çıkan artışların belirleyici olduğunu belirtti.

Ulaştırma, haberleşme, çeşitli mal ve hizmetler ile lokanta ve oteller gruplarında ise dönemsel gelişmeler ve piyasa koşullarına bağlı fiyat değişimleri etkili oldu. Gıda ve alkolsüz içeceklerdeki değişimde ise mevsimsel faktörlerin öne çıktığı ifade edildi.

Döviz ve altın rezervleri

25 Eylül itibarıyla toplam rezervlerin 61,6 milyar dolarını döviz varlıkları oluşturdu. Altın rezervlerinin büyüklüğü ise 109,6 milyar dolar olarak kaydedildi.

Böylece altın rezervleri, TCMB'nin toplam rezervleri içinde döviz varlıklarının üzerinde kalmaya devam etti.

Net rezerv de düştü

Merkez Bankası'nın net rezervleri de haftalık bazda geriledi. 25 Eylül haftasında net rezerv 53,39 milyar dolar olarak hesaplanırken, bir önceki hafta bu rakam 55,8 milyar dolar düzeyindeydi.

Swap işlemleri hariç tutulduğunda net rezerv de 39,91 milyar dolara indi. Swap hariç net rezerv önceki hafta 43,14 milyar dolar seviyesinde bulunuyordu.

Fiyatlardaki hareketlilikte özellikle Karadeniz bölgesindeki gelişmeler etkili oldu. Rusya ile Ukrayna arasındaki çatışmaların son aylarda yeniden şiddetlenmesi, tahıl ve yağlı tohum ihracatında kritik bir merkez olan bölgeden küresel piyasalara yapılan sevkiyatlara ilişkin endişeleri artırdı.

Arzın daralabileceği beklentisi, özellikle ithalata bağımlı Asya ve Afrika ülkelerindeki alıcıları alternatif tedarik kaynaklarına yöneltti.

Kötü hava koşulları da arz endişelerini artırıyor

Tarım piyasalarındaki baskıyı yalnızca jeopolitik gelişmeler oluşturmuyor. ABD ve Avrupa başta olmak üzere önemli üretim bölgelerinde görülen aşırı hava olayları, buğday ve mısır üretimine ilişkin beklentileri olumsuz etkiliyor.

Güçlenmeye devam eden El Nino hava olayının da tarımsal üretim üzerindeki riskleri artırması bekleniyor. Özellikle palm yağı ve kakao gibi ürünlerde üretim tahminleri hava koşullarından olumsuz etkilenirken, Hindistan'ın son 10 yılın en zayıf muson sezonlarından birini geçirmesi de hasat ve gıda fiyatlarına yönelik endişeleri artırdı.

Gözler Çin'in talebinde

Tahıl fiyatlarını destekleyen bir diğer unsur ise Çin'in ABD'den soya fasulyesi alımlarını sürdürmesi oldu. ABD ile Çin arasında tarım ticaretine ilişkin beklentilerin iyileşmesi de piyasadaki fiyatlamalara yansıdı.

İki ülke liderleri arasındaki zirvenin ardından Pekin'in buğday ve mısır da dahil olmak üzere bazı ABD tarım ürünlerine yönelik gümrük vergilerini azaltacağı, ancak ABD menşeli soya fasulyesine uygulanan ek vergilerin devam edeceği açıklandı.

Piyasalarda arz kaynaklı belirsizliklerin yanı sıra Rusya-Ukrayna arasındaki olası barış görüşmeleri ve Çin'in tarım ürünleri alımlarındaki seyir yakından izleniyor. Ancak tahıl fiyatlarında daha kalıcı bir toparlanma yaşanabilmesi için Çin talebinin sürdürülebilir biçimde artması gerektiği belirtiliyor.

30 yıllık Hazine tahvilinin getirisi de yüzde 5,65'in üzerine yükselerek 2002'den bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.

10 yıllık getiride rekor çeyreklik artış

LSEG verilerine göre 10 yıllık tahvilin getirisi, eylül ayında sona eren üç aylık dönemde 87,1 baz puan yükseldi. Bu artış, 1994'ten bu yana kaydedilen en sert çeyreklik yükseliş olarak öne çıktı.

Tahvil fiyatları ile getirileri ters yönde hareket ettiği için söz konusu yükseliş, yatırımcıların tahvil satışlarını artırdığını gösteriyor. ABD tahvil getirilerindeki hareket, küresel borçlanma maliyetleri ve çok sayıda varlık sınıfının fiyatlaması açısından da önem taşıyor.

Enflasyon ve yapay zeka yatırımları baskı yaratıyor

Reuters'ın değerlendirmesine göre küresel tahvil piyasalarındaki satışlarda enerji maliyetlerindeki hızlı yükselişin enflasyon üzerindeki etkisi ile yapay zeka ve veri merkezi yatırımlarındaki güçlü büyüme etkili oluyor.

Yatırımlardaki artış, ekonomik büyüme beklentilerini desteklerken kısa vadeli faizlerin hangi seviyede kalacağına ilişkin beklentilerin de yukarı yönlü değişmesine neden oluyor.

Japonya'da da devlet tahvili getirilerindeki yükseliş devam ediyor. Ülkede enflasyonun uzun yıllar süren deflasyon döneminin ardından yeniden belirginleşmesiyle tahvil piyasasında üst üste beşinci çeyrekte çift haneli artış kaydedildi.

Piyasalarda Fed'in faiz patikası yeniden fiyatlanıyor

ABD'de yatırımcılar, bu yıl için faiz indirimi beklentilerini büyük ölçüde geri çekmeye başladı. Piyasa fiyatlamaları, geçen ayki faiz artışının ardından 2027'nin ortasına kadar Fed'den en az üç faiz artışı daha yapılabileceğine işaret ediyor.

Sydney merkezli yatırım bankası Barrenjoey'in baş faiz stratejisti Andrew Lilley, tahvil piyasasında yaşanan hareketin uzun süredir birikmekte olan risklerin yeniden fiyatlanmasıyla bağlantılı olduğunu belirtti.

Lilley, çekirdek enflasyonun yüksek seyrettiği bir ortamda Fed'in para politikasında yeterince sıkı bir duruş sergilemediği yönündeki değerlendirmelerin tahvil piyasasında baskı oluşturduğunu söyledi. Daha yüksek tahvil getirilerinin diğer finansal piyasalardaki dayanıklılığı da sınayabileceğini ifade etti.

Küresel tahvil piyasasındaki satış baskısı Avrupa tahvil vadeli işlemlerinin yanı sıra Avustralya, Güney Kore ve Japonya'daki spot tahvil piyasalarına da yansıdı.

Kripto paralara 5 milyar dolarlık giriş beklentisi

Citi'nin çarşamba günü yayımladığı raporda, kurumsal yatırımcılar ve danışmanların kripto varlıklara yönelik portföy tahsislerini kademeli olarak artırmasının beklendiği belirtildi.

Rapora göre girişlerin önceki dönemlere kıyasla daha yavaş gerçekleşmesi ancak istikrarlı biçimde devam etmesi öngörülüyor. Banka, önümüzdeki 12 aylık dönemde kripto piyasasına toplam 5 milyar dolarlık sermaye girişi bekliyor.

Düzenleme tarafındaki belirsizlik sürüyor

ABD Senatosu'nun dijital varlık piyasasına kapsamlı bir düzenleyici çerçeve getirmeyi amaçlayan The Clarity Act girişiminde geçtiğimiz hafta sonuç alınamaması, kripto sektörü açısından olumsuz bir gelişme olarak öne çıktı.

Citi ise düzenleme sürecindeki bu gelişmenin piyasa yapısına ilişkin yasal düzenlemelerin önünü daralttığını, ancak aynı zamanda ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu'nun piyasadaki olumsuz havayı sınırlayabilecek bazı kural adımlarını gündeme getirdiğini belirtti.

Bitcoin ve Ether son üç ayda güçlü yükseldi

Kripto piyasasında son üç ayda da dikkat çekici bir toparlanma yaşandı. Bu dönemde Bitcoin yaklaşık yüzde 40, Ether ise yüzde 68 değer kazandı. Böylece iki varlığın yıl başından bu yana kayıpları sırasıyla yüzde 4 ve yüzde 9 seviyesine geriledi.

Uzun süre küresel risk iştahının gerisinde kalan Bitcoin, ABD dolarındaki zayıflamanın da etkisiyle yeniden ivme kazandı. Lider kripto para, temmuz ayındaki dip seviyesinden bu yana yaklaşık yüzde 40 yükseldi.

Öne çıkanlar

• Hakim Araceli Martinez-Olguin, eyaletlerin Paramount ile Warner Bros.'un birleşmesini engellemek amacıyla açtığı antitröst davası kapsamında varılan anlaşmayı onaylama kararı verdi.

• Karar, uzlaşma anlaşmasının yürürlüğe girebileceği ve Paramount ile Warner Bros.'un anlaşmayı tamamlayabileceği anlamına geliyor. Zira birleşme, ABD hükümetinden ve diğer ülkelerden gerekli onayları zaten almıştı.

• Martinez-Olguin, uzlaşmanın “uyuşmazlığa ilişkin makul bir olgusal ve hukuki çözüm sunduğuna”, “usulen sağlam olduğuna” ve taraflar arasında adil bir şekilde gerçekleştirildiğine hükmetti.

• Uzlaşma anlaşması, Paramount'un gelecek beş yıl boyunca 30 ila 32 film üretmesini ve bunların belirli bir bölümünün ABD'de çekilmesini şart koşuyor. Ayrıca Paramount ile Warner Bros.'un kablo kanalı paketleri konusunda ayrı ayrı müzakere etmesini zorunlu kılmak ve CNN ile CBS News'u denetlemek üzere “bağımsız bir yayın kurulu” oluşturmak gibi başka şartlar da getiriyor.

• Ancak uzlaşmayı eleştirenler, anlaşmanın Paramount'a gereğinden fazla taviz verdiğini savunuyor. Film sektörünün dışındaki bazı gruplar da Martinez-Olguin'e anlaşmayı reddetmesi çağrısında bulunan dilekçeler sundu. New Jersey Demokrat Senatörü Cory Booker da hakimden karar vermeden önce uzlaşmanın ek incelemelere tabi tutulmasını istedi.

• Martinez-Olguin, bu talepleri reddetti. Kararında, davayı çözüme kavuşturan ancak mahkemenin anlaşmaya uyulmasını sağlamak amacıyla sürece dahil olmaya devam ettiği bu tür “mahkeme onaylı uzlaşma kararlarının” davayı veya eyaletlerin birleşmenin federal antitröst yasalarını ihlal ettiği yönündeki ilk argümanlarını tamamen çözüme kavuşturmasının gerekli olmadığını belirtti.

Anlaşma ne zaman tamamlanacak?

CNN'in çarşamba günü hakimin kararından önce bildirdiğine göre Paramount CEO'su David Ellison'ın Warner Bros. birleşmesini gelecek hafta tamamlaması bekleniyor. Ancak satın alma anlaşmasında, 1 Ekim itibarıyla devreye girecek olan ve anlaşma tamamlanana kadar Paramount'un Warner Bros. hissedarlarına günde 7 milyon dolar ödemesini gerektiren bir bekleme ücreti bulunuyor. Bununla birlikte CNN, genişletilmiş medya şirketinin yeni adının o tarihten önce açıklanmasının muhtemel olduğunu belirtiyor. Kararın Paramount'un zamanlamasını nasıl etkileyebileceği ise henüz bilinmiyor.

Arka plan

Hakimin kararı, birleşme konusunda aylar süren sürecin sonunu getiriyor. Eyaletler, anlaşmanın antitröst yasalarını ihlal ettiği iddiasıyla yaz aylarında Paramount'a dava açarak birleşmeyi engellemeye çalışmıştı. Davanın gelecek yıl duruşmaya gitmesi bekleniyordu. Ancak bekleme ücreti koşulu Paramount'un bir uzlaşmaya varılması için baskısını artırdı. Şirket, faaliyetlerini Kaliforniya'dan çekmekle tehdit etti ve mahkemeden, duruşmanın ertelenmesi nedeniyle Paramount'un uğrayabileceği 1,9 milyar dolarlık zarardan eyaletlerin sorumlu tutulmasını istedi.

Taraflar geçen hafta bir uzlaşmaya vardı. Bundan önce Kaliforniya Başsavcısı Rob Bonta, Paramount'un görüşmelerin ayrıntılarını basına sızdırdığını ileri sürerek önceki müzakereleri durdurmuştu. Paramount ise bu iddiayı reddetti. Eyaletlerin açtığı dava, anlaşmanın tamamlanmasının önündeki son büyük engeldi; zira federal hükümet birleşmeyi zaten haziran ayında onaylamıştı.

Trump yönetimi ayrıca Paramount-Warner Bros. finansmanının en az yüzde 49,5'inin Suudi Arabistan, Katar ve Abu Dabi'deki hükümet destekli egemen varlık fonlarından gelmesini de onayladı. Paramount, bu varlık fonlarının herhangi bir oy hakkına sahip olmayacağını, oy hakkının ise aralarında David Ellison ile milyarder babası Larry Ellison'ın da bulunduğu Ellison ailesi ve RedBird Capital Partners'ın elinde olacağını belirtti.

Talepteki zayıflık, üretim üzerinde de baskı oluşturdu. İmalatçılar eylülde üretimi üst üste dördüncü ay azalttı. Üretimdeki düşüş ağustosa kıyasla daha belirgin oldu.

Şirketler siparişlerdeki yavaşlamaya uyum sağlamak amacıyla istihdam, satın alma faaliyetleri ve stoklarını da azalttı.

Maliyet baskısı arttı

Ortadoğu’daki savaşın etkisiyle yakıt, petrol ve taşımacılık maliyetlerinde yaşanan artış, üreticilerin girdi maliyetlerini yükseltti. Ham madde fiyatlarındaki artışın da etkisiyle girdi fiyatları enflasyonu eylülde son dört ayın en yüksek seviyesine çıktı.

Yükselen maliyetlerin ürün fiyatlarına yansıtılmasıyla nihai ürün fiyatları enflasyonu da dört ayın zirvesine ulaştı.

Deniz taşımacılığındaki gecikmeler ve bazı malzemelerde yaşanan tedarik sorunları da teslimat sürelerinin uzamasına neden oldu.

S&P Global Market Intelligence Ekonomi Direktörü Andrew Harker, Türk imalat sektörünün eylülde de Ortadoğu’daki savaşın etkilerini hissettiğini belirtti. Harker, üçüncü çeyrekte görünümün önemli ölçüde değişmediğini ve jeopolitik belirsizliğin büyümeyi sınırlamaya devam ettiğini söyledi. Bununla birlikte, PMI’ın üçüncü çeyrek ortalamasının ikinci çeyreğin biraz üzerinde olmasının toparlanmaya yönelik temkinli sinyaller verdiğini ifade etti.

10 sektörden dokuzunda üretim geriledi

İSO Türkiye Sektörel PMI verilerine göre, eylülde takip edilen 10 sektörün dokuzunda üretim yavaşladı. Üretimini artıran tek sektör gıda ürünleri oldu. Gıda sektöründe üretim yedi ay sonra ilk kez yükseldi.

Üretimdeki en belirgin düşüş ise kimyasal, plastik ve kauçuk ürünleri sektöründe görüldü. Yeni siparişleri artan tek sektör de gıda ürünleri olurken, en hızlı gerileme ağaç ve kağıt ürünlerinde yaşandı.

Yeni ihracat siparişlerinde ise gıda ürünlerinin yanı sıra kara ve deniz taşıtları sektörü de büyüme bölgesine geçti.

İstihdam tarafında yalnızca iki sektörde artış kaydedildi. Kara ve deniz taşıtları sektöründe çalışan sayısı beşinci ayda da yükselirken, elektrikli ve elektronik ürünler sektöründe istihdam son üç ayda ikinci kez arttı. İstihdamdaki en belirgin düşüş ağaç ve kağıt ürünlerinde gerçekleşti.

Satın alma faaliyetleri ise ağustosta tüm sektörlerde gerilemesinin ardından eylülde üç sektörde arttı. En güçlü artış gıda ürünlerinde görüldü.

Girdi maliyetlerindeki yükseliş sektörlerin büyük bölümünde devam ederken, maliyet artışının en hızlı olduğu sektör kara ve deniz taşıtları oldu. Nihai ürün fiyatlarında en sert artış ana metal sanayisinde, en sınırlı yükseliş ise giyim ve deri ürünlerinde kaydedildi.

Bu giderin büyük bölümü, Anthropic’in iki büyük yatırımcısının şirketteki hisselerinin yeniden değerlenmesinden kaynaklanıyor. Google şirkete ilk yatırımını 2023’ün ortalarında yaptı ancak aynı yılın ilerleyen dönemlerinde dönüştürülebilir tahvil olarak bilinen borç biçiminde 2 milyar dolar daha yatırım yaptı. Bu tahviller daha sonra yapay zeka girişimindeki hisselere dönüştürülebiliyor. Amazon da 2024’ün sonlarında, 46 milyar dolarlık bir değerleme üzerinden benzer şekilde dönüştürülebilir borç yoluyla 8 milyar dolar yatırım yaptı.

“Değerleme hızla yükseldiği için gider bu kadar büyük”

Şimdi şirketin halka arz başvurusu için bildirildiği üzere 2 trilyon dolarlık bir değerlemeyi hedeflemesiyle birlikte, Google ve Amazon’a vaat edilen hisselerin değeri de büyük ölçüde arttı. Anthropic’in bunu muhasebe açısından zarar olarak kaydetmesi gerekiyor. Diğer yatırımcıların da 34 milyar dolarlık zararın benzer şekilde bir parçasını oluşturup oluşturmadığı ise bilinmiyor. NYU Stern School of Business’ta muhasebe profesörü olan Joshua Ronen, Forbes’a gönderdiği bir e-postada, “Bu zarar iyi haberlerin bir sonucu. Değerleme hızla yükseldiği için bu gider de tam olarak bu denli büyük” dedi.

Google, son kazanç açıklamasında özel girişimlerde 124,3 milyar dolarlık yatırımı bulunduğunu belirtti. Arama devi bu yatırımların isimlerini açıklamadı ancak bunların büyük ölçüde tek bir şirketten kaynaklandığını belirtti. Startup yatırımlarının büyüklüğü o kadar fazla ki Google ölçeğindeki bir şirket için bile muhasebesel bir dalgalanma yarattı. Şirket, temmuz ayında SpaceX ve başka bir özel girişimdeki startup yatırımlarından kaynaklanan 99 milyar dolarlık “diğer gelir” kaydetti. New York Times, Mart 2025’te yayımladığı haberinde mahkeme belgelerinin Google’ın Anthropic’in yüzde 14’üne sahip olduğunu gösterdiğini yazdı.

Amazon da temmuz ayındaki kazanç raporunda net gelirinin geçen yılki 18,2 milyar dolardan 62,6 milyar dolara yükseldiğini ve bunun büyük ölçüde Anthropic’e yaptığı yatırımdan kaynaklandığını belirtti. Gelirdeki bu artışın büyük bölümü, şirketin Anthropic’teki hissesinin 53,4 milyar dolar yeniden değerlenmesinden kaynaklandı. Amazon, Anthropic’e 18 milyar dolar yatırım yaptığını ve 20 milyar dolar daha yatırım yapma hakkına sahip olduğunu açıkladı.

PitchBook’a göre toplamda 126 milyar dolardan fazla yatırım alan Anthropic’in sonraki finansman turlarında hem Amazon hem de Google yatırım yapmaya devam etti. Google ve Amazon’un dönüştürülebilir tahvillerinin bir kısmı şimdiden hisselere dönüştürüldü.

518 milyar dolar harcama planı

Anthropic yine de faaliyetlerini yürütürken ciddi miktarda nakit tüketti: Claude modellerini geliştirdi, maaşları ödedi ve bilgi işlem gücü satın aldı. Ancak 8 milyar dolar, şirketin gelecek 10 yıl içinde yapay zeka altyapısına harcamayı planladığı 518 milyar dolar ile karşılaştırıldığında küçük kalıyor. Google’ın bulut bilişim bölümü ile Amazon’un AWS birimi, bu devasa harcama dalgasının en büyük yararlanıcıları arasında olabilir.

San Francisco merkezli startup’ın haziran ayında izahnamesini gizli şekilde sunmasının ardından Anthropic’in borsadaki ilk işlemi büyük bir merakla bekleniyor. Bu gelişme, aynı zamanda en büyük rakibi OpenAI’ın halka arz ortamını da şekillendirebilecek önemli bir dönüm noktası olacak. Halka arz hazırlıkları, dünyanın en büyük yapay zeka laboratuvarlarının geliştirdiği yapay zeka modellerinin üçüncü taraf sistemlerine sızdığı bir dönemde, kamuoyunun yapay zekanın varoluşsal güvenliği ve bu gelişmelere sınır koyabilecek düzenlemeler üzerine tartıştığı bir döneme denk geliyor.

ABD hükümetiyle ilişkiler

Anthropic CEO’su Dario Amodei, Beyaz Saray’da ABD Başkanı Donald Trump ile, Trump’ın “süper zeka” olarak adlandırdığı teknolojinin geliştirilmesini şirketlerin kendi kendilerine denetlemesine yönelik bir anlaşmayı imzalayan az sayıdaki üst düzey teknoloji yöneticisinden biri oldu. CEO Dario Amodei bu ayın başlarında ise öncü yapay zeka geliştirmelerinin yavaşlatılması çağrısında bulunmuş, laboratuvarların modellerini ilerlettiği ve yapay zeka ajanlarının karıştığı bir dizi bilgisayar korsanlığı olayının yaşandığı bir dönemde “ihtiyatlılık” çağrısı yapmıştı.

Şirketi meşgul eden tek tartışma da bu değil. Amodei, bu yılın başlarında ABD Savunma Bakanlığı ile, Pentagon’un Anthropic’in yapay zekasını ülke içinde kitlesel gözetleme ve otonom silahlar amacıyla kullanabilmesi konusunda kamuoyunun yakından takip ettiği bir karşı karşıya geliş yaşadı. Gergin geçen karşılıklı açıklamaların ardından hükümet Anthropic’i “tedarik zinciri riski” olarak nitelendirdi. Bu, orduyla iş yapan herhangi bir şirket için son derece ağır sonuçlar doğurabilecek bir darbe. Anthropic daha sonra ABD Savunma Bakanlığı’na dava açtı ve bir yargıç söz konusu sınıflandırmanın uygulanmasını durduran bir tedbir kararı verdi.
 

MiCA olarak bilinen Kripto Varlık Piyasaları düzenlemesi, kripto şirketlerinin AB genelinde faaliyet gösterebilmesi için haziran sonuna kadar gerekli lisansı almasını şart koşuyordu. Binance ise bu koşulu yerine getiremediği için temmuz itibarıyla birlik genelinde faaliyet yürütme yetkisini kaybetti.

“Ters talep” uygulaması inceleniyor

Düzenleyici kurumların özellikle Binance'in “ters talep” olarak adlandırılan uygulamadan yararlanma biçimine odaklandığı belirtiliyor. Bu istisna, AB dışında bulunan şirketlerin, hizmet almak için ilk adımı müşterinin atması koşuluyla bölgedeki kullanıcılara belirli finansal hizmetler sunabilmesine imkan tanıyor.

ESMA, Financial Times'a yaptığı açıklamada söz konusu istisnanın oldukça dar yorumlanması gerektiğine dikkat çekti. Kurum, ters talep mekanizmasının MiCA kapsamındaki lisans yükümlülüklerinden kaçınmak amacıyla kullanılmaması gerektiğini vurguladı.

Düzenleyicilerden bilgi talebi

Habere göre bazı ulusal düzenleyici kurumlar Binance'den konuya ilişkin resmi bilgi istedi. Şirketin vereceği yanıtların yeterli görülmemesi halinde para cezası da dahil olmak üzere çeşitli yaptırımların uygulanabileceği ifade ediliyor.

Binance ise Financial Times'a yaptığı açıklamada, MiCA kapsamında gerekli onayı almak için çalışmalarını sürdürdüğünü ve faaliyet gösterdiği tüm bölgelerde geçerli düzenleyici kurallara uyduğunu belirtti.

Çekirdek enflasyon beklentilerin altında kaldı

ABD’de açıklanan verilere göre çekirdek PCE enflasyonu yıllık bazda yüzde 3,01 seviyesine geriledi. Böylece gösterge, piyasa beklentilerinin altında kaldı.

Goldman Sachs, dördüncü çeyrekten dördüncü çeyreğe çekirdek enflasyon beklentisini yüzde 3 olarak açıkladı. Bu tahmin, Fed yetkililerinin medyan tahmininin yüzde 3,4 seviyesinde bulunmasıyla karşılaştırıldığında daha düşük bir patikaya işaret ediyor.

Faiz artışına ihtiyaç kalmayabilir

Goldman Sachs ayrıca, gelecek dönemde Fed’in yeni bir faiz artışına gerek olmadığı sonucuna varma ihtimalinin yüksek olduğunu belirtti.

Banka, enflasyon görünümündeki son gelişmelerin Fed’in para politikası kararlarında daha temkinli hareket etmesine neden olabileceğine işaret ediyor.

İspanya’da ise yıllık enflasyon yüzde 4,6’dan yüzde 5’e yükseldi. Almanya’nın beş büyük eyaletinde de eylülde fiyat artışlarının hızlanması, ülke genelindeki enflasyonun da yükseliş gösterebileceğine işaret etti.

Euro Bölgesi enflasyonu yüzde 3,6’ya çıkabilir

Ülke bazında açıklanan veriler, Euro Bölgesi’nin cuma günü açıklanacak eylül enflasyonu öncesinde geldi. Reuters’ın ekonomistlerle yaptığı ankete göre, bölgede yıllık enflasyonun ağustostaki yüzde 3,2 seviyesinden yüzde 3,6’ya yükselmesi bekleniyor.

Enflasyondaki yükselişte enerji fiyatlarının önemli rol oynadığı belirtiliyor. ABD-İran savaşı nedeniyle doğal gaz ve akaryakıt fiyatlarında yaşanan artışın, tüketici fiyatları üzerindeki baskıyı önümüzdeki dönemde de sürdürmesi bekleniyor.

ECB’nin faiz politikasında beklentiler değişiyor

ECB, enflasyonun yılın üçüncü çeyreğindeki yüzde 3,3 seviyesinden son çeyrekte yüzde 3,6’ya yükselmesini öngörüyor. Ancak bazı ekonomistler, enerji maliyetlerindeki artışın etkisiyle enflasyonun yaklaşık yüzde 4 seviyesinde zirve yapabileceğini tahmin ediyor.

ECB bu yıl faiz oranlarını iki kez artırırken, enerji fiyatlarındaki yükseliş piyasaların gelecek dönemde daha fazla faiz artışı beklemesine yol açtı. Piyasalarda, yaz aylarında gerçekleştirilen iki artışın ardından gelecek yıl dört faiz artırımı daha yapılacağı fiyatlanıyor.

Enerji fiyatlarında düşüş beklentisi zayıf

Oxford Economics Avrupa Başekonomisti Rory Fennessy, Orta Doğu’daki gerilimin yakın zamanda sona ereceğine ilişkin güçlü bir işaret bulunmadığını belirtti. Kış aylarının yaklaşmasının da etkisiyle enerji fiyatlarında kısa vadede belirgin bir düşüş beklenmediğini söyledi.

ECB’nin hazırladığı olumsuz senaryoda ise enflasyonun 2026’nın son çeyreği ile 2027’nin ilk çeyreğinde yüzde 4 seviyesine ulaşabileceği öngörülüyor.

Ekonomistler, mevcut enerji fiyatlarının ECB’nin temel senaryosundan çok bu olumsuz senaryoda öngörülen tabloyla örtüştüğüne dikkat çekiyor.

Bu arada Page’in Google’daki kurucu ortağı Sergey Brin, servetinin tahmini 7 milyar dolar artarak 263 milyar dolara ulaşmasına rağmen, en zenginler sıralamasında 4. sıradan 5. sıraya geriledi. Brin, net serveti tahmini 28 milyar dolar artarak 268 milyar dolara çıkan Michael Dell ile yer değiştirdi. Dell Technologies hisseleri, şirketin yapay zeka sunucularına yönelik talepte yaşanan artışın etkisiyle yüzde 18 yükseldi ve bu durum, şirketin kurucusunu eylül ayında kısa bir süreliğine ilk kez dünyanın en zengin ikinci kişisi yaptı.

Üç kişi sıralamadaki yerini korudu

Gezegendeki en zengin 10 kişinin yalnızca üçü geçen ay sıralamadaki yerini korudu. Bunlardan biri, serveti tahmini 55 milyar dolar artarak 251 milyar dolara yükselen Mark Zuckerberg (5. sıra). Bu artış, Facebook’un ana şirketi Meta’nın hisselerinin, kişisel yapay zeka ajanı Muse’un başarılı lansmanının etkisiyle yüzde 27 yükselmesiyle gerçekleşti. Ayın servetini en fazla artıran üçüncü kişi ise Elon Musk oldu. SpaceX hisselerinin yüzde 5 yükselmesiyle Musk’ın net serveti tahmini 44 milyar dolar artarak 936 milyar dolara çıktı. Musk, 2. sıradaki Bezos’un servetinin iki katından fazlasına ve geçen ay 1 milyar dolar kaybetmesine rağmen yeniden ilk 10’a giren Warren Buffett’ın servetinin altı katından fazlasına sahip.

Buffett, serveti tahmini 6 milyar dolar azalarak 141,8 milyar dolara gerileyen İspanyol moda patronu Amancio Ortega ile yer değiştirdi. Bu ayın ilk 10’unda servet kaybeden diğer tek kişi ise Larry Ellison oldu. Oracle hisselerinin yüzde 8 gerilemesiyle Ellison’ın serveti tahmini 13 milyar dolar azalarak 179 milyar dolara düştü ve Ellison en zenginler sıralamasında 7. sıradan 8. sıraya geriledi.

Forbes, 1987’den bu yana dünyanın milyarderlerini takip ediyor. Mart 2026’da yayınlanan yıllık listede için dünyada 3 bin 428 milyarder tespit edildi. Aşağıda, Forbes’a göre 1 Ekim 2026 itibarıyla dünyanın en zengin 10 insanı yer alıyor. Bu kişilerin toplam serveti 3,1 trilyon dolar. Bu tutar geçen ay 2,8 trilyon dolardı.

Dünyanın en zengin 10 insanı

1. Elon Musk

Net servet: 936 milyar dolar (Geçen aya göre 44 milyar dolar artış)
Kaynak: SpaceX, Tesla
Yaş: 55

2. Jeff Bezos

Net servet: 370 milyar dolar (Geçen aya göre 102 milyar dolar artış)
Kaynak: Amazon
Yaş: 62

3. Larry Page

Net servet: 286 milyar dolar (Geçen aya göre 8 milyar dolar artış)
Kaynak: Google
Yaş: 53

4. Michael Dell

Net servet: 268 milyar dolar (Geçen aya göre 28 milyar dolar artış)
Kaynak: Dell Technologies
Yaş: 61

5. Sergey Brin

Net servet: 263 milyar dolar (Geçen aya göre 7 milyar dolar artış)
Kaynak: Google
Yaş: 53

6. Mark Zuckerberg

Net servet: 251 milyar dolar (Geçen aya göre 55 milyar dolar artış)
Kaynak: Meta
Yaş: 42

7. Jensen Huang

Net servet: 200 milyar dolar (Geçen aya göre 9 milyar dolar artış)
Kaynak: Yarı iletkenler
Yaş: 63

8. Larry Ellison

Net servet: 179 milyar dolar (Geçen aya göre 13 milyar dolar düşüş)
Kaynak: Oracle
Yaş: 81

9. Steve Ballmer

Net servet: 161 milyar dolar (Geçen aya göre 5 milyar dolar artış)
Kaynak: Microsoft
Yaş: 70

10. Warren Buffett

Net servet: 142 milyar dolar (Geçen aya göre 1 milyar dolar artış)
Kaynak: Berkshire Hathaway
Yaş: 96

Karar kapsamında, mutabakat işlemleri tamamlanan tüm katılma payı sahiplerine yapılacak ara ödemelerin gecikmeden gerçekleştirilmesi kararlaştırıldı. Ödenecek tutarlar, tasfiye işlemlerinin sonunda yatırımcının hak edeceği toplam meblağdan düşülecek.

Yatırımcı başına ödeme 1 milyon TL ile sınırlandırıldı

Ara ödeme tutarının belirlenmesinde, Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) tarafından hesaplanacak net yatırım tutarı dikkate alınacak.

Net yatırım tutarı 1 milyon TL'nin altında olan yatırımcılara, hesaplanan tutarın tamamı kadar ödeme yapılabilecek. Net yatırım tutarı 1 milyon TL veya daha yüksek olan yatırımcılarda ise ara ödeme 1 milyon TL'yi aşamayacak.

Bu kapsamda, net yatırım tutarı 750 bin TL olan bir yatırımcı 750 bin TL'ye kadar ara ödeme alabilecek. Yatırım tutarı 1,5 milyon TL olan bir yatırımcı için ise ödenebilecek ara tutar en fazla 1 milyon TL olacak.

İlk ödemeler para piyasası fonlarına yapılacak

SPK'nın belirlediği ek tasfiye yöntemi, öncelikle para piyasası fonlarından başlayacak.

Ara ödeme sırasında yatırımcıların ellerindeki katılma payları iade edilmeyecek. Katılma paylarının iadesi, tasfiye işlemlerinin tamamlanmasının ardından yapılacak nihai ödemeler sırasında gerçekleştirilecek.

Düzenlemeyle birlikte yatırımcıların tasfiye sürecinin tamamen sonuçlanmasını beklemeden, nihai olarak hak edecekleri tutarın bir bölümüne ulaşabilmesi amaçlanıyor.

A1 Capital, Bulls ve Pardus fonlarında tasfiye sırası belirlendi

SPK'nın aynı tarihli bülteninde A1 Capital Portföy Yönetimi, Bulls Portföy Yönetimi ve Pardus Portföy Yönetimi tarafından kurulan ve güncellenen tasfiye listesinde bulunan fonlara yönelik süreç de netleştirildi.

Buna göre bu şirketlere ait fonların tasfiyesinde ilk sırayı unvanında "para piyasası" ifadesi bulunan fonlar alacak. Aynı gruptaki fonların tasfiye sırası ise yatırımcı sayısına göre belirlenecek. Yatırımcı sayısı fazla olan fonlardan başlanarak daha düşük yatırımcı sayısına sahip fonlara geçilecek.

Bazı fonlar yeniden alım satıma açılabilecek

Kurul, tasfiye kapsamına alınmayan ancak 17 Eylül 2026 tarihli kararlar doğrultusunda TEFAS ve TEFAS dışındaki dağıtım kanallarında işlemlere kapatılan fonların yeniden alım ve satıma açılabilmesine de izin verdi.

Fonların yeniden işleme açılacağı tarih ve katılma paylarının alım-satım koşulları, ilgili portföy yönetim şirketi tarafından belirlenecek. Bu süreçte fon portföyünün yapısı, likidite koşulları, piyasa şartları ve yatırımcıların menfaati dikkate alınacak.

SPK ayrıca gerekli olması halinde, tasfiye kapsamında bulunmayan ancak 17 Eylül tarihli kararlar nedeniyle işlemleri durdurulan fonların, tasfiyelerin tamamlanması beklenmeden yeniden işleme açılabileceğini bildirdi.

Tasfiye süresi üç aydan altı aya çıkarılmıştı

SPK, daha önce tasfiye kapsamındaki fonlara ilişkin sürede değişikliğe gitmiş ve fon portföylerindeki varlıkların piyasa koşullarına daha uygun şekilde elden çıkarılabilmesi amacıyla tasfiye süresini üç aydan altı aya yükseltmişti.

Kurul, sürenin altı aya çıkarılmasının tüm tasfiyelerin zorunlu olarak bu sürede tamamlanacağı anlamına gelmediğini, piyasa koşulları ve işlemlerin seyrine bağlı olarak tasfiyelerin daha kısa sürede de sonuçlandırılabileceğini açıklamıştı.

Bu gereklilik, son haftalarda L’imad Holding’in stratejik öneme sahip Abu Dhabi Ports Co.’yu yaklaşık 9 milyar dolarlık bir değerlemeyle borsadan çekip özel şirket haline getirme planlarını açıklamasıyla daha da belirginleşti. Bloomberg’e konuşan kaynaklara göre fonun, çatışmaların etkilediği boğazın dışında yeni liman altyapısına onlarca milyar dolar daha harcaması muhtemel. Bu hamle, emirliğin “Sıfır Hürmüz” adını verdiği yeni stratejiyi izlerken, veliaht prensin kurumunu hayati öneme sahip Orta Doğu ticaret koridorlarının geliştirilmesinde kritik bir oyuncu haline getiriyor.

Yakın kaynaklar varlık fonunun Abu Dabi’nin İran tarafından bloke edilen su yoluna olan bağımlılığını azaltma çabalarının temel araçlarından biri haline geldiğini söyledi. Abu Dabi hükümdarının oğlu ve çevresindeki güç sahipleri dünya çapında hala pek tanınmıyor olsa da artık dünyanın en büyük altyapı girişimlerinden birinin başında bulunuyorlar. Bu da onları Washington, uluslararası emtia piyasaları ve Wall Street yöneticileri açısından önemli hale getiriyor. Kırklı yaşlarında olan Şeyh Halid, diplomatik açıdan da önemli bir rol oynamayı sürdürüyor ve yakın zamanda İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile görüşen en üst düzey Arap yetkililerden biri oldu.

30 milyar dolar altyapı yatırımı

Kaynaklara göre İran savaşı şubat ayında başladıktan sonra veliaht prens, L’imad’ın CEO’su Jassem Bu Ataba Al Zaabi ve diğer Abu Dabi yetkilileri, BlackRock’ın Larry Fink’i gibi Wall Street yöneticileriyle yaptıkları görüşmelerde ulusal altyapının güvence altına alınmasına odaklandıklarını vurguladılar. Mayıs ayına gelindiğinde varlık fonu BlackRock, Singapur’un Temasek Holdings şirketi ve devlet devi Abu Dhabi National Oil ile enerji taşımacılığı, lojistik ve su alanlarında toplam 30 milyar dolara kadar altyapı yatırımı yapmak üzere anlaşmaya vardı. Zaman içinde bu girişim İran karşısında emirliğin petrolden petrokimyasallara ve alüminyuma kadar çeşitli emtiaları ihraç etmesine de yardımcı olabilir.

Bu anlaşma, 2 trilyon dolarlık devlet varlığına hükmeden bir emirlikte veliaht olarak Şeyh Halid’in konumunun ve hayati öneme sahip emtia altyapısına yönelik yeni hamlesinin, gelecek yıllarda onu Orta Doğu iş dünyası ve siyasetinin en etkili figürlerinden biri haline getirmeye hazırlandığının erken bir göstergesi.

Abu Dabi kraliyet ailesinin Hürmüz’e yönelik küresel bağımlılığı azaltma hamleleri, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran karşısındaki pozisyonunu güçlendirebilir ve yabancı varlık yöneticilerine kâr elde etmek için yeni yollar sunabilir. Ancak emirliğin emtialarının dünya pazarlarına ulaşmasını güvence altına almak küresel piyasalar açısından sonuçlar doğururken, bu girişim aynı zamanda ciddi riskler barındırıyor. İran’ın bölgedeki altyapıya yönelik askeri tehditleri hala endişe kaynağı ve milyarlarca dolarlık planlarını sekteye uğratma potansiyeline sahip. Emtiaların daha uzun mesafeler boyunca taşınması zorlayıcı bir süreç ve Abu Dabi’nin genişleme yaptığı liman bölgesi daha önce İran tarafından fırlatılan mühimmatların hedefi oldu.

Hürmüz’e alternatif bulmanın zorlukları

Küresel açıdan kritik bu su yoluna bağımlılığı ortadan kaldırmak zor bir görev. Suudi Arabistan’ın deneyimi, hem alternatif bir güzergah oluşturmanın önemini hem de beraberinde getirdiği riskleri ortaya koyuyor. Suudi Veliaht Prensi Muhammed bin Selman, Kızıldeniz’deki bir limana uzanan boru hattını genişleterek boğazı bypass etmeye çalıştı. Ancak krallık, İran yanlısı milislerin saldırısına uğramasının ardından son haftalarda Hürmüz’e yönelik bu önemli alternatifi geçici olarak kapatmak zorunda kaldı.

Londra Ekonomi Okulu’ndan profesörü Steffen Hertog, “Abu Dabi’nin veliaht prensi güvenlik geçmişine sahip ve son yıllarda kendisine daha fazla diplomatik görev verildi; dolayısıyla kritik altyapı, onun ilgilenmesi için doğal bir alan gibi görünüyor. Bana göre temel zorluk, BAE’nin doğudaki limanlarının bile İran’a yakın olması ve insansız hava araçları ile kısa menzilli füzelerin saldırı menzili içinde bulunması” dedi. 

Şeyh Halid, Birleşik Arap Emirlikleri Devlet Başkanı Şeyh Muhammed bin Zayed’in en büyük oğlu. 2023’te veliaht prens ilan edilen Şeyh Halid, geçen yıl gerçekleştirdiği devlet ziyareti sırasında Trump’a Abu Dabi’de eşlik etti ve o zamandan beri önemli diplomatik temaslarda giderek daha büyük bir rol üstlendi.

Prens, bu yılın başlarında, o zamana kadar amcası Şeyh Tahnoon tarafından yönetilen varlık fonu ADQ’nun L’imad bünyesine katılmasıyla daha da fazla öne çıktı. O zamandan bu yana geçen aylarda, genişletilmiş yapı üst düzey yönetici kadrosunu yeniden düzenledi ve emirliğin anlaşma yapma hedeflerinde daha merkezi bir rol üstlenmeye hazırlanmak amacıyla portföyünün bazı bölümlerini yeniden yapılandırdı.

BAE de dahil olmak üzere Körfez ülkeleri İran’la daha fazla diyalog ve diplomasi yürütülmesi çağrısında bulundu. Bununla birlikte ticari gemiler, Basra Körfezi içinde ve çevresinde füze ve insansız hava aracı saldırılarıyla karşı karşıya kalmaya devam etti; bu saldırılar geniş çaplı hasara, ölümlere ve yaralanmalara yol açtı. BAE Dış Ticaret Bakanı Thani Al Zeyoudi, haziran ayında verdiği bir röportajda, boğazın açık olup olmamasından bağımsız olarak ülkesinin Hürmüz’e olan bağımlılığını sıfıra indirmek istediğini söyledi.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, iki yıl içinde Hürmüz’ün “değersiz bir su parçası gibi” olacağını, çünkü petrol boru hatlarıyla boğazın bypass edileceğini öngördü. Ancak bunu söylemek yapmak kadar kolay değil. İran savaşı aylardır sürüyor ve sona ereceğine dair bir işaret bulunmuyor. Hatta Katar’ın enerji bakanı bile Bessent’in görüşünü “tamamen yanlış” olarak nitelendirdi.

Son haftalarda İran destekli Husiler, deniz taşımacılığı ve enerji piyasaları açısından hayati öneme sahip bir başka boğaz olan stratejik Babülmendep’in sınırındaki Kızıldeniz kıyı bölgelerine doğru ilerledi. Bu sırada Suudiler, Irak’taki Tahran yanlısı grupların saldırılarının Doğu-Batı boru hattının kapatılmasına yol açmasının ardından Hürmüz üzerinden satışları yeniden artırmaya yöneldi. Krallık o zamandan bu yana alternatif boru hattı üzerinden satışları yeniden başlattı.

Zorlu ve maliyetli

Hürmüz’e bağımlılığı ortadan kaldırmak da muhtemelen zorlu ve maliyetli olacak. Boru hatları petrolün yönünün değiştirilmesine yardımcı olabilir ancak gaz veya alüminyum gibi diğer emtiaların taşınması daha karmaşık olabilir. Yine de BAE, boğazı bypass etmek için alternatif coğrafi güzergahları bulunmayan ve doğal gaz gelirlerinde ciddi düşüş yaşayan komşusu Katar’a kıyasla avantajlı durumda.

Yakın kaynaklara göre daha önce emirliği ziyaret ettiklerinde Şeyh Tahnoon gibi diğer üst düzey kraliyet mensuplarına odaklanan Wall Street yöneticileri ve iş dünyasının liderleri artık veliaht prens ve onun başlıca yetkilileriyle de görüştüklerinden emin oluyor. Şeyh Halid’in, Abu Dabi’nin ekonomisini güçlendirmesine ve ülke içinde güçlü şirketler oluşturmasına yardımcı olabilecek alanlarda anlaşmalar aramaya devam etmesi bekleniyor. İran tehditleri varlığını sürdürürken bile AD Ports anlaşması gibi girişimler önem taşıyor.

Chatham House Orta Doğu ve Kuzey Afrika Programı Direktörü Sanam Vakil, “Hürmüz’süz bir politika, BAE’yi Boğaz’daki daha fazla istikrarsızlıktan korumak açısından son derece önemli” dedi. Ancak “yeni savaş yöntemleri ve İran ile vekil ağlarının giderek artan erişim alanı göz önüne alındığında, BAE’nin Hürmüz dışındaki altyapının da hedef alınmasına hazırlıklı olması gerekiyor” diye ekledi.

Yapay zekanın fiyatlandırma sürecinde daha fazla ağırlık kazandırdığı unsurlardan biri, her restoranın müşterilerinin ne kadar ödemeye istekli olduğuna ilişkin bir tahmin. Bu fiyatlandırma sisteminin nasıl çalıştığı, yapay zekanın kapsamlı kullanımı, şirketin yasal kurumlarla ilgili endişeleri ve franchise sahipleriyle yaşanan gerilimler kamuoyuna açıklanmadı. Reuters’a konuşan kaynaklara göre McDonald’s fiyatlarını, özel bir sistemle belirliyor. İngiliz haber ajansının ulaştığı ağustos ayına ait ekran görüntülerine göre bu fiyatlandırma sistemi, McDonald’s’ın yaklaşık 14 bin restoranında her gün gerçekleştirilen milyonlarca işlemin verilerini sürekli analiz etmek ve Big Mac’lerden yaşlılara yönelik indirimli kahvelere kadar her menü ürünü için her lokasyonda şirketin “en uygun fiyat” olarak adlandırdığı fiyatı oluşturmak üzere makine öğrenimi algoritmalarını kullanıyor.

Üç franchise sahibi, bu sistemin aynı ürün için restoranlar arasındaki mevcut fiyat farklılıklarını, aynı bölge içinde mahalleden mahalleye kadar genişlettiğini söyledi. Platform ayrıca Wendy’s ve Burger King gibi rakip restoranların çevrimiçi menülerinden alınan, yakındaki restoranlara ilişkin kamuya açık fiyat bilgilerini de içeriyor. Bu zincirler, fiyatlandırma kararlarında yapay zeka kullanmadıklarını söyledi.

Reuters’ın eylül ayında McDonald’s mobil uygulamasında yaptığı fiyat kontrolü, fiyat farklılıklarını ortaya koydu. Örneğin, Kaliforniya’nın Fresno kentindeki şirket tarafından işletilen bir restoran Big Mac’i 5,69 dolara satarken, birkaç kilometre uzaklıktaki başka bir şirket işletmesi aynı sandviçi 6,89 dolara satıyor. Bu, yüzde 21’lik bir fark anlamına geliyor. 

McDonald’s, franchise sahiplerinin kendi fiyatlarını belirlemekte özgür olduğunu söylüyor. Ancak beş restoran sahibi Reuters’a şirketin kendilerini yapay zeka destekli fiyatlandırma araçlarını kullanmaya zorladığını söyledi. Reuters’ın incelediği haziran tarihli bir franchise sahibi belgesi, McDonald’s’ın franchise sahiplerinin önerilen fiyatlardan yaptığı sapmaları ayrıntılı şekilde kaydettiğini gösteriyor.

Fiyatlandırma sistemini kullanmak zorunlu mu?

Franchise sahiplerine gönderilen bir yazışmaya göre McDonald’s, ocak ayında yeni iş standartlarının bir parçası olarak franchise sahiplerinin “McDonald’s tarafından onaylanan Fiyatlandırma Danışmanı ve Araçları ile yapıcı bir şekilde etkileşimde bulunmasını” zorunlu hale getirdi. McDonald’s yaptığı açıklamada, maliyetlerin ve diğer faktörlerin restoranlar arasında farklılık gösterdiğini ve yalnızca birkaç kilometre uzaklıktaki restoranların bile farklı pazarlara ait olabileceğini söyledi.

McDonald’s, fiyatlandırma portalının “bir araç olduğunu, bir zorunluluk olmadığını; franchise sahiplerine müşterilere değer sunmalarına ve bilinçli ticari kararlar almalarına yardımcı olmak amacıyla restoran özelinde öneriler sunmak üzere tasarlandığını” belirtti. Şirket ayrıca Reuters’ın haberini, standart bir ticari uygulamayı tartışmalı bir şey olarak yeniden sunmaya çalışan iddialar olarak nitelendirdi.

Diğer fast food şirketleri de fiyatlandırma ve diğer operasyonlara yardımcı olması için yapay zekaya yöneliyor. Buna, lokasyon sayısı bakımından dünyanın en büyük restoran şirketi olan ve KFC ile Taco Bell markalarının sahibi Yum Brands de dahil.

McDonald’s yatırımcılarla yaptığı toplantıda, “sektör lideri” fiyatlandırma sisteminin uygun fiyatlı ürünlere yönelik daha geniş kurumsal stratejinin önemli bir parçası olduğunu ve franchise sahiplerinin düşük gelirli tüketicileri çekmek için uygun fiyatlı menü seçeneklerine ihtiyaç olduğunu gördüklerini söyledi.

McDonald’s’ın yapay zeka destekli fiyatlandırmaya daha fazla yönelmesi, yasal sorunlarla karşılaşma riski de taşıyor. Diğer tüketici şirketleri de aynı ürünü farklı fiyatlarla satmak için algoritmalar kullanabileceklerinin ortaya çıkmasının ardından kamuoyunun hızlı tepkisiyle karşılaştı.

Wendy’s, CEO’sunun 2024 yılında “dinamik fiyatlandırmayı” test etme planlarını açıklamasının ardından haksız fiyat dalgalanmaları yaşanabileceği yönünde yoğun eleştirilere maruz kaldı. Wendy’s, açıklamalarının yanlış anlaşıldığını söyledi ve Reuters’a sistemi uygulamadığını belirtti. Instacart ise uygulamanın sınırlı bir test kapsamında farklı müşterilere farklı market ürünleri fiyatları gösterdiğini ortaya koyan bir araştırmanın tüketiciler ve yetkililer arasında tepkiye yol açmasının ardından, aralık ayında farklı alışveriş yapanlara farklı fiyatlar gösteren yapay zeka araçlarını kullanmayı sonlandırdı. Instacart, ürün fiyatlarını belirlemek için hiçbir zaman kişisel bilgileri kullanmayacağını söyledi.
 

231 bin kişilik iş gücünde yeni küçülme

Disney, 2025 mali yılının sonunda dünya genelinde yaklaşık 231 bin kişiye istihdam sağlıyordu. Bu çalışanların yaklaşık 172 bini ABD'de, 59 bini ise diğer ülkelerde görev yapıyordu.

Yeni işten çıkarmaların toplam çalışan sayısı üzerindeki etkisinin ne kadar olacağı ise henüz açıklanmadı.

Son iki yılda binlerce pozisyon kaldırıldı

Disney'in iş gücünü azaltmaya yönelik adımları yeni değil. Şirket, nisan ayında pazarlama, stüdyo ve televizyon operasyonları, ESPN, ürün ve teknoloji birimleri ile bazı kurumsal departmanlarda yaklaşık 1.000 pozisyonu kaldırmıştı.

Geçen yıl da film ve televizyon pazarlaması, televizyon tanıtımı, oyuncu seçimi ve geliştirme gibi alanlarda yüzlerce çalışan işten çıkarılmıştı.

Disney, eski CEO Bob Iger döneminde açıklanan maliyet azaltma programı kapsamında 2023'te yaklaşık 7 bin çalışanın işine son vermişti. Söz konusu program, şirketin maliyetlerini yaklaşık 5,5 milyar dolar azaltma hedefinin bir parçası olarak yürütülmüştü.

Ford CEO'su, şirketinin Çinli otomobil üreticileriyle ilişkisini yalnızca rekabet üzerinden kurmayacağını da belirtti. Farley, Ford'un kendi uzmanlığının bulunmadığı veya maliyet avantajı sağlayabilecek alanlarda Çinli şirketlerle iş birliği yapabileceğini, bunun yanında aynı şirketlerle pazarda doğrudan rekabet edebileceğini ifade etti.

Farley, "Bunlar birbirini dışlayan şeyler değil" diyerek ortaklık ve rekabetin aynı anda yürütülebileceğine dikkat çekti.

Ford'un Çinli şirketlerle iş birlikleri

Ford, daha düşük maliyetli batarya üretimi amacıyla Michigan'daki tesislerinden birinde Çin merkezli batarya üreticisi CATL ile birlikte çalışıyor. Şirket, araç ve batarya teknolojileri alanında Çinli firmalarla yaptığı iş birlikleri nedeniyle son yıllarda eleştirilere de konu oldu.

Ford ayrıca temmuz ayında Çin merkezli otomotiv üreticisi Geely ile Avrupa pazarı için elektrikli otomobiller geliştirmeyi kapsayan bir ortaklık anlaşmasına imza attı.

Çin'in ihracatı 12 milyon araca yaklaşabilir

Çin otomotiv sektörünün küresel ihracattaki ağırlığını hızla artırması, Japonya ve Almanya'nın yanı sıra ABD'deki otomotiv yöneticilerinin de dikkatini çekiyor. Çin'in bu yıl Avrupa, Latin Amerika ve diğer pazarlara yaklaşık 12 milyon araç ihraç etmesi bekleniyor.

ABD ise Çin üretimi otomobillerin ülke pazarına girişini uzun süredir yüksek ticaret engelleriyle sınırlandırıyor. Çin'de üretilen araç yazılımlarına yönelik yasakların yanı sıra yüzde 100'ü aşan gümrük tarifeleri, Çinli otomobil üreticilerinin ABD'deki faaliyetlerini büyük ölçüde kısıtlıyor.

Buna karşın otomotiv sektöründeki bazı yöneticiler, Çinli üreticilerin küresel ölçekte artan rekabet gücü nedeniyle mevcut kısıtlamaların uzun vadede sürdürülebilirliği konusunda soru işaretleri bulunduğuna dikkat çekiyor.

Çin’in, özellikle ABD ve Avrupa’dan yükselen “aşırı kapasite” eleştirilerine verdiği kapsamlı açıklamaya bakalım. Piyasa ekonomisinde kapasite fazlalığı dinamik bir olgu. Dünya ekonomisindeki kapasite arz ve talebi, kalıcı bir kapasite dengesi olmaksızın “denge - dengesizlik - yeniden denge” dinamik döngüsünden geçiyor. Kapasite fazlalığının olup olmaması, endüstrinin yaşam döngüsündeki dinamik ayarlamalarla birlikte arz ve talebe bağlı. Piyasa mekanizmasının ayarlanmasıyla arz ve talep yeni bir dengeye doğru yakınlaşacaktı.

Bunlar, son derece önemli tespitler. Denge ve dengesizlik arasındaki çatışma aslında finans piyasasına da balon olarak yansıyor. Ancak burada Çin’in gerçek bir piyasa mekanizması işletip işletmediği ve daha önemlisi iç talebi serbest bırakıp bırakmadığı tartışılabilir. 1,2 trilyon dolarlık ticaret fazlası ve aşırı büyük tasarruf oranları ise bırakılmadığına işaret ediyor. Bir diğer önemli argümanı Çin’in sanayi sübvansiyonları üzerine: Sanayi sübvansiyonları ile aşırı kapasite arasında zorunlu bir bağlantı yok. Burada Çin’e gelen bir eleştiri söz konusu, sübvansiyonların doğrudan değil de dolaylı şekilde yapıldığına dair. Büyük ihracat veya ticaret fazlası, aşırı kapasiteyle eş anlamlı değil ve argümanın tamamının okunması gerektiğini düşünüyorum.

Rekabet konusunda ise açıklama daha da dikkat çekici bir noktaya geliyor: Piyasa rekabeti, düzensiz kapasite genişlemesini dizginlemek için en etkili mekanizmayı oluşturuyor. Aksi takdirde firmalar satılmayan stoklarla karşılaşacak, zarar edecek ve nihayetinde piyasadan dışlanacaktır. Hükümetin rolü, düzenli rekabeti sağlamak, eşit şartlarda rekabeti korumak ve piyasanın tam olarak işlev görmesini sağlamak; böylece eski kapasite rekabet yoluyla doğal olarak ortadan kaldırılır. Bakın bu cümleyi kuran Çin! Gerçekten de Deng reformları ülkeye rekabeti getirerek SSCB’nin yaptığı hatanın yapılmasını önledi. Ancak yine de Çin’de iflas mekanizmasının, anlaşılır kaygılarla çalıştığını söylemek mümkün değil.

Batı’ya yönelik itiraz ise çok daha doğrudan: ABD ve diğer batı ülkeleri, Çin’in endüstriyel gelişiminin batı ülkelerinin tekelini tehdit ettiğini ve Küresel Güney’in gelişim alanını daralttığını yanlış bir şekilde iddia ederek sözde “Çin şoku 2.0”ı ortaya attılar. Bu, gerçeklerle desteklenmeyen ve tamamen savunulamaz bir iddia. 10 yıldan fazla bir süredir Çin, küresel büyümenin yaklaşık yüzde 30’una katkıda bulunarak dünya ekonomisini yönlendiren kritik bir motor haline geldi. Bizim anladığımız anlamda yani Çin finansal piyasalarına neden bu gelişmelerin yansımadığı da önemli bir konu.

Bu açıklamanın hemen ardından iki makale yayımlandı. Maalesef ikisi de “paywall” (ödeme duvarı) arkasında olduğu için sadece önemli bölümlerini paylaşacağım. İlki The Economist’te çıkan “Çin Aşırı Kapasite İçin Özür Dilemeyecek” başlıklı makale. İki kamp arasındaki kelime savaşına dikkat: Çin “Aşırı kapasite yok, siz tekelcisiniz” derken Batı “Sen ne dersen de aşırı kapasite var işte” modunda. Makaledeki en çarpıcı görüş ise şu: Çin’in aşırı kapasitesi hakkındaki akademik tartışma, daha geniş ve daha temel bir mücadeleye işaret ediyor: Dünya çapındaki endüstriyel üretimin şekli üzerine maddi bir yarış.

Bir yanda, her türlü üretimde son derece yetenekli olduğunu gösteren Çin var. Bu anlamda, ticaret bakanlığının Çin’in rekabetçi olduğu yönündeki görüşü doğru. Ancak yabancı şirketlerin rekabet ettiği şey sadece esnek, hızlı hareket eden Çinli firmalar değil, aynı zamanda endüstriye yönelik devlet çapında bir yaklaşım. Ne kadar büyük olursa olsun, yabancı şirketlerin Çin’in büyüklüğüne, zenginliğine ve modernliğine ulaşmış Leninist bir kalkınmacı devlete karşı pek şansı yok. Amerikan araştırma şirketi Rhodium Group’un belirttiği gibi Çin devleti bir zamanlar müdahalesini stratejik olarak gördüğü birkaç sektörle sınırlamıştı; şimdi ise “her şeye yönelik bir endüstri politikası” izliyor.

Bu inanarak yazıldı ise muazzam önemli bir tespit. Yazar serbest piyasa ekonomisinin Çin modeli karşısında -ki bu model tam olarak “Tarihin Sonu” ile yenildiği açıklanan model olmasa da ona Liberalizmden daha yakın- hiçbir şansı olmadığını söylüyor. ABD, Çin modelini nasıl yenebilir? Batı demokrasilerinden ve ekonomik modelinden daha zengin bir kitlenin Çin modeli ile yaratılmış olması senaryosu gelecek için ne anlama gelir? İşte burada NewYorker’da çıkan ikinci makale devreye giriyor. Yazar Evan Osnos’a göre:

Çin nasıl bir dünya hayal ediyor? 2013’ten beri birçok ülkeye yaklaşık 1 trilyon dolar yatırım yapan ve Çin teknolojisiyle donatılmış otoyollar, hastaneler, madenler, limanlar ve “akıllı şehirler” inşa eden Kuşak ve Yol Girişimi (Çin’in 2013’te başlattığı dev bir uluslararası altyapı, yatırım ve ekonomik bağlantı projesi) bunun bir nevi ön izlemesini sunuyor. Doshi’ye göre Çin için “otokrasiler tamamen meşru kabul ediliyor ve teknoloji onları güçlendirmek için kullanılıyor. Çin, otokratlara giderek daha fazla şunu söylüyor: “İktidarda kalmak ister misiniz? Size bu konuda yardımcı olabilirim.” Ancak Pekin’in küresel vizyonunun en açık göstergesi, Çin’in mevcut durumu olabilir. Doshi, “Bir ülke, iç düzenine çok benzeyen bir dış düzen yaratma eğilimindedir,” dedi. “Çin, yükselişinin dünya için ne anlama geleceği konusunda fazla düşünmenizi istemiyor. Size geleceğin sınırını göstermek istiyorlar. Herkese satmak istedikleri iki mesaj var. Biri “Biz kaçınılmazız”, diğeri ise “Endişelenmeyin.”

Peki ama Çin modeli ne kadar Leninist olarak tanımlanabilir ki? Modelin daha iyi bir tanımı Osnos’un uzun makalesinde var. Yıllardır Çin’in yükselen gücü, erken dönem Parti reformcularının “kuş kafesi ekonomisi” olarak adlandırdığı, ekonomik özgürlük ve siyasi kontrol arasındaki kırılgan bir dengeye dayanıyordu. Bu denge, işletmelerin gelişmesine izin verecek kadar havadar ancak gücü feda edecek kadar geniş değildi. (Ben bunu burjuva var ama burjuva partisi yok olarak tanımlıyorum.) Bu düzenleme nadiren bu kadar kırılgan görünmüştü. “Kritik soru şu: Pekin liderliği, kontrol ve dinamizm arasındaki hassas ilişkiyi etkili bir şekilde dengeleyebilir mi?” dedi Başkan Xi, gerçekten de Deng reformlarının merkezden çevreye doğru ittiği karar mekanizmasını yeniden merkeze toplayan politikalar uygulaması açısından, şu anda pek hissedilmese de daha farklı bir isim.

Osnos’un çizdiği tablonun bir başka önemli tarafı ise Çin’in mevcut uluslararası düzenin yerine ne koymak istediği sorusu. Ancak Çin, son zamanlarda yıpranan uluslararası düzeni yeniden kurmak için acele etmiyor. 1949’dan beri Pekin, yalnızca iki resmi ittifak imzaladı –Kuzey Kore ve Sovyetler Birliği ile– ve her ikisi de maliyetli oldu. Brookings Enstitüsü uzmanı Patricia Kim, Pekin’in duruşunu “Önce Çin” stratejisi olarak adlandırıyor. Bana verdiği demeçte, “Çin açıklamalar yapmaktan memnun ancak kriz yöneticisi olarak devreye girmekle ilgilenmiyor” dedi. “Daha fazla etki istiyor, ancak sorumluluklardan da kaçınmak istiyor.” Çinli liderler, “ABD’nin küresel liderliğinin yüklerini Amerikan aşırı genişlemesinin ve gerilemesinin kaynağı olarak görüyorlar ve bu modeli taklit etmekle ilgilenmiyorlar.”

Son cümle doğru bir tespit ise önemli. Zira Thucydides Tuzağı (yükselen bir gücün mevcut hâkim güce yaklaşmasının iki ülke arasında savaş riskini artırdığı fikri) teorisyenleri açısından içinde bulunduğumuz dünya gerileyen ABD’nin yerinin henüz yükselen Çin tarafından doldurulmadığı, tehlikeli bir dünya. Oysa Çin’in bu yeri doldurmak gibi bir niyeti de olmayabilir. Makale genç Çinlilerin duyduğu gurur ve tatminsizlikten bahsederek bitiyor. Anlaşılan Çin’in kazandığı bir dünyada bile klasik bir düzenleyici süper güçten ziyade her biri kendi kalesine çekilmiş. Büyük güçlerin oluşturduğu parçalı bir dünyada yaşayacağız. Ancak henüz maç ortada. Evet yapay zeka kaçınılmaz şekilde geliyor ancak hangi modelin kazanacağı en az yapay zekanın kendisi kadar önemli.

2026'nın ilk dokuz ayında gelişmekte olan ülke bankalarında kredi notu artırımları, not indirimlerinin üzerinde gerçekleşti. Not artışlarında özellikle Afrika ve Latin Amerika'daki yatırım yapılabilir seviyenin altında bulunan bankalar öne çıktı. Bununla birlikte Fitch, net not artışlarının hızında son dönemde yavaşlama görüldüğünü belirtti.

Bankaların bilançosu şoklara karşı güçlendi

Fitch'e göre gelişmekte olan ülke bankalarının dayanıklılığında birkaç unsur belirleyici oldu. Merkez bankalarının faiz artırımları ve uyguladığı hedefli desteklerin yanı sıra, özellikle Orta Doğu ülkelerindeki güçlü kamu tamponları bankacılık sektörünü destekledi.

Pandemi sonrasında banka bilançolarının güçlenmesi de sektörün dış şoklara karşı direncini artıran faktörler arasında yer aldı.

Öte yandan çatışmaların Orta Doğu ile Asya-Pasifik'in bazı bölgelerinde likidite maliyetlerini yükselttiği ve bunun yılın ilk yarısında bankaların marjları üzerinde baskı oluşturduğu belirtildi.

Türkiye'nin de aralarında olduğu sektörlerde görünüm değişti

Fitch, gelişmekte olan ülkelerin bankacılık sektörleri arasındaki farklılaşmanın giderek arttığına dikkat çekti.

Filipinler, Sri Lanka, Orta Doğu, Latin Amerika ve Türkiye'nin de aralarında bulunduğu bazı bankacılık sektörlerinin görünümü, yıl ortasında "kötüleşen" seviyesine çekildi. Kurum, bu değişiklikte zayıf ekonomik büyüme, devam eden jeopolitik riskler ve yüksek enflasyonun etkili olduğunu belirtti.

Çin ve Hong Kong'un bankacılık sektörlerine ilişkin görünüm ise "kötüleşen" seviyesinden "nötr"e yükseltildi.

2027'de daha destekleyici koşullar bekleniyor

Fitch, 2027'de gelişmekte olan ülke bankaları açısından mevcut döneme kıyasla daha destekleyici bir ekonomik ortam oluşacağını öngörüyor. Buna rağmen jeopolitik ve ekonomik risklerin yüksek seyretmeye devam edeceği belirtiliyor.

Kurumun baz senaryosunda petrol fiyatının 2026'da ortalama 87 dolar seviyesinden 2027'de varil başına 70 dolara gerilemesi bekleniyor. Fitch ayrıca Fed'in 2026'nın dördüncü çeyreğinde öngörülen 25 baz puanlık ek faiz artışının ardından politika faizini yüzde 4,25 seviyesinde tutacağını tahmin ediyor.

Gelişmekte olan ekonomilerin reel GSYH büyümesinin ise yüzde 3,9 seviyesinde gerçekleşmesi bekleniyor. Bu oranın gelişmiş ekonomilerde öngörülen büyümenin iki katından fazla olacağı tahmin ediliyor.

Fitch, jeopolitik belirsizliklerin yanı sıra ticaret ve tedarik zincirlerindeki aksaklıkları, petrol fiyatları ve faiz oranlarındaki oynaklığı ve El Niño kaynaklı iklim şoklarını 2027'de büyüme ve bankacılık sektörleri açısından başlıca aşağı yönlü riskler olarak sıraladı.

Şirket, söz konusu anlaşmanın anahtarlama ürün grubunda ABD pazarına yönelik imzaladığı ilk satış anlaşması olduğunu bildirdi.

Astor Enerji, ABD'de bu ürün grubundaki satışlarını artırmaya yönelik çalışmaların sürdüğünü belirtti.

Üretim kapasitesi artırıldı

Şirket açıklamasında, anahtarlama ürün grubuna yönelik yatırımların tamamlandığı ve bu kapsamda üretim kapasitesinin yükseltildiği ifade edildi.

Yapılan satışların şirketin gelirlerine katkı sağlaması ve ilgili üretim hatlarının kapasite kullanım oranlarını artırması bekleniyor.

Öne çıkanlar

• Şirket açıklamasında, “güçlü talebe rağmen” Nasdaq’ta halka arz olmama kararı aldığını belirtti.

• Şirket ayrıca, halka arz sürecini başlatmasından bu yana faaliyetlerinin daha da güçlendiğini ve 2026 mali yılında gelirinin bir önceki yıla kıyasla yüzde 90 oranında artmasının beklendiğini ifade etti.

• Şirket ayrıca, S-1 başvurusunda haziran sonu itibarıyla 5 milyon olarak açıklanan ücretli üye sayısının şu anda 5,7 milyona ulaştığını söyledi.

• Akıllı yüzük üreticisinin açıklamasında, şirketin ne zaman halka arz olmayı planladığına ilişkin güncellenmiş bir takvim yer almadı.

• Şirketin CEO’su Tom Hale, Oura’nın hala “çalışanları ve yatırımcıları için olağanüstü bir halka arz gerçekleştirmeyi” hedeflediğini ancak halka arzın ne zaman yapılacağına karar verme konusunda lükse sahip olduğunu söyledi.

Oura’nın halka arz başvurusu

Halka arzın ertelenmesi kararı, şirketin halka arz planını ortaya koyan S-1 belgesini ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’na (SEC) sunmasından yalnızca bir hafta sonra geldi. Şirket başvurusunda, her biri 40 ila 44 dolar arasında fiyatlandırılacak 50 milyon hisse satarak 2,2 milyar dolar toplamayı hedeflediğini açıkladı. Bu, şirketin değerlemesini yaklaşık 15,62 milyar dolara çıkaracaktı. Şirket, S-1 başvurusunda 30 Haziran’da sona eren dokuz aylık dönemde gelirinin yıllık bazda yüzde 74 arttığını, net kârının ise 1,6 milyon dolardan 60,8 milyon dolara yükseldiğini belirtti.

OpenAI da halka arzını erteledi

Bu yıl büyük yankı uyandıran bir halka arzını erteleyen tek şirket Oura değil. Bu ayın başlarında, OpenAI CEO’su Sam Altman Fortune dergisine verdiği demeçte, şirketin 2026 yılında borsaya açılmayacağını söyledi. Ancak Altman’ın gerekçesi farklıydı. CEO güvenlik endişeleri nedeniyle şirketin hissedarların çıkarlarına aykırı kararlar almak zorunda kalabileceği bir dönemde halka açılmanın “akılsızca” olacağını savundu. Örnek olarak, “daha fazla güvenlik ve uyum konusunda ilerleme” sağlanabilmesi için gelişmiş modellerin geliştirilmesini “askıya almayı” gösterdi.

Yatırımcıların desteklediği fikirin çıkış noktası ise kendi yaşadığı bir soruna dayalı. Eşiyle birlikte Kaliforniya’nın Mill Valley şehrinde bir ev satın aldıktan kısa süre sonra birkaç bin dolarlık bir elektrik faturasıyla karşılaşıyorlar. Sorunun kaynağını bulmak gerek. Isıtma sistemi, yalıtım, elektrik tesisatı derken neden gizemini koruyor. Aradıkları işletmelerin çoğu telefonlarına cevap vermediği gibi bazıları isimlerini ya da adreslerini bile not almayı unutuyor. Sonunda sorunun kaynağı bulunuyor: Isıtma sistemi. Silikon Vadisi’ne gelen herkes başka bir teknoloji şirketi kurmanın peşindeyken bu tecrübe, Tokmak için asıl fırsatın başka endüstrilerde olduğunu gösteren bir işaret. Melisa Tokmak, Netic ile tesisat, ısıtma, havalandırma, iklimlendirme ve elektrik alanlarında çalışan şirketlere hizmet veriyor artık. 

Bugün bir müşteri telefon ettiğinde, mesaj attığında ya da bir sorunla ulaştığında Netic’in yapay zeka destekli otonom sistemi sorunu teşhis edebiliyor, müşteriye olası çözüm yollarını adım adım anlatabiliyor veya gerekli olması halinde bir teknisyenin yönlendirilmesini organize ederek sonraki süreci de takip ediyor. Şirket bu sayede yardıma ihtiyacı olan insanlar ve evleri hakkında tüm detayları topluyor: “Sistem sadece cevap vermekle kalmıyor. O insanın evine gidecek, o işi yapacak, o sorunu düzeltecek kişiyi atıyor ve tüm süreci takip ediyor. Arayan kişiyi bir kere değil hayat boyu o şirketin müşterisi haline getiriyoruz” diyor.

Klasik Chatbot’lar sadece önceden tanımlanmış cevapları verirken Netic’in kullandığı Ajan Sistemleri (Agentic AI) insan müdahalesi olmadan karar alıp aksiyona geçebiliyor.

Yapay zeka sayesinde insanların sorunlarına 7/24 cevap vermeleri mümkün. Mesela ABD’de gece sıcaklıkların eksi 40 dereceye kadar düştüğü yerler var ve Netic bunun gibi birçok acil durumla karşılaşıyor: “Bebeklerin ya da yaşlı insanların eksi 40 derecede gece uyuyamadığı durumlarda o şirketlerin gece üçte gidip sorunu düzeltmelerini sağlıyoruz.” Şirket için ilk büyük sınav ise 16 Mayıs 2025’te St. Louis’i vuran ve 1 milyar doları aşan hasara yol açan hortum felaketi. O gün, Netic’in müşterilerinden Hoffmann Brothers’ın telefonları kilitlenmiş durumdaydı. Şirketin CEO’su Chris Hoffmann, Bloomberg’e çatı kaplama işlerine bakan şirketlerinin 90 dakikada 600’den fazla çağrı aldığını, bu çağrıların büyük bölümünü Netic’in karşıladığını anlattı. Tokmak ise müşterilerinin o gün tüm hizmet alanlarında 90 dakika içinde yaklaşık bin çağrı aldığını, Netic’in bu artışın büyük kısmını cevapladığını söylüyor. 

Büyüme rotası

Melisa Tokmak’ı Silikon Vadisi’ne taşıyan azim, çocukluk yıllarındaki başarılarla ivme kazandı. Tokmak, BİLSEM’de geliştirdiği üzüm kurutma yöntemi projesiyle ilkokul öğrencileri arasında yapılan yarışmada TÜBİTAK Türkiye birincisi seçildi. Ardından TEV İnanç Türkeş Özel Lisesi’ni kazanarak 14 yaşında Gebze’de yatılı okumaya başladı. Tokmak ülke hakkında çok bilgi sahibi olmasa da kendine yüksek bir hedef koymak istediğiyle ABD’ye gitmeyi kafasına koyduğunu söylüyor.  Üst sınıflardan birinin Stanford Üniversitesi’ne yazın matematik kampına gideceğini duyunca aradığı yolu bulduğunu düşündü. 

Tokmak daha 17 yaşında İngilizceyi daha iyi öğrenmek için Hindistan’daki United World Colleges’a gitti ve liseyi orada tamamladı. Üniversite için Princeton gibi bazı okullardan kabul mektupları gelse de tercihi Stanford oldu. Üniversiteden sonra Facebook’ta Product Manager olarak işe başladı. Facebook’ta geçirdiği bir buçuk yılın ardından Scale AI’ın kurucusu Alexandr Wang’tan yeni iş birimleri kurması için teklif aldı. Kısa sürede de mühendislik departmanının başına geçti. Yeni bir start-up’ta çalışmak riskliydi. “Buna rağmen ben start-up’ları çok seviyordum. Bu yüzden buraya geldiysem bu riski almaya değer diye düşündüm ve anında Scale AI’da başladım. Üç buçuk, dört yıl boyunca direkt Alex ile birlikte çalıştım” diyor. Wang bugün Netic’in melek yatırımcıları arasında.

Tokmak’ın aklında her zaman kendi girişimini kurmak vardı, şimdi önünde başka meseleler var: Mesela yapay zekaya hata yaptırmamak. Netic, her biri en iyi performans gösterdiği alana göre seçilmiş birden fazla yapay zeka modelinin birlikte çalıştığı bir ajan sistemi üzerine kurulu. Modellerin bir kısmını sektörlere özgü verilerle kendileri ayarlıyor. Çünkü çalıştıkları alanda hata payı yok: “Bir rezervasyon hatası müşteriye maddi kayba yol açar. Bir ön değerlendirme hatası ise çok daha büyük bir kayba neden olabilir. Bir model API’sini çağırmak işin kolay kısmı. Bir ajanı, hafta sonu saat 02.00’de karmaşık bir organizasyonu yönetebilecek kadar güvenilir hale getirmek ise işin ta kendisi.” Gaz kaçağı, su baskını, fırtınalar gibi kritik işler söz konusu olduğunda yapay zekanın hata yapması tehlikeli ve maliyetli bir soruna yol açabilir. Tokmak halüsinasyon sorunu gibi problemleri birkaç aşamada ele aldıklarını anlatıyor. İlk adım temellendirme: Ajan yalnızca elde edilen ve yetkilendirilmiş müşteri verileri ile iş kuralları üzerinden akıl yürüyor. Dolayısıyla bir fiyat, bir zaman çizelgesi veya bir politika uydurmuyor. İkincisi kısıtlı eylem: Ajan bir dizi araç aracılığıyla çalışıyor ve sadece kendisine izin verilen eylemleri gerçekleştirebiliyor. Üçüncüsü doğrulama: Kritik adımlar ayrı modeller tarafından kontrol ediliyor ve sorunlu bulunan her şey bir insana iletiliyor. 

İşin asıl büyük kısmı ise değerlendirme aşamasında. Netic, kendi geliştirdiği değerlendirme sistemi her değişiklik karşısında gerçek üretim trafiğini yeniden canlandırıyor, sonuçlara göre ajanı puanlıyor ve eksiklikleri yayına girmeden önce ortaya çıkarıyor. “Sonuçlar gerçek bir kişi veya işletmeyi etkilediğinde ortalama bir karşılaştırma puanı hiçbir anlam ifade etmez. Bu nedenle asıl önemli olan şeye göre değerlendirme yapıyoruz. Hoffmann Brothers, Paschal, Service Professionals gibi ABD’nin farklı eyaletlerinde ısıtma - soğutma, tesisat ve elektrik işleri yapan şirketlere hizmet veren Netic bunu yıllık sözleşmelerle yapıyor. Arkansas merkezli Paschal aynı zamanda şirketin ilk müşterisi. Tokmak her müşterinin kullanım ihtiyacına göre farklı bir fiyatlandırma sistemleri olduğunu anlatıyor.

Melisa Tokmak, şirketi satmak yerine bağımsız tutarak geleneksel işletmeleri uçtan uca yöneten bir teknoloji altyapısına dönüştürmeyi hedefliyor.

Netic finansal verilerini paylaşmasa da Tokmak, müşterilerinin 700 milyon doların üzerinde gelir elde etmelerine katkıda bulunduklarını söylüyor. İki yıl içinde Kuzey Amerika’daki birçok müşterisiyle çok yıllı anlaşmalar yaptıklarını, sadık bir müşteri portföyüne sahip olduklarını anlatıyor. Şirket Ağustos 2026’da ABD’nin en büyük ev hizmetleri sağlayıcılarından American Residential Services (ARS) ile de bir iş birliği duyurdu. Facebook, SpaceX ve Palantir gibi şirketlerin en eski yatırımcılarından biri olan Founders Fund, Netic’in son yatırım turunu da destekledi. Son finansman turunda 450 milyon dolar değer biçilen girişimin Seri A turunda da Greylock Partners, Hanabi Capital, Day One Ventures, SV Angel ve birkaç melek yatırımcının katılımıyla yine Founders Fund tarafından yönetilmişti.  

Founders Fund’ın Netic yatırımını yöneten Amin Mirzadegan, şirketin çok az sayıda girişimin yöneldiği büyük bir fırsat alanına odaklandığını söylüyor: “Melisa ve ekibi, temel hizmet sektörleri için başından itibaren yapay zeka üzerine inşa edilmiş ilk kapsamlı platformu geliştirdi. Platforma ilk olarak, çok sayıda ısıtma, havalandırma ve iklimlendirme (HVAC) şirketini bünyesinde toplayan ülkenin en büyük grupları katıldı. Onları haşere kontrolü, enerji, fitness ve diğer alanlarda kendi kategorilerine öncülük eden şirketler izledi.” Bu şirketlerin tamamının Netic’i kendi pazarlarına hizmet veren en güçlü yapay zeka ürünü olarak gördüğünü belirtiyor.

Founders Fund, Greylock ve Hanabi Capital’dan yatırımcıların arka arkaya üç turda destek verdiklerini söylerken finansman sürecini bilinçli olarak disiplinli yürüttüklerini ekliyor Tokmak. Forbes’un Next Billion-Dollar Startups listesini hazırlarkenki ortağı TrueBridge Capital’ın bu yılki analizi de Netic’i az sermayeyle verimli büyüyen şirketlere örnek gösteriyor. 22 kişilik bir ekiple çalışan Netic’in ne zaman 1 milyar dolar değerlemeye ulaşabileceği sorusunun yanıtı ise “Ne doğru ne de yeterince iddialı bir hedef.” Netic, hizmet sektöründe yapay zeka odaklı bir model kurmaya çalışırken karşısında ServiceTitan gibi yıllardır sektörün operasyonel altyapısını oluşturan ve şimdi yapay zekayı bu altyapının içine yerleştiren devler var. ServiceTitan’ı takip eden Needham & Company Kıdemli Analisti Scott Berg, ServiceTitan’ın Netic’in sunduğu gibi müşterilerinin bir hizmet talebinden teknisyenin müşterinin kapısına varışına kadar tüm iş akışını otomatikleştirmelerini sağlayan “Max” adlı bir yapay zeka platformuna sahip olduğunu söylüyor. İlk bakışta ServiceTitan’ın zaten pek çok işlevselliğe sahip olduğunu belirten Berg, bağımsız bir tedarikçinin piyasada uzun vadede yer edinemeyeceğini söylüyor. Berg’e göre “Uzun vadede bağımsızlıklarını korumaları için stok yönetimi, ödemeler, teklif verme, faturalandırma ve bir CRM çözümü gibi ticaret müşterilerinin ihtiyaç duyduğu diğer alanlarda çok daha fazla işlevsellik geliştirmeleri gerekecek.”

Tokmak ise Netic’in bağımsız kalacağını vurgulayarak şirketin satılmak amacıyla kurulmadığını başından beri söylediğini ekliyor. Ona göre dijital ve fiziksel dünyalar arasında köprü kuran şirketler, teknolojinin gelecek 10 yılını şekillendirecek: “Biz birinin bir özelliği değil, bir platform olma niyetindeyiz. Otonom işletme, bir modül değil.”

Unicorn olmaya giden yol

Forbes ABD, Next Billion-Dollar Startups listesinde, son 12 yıldır TrueBridge Capital Partners ile işbirliği yaparak yakın gelecekte “unicorn” statüsüne ulaşma potansiyeli olan şirketleri öne çıkarıyor. Bugüne kadar listede yer alan 275 girişimin yüzde 60’ı milyar dolarlık şirketlere dönüştü. TrueBridge’in yaptığı analize göre bunu başaran şirketler üç faktörü ortaya koyuyor: Sermaye verimliliği, uzun vadeli piyasa eğilimlerinden yararlanma ve seçkin bir gruptan gelen güçlü destek. TrueBridge, Netic’i asgari sermayeyle verimli bir büyüme sergileyen girişimlere örnek gösterdi. Şirkete göre Netic daha fazla sermaye toplamak yerine kontrollü büyümeyi tercih etti ve olası piyasa dalgalanmalarına karşı daha dayanıklı bir yapı kurmayı hedefledi.

Son sent Kasım 2025'te basıldı

ABD Darphanesi, dolaşıma yönelik son 1 sentlik madeni paranın üretimini Kasım 2025'te gerçekleştirmişti. Böylece yeni sentlerin piyasaya sürülmesi fiilen durdurulmuştu.

Darphane, üretimin sonlandırılmasına gerekçe olarak 1 sentlik madeni paranın artık ülkenin ihtiyaçlarını karşılamak açısından gerekli olmamasını gösterdi. Üretim maliyetlerindeki yükseliş de kararın arkasındaki önemli unsurlardan biri oldu.

Üretim maliyeti değerini aştı

ABD Darphanesi verilerine göre bir sentlik madeni paranın üretim maliyeti son 10 yılda 1,42 sentten 3,69 sente çıktı. Böylece madeni paranın basım maliyeti, üzerinde yazan değerin birkaç katına ulaştı.

Sent üretiminin tamamen sona erdirilmesiyle ABD hükümetinin yılda yaklaşık 56 milyon dolar tasarruf etmesi bekleniyor.

Anthropic ile halka arz rekabeti

ChatGPT'nin geliştiricisi, planlanan Wall Street halka arzları öncesinde daha fazla kurumsal müşteri kazanmak ve gelirlerini artırmak için Anthropic ile yoğun bir rekabet içinde. Her iki şirket de halka açılmak için gizli başvuruda bulundu. Anthropic'in halka arzını bu sonbahar kadar erken bir tarihte gerçekleştirmesi bekleniyor. OpenAI CEO’su Sam Altman kısa süre önce şirketinin bu yıl halka arz edilmeyeceğini söyledi.Bloomberg TV'ye verdiği röportajda Altman, şirketin yeni halka açık bir şirket olmanın getireceği baskı olmadan, yapay zeka güvenliği konusundaki endişelerin arttığı bir dönemi yönetmek istediğini söyledi.

Altman, ChatGPT'nin geliştiricisinin şu anda yapay zeka yeteneklerinde ortaya çıkan “yeni bir seviyeye” ve bunun beraberinde getirdiği ek güvenlik gerekliliklerine “uyum sağladığını” belirtti. Altman, “Sadece ayaklarımızı sağlam basmak ve bu yeni çalışma biçiminde nasıl hareket etmemiz gerektiğini anladığımızdan emin olmak istiyoruz. Önümüzdeki bu kararlardan bazılarını, yeni halka açık bir şirket olmanın baskısı olmadan alabilecek durumda olmak istiyoruz” dedi. Ayrıca yatırımcıların şirketin halka arz planları konusunda sabırlı olacağına inandığını söyledi.

Kaynaklara göre son fonlama turunun amacı, halka arzın yerine OpenAI'a ek sermaye sağlayacak bir köprü turu olarak hizmet etmek. OpenAI en son mart ayında, 852 milyar dolarlık bir değerleme üzerinden 122 milyar dolar toplamıştı.

OpenAI, sektördeki benzer şirketler gibi yapay zekanın siber güvenlik ihlalleri de dahil olmak üzere felaket niteliğinde zararlara yol açma potansiyeli konusunda giderek artan bir incelemeyle karşı karşıya. OpenAI'ın teknolojisi, Avustralya hükümetinin internet sitelerinin hedef alınması da dahil olmak üzere çok sayıda güvenlik olayında rol oynadı. Altman, Anthropic'in yöneticisi Dario Amodei'nin, en ileri yapay zeka modellerinin geliştirilmesini yavaşlatma ve teknolojinin güvenliğini sağlamaya yardımcı olmaları için bağımsız değerlendiricileri sürece dahil etme planını destekledi.

Abonelik modelleri üzerinde çalışıyor

Bununla birlikte OpenAI, kullanıcılar için daha karmaşık görevleri yerine getiren yapay zeka ajanları konusunda giderek kalabalıklaşan pazarda agresif biçimde rekabet etmeye devam ediyor. Şirketin geliştiricilere yönelik etkinliğinde OpenAI, Meta Platforms’un Muse gibi ürünleriyle doğrudan rekabet etmesi beklenen, sürekli aktif çalışan yeni bir yapay zeka ajanı olan Dots'u tanıttı.

OpenAI ayrıca abonelik seçeneklerini de yeniden şekillendiriyor. Şirket, daha yüksek kullanım limitleri ve daha hızlı işlem hızları sunan yeni, üst düzey 500 dolarlık ücretli bir paket kullanıma sunarken, 200 dolarlık planındaki bazı kullanım limitlerini düşürüyor. Yılın büyük bölümünde yaygın biçimde rakiplerinin gerisinde kaldığı düşünülen OpenAI, ürün odağını daraltmak için çalışmalar yürüttü ve diğer çalışmaların yanı sıra kodlama sürecini kolaylaştıran araçlarında yeniden ivme kazandı.

Fon aynı zamanda Irak'ın petrol gelirlerini Saddam Hüseyin yönetimiyle bağlantılı davalardan ve taleplerden korumayı amaçlıyordu. Dönemin ABD Başkanı George W. Bush'un bu düzenlemeyi oluşturmak için çıkardığı kararname, o tarihten bu yana görev yapan her başkan tarafından yenilendi. DFI sonunda New York Federal Rezerv Bankası'nda Irak Merkez Bankası'na ait bir hesaba dönüştü ve bugün de bu şekilde varlığını sürdürüyor.

Devlet bütçesinin yüzde 90’ı

Petrol, Irak'ın en önemli gelir kaynağı ve devlet bütçesinin yaklaşık yüzde 90'ını oluşturuyor. Bu durum Washington'a ülkenin ekonomik ve siyasi istikrarı üzerinde önemli bir nüfuz sağlıyor. Irak hükümeti 2020'de ABD askerlerinin ülkeden ayrılmasını istediğinde, Washington'ın Irak'ın New York Federal Rezerv Bankası'ndaki fonlara erişimini kesmekle tehdit ettiği bildirildi. Bunun üzerine Bağdat geri adım attı. Irak işgalin ilk yıllarına kıyasla mali işleri üzerinde daha fazla kontrol elde etmiş olsa da bu bağlantı, Irak egemenliğini ve bağımsızlığını güçlendirmeye çalışırken bile ABD'nin ülkenin ekonomik yapısı üzerindeki etkisinin sürdüğünü gösteriyor.

Bu düzenleme neden uzun yıllardır devam ediyor?

Reuters'a konuşan hükümet yetkilileri, kimliklerinin açıklanmaması koşuluyla, sistemin Irak'ın mali istikrarını desteklediğini ve devlet maliyesini güvence altına aldığını söyledi. Yetkililere göre sistem, petrol gelirlerinin yönetimine yönelik uluslararası güveni artırıyor, ticaret ve ithalat için gerekli ABD dolarlarına erişimi kolaylaştırıyor ve gelirleri alacaklıların talepleri ile davalar da dahil olmak üzere dış taleplerden ve finansal şoklardan koruyor.

Yetkililer ayrıca düzenlemenin döviz kuru istikrarını desteklediğini ve Irak ekonomisine duyulan güvenin temelini oluşturduğunu, aynı zamanda ülkenin yerel finans kuruluşlarını güçlendirmeye ve daha fazla ekonomik egemenlik sağlamaya yönelik çabaları desteklediğini belirtti. Bu düzenleme ayrıca hükümetin, İran'la müttefik gruplar gibi dolara erişim üzerindeki kısıtlamaların azaltılmasını isteyen bazı aktörlere karşı koymasına olanak tanıyor. Geçen yıl ABD, İran adına para akladığını öne sürdüğü Irak bankalarına ve kişilere yaptırım uyguladı.

Bu düzenleme Irak’ı nasıl etkiledi?

ABD doları arzına getirilen sıkı kısıtlamalar, dolarlar için paralel ve gayriresmi bir piyasanın oluşmasına yol açtı. Bunun sonucunda merkez bankasının belirlediği resmi döviz kuru ile karaborsadaki kur arasında bir fiyat farkı ortaya çıktı. Bu fiyat farkı, esas olarak resmi sistemin dışında işlem yapmanın getirdiği risk primini ifade ediyor. ABD Başkanı Donald Trump, ikinci döneminde İran'a yönelik azami baskı kampanyasını sürdürdü. Tahran'ın Irak'ı hayati bir ekonomik can damarı olarak kullanması nedeniyle Irak da sık sık bu çatışmanın ortasında kaldı. Trump'ın 28 Şubat'ta İsrail ile birlikte İran'a karşı başlattığı savaş, Bağdat üzerindeki baskıyı daha da artırdı.

Irak'ın petrol gelirleri şu an hala New York Federal Rezerv Bankası'nın muhafazasında bulunuyor. Irak Merkez Bankası (CBI), dolar arzının sağlanmasında tarihsel olarak resmi adı döviz penceresi olan dolar ihalelerini temel mekanizma olarak kullandı. Özel bankalar ve döviz büroları, Irak dinarı kullanarak ABD doları satın almak için her gün teklif verebiliyordu. Irak, özellikle İran olmak üzere yaptırım uygulanan taraflara dolar aktarılmasının önüne geçilmesini amaçlayan geniş kapsamlı bir operasyonun parçası olarak, ABD'nin önemli baskısının ardından 2025'in başında ihale sistemine son verdi.

Araştırmada hesaplanan tutarların doğrudan bir ücret olmadığı, dört kişilik bir hanenin ihtiyaçlarını karşılayabilmesi için gerekli toplam gelir düzeyini ifade ettiği belirtildi.

Dört kişilik ailenin gıda harcaması 37 bin 800 lirayı aştı

Araştırmaya göre Ankara’da yaşayan dört kişilik bir ailenin sağlıklı, dengeli ve yeterli beslenebilmesi için aylık yapması gereken gıda harcaması 37 bin 800,92 liraya yükseldi.

Gıda harcamalarının yanı sıra kira, elektrik, su, yakıt, ulaşım, eğitim ve sağlık gibi zorunlu giderlerin de dahil edildiği toplam aylık harcama tutarı ise 123 bin 130 liraya ulaştı. Böylece yoksulluk sınırı olarak hesaplanan tutar 123 bin lirayı aşmış oldu.

Bekar bir çalışanın aylık yaşam maliyeti de eylül ayında 48 bin 884,82 lira olarak hesaplandı.

Mutfak enflasyonunda yıllık artış yüzde 35,14

Türk-İş’in mutfak enflasyonu göstergelerine göre Ankara’da yaşayan dört kişilik bir ailenin yalnızca gıda ihtiyaçları için yapması gereken asgari harcama tutarı Eylül ayında bir önceki aya göre yüzde 1,10 arttı.

Gıda harcamalarındaki 12 aylık değişim yüzde 35,14 olarak gerçekleşirken, yıllık ortalama artış yüzde 39,78 oldu. Ocak-Eylül dönemini kapsayan dokuz aylık artış ise yüzde 25,40 olarak kaydedildi.

Ocak-ağustos döneminde ihracat geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 4 artarak 184 milyar 996 milyon dolara, ithalat ise yüzde 5,3 yükselerek 250 milyar 790 milyon dolara çıktı.

Dış ticaret açığı 5,2 milyar dolar oldu

Ağustos ayında ihracattaki artışa karşın ithalatın daha hızlı yükselmesi dış ticaret açığının genişlemesine yol açtı. Geçen yılın ağustos ayında 4 milyar 283 milyon dolar olan açık, bu yılın aynı ayında yüzde 22,3 artışla 5 milyar 239 milyon dolara yükseldi.

İhracatın ithalatı karşılama oranı da yüzde 83,5'ten yüzde 81,7'ye geriledi.

Ocak-ağustos döneminde dış ticaret açığı yüzde 9,3 artarak 60 milyar 206 milyon dolardan 65 milyar 793 milyon dolara çıktı. Aynı dönemde ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 74,7'den yüzde 73,8'e geriledi.

Enerji ve altın hariç açık 1,1 milyar dolar

Enerji ürünleri ve parasal olmayan altın dışarıda bırakıldığında ihracat ağustosta yüzde 2,7 artışla 20 milyar 831 milyon dolara çıktı. Aynı kapsamda ithalat ise yüzde 9,6 artarak 21 milyar 919 milyon dolar oldu.

Bu kalemler hariç tutulduğunda dış ticaret açığı 1 milyar 88 milyon dolar olarak hesaplandı. Dış ticaret hacmi ise yüzde 6,1 artışla 42 milyar 749 milyon dolara yükseldi.

Enerji ürünleri ve parasal olmayan altın hariç ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 95 oldu.

İhracatın yüzde 93,6'sı imalat sanayisinden

Ağustos ayında ihracatın büyük bölümü imalat sanayisinden gerçekleştirildi. İmalat sanayisinin toplam ihracattaki payı yüzde 93,6 olarak kaydedildi.

Tarım, ormancılık ve balıkçılık sektörlerinin payı yüzde 3,2 olurken, madencilik ve taşocakçılığı sektörlerinin payı yüzde 2,3 olarak gerçekleşti.

Ocak-ağustos döneminde ise imalat sanayisinin ihracattaki payı yüzde 93,9, tarım, ormancılık ve balıkçılığın payı yüzde 3,6, madencilik ve taşocakçılığının payı yüzde 1,8 oldu.

İthalatta ara malları öne çıktı

Ağustos ayında ithalatın yüzde 70,7'sini ara malları oluşturdu. Sermaye mallarının payı yüzde 13,5, tüketim mallarının payı ise yüzde 15,5 olarak hesaplandı.

Yılın ilk sekiz ayında ara mallarının toplam ithalattaki payı yüzde 71,1 olurken, sermaye mallarının payı yüzde 14 ve tüketim mallarının payı yüzde 14,5 seviyesinde gerçekleşti.

İhracatta Almanya, ithalatta Çin ilk sırada

Ağustosta Türkiye'nin en fazla ihracat yaptığı ülke Almanya oldu. Bu ülkeye yapılan ihracat 1 milyar 760 milyon dolar olarak gerçekleşti. Almanya'nın ardından 1 milyar 731 milyon dolarla ABD, 1 milyar 203 milyon dolarla Birleşik Krallık, 1 milyar 79 milyon dolarla Irak ve 1 milyar 73 milyon dolarla İsviçre geldi.

İlk beş ülkeye yapılan ihracat, toplam ihracatın yüzde 29,2'sini oluşturdu.

Ocak-ağustos döneminde de ihracatta ilk sırada Almanya yer aldı. Almanya'ya 15 milyar 45 milyon dolarlık ihracat yapılırken, ABD 11 milyar 894 milyon dolar, Birleşik Krallık 10 milyar 690 milyon dolar, İtalya 9 milyar 180 milyon dolar ve Fransa 7 milyar 395 milyon dolarla sıralandı.

İthalatta ise ağustos ayında Çin 4 milyar 706 milyon dolarla ilk sırada yer aldı. Çin'i 2 milyar 68 milyon dolarla Almanya, 1 milyar 935 milyon dolarla Rusya, 1 milyar 872 milyon dolarla ABD ve 1 milyar 374 milyon dolarla İtalya izledi. İlk beş ülkeden yapılan ithalat, toplam ithalatın yüzde 41,7'sini oluşturdu.

Ocak-ağustos döneminde de Çin, 36 milyar 55 milyon dolarlık ithalatla ilk sıradaki yerini korudu. Çin'i 26 milyar 108 milyon dolarla Rusya, 18 milyar 71 milyon dolarla Almanya, 13 milyar 372 milyon dolarla ABD ve 10 milyar 177 milyon dolarla İtalya takip etti.

Aylık bazda ihracat arttı, ithalat geriledi

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış verilere göre ağustosta ihracat bir önceki aya kıyasla yüzde 0,6 arttı. Aynı dönemde ithalat yüzde 1,1 azaldı.

Takvim etkilerinden arındırılmış seride ise ağustosta geçen yılın aynı ayına göre ihracat yüzde 8,1, ithalat yüzde 10,5 artış gösterdi.

Mevsim etkisinden arındırılmış işsizlik oranı erkeklerde yüzde 6,6, kadınlarda ise yüzde 10,1 oldu. Kadın ve erkek işsizlik oranları arasındaki fark Ağustos ayında da devam etti.

İstihdam 32,5 milyon kişiye çıktı

İstihdam edilenlerin sayısı Ağustos'ta aylık bazda 136 bin kişi artarak 32 milyon 507 bine yükseldi. İstihdam oranı ise 0,1 puanlık artışla yüzde 48,4 olarak gerçekleşti.

İstihdam oranı erkeklerde yüzde 65,8 olurken kadınlarda yüzde 31,5 seviyesinde kaldı.

İşgücü de aynı dönemde 29 bin kişi artarak 35 milyon 247 bine çıktı. İşgücüne katılma oranı ise değişmeyerek yüzde 52,5 oldu. Bu oran erkeklerde yüzde 70,5, kadınlarda yüzde 35 olarak kaydedildi.

Genç işsizliği yüzde 13'e geriledi

15-24 yaş grubundaki genç nüfusta işsizlik oranı Ağustos ayında aylık bazda 1,1 puan düştü. Genç işsizliği yüzde 13 seviyesine geriledi.

Bu yaş grubunda işsizlik oranı erkeklerde yüzde 9,7, kadınlarda ise yüzde 19,4 olarak hesaplandı.

Atıl işgücü oranı yüzde 31'e yükseldi

İşsizlikteki düşüşe karşın geniş tanımlı işsizliği gösteren atıl işgücü oranı yükseldi. Zamana bağlı eksik istihdam, potansiyel işgücü ve işsizlerin toplamından oluşan atıl işgücü oranı Ağustos'ta bir önceki aya göre 0,4 puan artarak yüzde 31'e çıktı.

Zamana bağlı eksik istihdam ile işsizlerin bütünleşik oranı yüzde 20,2 olurken, işsizler ve potansiyel işgücünün bütünleşik oranı da yüzde 20,2 olarak gerçekleşti.

Pekin yönetimi, AB'nin Çinli şirketlere veya ürünlere yönelik olası önlemlerine karşı "kararlı ve güçlü" şekilde karşılık verileceği mesajını verdi.

Brüksel’den Pekin’e sonuç baskısı

AB, Çin ile arasındaki yüksek ticaret açığını azaltmak amacıyla yaz aylarından bu yana Pekin yönetimiyle yoğun temaslar yürütüyor.

AB Ticaret Komiseri Maros Sefcovic, Euronews'e yaptığı açıklamada Çin'in ekim ayına kadar somut sonuçlar ortaya koyması gerektiğini, aksi durumda daha sert önlemlerin gündeme gelebileceğini söyledi. Sefcovic'in gelecek hafta Pekin'i ziyaret etmesi bekleniyor.

Rhodium Group'tan Noah Barkin ise Almanya ve Fransa'nın Avrupa Komisyonu'na sunduğu ortak bir belge üzerinde çalıştığını belirtti. Belge kapsamında, Brüksel'in Çin'i Avrupa pazarından 24 saat içinde tamamen dışlayabilmesini sağlayacak yeni bir ticaret aracının geliştirilmesinin hızlandırılmasının talep edildiği aktarıldı.

Çin Ticaret Bakanlığı'nın son açıklamasının da Avrupa tarafında gündeme gelen ve ABD'nin 301. madde uygulamasına benzetilen bu tür ticaret araçlarına yönelik bir karşı mesaj olduğu değerlendiriliyor.

AB'nin Çin karşısındaki ticaret açığı büyüyor

Çin Gümrük verileri, AB'nin Çin ile ticaretindeki açığın son dönemde ABD ile yaşanan ticaret açığını da aşarak dünyanın en yüksek seviyesine ulaştığını gösteriyor.

Bununla birlikte AB, mal ve hizmet ticareti birlikte değerlendirildiğinde Çin'in en büyük ticaret ortakları arasında yer almayı sürdürüyor. İki taraf arasındaki toplam ticaret hacmi geçen yıl 880 milyar euroya, yaklaşık 1 trilyon dolara ulaştı.

Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN) ise 2020'de yalnızca mal ticareti dikkate alındığında AB'yi geride bırakarak Çin'in en büyük mal ticareti ortağı olmuştu.

Gelecek hafta Pekin'de gerçekleştirilmesi planlanan üst düzey temasların, Çin ile AB arasındaki ticari ilişkilerde gerilimin azaltılması veya yeni kısıtlamaların gündeme gelmesi açısından önemli bir aşama olması bekleniyor.

Brent petrolünün Eylül ayını yaklaşık yüzde 14 yükselişle tamamlaması bekleniyor. Bu, Temmuz 2026'dan bu yana kaydedilmesi beklenen en güçlü aylık artışa işaret ediyor. WTI ise ayı yaklaşık yüzde 4 yükselişle kapatmaya hazırlanıyor.

İki gösterge arasındaki fiyat farkı da Eylül ayında dört ayın en yüksek seviyesine çıktı. Piyasada ABD’nin dizel ihracatını sınırlandırmaya yönelik olası adımları takip ediliyor. Böyle bir düzenlemenin ABD iç piyasasında arz fazlası oluşturması ve rafinerilerin ham petrol işleme kapasitesini düşürmesi ihtimali değerlendiriliyor.

Piyasalar Orta Doğu’daki gelişmeleri izliyor

MST Marquee Enerji Araştırmaları Başkanı Saul Kavonic, Hürmüz Boğazı’ndaki petrol akışlarının toparlandığına ilişkin işaretlerin ve ABD’nin dizel ihracatına yönelik kısıtlamalar konusunda alternatiflerin gündeme gelebileceği beklentisinin fiyatlar üzerinde baskı oluşturduğunu söyledi.

Kavonic, son 24 saatte İran kaynaklı önemli bir tırmanış yaşanmamasının da fiyat hareketlerinde etkili olduğunu belirterek petrol piyasasındaki durumun halen oynak olduğunu, lojistik maliyetlerinin yüksek ve taşımacılık imkanlarının sınırlı kaldığını ifade etti.

Katar ise ABD ile İran arasındaki diplomatik temasların ilerleyebileceği mesajını verdi. Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Majed al-Ansari, taraflar arasında mesaj alışverişinin sürdüğünü ve çatışmanın sonuçlarını sınırlandıracak bir anlaşma için ortak zemin arandığını açıkladı.

Trump yaptırım haberini yalanladı

Petrol fiyatlarında etkili olan bir diğer gelişme ise İran’a yönelik yaptırımlara ilişkin haber oldu. Axios, ABD'li yetkililere dayandırdığı haberinde İran’ın nükleer programıyla ilgili “somut” adımlar atması karşılığında Washington’ın yaptırımları hafifletmeye ve dondurulmuş İran fonlarının bir bölümünü serbest bırakmaya hazırlandığını öne sürdü.

Trump ise Truth Social hesabından yaptığı açıklamayla haberi reddetti. Trump, İran’a herhangi bir teklif sunmadığını belirtti.

Körfez’den petrol akışı toparlanıyor

Suudi Arabistan, Doğu-Batı Boru Hattı'nın yeniden faaliyete geçmesinin ardından Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu Limanı'ndan petrol tankerlerine yükleme işlemlerini yeniden başlattı.

Orta Doğu’daki üreticilerin ham petrol ihracatı da Eylül ayında toparlandı. Bölgeden yapılan ihracat günlük 16,328 milyon varile ulaşarak ABD ve İsrail’in İran’la savaşının Şubat sonunda başlamasından bu yana en yüksek seviyeye çıktı.

ABD’deki stok verileri de piyasaların gündeminde. Piyasa kaynaklarının Amerikan Petrol Enstitüsü (API) verilerine dayandırdığı bilgilere göre, 25 Eylül’de sona eren haftada ABD’nin ham petrol stokları 1,02 milyon varil arttı. Aynı dönemde benzin stoklarında da yükseliş görülürken distilat stokları geriledi.

Listeyi oluşturmak için Forbes ve Statista, 50’den fazla ülkede 300 binden fazla çalışanla anket gerçekleştirdi. Çevrimiçi olarak yürütülen anketler, katılımcıların anonim kalabilmesi amacıyla herhangi bir şirketten bağımsız olarak yapıldı. Anket katılımcılarına, otomatik tamamlama seçeneği bulunan açık uçlu bir soruyla nerede çalıştıkları soruldu. Şirketlerin değerlendirmeye alınabilmesi için binden fazla çalışan istihdam etmeleri ve küresel ölçekte faaliyet göstermeleri gerekiyordu.

Ankete katılanlar, işverenlerini ailelerine ve arkadaşlarına tavsiye etme olasılıklarını değerlendirdi ve şirketlerini maaş, kariyer ilerleme fırsatları, iş-yaşam dengesi ve şirket itibarı gibi kriterler açısından değerlendirdi. Katılımcılar ayrıca son iki yıl içinde çalıştıkları eski işverenlerini ve kendi sektör bilgileri aracılığıyla tanıdıkları ya da orada çalışan arkadaşları ve aile üyeleri sayesinde bilgi sahibi oldukları şirketleri de değerlendirdi.

Anket yanıtları daha sonra bir araya getirildi ve önceki üç yıldan elde edilen verileri de içeren bir puanlama sisteminden geçirildi. Liste hazırlanırken daha güncel verilere ve mevcut çalışanların değerlendirmelerine daha fazla ağırlık verildi. En yüksek puanları alan şirketler Forbes’un nihai sıralamasına girdi. Her ülkede seçilen şirketlerin sayısı, nüfusa ve her bölgedeki uygun şirketlerin sayısına göre değişiklik gösterse de sonuç olarak 52 ülkede merkezi bulunan toplam 900 şirket, 2026 Dünyanın En İyi İşverenleri listesinde yer aldı.

Türkiye’den beş şirket

Bu yılki en iyi işverenler listesine Türkiye'den kriterlere uyan beş şirket girdi. Listede Türkiye’den en üst sırada yer alan şirket 23. sırayla Sabancı Holding oldu.

Dünyanın En İyi İşverenleri listesinde yer alan Türkiye merkezli olan şirketler ve dünya sıralamaları:
 

Türkiye'nin En İyi İşverenleri 2026

Microsoft üçüncü kez zirvede

Bu yıl listenin zirvesinde teknoloji devi Microsoft yer aldı ve üst üste üçüncü yıl 1. sıradaki yerini korudu. Onu, 2. sıradaki konumunu koruyan Delta Air Lines izledi. 3. sırada yer alan e-ticaret platformu Shopify (2025’teki 14. sıradan yükseldi), onu 4. sıradaki Costco (12. sıradan yükseldi) ve 5. sıradaki Nvidia takip etti.

Cambridge Üniversitesi Mühendislik Bölümü bünyesindeki bir araştırma merkezi olan Centre for Strategy and Performance’ın başkanı Mark Khater en güçlü uluslararası işverenlerin, çalışanların şirketin ortak hedefleri konusunda netliğe, “ihtiyaç duydukları yetkinliklere erişime ve oraya nasıl ulaşacakları konusunda güvene” ihtiyaç duyduğunu anladığını söyledi. Khater’a göre en iyi şirketler, çalışanlarının uygulaması için ortak ilkeler belirlerken aynı zamanda çalışanlara iş çıktılarını nasıl yönetecekleri konusunda özerklik tanıyor. Khater, “En iyi çalışanlarını elinde tutan şirketler, insanların yalnızca ücret nedeniyle nadiren şirkette kaldığını kabul ederek işe başlar. İnsanlar kendilerini daha yetkin, daha güvenilen ve daha etkili hale gelirken görebildikleri yerlerde kalırlar” dedi. 

İsveç merkezli dijital müzik, podcast ve video yayın hizmeti Spotify’da (21. sıra) da durum böyle. Şirketin insan kaynaklarından sorumlu yöneticisi Anna Lundström, Spotify’ın her çalışanın kendisi için anlamlı bir iş yapıp yapmadığını ve aynı zamanda şirketin temel değerlerini yansıtıp yansıtmadığını dikkate aldığını söyledi. Lundström, “Anlamlı iş, bir amaç duygusunu amaç duygusu da bağlılığı, güçlü bir kurum kültürünü ve güçlü bir işletmeyi beraberinde getirir” dedi.

6. sırada yer alan Adobe’da çalışanlar, dünyanın en yenilikçi ve yaygın olarak kullanılan tasarım ve video yazılımlarından bazılarını geliştirmek için yoğun bir şekilde çalışıyor. Çalışanlar yalnızca heyecan verici projelerle değil, aynı zamanda her ülkeye göre uyarlanmış bir dizi yan hakla da ödüllendiriliyor. Amerika Birleşik Devletleri’nde çalışanlar hisse senedi ödülleri, ücretli hayat sigortası ile kaza sonucu ölüm ve uzuv kaybı sigortası, 16 haftalık tamamen ücretli ebeveyn izni, sübvansiyonlu çocuk bakımı ve eğitim ile sertifika programları için 10 bin dolara kadar destek alabiliyor.

Adobe’un Küresel Ödüller programından sorumlu başkan yardımcısı Rosemary Arriada-Keiper, “Herkesi üretme konusunda güçlendirmek olan misyonumuz, çalışanların karmaşık teknolojiler üzerinde çalışabildiği, yenilik yapabildiği, kariyerlerini geliştirebildiği ve ellerinden gelenin en iyisini ortaya koyabildiği bir kültür oluşturmamız için bize ilham veriyor” dedi. 

Forbes 2026 Dünyanın En İyi İşverenleri ilk 10

1. Microsoft
2. Delta Air Lines
3. Shopify
4. Costco Wholesale
5. NVIDIA
6. Adobe
7. Apple
8. Sony Group
9. Alphabet
10. Lego Group

Forbes 2026 Dünyanın En İyi İşverenleri listesinin tamamı için tıklayın

Tahvil getirilerindeki yükseliş, faiz geliri sağlamayan altının yatırımcılar açısından cazibesini azaltarak değerli metal üzerindeki satış baskısını artırdı.

Gözler PCE enflasyonunda

Piyasalarda bundan sonraki yön açısından ABD’den gelecek makroekonomik veriler izlenecek. Ağustos ayına ilişkin kişisel gelir ve harcamalar raporu bugün Türkiye saatiyle 15.30’da açıklanacak. Fed’in para politikasında yakından takip ettiği kişisel tüketim harcamaları (PCE) enflasyonu da raporda yer alacak.

Piyasa beklentileri yıllık manşet PCE enflasyonunun yüzde 3,7, çekirdek PCE enflasyonunun ise yüzde 3,3 seviyesinde gerçekleşmesi yönünde. Çekirdek göstergenin aylık bazda yüzde 0,3 artması bekleniyor.

Enflasyonun beklentilerin üzerinde gelmesi, Fed’in faizleri yeniden artırabileceğine yönelik beklentileri güçlendirebilir. Böyle bir senaryoda dolar ve tahvil faizlerinde yükseliş görülmesi altın üzerinde yeniden baskı oluşturabilir. Verinin beklentilerin altında kalması ise faiz artışı beklentilerinin zayıflamasına ve altının destek bulmasına yol açabilir.

Fed’den yeni faiz artışı sinyali gelmedi

New York Fed Başkanı John Williams’ın son açıklamaları da piyasalardaki faiz beklentilerinin bir miktar gerilemesinde etkili oldu. Williams, eylül ayındaki faiz artışının ardından yeni bir faiz artışına gidilmesi konusunda acele edilmesine gerek olmadığını belirtti.

Altının seyri açısından haftanın kritik gündemlerinden biri de cuma günü açıklanacak ABD istihdam raporu olacak. Piyasa beklentisi, eylülde tarım dışı istihdamın yaklaşık 100 bin kişi artması ve işsizlik oranının yüzde 4,1 seviyesinde kalması yönünde.

Petrol fiyatları da yakından izleniyor

Enerji fiyatlarındaki hareket de altın piyasası açısından önemini koruyor. Petrol fiyatlarında yükselişin devam etmesi, enflasyon beklentilerini yukarı çekerek Fed’in sıkı para politikasını daha uzun süre devam ettirebileceği beklentisini güçlendirebilir.

Türkiye’de ise ons altının yanı sıra dolar/TL kuru gram altının fiyatlamasında belirleyici olmaya devam ediyor. Kısa vadede yatırımcıların odağında ABD enflasyon ve istihdam verileri ile bu verilerin Fed’in faiz politikasına ilişkin beklentileri nasıl şekillendireceği bulunuyor.

30 Eylül 2026 altın fiyatları

• Gram altın: Alış 6.578,46 TL | Satış 6.579,30 TL
• Ons altın: Alış 4.178,71 dolar | Satış 4.179,48 dolar
• Çeyrek altın: Alış 10.528,69 TL | Satış 10.760,65 TL
• Yarım altın: Alış 20.982,73 TL | Satış 21.512,14 TL
• Tam altın: Alış 43.206 TL | Satış 43.719 TL

22 Eylül’de Genel Kurul’a hitap eden Trump, “yapay” kelimesinin zekayı sahte gösterdiğini, kulağa sahte geldiğini ama aslında sahte olmadığını söyledi. Ardından ABD hükümet belgelerinde bundan böyle bu kelimenin yerine “süper” ifadesinin kullanılacağını açıkladı. ABD temsilcileri, yapay zekanın risklerinin tartışıldığı Güvenlik Konseyi toplantısında “Super Intelligence” (süper zeka) ifadesinin kısaltması olan “SI”yı şimdiden kullanmaya başlamıştı bile.

“Yapay zeka” terimini 1955’te, ertesi yaz Dartmouth’ta toplanacak küçük bir araştırma grubu için yazdığı öneride ilk kez kullanan John McCarthy, belki farkında olmadan bize bir hatırlatma bırakmıştı. Türkçedeki karşılığı bunu daha da berrak kılıyor: Yapay olan, yapılmış olandır. Yapılmış olanın da bir yapanı, dolayısıyla bir sorumlusu vardır. “Süper” kelimesi ise bu hatırlatmayı fark ettirmeden ortadan kaldırıyor ve zekayı insan elinin ürünü olmaktan çıkarıp insanın üstünde bir yere yerleştiriyor. Bir teknolojiyi adlandırırken yapanını görünmez kılmak, o seyrelmenin dilde başlayan hali değil mi?

Yapanlar ne diyor?

İşin ironik tarafı, siyaset bu teknolojiyi kelimelerle büyütmeye çalışırken onu bizzat inşa edenlerin çok farklı bir dil konuşması. Anthropic’in CEO’su Dario Amodei, yapay zeka geliştirme hızının derhal yavaşlatılması çağrısında bulundu ve aksi halde birkaç ay içinde yıkıcı sonuçlarla karşılaşılabileceği uyarısını yaptı. Amodei’ye göre başıboş yapay zeka ajanları altı ila 12 ay içinde internetin tamamını ele geçirebilecek duruma gelebilir. Çağrı yalnız kalmadı; Sam Altman, Demis Hassabis ve Elon Musk kısa sürede aynı çağrıya destek verdi. Bundan birkaç gün önce ise OpenAI’dan Anthropic’e geçmiş araştırmacı Jacob Coxon sektörü tamamen bırakmış, kendini geliştirebilen modeller yarışında şirketleri insanların hayatıyla kumar oynamakla suçlamıştı. Karşı cephe de boş durmadı; Nvidia’dan Jensen Huang ve Meta’dan Mark Zuckerberg, laboratuvarların birlikte yavaşlaması fikrini açıkça reddetti.

Buraya kadar okuyan biri haklı olarak şunu soracaktır: Bu yavaşlama çağrısı gerçekten samimi mi? Soru yersiz değil ve sorulmaya da başlandı. Eleştirmenlere göre bu “tempo ayarı” stratejisi, beklenen halka arzlar öncesinde öncü laboratuvarların pazar hakimiyetini ve yüksek değerlemelerini koruyan yumuşak bir kartel gibi işleyebilir; küçük rakipleri ve açık kaynak projelerini de dezavantajlı duruma düşürebilir. Hatta dört ücretli kullanıcı, bu ortak yavaşlama çağrısının aslında yasa dışı bir rekabet anlaşması olduğunu öne sürerek şirketlere dava açtı. Nisanda, Anthropic’in Pentagon’a karşı kırmızı çizgilerini koruduktan sonra App Store’da ChatGPT’yi geçmesini anlatırken “demek ki vicdanın da bir pazar değeri var” diye yazmıştım. Bugün o cümlenin tersini de aklımızda tutmak zorundayız: Pazar değerinin de zaman zaman vicdan kılığına girebildiğini.

Cevabın altındaki satır

İkinci haber manşetlere çok daha az yansıdı ama bence gündelik hayatımıza çok daha derinden dokunacak. OpenAI, eylül ortası itibarıyla ChatGPT reklamlarını Türkiye’nin de aralarında bulunduğu Orta Doğu ve Kuzey Afrika’daki dokuz pazara genişletti. Türkiye artık OpenAI’ın kendi listesinde, reklamverenlerin doğrudan kampanya açabildiği ülkeler arasında. Reklamlar ücretsiz ve Go planını kullanan hesaplara gösteriliyor, sohbet yanıtlarından ayrı tutuluyor ve açıkça sponsorlu olarak işaretleniyor.

Bu noktada size bir itirafta bulunmam gerekiyor. Uzun bir süre, yapay zekanın reklamla buluşmayacağına gönülden inanmıştım. Büyük dil modellerinin iş modeli bizimle daha fazla zaman geçirmek üzerine kuruluydu; reklam ise bu sohbetin güvenini zedeleyecek, davet edilmemiş bir misafir gibi görünüyordu. O kadar emindim ki Forbes Türkiye ile birlikte düzenlediğimiz yuvarlak masa toplantısında, katılımcıların “Yapay zekaya da reklam gelir mi?” sorusuna büyük bir gönül rahatlığıyla bir kanıt göstererek cevap vermiştim: Sam Altman’ın Harvard konuşması. Altman, Mayıs 2024’te Harvard Üniversitesi’ndeki bir etkinlikte reklamla yapay zekanın birleşmesini kendisi için eşsiz biçimde rahatsız edici bulduğunu, reklamı şirketinin iş modeli için bir “son çare” olarak gördüğünü söylemişti. Daha sağlam bir kefil düşünebilir misiniz? Görünen o ki düşünmek gerekiyormuş. Aradan iki yıl geçmeden o son çare devreye girdi; OpenAI’ın açıklamasına göre ChatGPT’deki reklam satışları 200 günden kısa bir sürede yıllık 1 milyar dolarlık gelir hızına ulaştı. O toplantıda bizimle olan pazarlama liderlerinden bu yazıyı okuyanlar varsa, kefilimin sözünden döndüğünü buradan resmen bildirmiş olayım. Anlaşılan bu sektörde en sağlam teminat bile ancak bir sonraki çeyreğin gelir tablosuna kadar geçerli. Yapay zeka şirketlerinin sahipleri dün “son çare” dedikleri şeyi bugün hayal gücümüzü zorlayan bir rahatlıkla, hatta arsızlıkla hayata geçirebiliyor. 

İki haberin kesiştiği yer

Şimdi iki haberi yeniden yan yana koyalım. Trump’ın kelime değişikliğinin amacı bize güven vermek değil; bence daha çok bir güç gösterisi, yarışta önde olduğunu dünyaya ilan etmenin bir yolu. ChatGPT’deki reklamlar ise açıkça bir gelir meselesi. Ama ikisi, farklı yönlerden gelseler de aynı yere dokunuyor: Karşımızdaki cevabın arkasında kimin durduğu sorusuna. “Yapay” kelimesi, bu teknolojinin birileri tarafından yapıldığını, dolayısıyla bir sorumlusu olduğunu hatırlatıyordu; o kelime silindiğinde, gelişim evreleri muğlaklaştığında gerçeği görmek zorlaşıyor. Cevabın altına eklenen “sponsorlu” notu ise işin içine bir de parayı ödeyeni katıyor. Yani bir yanda yapanın adı siliniyor, öte yanda ödeyenin adı ekleniyor. Benim asıl kaygım, bu notun zamanla gözümüze görünmez hale gelmesi; sohbet akıp gittikçe cevabı kimin verdiğini de kimin ödediğini de sormayı unutmamız.

Türk iş dünyası açısından bu tartışma hiç de uzak değil. Markalar artık yalnızca arama sonuçlarında değil yapay zekanın cevabında da görünür olmak için yarışacak. Bir kısmı bu görünürlüğü organik olarak kazanacak, bir kısmı satın alacak. Hangisini seçerlerse seçsinler, müşterinin güvenini kaybetmenin bedeli, o görünürlükten elde edilecek kazançtan çok daha yüksek olacak. Pazarlama dünyasında yıllardır bildiğimiz bir gerçek var: Görünürlük satın alınabilir, güven alınamaz. Arama motorları çağında bunu reklam bağlantılarının üzerinden kaydırıp geçen kullanıcıdan, sosyal medya çağında ise sponsorlu gönderiye kuşkuyla bakan takipçiden öğrendik. Yapay zeka çağında aynı dersi çok daha pahalıya öğrenme ihtimalimiz var, çünkü bu kez kaybedilecek olan bir sohbetin içinde kurulan itimat olacak.

Kendini kanıtlama ihtiyacı

Liderlerin kariyerlerinin ilk dönemlerinde uzmanlıklarını göstermek, güvenilirlik oluşturmak ve önemli kararların alındığı ortamlarda yer edinmek için kendilerini kanıtlama ihtiyacı duyabildiği belirtiliyor. Ancak yöneticiler daha üst düzey sorumluluklar üstlendikçe bu yaklaşımın liderliğin önünde bir engele dönüşebileceği ifade ediliyor.

"İfade edilen tevazu" üzerine yapılan araştırmalar da etkili liderlerin kendi sınırlarını kabul etmeye ve ekip üyelerinin güçlü yönlerini ortaya çıkarmaya önem verdiğine işaret ediyor. Bu kapsamda tevazu, özgüven eksikliği olarak değil, her konuda en bilgili kişi olmak zorunda olmadığını kabul edebilme yetkinliği olarak değerlendiriliyor.

Liderler açısından önemli değişimlerden biri de kendi uzmanlıklarını kanıtlama çabasından, çevrelerindeki kişilerin uzmanlıklarına yönelik merak geliştirmeye geçmek olarak öne çıkıyor.

Yargılanma korkusu liderliği zayıflatabiliyor

Liderlerin aldıkları kararların ve sergiledikleri davranışların başkaları üzerindeki etkisini değerlendirmeleri önemli görülürken, öz farkındalık ile sürekli yargılanma kaygısının birbirinden ayrılması gerekiyor.

Öz farkındalık, liderlerin davranışlarının sonuçlarını anlamalarına yardımcı olurken, sürekli olarak başkalarının kendileri hakkındaki düşüncelerini hesaplamaya çalışmaları karar alma süreçlerini olumsuz etkileyebiliyor.

Bu nedenle liderlerin başkalarının değerlendirmelerini sürekli olarak kontrol etmeye çalışmak yerine organizasyonun ihtiyaçlarına odaklanması, daha net kararlar almalarına yardımcı olabiliyor.

Başarıyı kişisel göstergelerle ölçmekten vazgeçmek

Kariyerin ilk aşamalarında çalışanların yaptıkları işlerin görünür olması; performans değerlendirmeleri, terfiler ve daha fazla sorumluluk üstlenmeleri açısından önem taşıyor. Ancak üst düzey liderlik pozisyonlarına gelindiğinde başarı kriterlerinin değişmesi gerekiyor.

Bu aşamada bir fikrin kime ait olduğu veya belirli bir başarının kimin hanesine yazıldığı yerine, organizasyonun genel performansı önem kazanıyor.

Liderlerin kendi başarılarını takip etmekten çok ekip üyelerinin katkılarını görünür kılması ve başarılarını takdir etmesi de bu dönüşümün önemli parçalarından biri olarak değerlendiriliyor. Bunun yanında işler ters gittiğinde sorumluluğun üstlenilmesi, liderlik açısından kritik bir yaklaşım olarak öne çıkıyor.

Her kararı kontrol etme isteği

Liderlerin sorumlulukları arttıkça kararların sonuçları da daha önemli hale geliyor. Bu durum, yöneticilerin daha fazla karara doğrudan müdahil olmasına yol açabiliyor. Ancak günlük ve düşük öncelikli kararların tamamını kontrol etmeye çalışmak, liderlerin stratejik konulara ayırabileceği zamanı azaltıyor.

Yetki devri bu noktada önemli bir liderlik becerisi olarak öne çıkıyor. Etkili yetki devrinin verimlilikle, CEO'lar üzerine yapılan araştırmalarda ise daha hızlı şirket büyümesiyle ilişkilendirildiği belirtiliyor.

Bir organizasyonda her kararın liderin onayından geçmesi gerektiğinde yöneticinin kendisi bir darboğaza dönüşebiliyor. Bu durum uzun vadede şirketin büyüme kapasitesini sınırlayabiliyor ve organizasyonun gelecekteki performansını etkileyebiliyor.

Liderlikte gelişim, bırakmayı da gerektiriyor

Liderlik gelişiminin yeni bilgi ve beceriler edinmenin yanı sıra, geçmişte işe yarayan bazı davranışların artık bir engel haline geldiğini fark etmeyi de gerektirdiği belirtiliyor.

Kendini kanıtlama ihtiyacından vazgeçmek daha fazla dinlemeye ve ekipteki uzmanlıktan yararlanmaya, yargılanma kaygısını geride bırakmak daha net kararlar almaya, kişisel başarı göstergelerine odaklanmayı bırakmak ise ekip üyelerinin katkılarını öne çıkarmaya imkan sağlayabiliyor.

Benzer şekilde, her kararı kontrol etme isteğinden uzaklaşmak liderlerin stratejiye, güven inşa etmeye ve kritik kararlar almaya daha fazla zaman ayırmasını sağlayabiliyor.

Bu yaklaşım, liderlikte gelişimin yalnızca "ne öğrenildiğiyle" değil, sorumluluklar değiştikçe "neden vazgeçildiğiyle" de yakından ilişkili olduğunu ortaya koyuyor.

Yatırım, yapay zeka uygulamalarının yaygınlaşmasıyla hızla büyüyen veri merkezi ve enerji altyapısı ihtiyacına yönelik gerçekleştirilecek.

Yapay zeka altyapısına odaklanıyor

Geçen haziran ayında kurulan Helix Digital Infrastructure, yapay zeka sistemlerinin artan işlem gücü ihtiyacını karşılamak üzere hiper ölçekli veri merkezleri, enerji üretimi, iletim ve dağıtım altyapısı ile fiber optik ağlara yatırım yapıyor.

Anlaşma, Samsung'un yarı iletken, soğutma sistemleri, veri merkezi inşası ve batarya alanlarında faaliyet gösteren iştiraklerini yapay zeka altyapısındaki büyüme fırsatlarıyla daha fazla buluşturmasına imkan sağlayacak.

Şirketin CEO'luğunu, daha önce Amazon Web Services'in üst yöneticiliğini yapan Adam Selipsky yürütüyor.

Samsung hisseleri yükseldi

Yatırım açıklamasının ardından Samsung hisseleri salı sabahı yüzde 2,13 yükseldi. Aynı saatlerde Güney Kore'nin gösterge endeksi Kospi yüzde 0,53 geriledi.

Aslında Enpara Bank Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’ndan (BDDK) şube açma imkanı sağlayan mevduat bankası lisansını Ağustos 2024’te aldı. Ancak şubesiz bir yapıyla sadece dijital kanallarla çalışma modelini benimsiyor. 2025 Ağustos sonu bölünme işlemi (spin-off) tamamlanan Enpara Bank, Türkiye Bankalar Birliği’nin 2026 Haziran verilerine göre 3,9 milyar TL net kâra ve 231,9 milyar TL mevduata ulaştı. 2025 sonuna göre aktiflerinde yüzde 21 ve mevduatta yüzde 13 büyüme söz konusu. Bu ivmeyle mevduat tarafında küçük ölçekli bankaların önüne geçerek daha birinci yılında 12’nci sıraya yerleşti.  

Banka büyüme rotasını geleneksel bankaların alışılmış hedeflerinden ayrıştırma çabasında. Yönetim sektör sıralamasını birinci hedef olarak görmüyor. Bunun yerine müşteri deneyimi, sürdürülebilir büyüme ve yeni ürünleri merkezine alıyor. Türkmen yaklaşımlarını, “Biz yeni neslin, yeni jenerasyonun ve yeni kafanın bankasıyız. Diğer bankalarla kendimize aynı soruları sorarak fark yaratamayız” diyor. Türkmen’e göre mevduat bankası lisansı kararının arkasında da daha geniş bir bankacılık faaliyet alanına sahip olma ve dijital banka lisansının getirdiği bazı sınırlamalardan kurtulma hedefi var, “Bizim 2012’de kurulup 2025’te bölündüğümüz döneme kadar geçen sürede geldiğimiz büyüklük bir mevduat bankası lisansı alınabilmesi için gereken minimum tutarın üzerindeydi. Biz de zaten bu kadar sermaye koyacaksak, niye dijital banka lisansıyla kendimizi kısıtlayalım dedik. Örneğin dijital bankaların kredi büyümesinde uyması gereken bazı kısıtlar var.”

1,6 milyon yeni kazanım

14 yıldır enpara.com ile oluşturduğu müşteri tabanının artısıyla bankanın eylülde mevcut müşteri sayısı 9,5 milyona ulaştı. 2017 sonunda çıkan Enpara kredi kartını da 2,2 milyon müşteri kullanıyor. Türkmen, yaptıkları çalışmalara göre müşteri sayısıyla Avrupa’daki dijital bankalar arasında ilk beşe girdikleri iddiasında. 

Tabii burada rakiplerle ölçek farkı var: Dijital bankacılıkta lider oyunculardan Revolut’un 2025 sonu bireysel müşteri sayısı 68,3 milyon.

Enpara, bilanço büyüklüğüyle dijital bankalar liginde ilk sırada. Mevduat bankaları kategorisinde ise kredilerde 13’üncü, mevduat büyüklüğünde 12’nci sırada yer alıyor. 

Türkmen’in öncelikleri arasında müşteri sayısını daha da yukarıya taşımak var. Bu yıl sonunda yeni 500 bin katılımla hedef 10 milyona ulaşmak. 2027’de de banka, 1,6 milyon yeni müşteri kazanmaya odaklanacak. Türkmen’in odak müşteri kitlesi gençler. Eylülde hayata geçirdikleri en yeni ürün Enkart Genç ile 10 - 17 yaş arasında büyümenin yüksek olacağını öngörüyor. Kâr ve bilanço büyütme öncelikli değil Türkmen’e göre, “Performansımızı değerlendirmede üç temel soru öne çıkıyor: Müşteri memnuniyeti skoru hangi seviyede? Müşteri büyümesi nasıl ilerliyor? Banka müşterileri için yeni ne yapıyor? Bu üç sorunun cevabı pozitifse zaten tamamı çok pozitif olur.”  

Doğumu sancılı

Bugün böyle iddialı ajandayla yürüyen bankanın aslında doğum süreci sancılı oldu. Çünkü bağımsız banka kimliğine kavuşması, yalnızca bir lisans değişikliği değil, bir bölünme süreci ve teknik olarak çok zorlu geçmiş. 2012’de Enpara’nın temellerini atan isim, bugün bankanın yönetim kurulu başkanı Temel Güzeloğlu. Türkmen o günleri, “2012’de o zamanki adıyla Finansbank bünyesinde dijital banka birimini kurmak üzere genel müdürümüz Temel Güzeloğlu’nun seçtiği sekiz kişilik bir ekiple yola çıktık” sözleriyle anlatıyor. O dönem bankanın hakim ortağı olan National Bank of Greece’in (NBG) onayıyla hayata geçirilen enpara.com, Finansbank’ın 2016 yılında yüzde 99,81 hissesini 2,75 milyar euro karşılığında Katar merkezli Qatar National Bank’a (QNB Group) satılmasının ardından da büyümesini sürdürdü. Finansbank’ın adı önce QNB Finansbank, Ekim 2024’te ise QNB Bank olarak değişti. 

Enpara’nın bölünme fikri ise 2020 yılında QNB Group’a sunuldu. Başta bir buçuk yılda tamamlanması planlanıyordu. Ancak dünyada benzer bir spin-off örneği bulunmaması teknik süreci uzattı. Türkmen, “Biz bir buçuk yılda biter diye yola çıktık ancak spin-off üç buçuk yılda sonuçlanabildi. 28 Ağustos 2025’te kısmi bölünme işlemi iznimizi aldık” diyor.  

Tabii bağımsız banka statüsüne geçişin beklenenden uzun sürmesi Enpara’nın büyüme planlarını ötelemiş gibi görünüyor. Türkmen de bunu doğruluyor: “Bu uzama özellikle yeni ürün geliştirme çalışmalarımızı biraz yavaşlattı.” 

Yeni ürünler

Bahsedilen yeni adımlar özellikle yatırım ürünleri ağırlıklı. Türkmen, yatırım ürünlerinde agresif büyüyeceklerini söylüyor. Bu yıl çok sayıda ürün çıkartıldı bile. Grup iştiraklerinden QNB Portföy aracılığıyla kendi yatırım fonlarını kuran Enpara Bank, müşterilerine Borsa İstanbul ve TEFAS kanalıyla hisse ve fon piyasasında işlem imkanı sağlıyor. Hisse senedi işlemlerinden sıfır komisyon alan Enpara, 2026 bitmeden halka arzlara aracılık yapmaya başlayacak ve 2027 başında müşterilerine ABD borsalarında işlem imkanı sunacak. Bu işlemler grup iştiraklerinden QNB Invest üzerinden gerçekleştiriliyor.

Enpara’nın yeni faaliyet alanlarından bir diğeri de sigorta. Türkmen, “Bir banka olarak Türkiye’de bir ilki yaptık. Kasko ve trafik sigortasında pazar yeri olduk” diyor. Elementer sigortada da Türkiye Sigorta, Anadolu Sigorta, Sompo Sigorta ve HDI ile çalışıyorlar. Yakın dönemde sigorta ürün gamını genişleterek büyüme planı yapılıyor. Çok yakında seyahat sigortası, DASK, konut sigortası ve tamamlayıcı sağlık sigortalarının satışı başlayacak. Banka, henüz tarih netleşmese de bireysel emeklilik sigortalarına da göz kırpıyor. 

KOBİ mercekte

Enpara Bank, kredi tarafında da yeni açılımlar peşinde. KOBİ bankacılığında hızlı büyüme planlıyor. İlk yılında 176,5 milyar TL kredi yazdı, kredi kaleminde tüm bankalar liginde 13’üncü sırada. 

Tabii tüm sektörde olduğu gibi Enpara Bank’ın da kredi büyüme hızını yasal düzenlemeler belirliyor. İhtiyaç kredilerinde sekiz haftalık dönemde krediler yüzde 3 büyüme sınırına tabi. Cumhur Türkmen, “Kredi ve mevduat hesaplarınızdaki limitleri belli oranda artırabiliyorsunuz. Ama biz bireysel ağırlıklı bir banka olduğumuz için bu sınırlamalardan fazlasıyla etkileniyoruz.”  

Regülasyona takılmasa büyüme alanı geniş… Sektörde yüzde 90’larda seyreden kredi - mevduat oranı Enpara Bank’ta yüzde 71. Bankanın likit olması hareket alanını artırıyor. 

Yeni girilen alan KOBİ. Eylül ayında 9,5 milyona ulaşan müşterileri içinde 300 bin KOBİ var. QNB çatısı altındayken KOBİ’lere taksitli kredi kullandıramadıklarını belirtiyor Türkmen, “O dönemde de KOBİ müşterilerimiz vardı ama kredi ürünümüz olmadığı için bireyseldeki kadar derinleşemiyorduk. Haziran ayında KOBİ kredilerini hayata geçirdik, 3 milyar TL’lik büyüklüğe ulaştık. Kredi kartı büyüklüğümüz de 9 milyar TL civarı.”

Enpara BDDK’dan mevduat banka lisansı aldı. Lisans şube açma imkanı sağlasa da dijital banka olarak kalacaklarını söyleyen Cumhur Türkmen, “Belki marketing amaçlı sınırlı sayıda deneyim merkezleri kurabiliriz. Ama bunlar şube işlemi yapmayacaklar” diyor.

Kurumsal bankacılık, ticari bankacılık ve özel bankacılık alanları ise şimdilik beklemede. Bu segmentlerde ürünlerin daha karmaşık olması, şubeler kanalıyla müşterilere birebir hizmet vermeyi gerektiriyor. Türkmen, “Dijital altyapının bu hizmetleri etkin sunabilecek noktaya gelmesi halinde yeniden değerlendirilecek” diyor.  

Bankacılık sektöründe son yıllarda finans dışı hizmet ve ürünleri platformlarına dahil etme arayışı da hızlandı. Enpara da bu kervana katılacak gibi... Her ne kadar Türkmen “SuperApp olmak gibi bir hayalimiz yok” dese de bankacılığın dışında alanlara girmek gündemde. Tıpkı İş Bankası’nın Pazarama’sı, Garanti Bankası’nın ikinci el araç işi ve cep telefonu kiralama uygulaması gibi farklı iş modellerine girilecek. “İlk defa biz yapmayacağız, yapılıyor bunlar. Biz de seçtiğimiz birkaç alana gireceğiz’ şeklinde konuşuyor Türkmen. 

Bu arada uzak durulacaklar da belirlenmiş. Kripto, yatırım alanları arasında yer almıyor. Yurtdışına açılma da masada yok. Türkmen’e göre “Avrupa için çok geç kalındı.” 

Maliyet artısı

Banka, uluslararası arenada dijital bankalar liginde, Avrupa’nın en büyükleri Revolut, Monzo, Starling ve Bunq ile rekabet ediyor. Birinci sıradaki Revolut’un 2025 sonu geliri 6 milyar dolar. Temmuz ayında yapılan değerlemesi ise 115 milyar dolar. Halka açıklık oranı yüzde 1’in altında olan ve bu yüzden sağlıklı fiyat oluşmayan Enpara’nın piyasa değeri ancak 550 milyar TL seviyelerinde kalıyor. 

Enpara kurulduğu gün rekabet alanı da belirlenmiş. “Diğer bankalarla teknolojiyle, fiyatlamayla rekabet etmeyeceğiz dedik. Şubeleri ortadan kaldırarak elde ettiğimiz maliyet avantajını müşterilerimize sunma kararı aldık” diyor Cumhur Türkmen.  

Bankanın, doğuştan “dijital” olması Türkiye’de bankalarla rekabette de en büyük avantaj. Bu yılın ilk yarısında 3,9 milyar TL net dönem kârı açıklayan banka, özsermaye kârlılığını ve maliyet - gelir oranını yakından takip ediyor. Türkmen’in paylaştığı verilere göre 2026’nın ilk yarısında Enpara Bank’ın özkaynak kârlılığı yüzde 37,7. Özel bankalarda bu oran ortalama yüzde 25. Bankada gelir yaratmak için ne kadar para harcandığını gösteren maliyet – gelir oranı da sektör ortalaması yüzde 40 - 45 iken Enpara Bank’ta yüzde 38. 

Enpara Bank, yapılan özel sözleşme sayesinde QNB şubelerini (sadece para çekme ve yatırma işlemlerinde) kullanabiliyor. Türkmen net bir dille şube açma planları bulunmadığını söylüyor, “Belki marketing amaçlı sınırlı sayıda deneyim merkezleri kurabiliriz. Ama bunlar şube işlemi yapmayacaklar.” Bu noktada Revolut’un Barcelona’nın en işlek caddesinde açtığı deneyim merkezini de örnek gösteriyor Türkmen.  

Banka, ilk günden bu yana EFT – havale, POS’tan ücret almaması, kredi kartı aidatının bulunmaması, kredi kullanırken dosya masrafı ve fatura ödemelerinden komisyon alınmaması ile tanınıyor. Bu yıl hayata geçen hisse senedi işlemlerinden de komisyon alınmayacak. 

En yüksek değilse de avantajlı faiz veren bankalar arasında olmaya önem veriyor Enpara Bank. Türkmen’e göreyse rekabette asıl farkı müşteri deneyimi yaratıyor, “Bizi aradığınızda telefonunuzu yapay zeka değil çağrı merkezi çalışanımız 30 saniye içinde açacak.” Bu yaklaşım hata durumlarında müşterilere özel el yazılı notlarla çikolata gönderilmesine kadar uzanıyor. Türkmen, böylece müşterilerinin yüzde 45’inin tek bankası değil ama ana bankası haline geldiklerini belirtiyor. “Üstelik bizde maaş müşterisi yok” diyerek bankanın net tavsiye skorunun 78 olduğunu hatırlatıyor.

QNB çatısı altındayken KOBİ müşterilerine kredi veremeyen Enpara Bank şimdi bu alanda büyüme planı yapıyor. Bugün 9,5 milyona ulaşan müşterileri içinde 300 bin KOBİ var. Haziran ayında KOBİ kredilerini hayata geçiren banka 3 milyar TL'nin üzerinde bir büyüklüğe ulaştı. Kredi kartı büyüklüğü 9 milyar TL oldu.

14 yıllık geçmişi olsa da son bir yılda bağımsız banka statüsüne kavuşan Enpara Bank için genel müdür çıtayı yükseltiyor: “Yılın ikinci yarısında bilançonun tüm kalemlerinde ilk yarıda yakaladığımız büyüme rakamlarına ulaşmayı planlıyoruz. 2026 başında 250 milyar olan aktif büyüklüğümüzü ilk yarıda 300 milyara çıkarttık, yılsonu hedefimiz 350 milyar TL.” 

“İlk üçe gireceğim diye hedef koymuyorum” diyen Türkmen’in artık rakipleri küçükler ligi değil ilk 10 mevduat bankası. Yakın dönemde kurumsal, ticari ve özel bankacılığa girmeme kararı alan Enpara Bank’ta Türkmen, sadece dijital kanallardan bireysel ve KOBİ’de büyüme sınırlarını zorlayacak gibi görünüyor. 

Düşüş patikası

Enpara Bank Genel Müdürü Cumhur Türkmen, ABD - İran savaşının yeniden alevlenmemesi halinde yıl sonuna kadar Merkez Bankası’ndan bir faiz indirimi gelebileceği görüşünde. Türkmen’e göre bu beklentide enflasyonun seyri ve enerji fiyatları da belirleyici olacak. Türkmen, jeopolitik risklerin azalması halinde bankacılık sektöründe net faiz marjlarının olumlu etkilenebileceğini görüşünde “Faizlerdeki olası gerileme sektörde toparlanmayı destekleyecektir. Son yıllarda, takipteki müşteri sayısında artış ve aktif kalitesinde bozulma yaşandı. Bu olumsuz gelişmeler faiz indirimleriyle hafifleyecektir. Şahsi beklentim 2027’nin 2026’dan daha iyi olacağı. Faiz ve enflasyonun artık düşme patikasına girdiğini düşünüyorum. Kur konusunda da TL’nin aşırı değerli olduğu görüşüne katılmıyorum. Orta Vadeli Program’a (OVP) baktığımızda 2027’den itibaren kur artışının enflasyona paralel devam edeceği görülüyor.”

İlhamın adresi

Enpara.com kurulduğu tarihte, 2012’de, dünyada örnek alınabilecek ‘dijital banka’ modeli henüz yoktu. Bu nedenle sekiz kişilik ilk ekip, teknoloji dünyasının ezber bozan markası Apple’dan ilham aldı. Apple’ın kurucularından Steve Jobs’ın sadelik, yalınlık ve kullanıcı deneyimine odaklanan yaklaşımı temel taşlar kabul edildi. Bankanın kuruluş sürecinden bu yana görev alan Cumhur Türkmen, Apple’ın tasarım anlayışının en önemli yol göstericileri olduğunu söylüyor, “O günlerde dünyada Apple ve Steve Jobs rüzgarı esiyordu. Onun basitliği, tertemiz arayüzü, sadeliği ve ince detayları ilham vericiydi. Bizim tek benchmark’ımız Apple oldu.” 

Bankanın en önemli yol haritası, bugün bankanın yönetim kurulu başkanı olan ve fikri ilk ortaya atan dönemin Finansbank Genel Müdürü Temel Güzeloğlu’nun “Müşteri olarak hayal ettiğiniz bir banka kurun” cümlesi oldu.

Novo, yöneticilerin 2030’a kadar beşten fazla yeni çok satan ilaç piyasaya sürme ve 2035’e kadar 23 milyar dolardan fazla yeni satış taahhütleriyle yatırımcıları beklentilerinin altında bıraktığı geçen haftaki sermaye piyasaları gününden bu yana iki anlaşmaya imza attı. Bu açıklamalar şirket hisselerinde sert bir düşüşe yol açmıştı.

Eli Lilly rekabeti

Şirket, hızla büyüyen obezite ilaçları pazarındaki liderliğini Eli Lilly’ye kaptırdı ve çok satan ilaçları Ozempic ve Wegovy için patent korumasının sona ermesiyle karşı karşıya. Şirketin piyasa değeri bu yıl yaklaşık beşte bir oranında düştü. Novo’nun yakın zamanda yaptığı bir diğer yatırım da kullanım kolaylığıyla ilgiliydi: Şirket, İsveç merkezli Nanexa AB’den, hastaların obezite iğnesini yalnızca birkaç ayda bir yaptırmasını sağlayabilecek bir teknoloji için lisans aldı ve bunun karşılığında 1,3 milyar dolara kadar ödeme yapmayı kabul etti.

Novo’ya göre HRS-1596 olarak bilinen Hengrui ilacı, GLP-1 ve GIP reseptörlerini hedefliyor ve Çin’de kilo kontrolünün yanı sıra diyabet tedavisi için erken aşama klinik çalışmalara başlanması amacıyla onay aldı. Novo’nun kendi ürünleri de dahil olmak üzere şu anda piyasada bulunan kilo verme hapları günde bir kez kullanılıyor.

Novo’nun araştırma ve geliştirmeden sorumlu genel başkan yardımcısı ve baş bilim sorumlusu Martin Holst Lange, ilacın “alandaki kullanım kolaylığı standardını yükseltme” potansiyeline sahip olduğunu söyledi. Anlaşma, Novo’ya ilacı Çin anakarası, Hong Kong, Makao ve Tayvan dışındaki dünya genelinde geliştirme, üretme ve ticarileştirme hakkı veriyor. Hengrui, satışlara dayalı telif ödemeleri almaya hak kazanacak. Anlaşmanın dördüncü çeyrekte tamamlanması bekleniyor.

Çin’de zayıflama ilacı rekabetine mi giriyor?

Novo ve Lilly küresel kilo verme ilaçları pazarına hakim durumda, ancak Çinli şirketlerin rakip ilaç programları son yıllarda hızla çoğaldı. Bir tahmine göre Çin’de geliştirme aşamasında 250’den fazla aday ilaç bulunuyor. Bunların çoğu büyük ilaç şirketleri tarafından satın alındı veya lisanslandı: Novo geçen yıl United Laboratories’den üçlü reseptör agonisti için lisans alırken AstraZeneca, Merck & Co., Pfizer ve Regeneron Pharmaceuticals de Çin’de geliştirilen obezite ilaçları için ayrı ayrı anlaşmalar yaptıklarını açıkladı.
 

Geçmiş piyasa döngülerinde altcoin işlem hacminde görülen sert artışların, Bitcoin fiyatındaki yerel zirve dönemleriyle aynı zamana denk gelebildiği görülüyor. Bu nedenle mevcut hareket, piyasadaki sermaye akışının Bitcoin dışındaki varlıklara yöneldiğine ilişkin bir gösterge olarak öne çıkıyor.

Altcoin Sezonu Endeksi yükseldi

Altcoinlere yönelik ilginin güçlenmesi, Altcoin Sezonu Endeksi'ne de yansıdı. Bir ay önce yüzde 33, bir hafta önce yüzde 50 seviyesinde bulunan endeks, Eylül ayının sonunda yüzde 62'ye çıktı.

Bu yükseliş, altcoinlerin piyasa genelindeki performansının güçlendiğini ve yatırımcıların daha yüksek risk içeren kripto varlıklara yöneliminin arttığını gösteriyor.

Altcoinlerin çoğu Bitcoin'i geride bıraktı

Glassnode'un takip ettiği altcoinlerin yaklaşık yüzde 72,5'i, 22 Eylül'de sona eren yedi günlük dönemde Bitcoin'den daha yüksek performans gösterdi.

Ağustos ayında yaşanan benzer hareket sırasında Bitcoin'i geride bırakan altcoinlerin oranı yüzde 39 seviyesindeydi. Son veriler, altcoinlerin göreceli performansındaki belirgin artışa işaret ediyor.

Teknik görünüm de güçleniyor

Altcoinlerdeki hareket yalnızca işlem hacmi ve performans göstergeleriyle sınırlı kalmadı. Eylül sonu itibarıyla Binance'te listelenen altcoinlerin yüzde 87'si, uzun vadeli trendin izlenmesinde kullanılan 200 günlük hareketli ortalamanın üzerinde işlem görüyor.

Bu tablo, altcoin piyasasında hem işlem hacmi hem de fiyat performansı açısından Bitcoin'e kıyasla belirgin bir güçlenme yaşandığını ortaya koyuyor.

Yıl sonu beklentisi 200 baz puan

Rapora göre piyasada, TCMB’nin yılın kalan bölümünde bir hafta vadeli repo faizini toplam 200 baz puan düşüreceği yönünde geniş bir beklenti bulunuyor. HSBC stratejistleri, piyasanın halihazırda yıl sonuna kadar yaklaşık 150 baz puanlık indirimi fiyatladığına dikkat çekerek, 200 baz puanlık bir indirimin mevcut beklentiler açısından ulaşılması güç bir senaryo olmadığını ifade etti.

Stratejistler, faiz indirim sürecini iki aşamada değerlendirirken ilk aşamanın yılın geri kalanındaki politika adımlarını kapsadığını belirtti.

Gelecek yılın seyri belirsiz

Raporda, asıl belirsizliğin gelecek yıl faiz indirimlerinin hızında ve kapsamındaki seyirden kaynaklandığı belirtildi.

HSBC, piyasanın mevcut durumda tüm faiz indirim döngüsü boyunca yaklaşık 300 baz puanlık bir gevşemeyi fiyatladığını aktardı. Bu beklentinin, Bloomberg ekonomist anketindeki yüzde 28 ve HSBC ekonomistlerinin yüzde 21 seviyesindeki beklentileriyle karşılaştırıldığında, bir hafta vadeli repo faizinin yüzde 34 civarında kalmasına işaret ettiği kaydedildi.

Stratejistler, mevcut fiyatlamanın geçmiş dönemlerdeki daha kapsamlı faiz indirimleriyle karşılaştırıldığında oldukça temkinli olduğuna dikkat çekti. Bu yaklaşımda jeopolitik gelişmelerin yanı sıra küresel faizlerin yüksek seyretmesinden kaynaklanan risklerin de etkili olduğu belirtildi.

Kısa vadeli faizlerde olumlu etki bekleniyor

HSBC, faiz indirim döngüsünün yeniden başlaması halinde özellikle kısa vadeli faiz oranlarının bundan olumlu etkilenebileceğini öngördü.

Raporda, tarihsel eğilimler ve HSBC'nin analizlerinin, gevşeme sürecinin başlamasının ardından yatırımcıların daha kapsamlı faiz indirimlerini fiyatlamaya yönelebileceğine işaret ettiği ifade edildi.

Piyasa değeri 17 milyar dolara düştü

Jefferies analistleri, 30 Haziran’da sona eren çeyrekteki kârın, Çin’de kurulan ve merkezi Singapur’da bulunan şirketin halka arz izahnamesinde belirtilen aralığın alt sınırının yüzde 10’dan fazla altında kaldığını tahmin etti. Hisselerdeki sert düşüş Shein’in piyasa değerini yaklaşık 17 milyar dolara indirdi. Bu değer, şirketin 1 Eylül’de Hong Kong’da halka açıldığı sırada yaklaşık 26 milyar ABD dolarıydı. Hisse yüzde 10,9 düşüşle 31,44 Hong Kong dolarından işlem gördü.

Düzeltilmiş net kâr ikinci çeyrekte 228 milyon ABD doları olarak gerçekleşti. Bu geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 67’lik bir düşüş anlamına geliyor. Kâr marjı da geçen yılki yüzde 6,2 seviyesinden yalnızca yüzde 2,1’e geriledi. Orta Doğu’daki çatışmaların jet yakıtı ve navlun maliyetlerini artırması, dünyanın dört bir yanındaki müşterilere ucuz kıyafetleri hava yoluyla gönderen perakendeciyi olumsuz etkiledi. Shein’in fiyatları artırması ve Avrupa Birliği’nin düşük değerli e-ticaret paketlerine 1 Temmuz’dan itibaren getirdiği 3 euroluk ücretleri öngörerek çevrimiçi reklam harcamalarını azaltması nedeniyle, haziran sonunda sona eren çeyrekte Avrupa satışları da sert biçimde düştü.

Shein, ikinci çeyrekte 11,08 milyar ABD doları satış bildirdi. Avrupa geliri yüzde 13,9 düşerek 3,77 milyar ABD dolarına, ABD geliri ise yüzde 6 düşerek 2,5 milyar ABD dolarına geriledi. Toplam satışlar ise geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 0,9 arttı; Latin Amerika’daki büyüme, Shein’in en büyük pazarlarındaki düşüşleri dengeledi.

Shein’in 1 Eylül’de Hong Kong’daki işlem başlangıcından bu yana hisseleri, hisse başına 48,56 Hong Kong doları olan halka arz fiyatına kıyasla yüzde 27,3 geriledi. Kâr üzerindeki baskının devam etmesi de yatırımcıları cesaretlendirecek pek fazla unsur bırakmadı. Jefferies analistleri, Shein’in sipariş karşılama maliyetlerindeki yüzde 18,1’lik artışın beklentilerinin oldukça üzerinde olduğunu ve bunun endişe verici olduğunu belirtti. Zira Avrupa’daki ücretler henüz yürürlüğe girmeden önce bile bu maliyet artışı gerçekleşmişti.

Shein CEO’su ve Yönetim Kurulu Başkanı Yangtian Xu yaptığı açıklamada, temel önceliklerden birinin Avrupa’daki stok miktarını artırmak olduğunu söyledi. Shein, Polonya’da depo alanlarına yatırım yapıyor. Şirket geçen yıl aralık ayında Wroclaw’da 740 bin metrekarelik depo alanına sahip bir lojistik merkezi açtı. Ticari gayrimenkul şirketi CTP ise bu yıl Polonya’da Shein’e 66 bin metrekarelik ek depo alanı kiraladığını açıkladı.

Shein daha yüksek fiyatlı markalara yönelmeyi planlıyor

Xu ayrıca Shein’in kârlılığını artıracak daha yüksek fiyatlı kıyafetlere yönelmeyi planladığını ve satın almalar da dahil olmak üzere marka ailesini genişletme stratejisinin sinyallerini verdi. Xu açıklamasında, “Ürün karması daha yüksek fiyat seviyesindeki markalara doğru kaydıkça, platformun genel ortalama satış fiyatı da buna paralel olarak yükselecek. Vizyonumuz, farklı fiyat seviyelerinde ve farklı kullanım alanlarında tüketicilerin çeşitli ihtiyaçlarını karşılayan, son derece çeşitlendirilmiş bir marka koleksiyonu haline gelmek" dedi. 

5 ABD doları fiyatındaki elbiseleri ve 10 ABD doları fiyatındaki kot pantolonları satması ve sürekli indirimler uygulamasıyla tanınan Shein, ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin geçen yıl düşük değerli e-ticaret paketleri için gümrüksüz erişim sağlayan de minimis uygulamasına son vermesinin ardından ABD’de fiyatlarını artırmak zorunda kalmıştı. Şirket bu yıl Avrupa’da da benzer bir zorlukla karşı karşıya.

Shein, Avrupa’daki ücretlerin ABD’de de minimis uygulamasının sona ermesinden daha büyük bir etki yaratabileceğini belirtti. 3 euroluk ücretler ürün kategorisi başına uygulanıyor; dolayısıyla bir müşteri tek bir siparişte beş farklı türde ürün satın alırsa toplam ücret 15 euroya kadar çıkabiliyor. AB ayrıca düşük değerli e-ticaret paketlerine 1 Kasım’dan itibaren uygulanmak üzere ek 2 euroluk bir işlem ücreti getirmeyi planlıyor. Bu da Shein’in iş modeli üzerindeki baskıyı artırıyor.
 

Avrupa’da doğal gaz depolama seviyesi son yılların en düşüğü olan yüzde 65 - 69’larda ve son beş yılın ortalaması olan yüzde 84’ün önemli ölçüde altında olması ciddi bir doğal gaz krizinin habercisi. Avrupa’daki stok seviyesi, yılın bu dönemi için 2009’dan bu yana kaydedilen en düşüğü. Bu kırılgan durum büyük ölçüde İran Savaşı’nın ardından küresel LNG arzında yaşanan yüzde 20’lik azalma ve Katar’ın altyapısına verilen hasardan kaynaklanıyor. Özellikle yüzde 55 doluluk oranıyla Almanya ve İngiltere gibi büyük ekonomiler savunmasız durumda.

Doğal gazda Avrupa’nın referans fiyat göstergesi olan Hollanda merkezli TTF vadeli kontratları megavatsaat (MWh) başına 82,5 euro’ya kadar çıktı. Bu, Ukrayna savaşından sonraki en yüksek fiyat. Fiyatlar ilerleyen günlerde 76 euro’ya kadar düşse de yılbaşından beri yüzde 173, son bir yılda yüzde 141 arttı. Jeopolitik gerginlik devam ettiği sürece ilerleyen aylarda artışın sürmesi kaçınılmaz.

Avrupa’da bu kışın çetin geçeceğine dair belirsizlikleri şöyle sıralayabiliriz: Hürmüz Boğazı’ndan LNG geçişinde aksaklıkların uzaması, LNG gemileri rotasız veya esnek kontratlı olduğundan Asyalı alıcıların gaza daha yüksek fiyat vererek Avrupa’yı geride bırakması, doğal gaz fiyatlarındaki dalgalanmanın artması, depolama seviyelerinin kritik derecede düşük kalması, kışın olağanüstü soğuk olması, rüzgar enerjisi üretiminde olası aksamalar, Norveç veya diğer büyük üreticilerden gelen doğal gaz arzının aksaması, diğer kritik nakliye rotalarının bloke edilmesi. Enerji araştırma ve danışmanlık şirketi Wood Mackenzie’nin Avrupa gaz ve LNG baş analisti David Lewis, Avrupa ve Asya’nın giderek daralan mevcut kargo havuzu için rekabet etmesi ve Avrupa’daki stok seviyelerinin düşüklüğü göz önüne alındığında, büyük Avrupa ekonomilerinin son 20 yılın en zayıf stok pozisyonlarından biriyle 2026 - 2027 kışına doğru ilerlediğini vurguluyor.

Lewis şöyle devam ediyor, “Hürmüz’deki arz kesintileri ile düşük depolama seviyelerinin birleşimi, Avrupa’ya bu kış hata payı açısından çok az alan bırakıyor. Depolama tesisleri normalde piyasa için bir şok emici görevi görür ancak hem düşük stoklar ve hem de arz - talep dengesinin 2028’den önce normale dönmesinin beklenmemesi nedeniyle soğuk bir kışın veya bir arz şokunun maliyeti doğrudan fiyatlara yansıyacaktır.” Avrupa’da yüzde 42 ile doğal gazın büyük bölümü konutlar ve ısınmada kullanılıyor, tüketimde sanayinin yüzde 33, elektrik üretiminin de yüzde 21 payı var. Son yıllarda Avrupa’nın LNG’ye yönelmesi, onu küresel nakliye darboğazlarına ve uluslararası ihale savaşlarına karşı savunmasız bıraktı.

2021 yılında Avrupa gaz arzının, yüzde 40’ı tek başına Rusya’dan olmak üzere yüzde 80’ini boru hatları ile karşılarken şimdilerde tablo tamamen tersine döndü. Bunun yerini küresel LNG spot piyasasına ve ABD’den gelen tedarike olan bağımlılık aldı. Bu yön değişimi, kıtanın küresel nakliye darboğazlarına ve uluslararası fiyat rekabetine karşı son derece hassas hale gelmesine neden oldu. LNG, yüzde 45 ile en büyük tedarik kaynağı olurken en büyük satıcı da yüzde 58 pay ile ABD oldu. Rusya, yüzde 17 pay ile yasal kısıtlamalara rağmen uzun vadeli eski kontratlar nedeniyle hâlâ ikinci sıradayken onu yüzde 5 - 6’şar paylar ile Katar, Cezayir ve Nijerya izliyor. Norveç, Rusya’nın denklemden çıkmasıyla Avrupa’nın en büyük tekil doğal gaz tedarikçisi haline geldi, yüzde 30 - 35 payı ile kıtanın gaz güvenliğinin ana sütununu oluşturuyor. Rusya’nın payı da yüzde 6 - 10 seviyesine düştü.

Wood Mackenzie’nin analizine göre önümüzdeki dokuz ila 12 ay içinde kayda değer bir yeni LNG arzı artışı beklenmiyor ve Katar’daki yeni kapasitenin ise 2027’nin ikinci yarısından önce devreye girmesi öngörülmüyor. Danışmanlık firması, Hürmüz Boğazı’nın eylül ortası itibarıyla iki ay daha kapalı kalması durumunda Avrupa’da stok seviyesinin yüzde 70’in altında kalacağını tahmin ediyor. 

Goldman Sachs ise Orta Doğu kaynaklı arz kesintisinin uzaması halinde fiyatların yükseleceğini, kıtanın kışı çıkaracak yeterli stoku yeniden oluşturabilmesi için fiyatlarının aralık ayında megavat-saat başına 100 euro’nun üzerine çıkmasının muhtemel olduğunu vurguladı. Diğer yandan, yükselen fiyatların enflasyonda artışa neden olmasından endişe ediliyor. Avrupa Merkez Bankası (ECB) eylül sonuna doğru yayınladığı bir bültende, doğal gaz fiyatlarındaki ani artışların Euro Bölgesi enflasyonuna geçmişe kıyasla daha hızlı yansımasının muhtemel olduğunu ancak yenilenebilir enerji üretimindeki artış nedeniyle elektrik maliyetleri üzerinde daha az etkili olacağını belirtti. ECB, Ukrayna savaşı sonrasında daha esnek fiyatlandırma ve daha kısa vadeli sabit sözleşmeler gibi değişikliklerin, perakende fiyatların da daha hızlı tepki vereceği anlamına geldiğini ifade etti. Blok ülkelerinin çoğunda toptan gaz fiyatlarındaki değişiklikler bir ila üç ay içinde enflasyona yansıyor.

Federal Reserv’in (Fed) yaz aylarından sonbahara uzanan projeksiyonlarındaki değişim incelendiğinde para politikasındaki sertleşme açıkça görülüyor. Haziran tahminlerinden eylül projeksiyonlarına geçilirken faiz patikasına işaret eden noktaların topluca yukarı kayması, rutin bir tahmin güncellemesi değil. 

Piyasa yorumcularının ekrana bakıp medyan beklentinin yüzde 3,8 seviyesinden yüzde 4,125 bandına revize edildiğini görmesi ve bu tabloyu “orta vadeli eşikte sınırlı bir yukarı kayma” olarak yorumlaması, meselenin sadece vitrinine odaklanmak. Oysa iktisadi analizde asıl dinamik ortalamalarda değil, dağılımın en uç noktalarında saklı. Medyan veri ilk bakışta dingin bir rota çiziyor gibi görünse de komite üyelerinin dağılımı alabildiğine şahin ve tavizsiz bir duruş sergiliyor. 18 FOMC üyesinin bireysel projeksiyonlarına yakından bakıldığında ortaya çıkan aritmetik şu şekilde: 18 üyeden 16’sı, 2026 yılı bitmeden önce en az bir faiz artışının daha kaçınılmaz olduğunu açıkça öngörüyor. Bu 16 üyenin içerisinden dört üye hızını alamayarak iki artışın daha masada olması gerektiğini ve sıkılaşmanın dozunun artırılmasını savunuyor. Mevcut faiz aralığını yeterli bulan üye sayısı ise yalnızca iki ile sınırlı kalmış durumda. 

Böylesi bir oy dağılımı, piyasalarda Fed’in önümüzdeki ay faiz oranlarını tekrar 25 baz puan artıracağına dair fiyatlamaların neden giderek tabana yayıldığını net bir şekilde açıklıyor. Kararın arkasındaki temel itici güç ise petrol ve enerji piyasalarında yaşanan sert fiyat artışlarının enflasyonu yapısal ve kalıcı bir sarmala dönüştürmesini engelleme arzusu. Fed, enerji maliyetlerindeki bu sıçramanın fiyatlama davranışlarını bozmaması adına tam üç yıllık bir aranın ardından yeniden faiz artırma rotasını benimsedi. Bunun ekonomi literatüründeki ve reel sektördeki anlamı son derece berrak: Borçlanma maliyetleri öngörülenden çok daha uzun bir süre yüksek kalacak; ipotekli konut piyasasından kurumsal yatırımlara, ticari kredilerden şirket bilançolarına kadar her şey bu “pahalı para” zeminine göre baştan aşağı yeniden fiyatlanacak.

Bitcoin ve altın ayrışması

Sermaye maliyetinin böylesine tırmandığı, risksiz faiz getirisinin küresel likiditeyi bir elektrik süpürgesi gibi çektiği bu yeni atmosferde, dijital varlıkların verdiği sınav da bambaşka bir faza evriliyor. Geleneksel finans devlerinden JPMorgan’ın son yayımladığı analizde dikkat çektiği sav, bu noktada son derece stratejik bir kırılmayı işaret ediyor: Kurumsal aktörlerin spot ETF’ler ve türev araçlar üzerinden yürüttüğü korunma (hedging) baskısı ve riskten kaçınma refleksi piyasadan çekildiği anda, Bitcoin’in geleneksel güvenli liman olan altına kıyasla çok daha yüksek bir getiri performansı sergileme potansiyeli var.

Ancak bu kurumsal tezin sahada karşılık bulabilmesi için, dijital varlık ekosisteminin öncelikle kendi yapısal türbülansını aşması şarttı. Hatırlanacağı üzere, Washington hattında yaşanan Clarity Act (Netlik Yasası) çıkmazı, regülasyonun sınırlarına dair belirsizlikler ve bankacılık lobisiyle girilen faiz mücadeleleri, dijital varlıklar üzerinde ağır bir kurumsal stres primi yarattı. Bu stres dalgası, fiyatın (on-chain) metriklerinde önemli bir eşik kabul edilen True Market Mean seviyesinin altına sarkmasının nedeniydi.

On-Chain verilerine göre Bitcoin’de aktif yatırımcıların ortalama alış maliyeti, eylül sonu itibarıyla 76 - 77 bin dolar bandında bulunuyor. Bu seviye günlük bir fiyat değil; piyasaya giren sermayenin ortalama maliyetini, dolayısıyla yatırımcının kârda mı, zararda mı olduğunu belirleyen bir ağırlık merkezi. Yavaş hareket eder ve piyasa psikolojisinin kırılma eşiği olarak izlenir.

Fed’in yeni bir artışı masada tuttuğu, faizlerin tepe noktasının yukarı revize edildiği bir ortamda asıl soru, Bitcoin’in herhangi bir gün hangi fiyattan işlem gördüğü değil bu ortalama maliyet eşiğinin hangi tarafında kalıcı olduğu. Eşiğin üzerinde tutunan bir fiyat, kurumsal tabanın makro şoklara karşı direnç kazandığına; altında geçirilen uzun bir dönem ise pahalı paranın dijital varlıklarda da bilanço baskısına dönüştüğüne işaret edebilir. Bu aşamadan sonra izlenmesi gereken temel göstergeler; tahvil getirilerindeki tırmanışın kurumsal bilançolara bindirdiği ek yük, merkez bankasının mevcut politikasını ne kadar tavizsiz sürdürüleceği ve dijital varlıkların geri kazandığı bu zincir üstü tabanı hangi hacimle savunacağı olacak.

Şirket, bu dava sonuçlanmadan önce uyuşmazlığa ilişkin yeni bir hukuki sürecin başlatıldığını belirtti. Buna göre karşı taraf, iptal davasına konu Tahkim Kurulu kararını dayanak göstererek Samsun 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2026/1923 E. sayılı dosyasında iflas talepli dava açtı.

Reeder uzlaşma sürecine girmedi

Şirketin hukuk danışmanlarının mevcut süreci değerlendirdiği ve öncelikle devam eden yargılamanın sonucunun görülmesinin uygun olacağı yönünde görüş bildirdiği aktarıldı.

Reeder, iflas talebini, uyuşmazlık henüz sonuçlanmadan ödeme alınmasını sağlamaya yönelik bir hukuki girişim olarak değerlendirdiğini açıkladı. Şirket ayrıca, yapılabilecek bir ödemenin ileride geri alınamaması ihtimaline karşı hukuki haklarını korumaya yönelik adımlar attığını belirtti.

Bu kapsamda uyuşmazlığın ödeme yoluyla çözülmesi için herhangi bir uzlaşma görüşmesine başlanmadığı kaydedildi.

"Şirket aleyhine verilmiş bir karar yok"

Reeder, iflas talebiyle ilgili olarak şirket aleyhine verilmiş herhangi bir mahkeme kararı bulunmadığının altını çizdi.

Açıklamada, uyuşmazlığa konu alacağın ana para tutarının, 30 Haziran 2026 tarihli ve 18 Eylül 2026'da kamuya açıklanan konsolide finansal tablolara göre şirketin toplam aktiflerinin yaklaşık yüzde 1,22'sine, toplam özkaynaklarının ise yaklaşık yüzde 1,59'una denk geldiği belirtildi.

Reeder, yargı sürecinde ortaya çıkacak yeni gelişmeleri ilgili mevzuat doğrultusunda kamuoyuna duyuracağını bildirdi.

Arapça adı “Gözyaşı Kapısı” anlamına gelen Kızıldeniz çıkışındaki Babülmendep Boğazı’nın da İran destekli Husi isyancıların kontrolüne geçmesi küresel ekonomi için bir başka tehdit oluşturuyor. Asya ile Avrupa arasındaki en kısa deniz bağlantısı üzerinde hayati bir rota olan ve Afrika ile Arap Yarımadası arasında yer alan bu dar deniz geçidinin de bloke olması petrol fiyatlarının ve nakliye maliyetlerinin artacağına dair endişeleri tetikledi. Suudi Arabistan’ın petrol ihracatı son 13 yılın en düşük seviyesine indi. Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrol akışı da 2025 sonlarındaki günlük 21,6 milyon varilden günlük sadece 4,9 milyon varile kadar geriledi.

Bu gelişmeler petrol fiyatlarını yukarı çekiyor. Eylül ortasında varili 109 doları aşan kasım vadeli Brent petrolün varili 22 Eylül itibarıyla 102 dolarda seyrediyor. Hürmüz, Yanbu, Kızıldeniz ve Babülmendep giderek artan bir şekilde aynı güvenlik krizinin parçası haline geldi.

Bu nedenle küresel petrol fiyatları modern tarihin en oynak ve belirsiz dönemine doğru ilerliyor. Alternatif rotaların ve “B planlarının” ortadan kalkmasıyla arz üzerindeki abluka iyice daraldı. Yatırım bankaları “piyasada yeterli arz olduğu” yönündeki eski iyimser tahminlerini geri çekiyor. Morgan Stanley, dördüncü çeyrek için Brent petrol tahminini varil başına ortalama 100 dolara yükseltti. Orta Doğu’daki arz toparlanmasının beklenenden çok daha yavaş olacağını, yapısal arz açığının 2027’ye kadar süreceğini belirtti. Banka petroldeki bu kalıcı yükselişi “küresel ekonominin tepesinde sallanan en büyük tekil tehdit” olarak nitelendirdi. J.P.Morgan ise daha karamsar. Çatışmaların öngörülebilir bir sonu olmaması nedeniyle geleneksel temel senaryolarından vazgeçtiklerini açıkladı.

Enerji uzmanları da Babülmendep’in Husi ilerleyişi nedeniyle ağır çatışma altında olması ve Suudi Arabistan’ın Doğu - Batı boru hattının hasar görmesiyle birlikte, petrol fiyatlarında artık varil başına 100 dolarlık mutlak bir tabanın oluştuğuna dikkat çekiyor. Uzmanlar, denizcilik sigorta şirketlerinin milyonlarca dolarlık savaş riski primleri talep etmeye devam etmesi ya da gemi sahiplerinin bu rotalardan geçmeyi tamamen reddetmesi durumunda, Brent petrolün aniden varil başına 130 veya 150 dolara fırlayabileceği ve bunun 2008 finansal krizine eşdeğer bir ekonomik çöküşü tetikleyebileceği konusunda uyarıyor.

Bu yapısal dönüşümün temelinde Japonya’nın para politikasındaki normalleşme yer alıyor. Sıfıra yakın faiz oranları, Japon emeklilik fonları, sigorta şirketleri ve diğer kurumsal yatırımcıları uzun yıllar boyunca daha yüksek getiri arayışıyla yurt dışına yönlendirdi. Japonya Merkez Bankası’nın eylülde politika faizini yüzde 1,25’e yükseltmesiyle birlikte bu denge değişmeye başladı. Aynı zamanda 10 yıllık Japon devlet tahvili getirilerinin yaklaşık yüzde 3 seviyesine çıkarak son 30 yılın en yüksek düzeylerine ulaşması, Japonya’daki yatırım ortamını kökten değiştirdi. Yurt içinde yeniden cazip getiri imkanlarının oluşmasıyla birlikte 10 yıllık Japon devlet tahvilleri döviz riskinden korunmuş Amerikan tahvillerine karşı artık belirgin bir getiri avantajı sunuyor. 

Bu değişimin ilk izleri sermaye akımlarında şimdiden görülüyor. ABD Hazine Bakanlığı verilerine göre Japon yatırımcıların ABD Hazine tahvili varlıkları nisandaki 1,21 trilyon dolardan temmuz sonunda 1,10 trilyon dolara gerileyerek yaklaşık 106 milyar dolarlık bir düşüş gösterdi. Buna rağmen dünyanın en büyük emeklilik fonlarından Japonya Hükümet Emeklilik Yatırım Fonu (GPIF), portföyünün yaklaşık yarısını yabancı varlıklarda tutmaya devam ediyor. Bu nedenle mevcut tabloyu büyük çaplı bir sermaye dönüşü olarak okumak için henüz erken. Küresel piyasalarda bundan sonraki asıl belirleyici faktör, yeni tasarrufların ve vadesi dolan yatırımlardan dönen taze sermayenin çizeceği yeni rota.

Tam da bu noktada Japonya küresel piyasalar açısından önemli bir risk faktörüne dönüşüyor. Japon yatırımcıların ABD Hazine tahvillerine yönelik talebinin kalıcı olarak azalması halinde yüksek petrol fiyatları, enflasyonist baskılar ve artan borçlanma ihtiyacı nedeniyle zaten zorlanan Amerikan tahvil piyasasında uzun vadeli faizler üzerinde ilave baskı oluşacak. Aynı zamanda yenin hızlı değer kazanması, düşük maliyetli yen borçlanmasıyla finanse edilen carry trade (faiz arbitrajı) işlemlerinin çözülmesini hızlandıracak. Kaldıraçlı pozisyonların hızla çözülmesi, artan teminat tamamlama (margin call) baskıları nedeniyle Japonya ile hiçbir bağı olmayan varlık sınıflarında dahi zorunlu satışları tetikleyecek. Bu süreç küresel likiditeyi sıkılaştırırken volatilitenin dünya genelinde sert biçimde yükselmesine neden olacak. 

Japonya’daki bu dönüşüm küresel sermaye piyasalarında bir rejim değişimini tetikleyebilir. Bu değişimin portföyler üzerindeki etkilerini sınırlamak için aktif durasyon yönetimi, yüksek likidite ve farklı piyasa rejimlerine dayanabilecek esnek bir “Multi-Asset” (çoklu varlık) mimarisi kuruyoruz. Yüksek likidite, piyasa likiditesinin hızla kuruyabileceği stres dönemlerinde portföyün manevra alanını korurken düşük volatilite dönemlerinde uygun maliyetlerle aldığımız put opsiyonları (belirli bir fiyattan satış yapma hakkı veren opsiyon sözleşmeleri), tail-risklere (düşük olasılıklı ancak gerçekleştiğinde büyük kayıplara yol açabilecek riskler) karşı ek koruma sağlıyor. Japonya’nın ucuz parasına yıllarca alışan küresel finans piyasaları, bu değişime hazırlıksız yakalanırsa sancılı bir uyanış yaşanacak.