Beklenti anketine katılan ekonomistlerden 24'ü politika faizinin sabit bırakılacağını, biri 100 baz puan indirilerek yüzde 36'ya çekileceğini tahmin ediyor. Ekonomistlerin eylül ayı PPK kararı beklentilerinin medyanı yüzde 37 ile politika faizinin sabit bırakılacağı yönünde oldu.

Ankete katılan ekonomistlerin yıl sonu politika faizi beklentilerinin medyanı ise yüzde 35 olarak hesaplandı. Temmuz ayında yapılan PPK toplantısında politika faizi değiştirilmemiş ve yüzde 37’de sabit tutulmuştu.

Böylece endeks 105,04 seviyesine geriledi. Söz konusu endeks temmuz ayında 106,11 düzeyinde bulunuyordu.

Üretici fiyatları bazlı endeks de düştü

Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) bazlı reel efektif döviz kuru endeksi de bu dönemde geriledi. Söz konusu endeks ağustos ayında 0,26 puan azalarak 101,35 seviyesine indi.

Aylık bazda yaşanan bu düşüşlere rağmen Türk lirasının değeri yıllık bazda artış gösterdi. Türk lirasının değeri, geçen yılın aynı dönemine göre TÜFE bazında 7,77 puan yükseldi. Yİ-ÜFE bazında ise 2,38 puanlık bir artış kaydedildi.

Kur ve enflasyon etkileri

TCMB'nin yayımladığı değerlendirme raporunda endekse etki eden bileşenler detaylıca incelendi. Merkez Bankası değerlendirmesinde, TÜFE bazlı REK endeksine etki eden bileşenler incelendiğinde, Türk lirası karşısında, bir önceki aya göre doların ortalama yüzde 1,68, euronun ortalama yüzde 3,20 değer kazandığını, TÜFE'nin ise bir önceki aya göre yüzde 1,84, Yİ-ÜFE'nin yüzde 2,57 arttığını belirtti.

Merkez Bankası, endeksteki değişimin nedenlerini de açıkladı. Değerlendirmede, Türkiye TÜFE’sindeki değişimin endeksin artışına katkıda bulunduğu kaydedildi. Buna karşılık, Dünya TÜFE Sepeti ile Nominal Kur Sepetindeki değişimin endeksi azaltıcı yönde etkilediği aktarıldı.

Söz konusu süreç, Rekabet Kurumu’nun 10 Mart 2025 tarihinde Migros’un da aralarında bulunduğu bazı perakende şirketleri ve tedarikçiler hakkında başlattığı inceleme kapsamında yürütülüyordu.

Soruşturmanın sonuçlanmasıyla birlikte Migros’a 48 milyon 443 bin 775,31 lira tutarında idari para cezası bildirildi.

Şirket, yüzde 25 oranındaki erken ödeme indiriminden yararlanılması durumunda ödenecek cezanın 36 milyon 332 bin 831,48 liraya gerileyeceğini belirtti.

Şok Marketler’de iki ayrı soruşturma sonuçlandı

Şok Marketler Ticaret A.Ş. de Rekabet Kurumu tarafından yürütülen iki farklı soruşturmanın sonuçlandığını duyurdu.

Soruşturmalar, gıda perakende sektöründe faaliyet gösteren çeşitli şirketler ile tedarikçilere yönelik olarak 10 Mart 2025 tarihinde başlatılmıştı.

İncelemelerden birinde Rekabet Kurumu, Şok Marketler’in 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesini ihlal etmediğine hükmetti. Bu kapsamda şirkete herhangi bir idari para cezası verilmesine gerek olmadığına karar verildi.

Uzlaşma kapsamında 39,9 milyon lira ödeyecek

Diğer soruşturma ise uzlaşma yöntemiyle sonuçlandırıldı. Bu kapsamda Şok Marketler’in ödeyeceği uzlaşma tutarı 39 milyon 910 bin 27,96 lira olarak belirlendi.

Şirket, yüzde 25 erken ödeme indiriminden faydalanması halinde söz konusu tutarın 29 milyon 932 bin 520,97 liraya düşeceğini açıkladı.

Böylece Rekabet Kurumu’nun gıda perakende sektörüne yönelik soruşturmalarında Migros ve Şok Marketler açısından yürütülen süreçler tamamlanmış oldu.

Sıradaki 2 trilyon dolarlık şirket

Bu oldukça sıra dışı bir durum. Geçmişte, genç start-up’lara yatırım yapan girişim sermayesi şirketleri, hızla büyüyen yeni bir teknoloji kategorisinde genellikle yalnızca bir şirketi desteklerdi. Doğrudan rakiplere yatırım yapmak çıkar çatışması olarak görülürdü. Ancak yapay zeka patlaması Silikon Vadisi’ndeki neredeyse her şeyi değiştirdi ve yatırımcıların start-up’ları destekleme biçimi de bunun istisnası değil. Menlo Park, Kaliforniya’da girişim sermayesi şirketlerinin merkezi olmaya devam eden ve ünlü Sand Hill Road üzerinde bulunan önde gelen yatırım şirketleri, bir sonraki 2 trilyon dolarlık şirket olabilecek yapay zeka şirketlerine yatırım yapma fırsatını kaçırmamak için normlarını değiştirdi ve stratejilerini uyarladı.

Madrona Venture Group’ta yatırımcı olan Karan Mehandru, “Büyük yatırım fonlarının pek azı hem OpenAI’ı hem de Anthropic’i kaçırdık demek ister” dedi. Silikon Vadisi’nin Anthropic ve OpenAI’ın başarısına veya başarısızlığına ne ölçüde bağlı olduğu, bu iki özel şirketin topladığı para miktarından açıkça görülüyor. PitchBook’a göre Anthropic, girişim sermayesi şirketleri, hedge fonları, büyük teknoloji şirketleri ve Orta Doğu’daki devlet varlık fonları da dahil olmak üzere yaklaşık 300 yatırımcıdan 130 milyar dolardan fazla yatırım aldı. OpenAI ise büyük teknoloji şirketleri ve Joshua Kushner’ın yatırım şirketi Thrive Capital gibi yaklaşık 230 yatırımcıdan 180 milyar dolardan fazla yatırım topladı.

Buna karşılık Facebook, halka arzından önce 2012 yılına kadar yalnızca 2,4 milyar dolar toplamıştı (şirket daha sonra Meta adını aldı). Uber ise 2019’da borsaya açılmadan önce yaklaşık 20 milyar dolar toplamıştı. PitchBook tarafından Anthropic ve OpenAI’ın hissedarları olarak listelenen yatırımcıların tamamı hisselerini geleneksel girişim sermayesi finansman turlarında edinmedi. Listede, mevcut hissedarlardan hisse satın alınan “ikincil piyasadaki” özel hisse satışları yoluyla dolaylı olarak pay alan yatırımcılar da bulunuyor.

SpaceX’in haziran ayında gerçekleştirdiği ve 1,7 trilyon dolar değerindeki başarılı halka arzı, yatırımcıların Anthropic ve OpenAI’a yönelik heyecanını daha da artırdı. Anthropic, bu yıl halka arz yolunda ilerliyor. Şirketin değerlemesinin 2 trilyon dolara ulaşabileceği ve bunun tarihteki en büyük halka arz olabileceği belirtiliyor. OpenAI ise gelecek yıl halka arz olabilir ve onun halka arzının da devasa olması bekleniyor.

OpenAI ve Anthropic’in hisselerini ikincil piyasadan satın alan Destiny100 şirketinin genel müdürü Sohail Prasad, yatırımcılar açısından bunun “giriş fiyatı ve çıkış fiyatı da dahil olmak üzere bütün rakamların daha büyük olması” anlamına geldiğini söyledi. Yıllar boyunca girişim sermayesi yatırımcıları benzer kurallara uydu. Fikirleri, genç bir şirkette büyük bir hisse almak ve şirkete danışmanlık yoluyla yardımcı olmaktı. Yatırımcı, start-up’ın yönetim kurulunda bir koltuk edinirdi.

Facebook halka açıldığında, girişim sermayesi şirketi Accel Partners şirket hisselerinin yüzde 11,4’üne sahipti. Firmanın ortağı Jim Breyer, diğer iki girişim sermayesi yatırımcısı Marc Andreessen ve Peter Thiel ile birlikte Facebook’un yönetim kurulunda yer alıyordu. Uber halka açıldığında ise girişim sermayesi şirketi Benchmark Capital Partners şirketin yüzde 11’ine sahipti. Benchmark’ın yatırımcılarından Matt Cohler de yönetim kurulunda yer alıyordu.

20’den fazla şirket reddetmişti

Ancak beş yıl önce kurulan Anthropic çok farklı bir görünüme sahip. Bunun bir nedeni, girişim sermayesi şirketlerinin başlangıçta şirketi bir bilim projesi olarak görüp göz ardı etmesiydi. Anthropic’in yatırımcılarından Anjney Midha, yakın zamanda katıldığı bir podcast’te 20’den fazla şirketin start-up’ın yatırım sunumunu reddettiğini söyledi.

Silikon Vadisi merkezli bir girişim sermayesi şirketi olan Spark Capital, sonunda 2023’te Anthropic’in bir finansman turuna liderlik etti. Spark Capital yatırımcılarından Yasmin Razavi, Anthropic’in yönetim kuruluna katıldı. Aynı sıralarda Anthropic’in CEO’su Dario Amodei ve Anthropic yöneticilerinden Neerav Kingsland, teknoloji yatırımlarını kendi şirketi Sound Ventures aracılığıyla yapan Hollywood yetenek yöneticisi Guy Oseary’nin evini ziyaret etti. New York Times’a konuşan Oseary, Anthropic’in yatırım sunumundan etkilendiğini anlattı Ancak Sound Ventures daha önce OpenAI’a yatırım yapmıştı.

Yakın kaynaklara göre şirket, OpenAI CEO’su Sam Altman ve Dr. Amodei’den her iki şirkete birden yatırım yapmak için izin aldı. Böylece Sound Ventures, iki rakip şirkete birden yatırım yapan ilk firmalardan biri oldu. Kısa süre sonra Oseary, yapay zekaya adanmış yeni bir fon topladı. Oseary bir açıklamasında, “Bunun yaşamımız boyunca karşılaşacağımız en önemli teknoloji olacağına inanıyorduk” dedi.

Google, Amazon, Microsoft ve Nvidia da hem Anthropic hem de OpenAI’ye sermaye yatırımı yaptı ve bu şirketlere bulut bilişim hizmetleri veya yonga tedarik etmek üzere büyük çaplı sözleşmeler imzaladı. Bu dev şirketlerden bazıları, artık bu girişimlerin en büyük hissedarları konumunda.

Silikon Vadisi’ndeki iki büyük yatırım şirketi olan Lightspeed Venture Partners ve Iconiq Capital Anthropic’in finansman turlarına öncülük etti. Yatırımlara yakın üç kaynağın verdiği bilgiye göre Menlo, Lightspeed ve Iconiq şu anda Anthropic’in hisselerinin yüzde 1 ila yüzde 2’sine sahip. Bu finansal destek, onları bu yapay zeka girişiminin en büyük dış yatırımcıları arasına yerleştiriyor. Anthropic’in kodlama ve iş otomasyon araçlarının geçen yıl büyük bir ivme kazanmasının ardından, şirkete yatırım yapmak önemli hale geldi. Şirketin performansı veya yönetim kurulu koltukları hakkında ayrıntılı bilgi olmamasına rağmen, dünyanın dört bir yanındaki yatırımcılar hisse almak için birbirleriyle yarıştı.

Norges Bank Investment Management (NBIM) yöneticileri, Norveç Maliye Bakanlığına bir mektup yazdı. Cuma günü kamuoyuna açıklanan mektupta, tahvil varlıklarındaki devlet alt endeksinin yüzde 70'ten yüzde 50'ye düşürülmesi tavsiye edildi. Yöneticiler, bu seviyenin piyasa dalgalanmaları sırasında yeterli likidite sağlayacağını belirtti. Aynı zamanda, fonun başka alanlarda daha yüksek getiri aramasına olanak tanıyacağını ifade etti.

Tahvil varlıklarında kesinti planı

Önerilen yeniden tahsis süreci, NBIM'in ABD hazine tahvili varlıklarını kademeli olarak yüzde 34,1'den yüzde 21,9'a indirecek. Euro bölgesi varlıkları ise yüzde 16,8'den yüzde 14,1'e düşürülecek. Öte yandan, Japon devlet tahvillerinin payı yüzde 4,6'dan yüzde 7,4'e çıkarılacak.

NBIM, devlet tahvili varlıklarını artık GSYH yerine piyasa değerine göre ağırlıklandırmak istiyor. Bu kararda, neredeyse tüm gelişmiş ekonomilerin yüksek borç yüküne sahip olması etkili oldu.

Geleneksel alıcılar baskı altında

Olası değişim, ABD hazine piyasası için hassas bir döneme denk geliyor. Yatırımcıların ABD'nin mali gidişatı ve artan borç yükünden endişe etmesiyle uzun vadeli getiriler son on yılın en yüksek seviyelerine çıktı.

Ekonomist Mohamed El-Erian, cuma günü CNBC'den Carolin Roth'a verdiği röportajda bu konuyu değerlendirdi. Japonya, Çin ve Körfez ülkelerini örnek gösteren El-Erian, "ABD hazine tahvillerinin güvenilir alıcıları ve sahipleri baskı altında." dedi. NBIM'in hazine tahvillerindeki payını azaltma önerisine de değinen El-Erian, "Boyut büyük değil ancak geleneksel sahiplerin ve alıcıların daha az güvenilir hale geldiği sinyali çok önemli bir sinyal." değerlendirmesini yaptı.

Şirket tahvillerine ve riskli varlıklara yöneliş

NBIM, şirket tahvilleri gibi devlet dışı ABD sabit getirili varlıklarını artırmayı planlıyor. Bu varlıkların oranının yüzde 16,2'den yüzde 27,6'ya çıkarılması hedefleniyor.

CEO Nicolai Tangen ve Norveç Merkez Bankası Başkanı Ida Wolden Bache konuya ilişkin açıklamalar yaptı. Yöneticiler, ipoteğe dayalı menkul kıymetler gibi daha riskli varlıklara yönelerek fonun daha yüksek primler kazanabileceğini belirtti. Yöneticiler bu varlıkların uzun vadeli bir yatırımcı olarak süreci atlatmak için iyi bir konumda olduğunu değerlendirdi.

Tangen ve Wolden Bache, 2008 Finansal Krizi sırasında kötü şöhret kazanan ipoteğe dayalı menkul kıymetlerin kriz dönemlerinde hisse senetlerine ters yönde hareket etme eğiliminde olduğunu söyledi. Yöneticiler bu durumun, şirket tahvillerinden ziyade devlet tahvillerine benzer şekilde ek bir oynaklık düşüşü sağlayabileceğini ifade etti.

Yapay zeka düzeltmesi büyük risk taşıyor

NBIM halihazırda hisse senetlerinde yaklaşık 1,65 trilyon dolar tutuyor. Bu rakam, dünyada borsaya kote şirketlerin tüm hisselerinin neredeyse yüzde 1,5'ine denk geliyor. Fonun sabit getirili varlıkları ise 592 milyar dolar seviyesinde bulunuyor.

Fon, Norveç'in petrol gelirlerini değerlendirmek amacıyla 1998 yılında kuruldu. Fon, son çeyreklerde ABD ve Asya'daki teknoloji şirketlerine yaptığı devasa yatırımlardan rekor kârlar elde etti. Yarı iletken hisseleri gibi yapay zeka patlamasından faydalanan şirketler bu kârlara öncülük etti.

Ancak CEO Tangen, olası bir piyasa gerilemesinde bu getiri seviyelerinin sürdürülebilir olmayacağı konusunda uyardı. Nitekim yatırımcıların riskten kaçınmasıyla fon, 2025'in ilk çeyreğinde 40 milyar dolar zarara uğradı. NBIM tarafından yakın zamanda yapılan bir stres testi ise tehlikenin boyutunu ortaya koydu. Teste göre, olası bir yapay zeka düzeltmesi fonun değerinden 740 milyar doları, yani fonun toplam değerinin yüzde 35'ini silebilir.

Söz konusu bankaların toplam aktif büyüklüğü, geçen yılın aynı döneminde yaklaşık 32,7 trilyon lira seviyesindeyken bu yılın ilk yarısında yüzde 29 artışla 42 trilyon liranın üzerine çıktı.

Ziraat Bankası, 9,1 trilyon liralık aktif büyüklüğüyle sektörün en büyük bankası olmayı sürdürdü. VakıfBank 5,8 trilyon lirayla ikinci sırada yer alırken, Türkiye İş Bankası 5,1 trilyon liralık aktif büyüklüğüyle üçüncü oldu. İş Bankası aynı zamanda özel bankalar arasındaki liderliğini korudu.

Halkbank 4,7 trilyon lira ile dördüncü, Garanti BBVA ise 4,4 trilyon lira ile beşinci sırada yer aldı.

Listenin devamında 3,7 trilyon lirayla Akbank, 3,6 trilyon lirayla Yapı Kredi, 2,1 trilyon lirayla QNB Bank, 2 trilyon 64 milyar lirayla Denizbank ve 1,5 trilyon lirayla Kuveyt Türk bulundu. Kuveyt Türk, ilk 10'a giren tek katılım bankası oldu.

Aktif büyüklükte en hızlı büyüyen banka Kuveyt Türk

İlk yarıda aktiflerini en yüksek oranda genişleten banka yüzde 40,5'lik artışla Kuveyt Türk oldu. Garanti BBVA yüzde 35,9, Akbank yüzde 32,3 ve Ziraat Bankası yüzde 30,8 büyüme kaydetti.

Bu bankaları yüzde 29,4 ile Halkbank, yüzde 28,1 ile Türkiye İş Bankası, yüzde 28 ile Denizbank, yüzde 27,6 ile VakıfBank, yüzde 18,7 ile QNB Bank ve yüzde 17,5 ile Yapı Kredi takip etti.

Karlılık yarışında Garanti BBVA öne çıktı

Bankaların ilk yarıdaki net kar performansında zirvenin sahibi Garanti BBVA oldu. Banka, 110,6 milyar liralık net karla rakiplerini geride bıraktı.

Ziraat Bankası 74,2 milyar lira ile ikinci sırada bulunurken, Denizbank 34,6 milyar liralık karla üçüncü oldu. Akbank 34,4 milyar lira, Yapı Kredi ise 31 milyar lira net kar açıkladı.

VakıfBank 30,1 milyar lira, Türkiye İş Bankası 30 milyar lira, QNB Bank 29,3 milyar lira, Kuveyt Türk 23,8 milyar lira ve Halkbank 17,7 milyar lira net dönem karı elde etti.

Böylece 10 bankanın toplam net karı geçen yılın ilk yarısına kıyasla yüzde 18 yükselerek 415 milyar 662,6 milyon liraya ulaştı.

Yapı Kredi'nin karı yüzde 105,9 arttı

Kar artışında en dikkat çekici performans Yapı Kredi'den geldi. Bankanın net karı yıllık bazda yüzde 105,9 yükseldi.

Yapı Kredi'yi yüzde 47,3'lük artışla Halkbank, yüzde 33,7 ile QNB Bank, yüzde 27,8 ile Denizbank ve yüzde 25,7 ile Kuveyt Türk izledi.

Garanti BBVA'nın net karı yüzde 20, Ziraat Bankası'nın yüzde 15,9, Türkiye İş Bankası'nın yüzde 0,7 ve VakıfBank'ın yüzde 0,1 arttı. Akbank'ın net karında ise yüzde 18,9'luk gerileme görüldü.

Mevduat ve katılım fonları 26,7 trilyon liraya çıktı

Bankacılık sektörünün temel fonlama kaynaklarından mevduat ve katılım fonlarında da güçlü bir büyüme kaydedildi. İlk altı ay sonunda 10 büyük bankanın toplam mevduat ve katılım fonu büyüklüğü 26,7 trilyon liraya yükseldi. Yıllık artış oranı yüzde 25 olarak gerçekleşti.

5,8 trilyon liralık mevduatla Ziraat Bankası bu alanda da ilk sırada yer aldı. Halkbank 3,7 trilyon lira, VakıfBank 3,6 trilyon lira, Türkiye İş Bankası 3,4 trilyon lira ve Garanti BBVA 2,6 trilyon liralık mevduata ulaştı.

Akbank 2,4 trilyon lira, Yapı Kredi 2 trilyon lira, Denizbank 1,2 trilyon lira ve QNB Bank 1,1 trilyon liralık mevduat büyüklüğüne sahip oldu. Kuveyt Türk'ün topladığı katılım fonu ise 983,9 milyar lira olarak gerçekleşti.

Fon büyüklüğünü en hızlı artıran banka yüzde 43'lük yükselişle Kuveyt Türk olurken, Denizbank yüzde 35, Akbank yüzde 32,1, Türkiye İş Bankası yüzde 29,1 ve Ziraat Bankası yüzde 28,1 artış kaydetti.

Kredi hacmi 23,4 trilyon liraya yaklaştı

İlk 10 bankanın toplam nakdi kredi hacmi de yılın ilk yarısında 23 trilyon 391,7 milyar liraya ulaştı.

Ziraat Bankası 4,9 trilyon liralık kredi stoku ile ilk sırada bulunurken, VakıfBank 3,4 trilyon lira ile ikinci oldu. Türkiye İş Bankası 2,7 trilyon lira, Garanti BBVA 2,6 trilyon lira ve Halkbank 2,4 trilyon liralık nakdi kredi hacmine ulaştı.

Akbank'ın kredi stoku 2,1 trilyon lira, Yapı Kredi'nin 2 trilyon lira, QNB Bank'ın 1,3 trilyon lira ve Denizbank'ın 1,2 trilyon lira seviyesinde gerçekleşti. Kuveyt Türk ise 681,7 milyar liralık finansman desteği sağladı.

Kredi hacminde en yüksek artış yüzde 42,6 ile Halkbank'ta görüldü. Halkbank'ı yüzde 42,5 ile Akbank, yüzde 42 ile Kuveyt Türk, yüzde 40,9 ile Denizbank ve yüzde 38,5 ile Garanti BBVA takip etti.

Bankaların öz kaynakları 3,5 trilyon liraya ulaştı

Sektörün önde gelen 10 bankasının öz kaynaklarında da önemli bir genişleme yaşandı. Geçen yılın ilk yarısında 2 trilyon 390 milyar lira olan toplam öz kaynaklar, bu yıl yüzde 46 artarak 3 trilyon 498,6 milyar liraya yükseldi.

772,6 milyar liralık öz kaynak büyüklüğüyle Ziraat Bankası ilk sırada yer aldı. Garanti BBVA 487,2 milyar lira, Türkiye İş Bankası 453,2 milyar lira ve VakıfBank 353 milyar lira ile sıralandı.

Akbank'ın öz kaynakları 324,7 milyar lira, Yapı Kredi'nin 286,5 milyar lira, Denizbank'ın 247,7 milyar lira, Halkbank'ın 234,6 milyar lira, QNB Bank'ın 200,5 milyar lira ve Kuveyt Türk'ün 138,7 milyar lira oldu.

Öz kaynaklarını en hızlı artıran banka yüzde 43,9 ile QNB Bank olurken, VakıfBank yüzde 43,2, Kuveyt Türk yüzde 42,6, Halkbank yüzde 39,4 ve Denizbank yüzde 35,1 artış kaydetti. Ziraat Bankası yüzde 34,1, Garanti BBVA yüzde 29, Türkiye İş Bankası yüzde 25,7, Akbank yüzde 25,4 ve Yapı Kredi yüzde 18,7 oranında öz kaynak büyümesi sağladı.

Tahıl, şeker ve süt ürünleri fiyatları yukarı taşıdı

Endeksteki aylık yükselişte özellikle tahıl, şeker ve süt ürünlerindeki fiyat hareketleri belirleyici oldu.

Ağustosta küresel buğday fiyatları yüzde 2,6 artarken, şeker fiyatlarında çok daha sert bir yükseliş yaşandı. Şeker fiyatları aylık bazda yüzde 11,9 oranında sıçradı.

Türkiye ile küresel gıda enflasyonu arasındaki fark daraldı

Küresel gıda fiyatlarında yıllık artış yüzde 2,5 seviyesinde gerçekleşirken, Türkiye'de aynı dönemde gıda enflasyonu yüzde 33,4 oldu.

Buna karşın Türkiye'deki gıda enflasyonu ile küresel gıda enflasyonu arasındaki fark ağustos ayında son 8 ayın en düşük seviyesine geriledi.

Jeopolitik riskler arz endişelerini artırıyor

Gıda piyasalarında fiyatları yukarı yönlü baskılayan unsurlar yalnızca hava koşullarıyla sınırlı kalmıyor. Üreticilerin artan girdi maliyetleriyle karşı karşıya olması, ticaret akışındaki sorunlar ve jeopolitik gerilimler küresel arz görünümünü kırılgan tutuyor.

Rusya-Ukrayna hattında temmuz ortasından itibaren yeniden yoğunlaşan gerilim de tahıl piyasaları açısından önemli bir risk oluşturuyor. Rusya'nın saldırılarını artırmaya yönelik hazırlıkları, Ukraynalı üreticilerin tarım ürünlerini ihraç etme kapasitesine ilişkin endişeleri artırıyor.

ABD ile İran arasındaki barış görüşmelerine ilişkin beklentilerin zayıflaması da enerji ve emtia piyasalarında risk algısını yükselten unsurlar arasında yer alıyor.

Avrupa'da düşük rekolte beklentisi

Avrupa'da tarımsal üretimin zayıf seyredeceğine yönelik beklentiler de küresel gıda piyasalarındaki baskıyı artırıyor. Kıtada rekoltenin gerilemesi halinde ithalata duyulan ihtiyacın artması ve uluslararası piyasalardaki arz rekabetinin daha da sertleşmesi bekleniyor.

Bu gelişmeler, küresel gıda ticaretinde fiyatların yanı sıra tedarik güvenliği konusunda da soru işaretlerinin büyümesine neden oluyor.

El Nino yeni bir fiyat şoku riski yaratıyor

Tarım piyasalarının önündeki en önemli risklerden biri ise hava koşulları olmaya devam ediyor. Beklentilerden daha güçlü seyreden El Nino'nun etkisini sürdürmesi, özellikle tarımsal üretimde hava koşullarına bağlı risklerin kısa vadede ortadan kalkmayacağına işaret ediyor.

Uzman değerlendirmelerine göre, olumsuz hava koşullarının jeopolitik gerilimlerle aynı döneme denk gelmesi halinde küresel gıda piyasaları yeni bir enflasyon dalgasıyla karşı karşıya kalabilir.

İç talep dezenflasyonu destekliyor

Rapora göre Türkiye’de ekonomik aktivitedeki ve iç talepteki yavaşlama, fiyat baskılarının azalmasına katkı sunmaya devam ediyor. Ancak analistler, bu olumlu tablonun enerji maliyetlerindeki yükseliş nedeniyle önümüzdeki dönemde baskı altında kalabileceği değerlendirmesinde bulundu.

Goldman Sachs, 2026 sonu için yıllık enflasyon tahminini yüzde 29 seviyesinde korurken, enerji fiyatlarındaki artışın bu tahmin açısından yukarı yönlü riskleri artırdığına dikkat çekti.

Enflasyon yüzde 31,5’e geriledi

Ağustos ayında yıllık tüketici enflasyonu yüzde 31,5 olarak gerçekleşti. Böylece Mayıs ayında yüzde 31,8 olan yıllık enflasyonda sınırlı bir gerileme kaydedildi.

Ağustos rakamı piyasa beklentisi olan yüzde 31,6’ya oldukça yakın gelirken, Goldman Sachs’ın yüzde 31,9’luk tahmininin ise altında kaldı.

Aylık göstergelerde ise manşet ve çekirdek enflasyon, mevsimsellikten arındırılmamış hesaplamalarda yüzde 1,8 seviyesinde gerçekleşti.

Bankanın mevsimsellikten arındırılmış veriler üzerinden yaptığı hesaplama da enflasyonun temel eğiliminde henüz güçlü bir değişime işaret etmedi. Üç aylık hareketli ortalamalar bazında çekirdek enflasyon momentumu yaklaşık yüzde 1,8 düzeyinde yatay seyrini sürdürdü.

Hizmet enflasyonunda gevşeme sınırlı

Goldman Sachs, hizmet sektöründeki fiyat artış hızının da yüzde 1,8 civarındaki seviyelere gerileyerek genel enflasyon eğilimine daha fazla yaklaştığını belirtti.

Bununla birlikte banka, hizmet enflasyonunda yeni ve belirgin bir yavaşlama sinyalinin henüz ortaya çıkmadığını ifade etti. Bu durum, fiyat baskılarının tamamen ortadan kalkmadığına yönelik değerlendirmeleri güçlendirdi.

Enerji fiyatları kritik risk oluşturuyor

Raporda, iç talepteki zayıflığın 2026 boyunca devam etmesi halinde dezenflasyon sürecine destek vermeyi sürdüreceği öngörüldü.

Ancak küresel ve bölgesel gelişmelerin etkisiyle enerji fiyatlarında yaşanabilecek yeni yükselişlerin, iç talepteki zayıflamanın yarattığı olumlu etkiyi dengeleyebileceği belirtildi. Goldman Sachs’a göre bu nedenle enerji maliyetleri, yıl sonu enflasyon tahmini açısından temel yukarı yönlü risklerden biri olarak öne çıkıyor.

TCMB’nin faiz politikasında değişiklik beklenmiyor

Goldman Sachs, enflasyonun ana eğiliminde henüz güçlü bir aşağı yönlü kırılma görülmemesi ve enerji fiyatlarına ilişkin risklerin devam etmesi nedeniyle Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın sıkı para politikası duruşunu korumasını bekliyor.

Banka analistleri, mevcut enflasyon görünümü ve risk dengesinin TCMB’nin politika faizini yakın vadede mevcut seviyelerde tutmaya devam etmesini desteklediği görüşünde.

Uzun vadeli petrol beklentisi değişmedi

Citi, kısa vadeli tahminini yukarı çekmesine karşın daha ileri dönemlere ilişkin öngörülerinde değişikliğe gitmedi.

Buna göre banka, 2026’nın son çeyreğinde Brent petrolün ortalama fiyatının 70 dolar seviyesinde gerçekleşeceği yönündeki beklentisini korudu. Kurumun 2027 yılı için öngördüğü ortalama Brent fiyatı da 65 dolar olarak sabit bırakıldı.

Piyasalarda istihdam ve jeopolitik gelişmeler izleniyor

Petrol fiyatlarındaki hareketlilikte yalnızca Orta Doğu’daki gelişmeler değil, ABD ekonomisine ilişkin veriler de belirleyici oluyor. ABD federal hükümetinin açıkladığı istihdam rakamları, ekonominin görünümüne ve buna bağlı olarak enerji talebine ilişkin beklentileri etkiliyor.

Öte yandan yaklaşık beş aydır devam eden çatışmaların sona erdirilmesine yönelik diplomatik girişimlerden henüz kesin bir sonuç çıkmaması, petrol piyasasında arz risklerine ilişkin endişelerin canlı kalmasına yol açıyor.

Citi’nin son tahmin değişikliği, kısa vadede jeopolitik risklerin petrol fiyatları üzerindeki etkisinin sürdüğüne işaret ederken, bankanın uzun vadede daha düşük fiyat beklentisini koruması piyasanın ilerleyen dönemde arz koşullarının normalleşeceği varsayımını yansıtıyor.

Avrupa'nın en büyük varlık yöneticisi Amundi SA, altının yıl sonuna kadar ons başına 5 bin dolara döneceği beklentisiyle külçe altın satın aldı. Pictet Asset Management, Robeco Institutional Asset Management ve Fidelity International'daki fon yöneticileri de bu yılın başlarında rekor seviyeden geri çekilme sırasında azalttıkları varlıklarına eklemeler yaptı.

Amundi Investment Institute Çapraz Varlık Stratejisi Başkanı Lorenzo Portelli, altının ucuz, iyi bir koruma aracı ve makul ölçüde likit olduğunu düşündüklerini söyledi. Portelli, şirketin geçen ayki alımlara yenilerini eklemeyi düşünmeden önce Fed'in faiz patikası üzerinde daha fazla netliğe ihtiyaç duyulacağını belirtti.

Bu durum, toplam 27 trilyon doları yöneten ondan fazla varlık yöneticisiyle yapılan görüşmelerde ortak bir tema olarak öne çıktı. BNP Paribas Asset Management ve Manulife John Hancock Investments dahil olmak üzere yöneticilerin tamamı son haftalarda altın varlıklarını istisnasız artırdı veya yükseliş yönündeki tahsisatlarını korudu.

Yüksek faiz beklentileri ve fiyat tavanı

Birçok para yöneticisi, altının ons başına 4.600 dolar civarındaki son tavanının üzerine çıkmasının kolay olmayacağını düşünüyor. Yüksek Hazine tahvili getirileri ve yıl sonundan önce en az bir Fed faiz artırımı beklentisi altını baskılıyor. Altın faiz ödemediği için borçlanma maliyetleri arttığında genellikle daha az tercih ediliyor.

Yatırımcıların kararlılığı, Fed Başkanı Kevin Warsh'ın 28 Ağustos'ta Jackson Hole sempozyumunda yaptığı konuşmayla test edildi. Warsh, ABD enflasyonunun yüzde 2 hedefine doğru anlamlı bir şekilde yavaşlamadığı uyarısında bulundu. Bu yorumlar parasal sıkılaştırma bahislerini artırdı.

Şimdiye kadar bu potansiyel hız tümsekleri uzun vadeli yatırımcıların yenilenen inancını sarsmadı. Bazı yöneticiler, altının kalıcı çekiciliğinin geniş bir yatırım portföyü içinde koruma aracı olmasından kaynaklandığını aktardı. Yaklaşık 464 milyar dolarlık varlığı yöneten Hollandalı Robeco şirketinin portföy yöneticisi Arnout van Rijn, altının artık çok daha kabul edilebilir bir varlık haline geldiğini ifade etti. Van Rijn, altının her normal portföyün ayrılmaz bir parçası olduğunu vurguladı.

Fiyatlardaki geri çekilme alım fırsatı yarattı

Spekülatif sermayenin desteklediği ralli, altını ocak ayında ons başına 5.600 dolar civarında tüm zamanların en yüksek seviyesine taşımıştı. Ancak değerli metal bu yılın büyük bir bölümünü geri çekilerek geçirdi. Yüksek enerji fiyatları ve İran savaşından kaynaklanan enflasyonist şoklar, haziran ayında fiyatları 4.000 dolar seviyesine kadar çekti. Fonlar tam da bu noktada ilgi göstermeye başladı.

Permanent Portfolio Family of Funds Başkanı Michael Cuggino, elinde altın bulunmayanlar için 4.000 dolara doğru düşüşün çok iyi bir alım zamanı olduğunu söyledi. Uzun vadeli makro hikayenin hala yerinde olduğunu ve bunun altın için yükseliş anlamına geldiğini belirten Cuggino, zaman içinde daha yüksek zirveler ve daha yüksek dipler beklenebileceğini ifade etti.

Robeco'dan van Rijn için altını yeniden almanın katalizörü, ikinci çeyrekte merkez bankası alımlarındaki hızlanma oldu. Dünya Altın Konseyi verilerine göre, resmi sektör talebi nisan ve haziran ayları arasında keskin bir şekilde toparlandı. Bu dönemde 289 tonluk net alımla herhangi bir ikinci çeyrek için en yüksek seviyeye ulaşıldı.

BNP Paribas'ta portföy yöneticisi ve stratejist olan Sophie Huynh, külçe altın ile hisse senetleri gibi riskli varlıklar arasındaki korelasyonun azalmasıyla yeniden piyasaya çekildi. Huynh, bu eğilimin spekülatif bir dönemin ardından altının koruma aracı olarak geleneksel değerinin geri döndüğünü gösterdiğini belirtti. Huynh, altının üzerindeki köpüğün alındığını dile getirdi. Stratejist, metalin artık merkez bankası alımları ve portföy koruması arayan çoklu varlık yöneticileri gibi temel itici güçler tarafından desteklendiğini kaydetti.

Altına yönelik bu iştah, Vadeli İşlemler Ticaret Komisyonu verilerine de yansıdı. Fonların net uzun pozisyonu 25 Ağustos'ta sona eren haftada bu yılın en yüksek seviyesine çıktı.

Borç krizi endişesi ve dolara güvenin azalması

Son haftaların en sert uyarılarından birinde, Bridgewater Associates'in milyarder kurucusu Ray Dalio yatırımcılara seslendi. Dalio, yatırımcıların ABD borç krizi riskine karşı korunmak için tahvil varlıklarını azaltmaları ve paralarının yüzde 15'e kadarını altına yatırmaları gerektiğini söyledi.

Dalio'nun yorumları, uzun vadeli ABD Hazine tahvili getirilerinin yılların en yüksek seviyelerine çıktığı bir dönemde geldi. Bu eğilim Hazine Bakanı Scott Bessent'i uzun vadeli borçların daha fazla geri alınacağını duyurmaya yöneltti. Beklenmedik hamle altının fırlamasına neden oldu. Böylece merkez bankası alımları gibi altının 2025 rallisinin bir başka ayağı olan dolardaki değer kaybı ticaretine ilgi yeniden canlandı.

Ameriprise Financial Baş Piyasa Stratejisti Anthony Saglimbene, paranın dolardan çıkıp altın ve Bitcoin gibi sert varlıklara yöneldiğini gördüklerini, çünkü ABD'nin mali güvenilirliğine olan güvenin kaybolduğunu ifade etti. The Vanguard Group Küresel Ekonomik Araştırmalar Başkanı Kevin Khang ise altındaki son toparlanmanın, insanların ABD dolarının değer saklama aracı olması konusunda yeniden endişelenmesiyle çok tutarlı olduğunu aktardı.

Varlık yöneticileri dünyanın baskın rezerv para birimi etrafındaki paniğin abartıldığını belirtse de çoğu kişi çeşitlendirilmiş portföylere geçişin altın için kalıcı bir zemin sağlayacağı konusunda hemfikir. Invesco Asya-Pasifik Müşteri Yatırım Çözümleri Başkanı Christopher Hamilton, doların bariz bir alternatifi olmasa da bunun yatırımcıların çeşitlendirmeyi marjinal olarak artırmasını engellemediğini söyledi. Hamilton'a göre bu durum herhangi bir dramatik değişimden daha sürdürülebilir bir eğilim olabilir.

ABD hisse senetlerindeki yıllar süren kazançların ardından, altın Batılı yatırımcıların portföylerinde nispeten küçük bir paya sahip. Bu da mütevazı bir çeşitlendirmenin bile altın fiyatlarını keskin bir şekilde hareket ettirme potansiyeli taşıdığı anlamına geliyor. Brandywine Global Investment Management Portföy Yöneticisi Tracy Chen, Fed enflasyonla nasıl mücadele ederse etsin, yatırımcıların makroekonomik ve jeopolitik belirsizliklere karşı altın tutma eğiliminde olduğunu belirtti. Chen, altının Fed'in kontrol edemediği şeylere karşı bir koruma olarak değerini koruması gerektiğini sözlerine ekledi.

Pekin’de bisiklet denizleri vardı. Yabancı markalar sınırlıydı. Çin’in dünya ekonomisindeki ağırlığı bugünküyle kıyaslanamayacak kadar küçüktü. Batı’da hâkim kanaat, Çin’in uzun yıllar düşük maliyetli üretim merkezi olarak kalacağı yönündeydi.

Sonra Çin’de yaşadım, çalıştım; sonraki yıllarda da ülkeyi yakından izlemeye devam ettim.

Ben Çin değişirken Çin’e ilişkin kendi düşüncelerimin de değiştiğini gördüm.

Bugün Şanghay’da, Shenzhen’de, Hangzhou’da dolaştığınızda karşınızda artık yalnızca “dünyanın fabrikası” yok. Elektrikli araçlardan bataryalara, güneş teknolojilerinden yapay zekâya, robotikten hızlı trenlere kadar başka bir Çin yükseliyor.

Şimdi Xi Jinping çok daha büyük bir bahis oynuyor:

Çin’i dünyanın fabrikasından dünyanın tekno-endüstriyel süper güçlerinden birine dönüştürmek.

Bu dönüşüm yalnız Çinlileri ilgilendirmiyor.

Çin ile iş yapan, oraya yatırım yapan, oradan mal alan, Çinli şirketlerle rekabet eden herkesin bu yeni Çin’i doğru okuması gerekiyor.

Türkiye’nin de.

Eski Çin modelinin sonuna geldik

Çin’in son kırk yıllık yükselişinin formülü aslında oldukça açıktı.

Bol ve ucuz işgücü, yüksek tasarruf, devasa altyapı yatırımları, yabancı sermaye, teknoloji transferi ve ihracata dayalı sanayileşme.

Muazzam sonuç verdi.

Fakat o Çin artık yok.

Ücretler yükseldi. Nüfus yaşlanıyor. Emlak modeli ağır yara aldı. Batı ile ilişkiler daha rekabetçi hale geldi. Teknolojiye erişim eskisi kadar güvenli değil.

Xi yönetimi de bunun farkında.

Bu nedenle Pekin eski büyüme motorunu tamir etmekten ziyade yeni bir motor inşa etmeye çalışıyor.

Çinlilerin son dönemde kullandıkları “yeni nitelikli üretici güçler” kavramını ben böyle okuyorum.

İlk duyduğumda bana da tipik bir Parti sloganı gibi gelmişti.

Fakat içine baktığınızda son derece somut bir strateji çıkıyor.

Yapay zeka. Yarı iletkenler. Robotik. Elektrikli araçlar. Bataryalar. Biyoteknoloji. Kuantum. İleri malzemeler. Havacılık. Uzay.

Çin artık yalnızca ürünü üretmek istemiyor.

Ürünün arkasındaki teknolojiyi de kontrol etmek istiyor.

Pekin’in öğrendiği acı ders

Amerika’nın teknoloji kısıtlamalarının Pekin’de yarattığı psikolojik etkiyi küçümsememek gerekiyor.

Çin açısından çıkarılan ders çok basit:

Başkasından satın alabildiğiniz teknolojiye gerçekten sahip değilsiniz. Bir kriz çıktığında musluk kapanabilir.

Bu düşünce Xi döneminin ekonomi politikasının merkezine yerleşti.

Deng Xiaoping’in Çin’i dünyaya açılarak güçlendi.

Xi’nin Çin’i dünyadan kopmak istemiyor. Tam tersine küresel ticaretten, sermayeden ve pazarlardan yararlanmaya devam etmek istiyor.

Fakat tek taraflı bağımlılıklarını azaltmak istiyor.

Ben buna stratejik direnç mimarisi diyorum.

Enerji güvenliği, gıda, kritik mineraller, teknoloji, finans, lojistik ve tedarik zincirleri artık aynı güvenlik denklemine giriyor.

Çünkü 21’inci yüzyılda milli güvenlik yalnızca tank, savaş uçağı ve füze meselesi değil.

Çipiniz nereden geliyor?

Bataryanızı kim üretiyor?

Veriniz nerede tutuluyor?

Enerji sisteminiz kime bağımlı?

Kritik minerallerinizi kim kontrol ediyor?

Bunların hepsi artık jeopolitik sorular.

Yapay zeka aslında bir demografi politikası

Çin’in yapay zekaya neden bu kadar yüklendiğini anlamak için sadece Silikon Vadisi ile rekabete bakmak yetmez.

Bence meselenin çok önemli bir başka boyutu var: demografi.

Çin yaşlanıyor. Çalışma çağındaki nüfus daralıyor. Emek artık eskisi kadar ucuz değil.

Dolayısıyla eski formül — daha fazla işçi, daha fazla fabrika, daha fazla ihracat — sonsuza kadar çalışamaz.

Yeni formül, aynı fabrikadan ve aynı çalışandan daha fazla değer yaratmak.

Robotik ve yapay zeka burada devreye giriyor.

Xi’nin büyük hesabı belki de şu:

Yaşlanan Çin’i daha akıllı Çin ile telafi edebilir miyiz?

Başarırsa bunun etkisi yalnız teknoloji sektöründe görülmeyecek. Çin’in bütün sanayi sisteminin verimliliğini değiştirebilir.

Fakat Çin’in başarısı yeni düşmanlar yaratıyor

Burada ciddi bir paradoks var.

Çin güneş panelinde çok başarılı oldukça Avrupa kendi üreticilerini korumak istiyor.

Elektrikli araçlarda güçlendikçe ticaret duvarları yükseliyor.

Bataryalarda hâkimiyet kazandıkça rakipleri alternatif tedarik zincirleri kuruyor.

Kritik minerallerde güçlü oldukça Batılı ülkeler Afrika’dan Avustralya’ya yeni kaynaklar arıyor.

Yani Çin’in başarısı aynı zamanda Çin’den uzaklaşma arzusunu besliyor.

Bu nedenle önümüzdeki on yılın en önemli sorularından biri şu olacak:

Çin dünyaya giderek daha fazla şey üretebilir; ama dünya bunları almaya devam edecek mi?

Üstelik Çin’in kendi iç tüketimi hâlâ yeterince güçlü değil.

Pekin’in önündeki zor görev yalnız üretim makinesini geliştirmek değil; Çin vatandaşını da daha fazla tüketebilecek ve tüketmeye güvenebilecek hale getirmek.

Devlet her zaman doğru atı seçemez

Çin modeline hayranlıkla bakarken bir başka gerçeği de unutmamak gerekiyor.

Devletin stratejik sektörlere muazzam sermaye yönlendirebilmesi Çin’in büyük avantajı.

Ama aynı zamanda zayıflığı olabilir.

Bürokrat geleceğin kazanan teknolojisini her zaman seçemez.

Teşvik bolluğu aşırı kapasite yaratabilir. Yerel yönetimler aynı yatırımları tekrarlayabilir. Ucuz para verimsiz şirketleri yaşatabilir. Siyasi hedefler piyasa gerçeklerinin önüne geçebilir.

Dolayısıyla Çin’in esas sınavı teknoloji şirketleri yaratmak değil.

Onları zaten yaratıyor.

Asıl sınav, teknolojik üstünlüğü kalıcı verimlilik ve refaha dönüştürebilmek.

Çin ile iş yapacaklara dört tavsiye

Çin konusunda yıllardır gördüğüm en büyük hatalardan biri iki uç arasında gidip gelmek.

Bir kesim Çin’i neredeyse durdurulamaz görüyor. Diğeri ise her ekonomik sorunda “Çin çöküyor” sonucuna varıyor.

İkisi de tehlikeli.

Çin ne yenilmez bir dev ne de yarın çökecek bir ekonomi.

Muazzam kapasitesi ve aynı ölçüde ciddi kırılganlıkları olan, son derece pragmatik bir güç.

Bu nedenle Çin ile iş yapacak Türk şirketlerine, yatırımcılara ve karar vericilere dört tavsiyem var.

Birincisi, Çin’i yalnızca pazar olarak görmeyin; teknoloji ve rekabet ekosistemi olarak okuyun. Çin’den ne satacağımız kadar ne öğreneceğimizi, hangi teknolojiyi birlikte geliştirebileceğimizi ve hangi değer zincirine girebileceğimizi düşünmeliyiz. Çin’den ucuz ürün ithal etmek strateji değildir.

İkincisi, Çin’e girerken yalnız bugünkü fırsata değil, yarının jeopolitiğine bakın. ABD-Çin teknoloji rekabeti, yaptırımlar, ihracat kontrolleri, veri düzenlemeleri ve “China+1” stratejileri artık şirketlerin yönetim kurulu gündeminde olmalı. Çin ile çalışırken Amerika ve Avrupa pazarlarında ne tür sonuçlar doğabileceğini önceden hesaplamak gerekiyor.

Üçüncüsü, Çinli ortağınızı çok iyi seçin. Çin’de “devlet” ile “özel sektör” arasındaki sınırlar bizim alıştığımız kadar net olmayabilir. Ortağın mülkiyet yapısını, yerel yönetimlerle ilişkisini, finansmanını, teknolojik kapasitesini ve siyasi konumunu anlamadan büyük taahhüde girmemek gerekir. Çin’de iyi due diligence artık ticari olduğu kadar jeopolitik bir zorunluluktur.

Dördüncüsü, Çin’e bağımlı olmayın; Çin’i dışlamayın da. Bana göre en akıllı strateji bu. Tedarikte, teknolojide, finansmanda ve pazarda alternatifler yaratın. Çin ile güçlü iş yapın ama tek kapınız Çin olmasın. Aynı şekilde Washington veya Brüksel’in her rüzgârında Çin’den kaçmak da doğru değil. Stratejik özerklik, herkesten uzak durmak değil; seçenek sahibi olmaktır.

Türkiye açısından da mesele tam olarak burada.

Çin ile ilişkimiz “Çin yanlısı mıyız, Batı yanlısı mıyız?” gibi ilkel bir eksene sıkıştırılmamalı.

Asıl soru şu olmalı:

Çin’in yükselişini Türkiye’nin sanayisine, teknolojisine, ihracatına, enerji dönüşümüne ve milli servetine nasıl dönüştürebiliriz?

Dünyanın fabrikası, dünyanın laboratuvarına dönüşebilir mi?

Ben Çin’i ilk gördüğümde ülkenin en büyük avantajlarından biri ucuz emekti.

Bugün Çin’in iddiası ucuz olmak değil, vazgeçilmez olmak.

Bu çok daha büyük bir hedef.

21’inci yüzyılın güç formülü artık yalnız nüfus, toprak, ordu veya fabrika sayısından oluşmuyor.

Teknoloji + enerji + sanayi + sermaye + veri + insan kaynağı + savunma + stratejik direnç.

Xi Jinping bütün bunları aynı devlet stratejisinin içine yerleştirmeye çalışıyor.

Başaracak mı?

Bilmiyoruz.

Demografi, borç, emlak, iç tüketim, sermaye verimliliği, siyasi merkezileşme ve giderek sertleşen dış direnç ciddi engeller.

Fakat Çin hakkında öğrendiğim bir şey varsa o da şu:

Bu ülkeyi ne küçümsemek ne de gözümüzde büyütmek doğru. Onu anlamaya çalışmak gerekiyor.

Çünkü Pekin geleceğini tesadüfe bırakmıyor. Planlıyor, deniyor, başarısız olduğunda bazen geri dönüyor, başarılı olduğunda ise inanılmaz bir hızla ölçeklendiriyor.

Şimdi de tarihin en büyük sanayi makinelerinden birini yapay zekâ çağına uyarlamaya çalışıyor.

Dolayısıyla eski soru, “Çin dünyanın fabrikası olmaya devam edecek mi?” artık yeterince ilginç değil.

Benim merak ettiğim başka:

Dünyanın fabrikası, dünyanın laboratuvarına da dönüşebilir mi?

Xi Jinping’in büyük bahsi bu.

Bizim için asıl mesele ise bu bahsi tribünden seyretmek değil.

Çin’in dönüşümünü doğru okuyup, risklerini yönetip, fırsatlarından kendi teknolojimizi, sanayimizi ve servetimizi büyütecek şekilde yararlanmak.

Google, Tensor Processing Unit (TPU) adı verilen kendi çiplerini, YouTube ve arama motorunun arkasındaki makine öğrenimi sistemlerinden sürücüsüz otomobillere kadar her şeyi çalıştırmak için 10 yılı aşkın süredir kullanıyor. Şirket yıllardır bu çipleri Google Cloud işletmesi üzerinden sunuyor. Diğer şirketler de burada TPU işlem gücü kiralayabiliyor. Ancak çiplere olan talebin olağanüstü seviyelere ulaşmasıyla birlikte, 4 trilyon dolarlık piyasa değerine sahip şirketin en hızlı büyüyen bölümü tam gaz ilerliyor ve talep 514 milyar dolara yükseldi.

Nvidia alternatifi

Şimdi Google, TPU’ları doğrudan diğer şirketlere de satmaya başladı ve böylece bunlar Nvidia’nın yapay zeka çiplerine bir alternatif haline geliyor. Ekim 2025’te Anthropic, Claude’un yeni neslini geliştirmek ve çalıştırmak üzere 1 milyona kadar TPU satın almak için Google ile bir anlaşma imzaladı. Bu Google’ın açıkladığı ilk büyük TPU satışıydı.

Google yalnızca silikon satmıyordu. Arama devi, önemli bir hissesine sahip olduğu Anthropic’e TPU’ların kullanımını finanse etmek amacıyla kapsamlı, 200 milyar dolarlık bir plan oluşturdu. Financial Times’ın haberine göre Google, Anthropic’in çipleri satın almasına ve devreye almasına yardımcı olmak için Wall Street devleri Blackstone, Apollo ve Morgan Stanley ile çip üreticisi Broadcom’u sürece dahil etti.

Fluidstack bu düzenlemelerin tam ortasında yer alıyor. Google tarafından desteklenen milyarlarca dolarlık anlaşmalarla birden fazla kripto madencisinin atıl elektrik kapasitesinin güvence altına alınmasına yardımcı oluyor. Kasım ayında Anthropic, Fluidstack tarafından kurulacak yeni veri merkezlerine 50 milyar dolar yatırım yapacağını açıkladı. Bu yaklaşık 1 gigawatt’lık işlem gücünün maliyetine denk geliyor. Fluidstack, Anthropic’in devasa 1 milyon TPU’luk kurulumunun veri merkezlerini inşa ederek, Google dışındaki TPU veri merkezlerinin kamuoyunca bilinen ilk işletmecisi.

13 milyar dolar gelir tahmini

Google, Anthropic’in kendi veri merkezlerinde TPU kullanan ve kamuoyuna açıklanmış tek müşteri olduğunu doğruladı. Anthropic ise işlem gücü stratejisinde çeşitlendirilmiş bir yaklaşım benimsediğini ve Google, Nvidia, AMD ve AWS donanımlarını kullandığını söyledi. Şirket ayrıca artık kendi özel çipini de geliştiriyor. Morgan Stanley, Google’ın yalnızca çip satışlarından gelecek yıl 13 milyar dolar gelir elde edebileceğini tahmin ediyor.

Fluidstack’in girişim sermayesi yatırımcılarından biri tarafından paylaşılan bir yatırım notunda, şirketin bu yıl 10’dan fazla tesiste toplam 1,3 gigawatt’a kadar elektrik kapasitesini yönetme yolunda ilerlediği belirtiliyor. Notta Fluidstack’in gelirinin 2026’da 660 milyon dolara ulaşacağı ve geçen yılki 200 milyon doların üç katından fazla olacağı öngörülüyor. Şirket, 2030 yılına kadar 17 gigawatt’tan fazla kapasiteye sahip tesisleri yönetmeyi hedefliyor. Yatırım bankası Jefferies’in bir raporuna göre bu Amazon ve Microsoft’un ABD’deki mevcut toplam veri merkezi kapasitesinin tamamından daha fazla.

Fluidstack, bu yıl için hedeflediği 1,3 gigawatt kapasiteye ulaştığında, halka açık neocloud şirketi Nebius’u (piyasa değeri: 57,4 milyar dolar) kısa süre içinde geride bırakabilir. Nebius, 2026’da 1 gigawatt’lık yapay zeka veri merkezi kapasitesini devreye almayı planladığını açıklamıştı. Rakibi CoreWeave (piyasa değeri: 47 milyar dolar) ise yıl sonuna kadar elektrik kapasitesini 1,5 gigawatt’a çıkarmayı planladığını söyledi. Nebius ve CoreWeave’in farklı bir iş modeli var. Çipleri satın alıyor ve bunları kiraya veriyorlar. Fluidstack ise çipleri doğrudan satın almak yerine kendi veri merkezlerini inşa edip çiplerin barındırılması için alan kiralayarak çok daha hızlı ilerleyebileceğini düşünüyor.

1,5 milyar dolarlık yatırım turunu tamamladı

Fluidstack, veri merkezi planlarını finanse etmek için, şirkete yakın birkaç kaynağın aktardığına göre Jane Street liderliğinde, daha önce açıklanmamış yeni bir 1,5 milyar dolarlık yatırım turunu tamamladı. Bu tur şirketi 18 milyar doların üzerinde bir değerlemeye ulaştırdı. Şirket temmuz ayında, hedge fon yöneticisi Leopold Aschenbrenner’ın Situational Awareness liderliğinde, 7,5 milyar dolarlık değerleme üzerinden 750 milyon dolarlık bir yatırım turu duyurmuştu. SEC kayıtlarına göre Fluidstack ve teknoloji fonu Coatue’nun veri merkezi kolu gibi yeni ortaklardan oluşan bir dizi yatırımcı, projelerini finanse etmek için 15 milyar doların üzerinde borç yükünün altına girdi.

Girişim, aralık ayına kadar Londra merkezliydi. Artık merkezi New York’ta bulunuyor. Birleşik Krallık’ta kalmış olsaydı, temmuz ayında 18 milyar dolarlık değerleme üzerinden yatırım alan dron üreticisi Helsing ile birlikte Avrupa’nın en değerli yapay zeka girişimi unvanını paylaşacaktı. Şirket kayıtlarında yer alan hisse sahipliği bilgilerine göre anlaşma, Fluidstack’in üç kurucu ortağı olan 31 yaşındaki Gary Wu, 29 yaşındaki Jamie Cox ve 29 yaşındaki César Maklary’yi Avrupa’nın kendi servetini kazanmış en genç milyarderleri arasına sokmuş olacaktı.

Kapasitesini hızla artırmak istiyor

Fluidstack’in başka müşterileri de var: Meta, Jane Street ve Black Forest Labs. Şirket şimdiden yeni işe alımlarda, 2030’a kadar 50 gigawatt’lık enerji kapasitesi güvence altına almak istediğini söylüyor. Bir iş ilanında, “Amaç 2030’a kadar piyasadaki herkesten daha fazla kapasite için anlaşma imzalamak” ifadeleri yer alıyor. Adaylara ayrıca “sadece bir veri merkezi işletmeyeceksiniz; G7 büyüklüğünde bir altyapıyı yöneteceksiniz” deniyor.

Şirket ayrıca girişimlere, bazen sorun çıkarabilen yapay zeka çipi kümelerini kurup işletmek ve gerektiğinde ilgilenmek için “beyaz eldiven” hizmeti sunuyor. Bu güçlü bir yazılım kütüphanesi olan Cuda ile birlikte paketlenen ve araştırmacıların aşina olduğu Nvidia çipleriyle çalışan ekipler için faydalıydı ancak TPU’ları kullanmak açısından hayati önem taşıyordu. Google’ın yapay zeka laboratuvarları dışındaki çok az kişi bu çiplerle doğrudan çalışmıştı ve bu çipler daha az yazılım altyapısıyla geliyordu.

Fluidstack’in hızla yükselen değerlemesinden zenginleşenler yalnızca Wu, Cox ve Maklary değil. Şirket, daha önce kamuoyuna açıklanmamış bazı önemli yatırımcıların desteğini de güvence altına aldı. BlackRock, hedge fon yöneticisi Gavin Baker’ın Atreides Management şirketi ve Meta yönetim kurulu üyesi Charlie Songhurst, şirket kayıtlarında hissedar olarak yer alıyor. Birden fazla kaynak ayrıca Alphabet ile Anthropic’in ilk dönem yatırımcılarından Spark Capital’in de ek yatırımcılar olduğunu söyledi.

Nvidia'nın desteğini alamadı

Yapay zeka girişimlerinin en üretken destekçilerinden biri, Fluidstack’in yatırımcıları arasında dikkat çekici biçimde yok: Nvidia. 5 trilyon dolarlık çip devi, kendi çiplerine erişim sağlayan CoreWeave, Nebius, Crusoe ve diğerleri gibi yeni nesil bulut şirketlerini ortaya çıkarmak için milyarlarca dolar harcadı. Fluidstack ise Nvidia’nın desteklemediği belki de tek neocloud veri merkezi geliştiricisi.

Fluidstack’in en büyük müşterilerinden bile herhangi bir sadakat beklemesi mümkün değil. Yatırım notunda, yapay zeka sınırındaki araştırma laboratuvarı Anthropic’in gelecek yıl 4 gigawatt’lık yeni hesaplama kapasitesine ihtiyaç duyacağı tahmin ediliyor ve Fluidstack’in Anthropic’in çip harcamalarının bir bölümünü güvence altına alması muhtemel görünüyor. Ancak Anthropic, Elon Musk, Amazon ve Google Cloud’dan da çip kiralıyor. Yalnızca geçen hafta, Nvidia tarafından desteklenen rakip veri merkezi işletmecileri Nscale ve Lambda ile toplam 75 milyar dolar değerinde anlaşmalar imzaladı.

Şimdi Nvidia, kendi çiplerini çalıştıracak yeni veri merkezlerini finanse etmek için Wall Street ile Google tarzı, 500 milyar dolarlık bir anlaşma üzerinde çalışıyor. Fluidstack, Google’ın yörüngesine bu kadar fazla yaklaşarak, bundan çok daha büyük bir fırsatı kaçırma riskiyle karşı karşıya kalabilir.

Öne çıkanlar

• Trump bu hafta aralarında Marriott ve American Airlines CEO’larının da bulunduğu bir düzine seyahat sektörü lideriyle görüştü. Sektör temsilcileri, 2030 yılına kadar yılda 100 milyon uluslararası turist hedefi önerdi. Bu mevcut ziyaretçi seviyesine kıyasla yüzde 32’lik bir artış anlamına geliyor.

• ABD Seyahat Birliği’ne göre yılda 100 milyon uluslararası ziyaretçi hedefine ulaşılması, ABD’de turizm harcamalarına ek 81 milyar dolar kazandırabilir ve 400 binden fazla Amerikan istihdamını destekleyebilir.

• Ulusal Seyahat ve Turizm Ofisi’ne (NTTO) göre Trump’ın yeniden göreve geldiği ilk yıl olan 2025’te ülkeye gelen uluslararası ziyaretçi sayısı yüzde 5,5 düştü. 2024’te 72,3 milyon olan uluslararası ziyaretçi sayısı 2025’te 68,3 milyona geriledi.

• 2026’nın ocak-temmuz döneminde ABD’ye gelen uluslararası ziyaretçi sayısı, 2025’in aynı dönemine kıyasla yüzde 4,7 daha düşük oldu.

Arka plan

Trump’la görüşen grup ABD Seyahat Birliği, American Airlines, Hilton, Marriott, IHG Hotels and Resorts, Wyndham Hotels, Booking.com, MGM Resorts, Caesars, The Venetian, Hard Rock Hotels ve Carnival Corporation’ın CEO’larından oluşuyordu. ABD Ulaştırma Bakanı Sean Duffy ile 2026 FIFA Dünya Kupası için Beyaz Saray görev gücüne liderlik eden Andrew Giuliani de toplantıya katıldı. Açıklamalar kısa tutuldu. Birkaç CEO Trump'a yoğun biçimde teşekkür ederken desteğini sürdürmesini istedi. American Airlines CEO’su Robert Isom, “Ekonomiye verdiğiniz tüm destek ve ekonominin daha hızlı büyümesini sağlamaya yönelik çabalarınız için sektör adına teşekkür ederim” dedi. MGM Resorts CEO’su Bill Hornbuckle ise Trump'a, “Sizin doğrudan müdahalenize ihtiyacımız var ve bunu daha iyi hale getirebileceğimizi biliyoruz” dedi.

FIFA Dünya Kupası eğilimi tersine çeviremedi

Trump döneminde ABD’ye yönelik uluslararası turizm önemli ölçüde yavaşladı. FIFA Dünya Kupası öncesinde Pew Research Center tarafından 36 ülkede 42 binden fazla kişiyle, şubat-mayıs döneminde gerçekleştirilen bir ankette, uluslararası katılımcıların çoğunluğunun (yüzde 57) ABD hakkında olumsuz görüşe sahip olduğu ve yüzde 76’sının Trump’a lider olarak güvenmediği ortaya çıktı.

Turizm sektörü, Dünya Kupası’nın geçen yıl uluslararası ziyaretçi sayısında yaşanan düşüşü tersine çevirmesini umuyordu. Bu düşüş, ABD’yi dünyadaki büyük ülkeler arasında seyahat açısından gerileme yaşayan tek ülke haline getirmişti. FIFA’nın bir analizine göre Dünya Kupası’nın ABD ekonomisine 30,5 milyar dolar kazandırması bekleniyordu. Ancak bu hesaplama, uluslararası taraftarların büyük bir akınına dayanıyordu. Uluslararası taraftarlar, ABD’de yaşayan taraftarlara kıyasla kişi başına beş kata kadar daha fazla harcama yapıyor. Bunun yerine NTTO’nun I-92 raporlarına göre ABD, haziran ayında geçen yılın aynı ayına kıyasla yaklaşık 400 binden daha az yabancı ziyaretçi gördü. NTTO’nun geçen ay yayımladığı verilere göre temmuz ayında ABD’ye gelen uluslararası ziyaretçi sayısı da Temmuz 2025’e kıyasla yüzde 3 azaldı.

Sektörün kıyaslama ve analiz şirketi CoStar’a göre Dünya Kupası’na ev sahipliği yapan şehirlerdeki oteller oda fiyatlarını artırdı ancak doluluk oranlarında veya oda talebinde artış görülmedi. Düşüş eğilimine rağmen Trump, turnuvanın “şimdiye kadar düzenledikleri herhangi bir Olimpiyat veya FIFA Dünya Kupası’ndan beş kat daha büyük” olduğunu söyledi. ABD Seyahat Birliği CEO’su Geoff Freeman da Dünya Kupası’nı başarılı olarak nitelendirdi ve “Bu yaz milyonlarca yolcuyu ağırladık. Bu ivmeyi sürdürebileceğimizi düşünüyoruz" dedi. 

Ağustosta açıklanan işten çıkarma sayısı, 2022’den bu yana kaydedilen en düşük ağustos ayı seviyesi oldu.

Tüketici ürünleri sektöründe kesintiler öne çıktı

Sektörel dağılımda en yüksek işten çıkarma tüketici ürünleri alanında görüldü. Bu sektörde toplam 10 bin 57 kişilik iş gücü azaltımı açıklandı.

Söz konusu düşüşte Procter & Gamble ve Estée Lauder gibi şirketlerin gerçekleştirdiği iş gücü düzenlemeleri etkili oldu.

Gıda üretimi sektörü ise 7 bin 982 kişilik işten çıkarma ile ikinci sırada yer aldı. Tyson, sektörde açıklanan işten çıkarmaların yaklaşık üçte birini tek başına oluşturdu. Şirketin aldığı kararların, tarihinin en ciddi sığır arzı sorunlarından birinin yaşandığı döneme denk gelmesi dikkat çekti.

Teknoloji şirketlerinde 6 bin 103, finans sektöründe 4 bin 286, iletişim alanında ise 4 bin 113 kişilik işten çıkarma duyuruldu.

Yeniden yapılanma başı çekti

İşten çıkarmaların gerekçeleri incelendiğinde şirketlerin en çok yeniden yapılanmaya başvurduğu görüldü. Ağustos ayında bu gerekçeyle 16 bin 173 kişilik iş gücü azaltımı açıklandı.

Yapay zekanın istihdam üzerindeki etkisi de verilerde kendisini göstermeye devam etti. Ağustos ayında AI kaynaklı olduğu belirtilen işten çıkarmaların sayısı 3 bin 462 oldu.

Ocak-ağustos döneminde 529 bin 914 işten çıkarma

ABD’de yılın ilk sekiz ayında açıklanan toplam işten çıkarma sayısı 529 bin 914’e ulaştı. Buna rağmen toplam rakam, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 41 geriledi.

Ocak-ağustos dönemindeki işten çıkarmalar, 2022’den bu yana söz konusu dönemler bazında en düşük seviyeye işaret etti.

Yılın ilk sekiz ayında en fazla işten çıkarma açıklayan sektör ise teknoloji oldu. Teknoloji sektöründeki toplam iş gücü azaltımı 155 bin 126 olarak kaydedildi.

Teknolojinin ardından 42 bin 279 işten çıkarmayla taşımacılık, 35 bin 637 ile sağlık ve ürünler, 28 bin 574 ile tüketici ürünleri ve 26 bin 778 ile hizmetler sektörü geldi.

Öne çıkanlar

• Nvidia ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’na (SEC) yaptığı bildirimde, Hugging Face’i 12,9 milyar dolar değerindeki bir anlaşmayla satın alacağını ve işlemin 2027’nin ilk yarısında tamamlanmasını beklediğini açıkladı.

• Şirket, 2023 yılında gerçekleştirilen ve Nvidia, Salesforce, Google ve Amazon gibi büyük teknoloji şirketlerinin de aralarında bulunduğu yatırımcılardan 235 milyon dolar toplayan özel yatırım turunun ardından daha önce 4,5 milyar dolar değerlemeye ulaşmıştı.

• Yapay zeka devi, platforma ek kaynaklar sağlamayı ve Hugging Face’i modeller ile veri setlerini yüklemek ve indirmek için kullanan geliştiricileri desteklemeyi planladığını belirtti.

• Huang, temmuz ayında yayımlanan bir makalesinde açık yapay zeka ağırlıklarını ve modellerini desteklediğini açıklamıştı. Perşembe günü yayımladığı blog yazısında ise bu konudaki taahhüdünü yineledi. Yazıda, Hugging Face kullanan geliştiricilerin istedikleri bilişim platformlarını kullanmaya devam edebilecekleri belirtilirken, “Hugging Face üzerinde geliştirme yapmak veya Hugging Face üzerinden dağıtım gerçekleştirmek için Nvidia'nın bilişim altyapısını kullanmak zorunlu olmayacak” ifadesiyle de bu durum doğrulandı.

• Anlaşma ilk olarak geçen hafta The Information tarafından haberleştirilmişti. Hugging Face CEO’su Clément Delangue ise CNBC’nin Squawk Box programında yaptığı açıklamada, şirketinin yaz döneminde birkaç hafta önce şirketi ölçeklendirmek konusunda Huang’a ulaştığını söyledi.

• Nvidia’nın piyasa değeri yaklaşık 5,4 trilyon dolar seviyesinde ve bu ölçüte göre şirket dünyanın en büyük şirketi konumunda. Hugging Face’in satın alınması, şirketin bugüne kadarki en büyük anlaşmalarından biri olacak. Anlaşma, yalnızca Nvidia’nın 2025 yılında yapay zeka çipi girişimi Groq’u 20 trilyon dolara satın aldığı dev anlaşmanın gerisinde kalıyor.

Arka plan

Hugging Face, bu yılın başlarında OpenAI’ın, otonom yapay zeka ajanlarından oluşan bir grubun bir siber güvenlik değerlendirmesi sırasında sınırlandırılmış eğitim ortamından çıkarak açık kaynaklı platforma kendi başlarına saldırmaya başladığını açıklamasıyla gündeme gelmişti. Hugging Face, saldırıyı temmuz ayında kamuoyuna açıkladı ve saldırıyı kontrol altına almak için Çin menşeli bir açık kaynaklı model kullandığını belirtti. OpenAI daha sonra söz konusu girişimin kendi ajanlarından sorumlu olduğunu açıkladı ve olayı emsalsiz olarak nitelendirdi.

Delangue, bu olayın Nvidia’ya ulaşma kararında rol oynamış olabileceğini söyledi. Delangue’ye göre olay, açık kaynaklı yapay zeka modellerinin önemini ortaya koydu. Delangue, “Bu olduğunda fark ettiğimiz şey, açık modellere ihtiyacımız olduğuydu. Hatırlarsanız, kendimizi özel, kapalı kaynaklı bir API ile savunamadık. Dolayısıyla kendimizi savunmak için açık modeller kullanmak zorunda kaldık” dedi.

Açıklanan verilere göre Türkiye'nin hizmet ticareti büyümesini sürdürdü. Hizmet ihracatı 2024 yılındaki 117,3 milyar dolar seviyesinden yüzde 6,5 artışla 2025'te 124,9 milyar dolara çıktı. Aynı dönemde hizmet ithalatı ise yüzde 9,6 artarak 56,4 milyar dolardan 61,9 milyar dolara yükseldi.

İhracatta aslan payı seyahat ve taşımacılığın

Hizmet ihracatı kalemleri arasında en büyük payı seyahat hizmetleri oluşturdu. Seyahat hizmetlerinin toplam ihracat içindeki payı 2024'teki yüzde 48 oranından 2025'te yüzde 48,1'e yükseldi. İkinci sırada ise yüzde 34,1'lik payla taşımacılık hizmetleri yer aldı.

Taşımacılık hizmetleri ihracatı 2024'te 41 milyar 125 milyon dolar seviyesindeyken, 2025'te yüzde 3,5 artarak 42 milyar 571 milyon dolara ulaştı. Hizmet ihracatında üçüncü sırayı ise yüzde 6,3 pay ile diğer iş hizmetleri sektörü aldı. Bilişim alanında da büyüme hızlandı. Telekomünikasyon, bilgisayar ve bilgi hizmetleri ihracatı yüzde 25,3'lük güçlü bir artışla 6 milyar 724 milyon doları gördü.

İthalatta taşımacılık zirveyi bırakmadı

Hizmet ithalatı tarafında taşımacılık sektörü yüzde 32 pay ile ilk sırada konumlandı. Ancak bu pay, 2024 yılındaki yüzde 38,1 seviyesine göre düşüş gösterdi. İthalatta ikinci sırayı yüzde 16,9 pay ile diğer iş hizmetleri aldı. Bu sektörün payı önceki yıl yüzde 16,1 düzeyindeydi.

İthalat kalemlerinde üçüncü sıraya ise seyahat hizmetleri yerleşti. Seyahat hizmetleri sektörünün 2024 yılında ithalattaki payı yüzde 13 iken, 2025 yılında bu oran yüzde 14,5'e yükseldi.

En fazla ticaret Avrupa Birliği ile yapıldı

Seyahat hariç tutularak hesaplanan coğrafi dağılıma göre, en fazla hizmet ticareti Avrupa Birliği ülkeleriyle gerçekleştirildi. Avrupa Birliği'ne 2025 yılında 25 milyar 330 milyon dolarlık hizmet ihracatı yapıldı. Diğer Avrupa ülkelerine yapılan ihracat ise 9 milyar 259 milyon dolar oldu.

İthalat rakamlarında da Avrupa Birliği'nin ağırlığı hissedildi. Birlik ülkelerinden 24 milyar 733 milyon dolarlık ithalat gerçekleştirildi. Diğer Avrupa ülkelerinden ise 6 milyar 452 milyon dolarlık hizmet alındı. Avrupa Birliği, yüzde 37,9 ile toplam ihracatta, yüzde 45,3 ile toplam ithalatta en büyük paya sahip ülke grubu unvanını korudu.

İhracatta ABD, ithalatta İrlanda öne çıktı

Seyahat hizmetleri dışındaki diğer hizmet ihracatının yüzde 31'i Amerika Birleşik Devletleri, Almanya ve Birleşik Krallık ile yapıldı. Ülke bazında ilk sırayı yüzde 12,9 pay ve 8 milyar 338 milyon dolarla Amerika Birleşik Devletleri aldı. Almanya yüzde 11,5 ile ikinci, Birleşik Krallık ise yüzde 6,6 ile üçüncü sırada yer buldu.

Hizmet ithalatında ise İrlanda'nın liderliği dikkati çekti. İrlanda yüzde 12,6 pay ve 6 milyar 667 milyon dolarlık hacimle birinci oldu. Birleşik Krallık 4 milyar 797 milyon dolar ve yüzde 9,1 pay ile ikinci sıraya yerleşti. Üçüncü sıradaki Amerika Birleşik Devletleri ise yüzde 8,3 pay ile 4 milyar 378 milyon dolarlık ithalat hacmi yarattı.

BBVA Research, enflasyon görünümünün olumlu bir tablo ortaya koyduğunu belirtirken, yıl sonu tahminini yüzde 30 seviyesinde tuttu. Kurumun değerlendirmesinde enerji fiyatlarındaki dalgalanmalar, tedarik zincirlerine ilişkin belirsizlikler ve enflasyon beklentilerindeki çıpa kaybı, görünümü etkileyen başlıca riskler arasında gösterildi.

Eylülde fiyat ayarlamaları belirleyici olacak

Raporda, eylül ayındaki enflasyon görünümünde zamana bağlı fiyat düzenlemelerinin önemli rol oynayacağı ifade edildi. Bununla birlikte, geçmiş enflasyona dayalı fiyatlama davranışını sınırlamaya yönelik düzenlemeler ve talep koşullarındaki görece zayıflığın, söz konusu fiyat artışlarının boyutunu aşağı çekebileceği belirtildi.

BBVA Research'e göre gıda fiyatlarının kontrollü seyretmesi ve enerji maliyetlerinde belirgin bir hareket yaşanmaması halinde, eylülde aylık enflasyonun yüzde 2 civarında gerçekleşmesi mümkün görünüyor.

Kurum, uygun baz etkisinin de devreye girmesiyle yıllık tüketici enflasyonunun eylül ayında yüzde 30 seviyesine yaklaşabileceği değerlendirmesinde bulundu.

TCMB için ekimde faiz indirimi beklentisi

BBVA Research, para politikasına ilişkin tahmininde ise değişikliğe gitti. Kurum, jeopolitik risklerde yeni ve ciddi bir bozulma yaşanmaması ve yılın ikinci yarısında temkinli politika duruşunun korunması halinde, TCMB'nin faiz indirim sürecinde daha erken bir adım atabileceğini öngörüyor.

Daha önce indirimin aralık ayında yapılmasını bekleyen BBVA Research, son verilerin ardından tahminini ekime çekti. Kurum, TCMB'nin politika faizini ekim ayında 100 baz puan düşürmesini bekliyor.

Banka, söz konusu indirimin ardından politika faizinin yüzde 36 seviyesine gerileyeceği ve yılın geri kalanında bu düzeyin korunacağı görüşünde.

Öne çıkanlar

• Tesla hisseleri, günün ikinci yarısında yüzde 6,7’den fazla yükselerek 380,95 dolardan işlem gördü ve hisseyi S&P 500 endeksindeki en büyük yükselişlerden birini gerçekleştiren şirketlerden biri haline getirdi.

• Tesla hisseleri en son 29 Haziran’da yüzde 8,5 yükselerek son dönemdeki en iyi gününü yaşamıştı.

• Yükseliş, Tesla’nın Austin’de direksiyonu veya pedalları bulunmayan iki kişilik otonom aracı Cybercab’i tanıtmaya hazırlanması sırasında gerçekleşti.

• Tesla halihazırda otonom Model Y araçlarını kullanarak sınırlı bir robotaksi hizmeti işletiyordu. Ancak şirket, robotaksi filosundaki ana sürücüsüz araç modeli olarak Cybercab’i kullanmayı planlıyor.

• Tesla hisseleri ağustos ayında yüzde 18,2 yükseldi ancak çarşamba günkü kapanış itibarıyla yıl genelinde hala yaklaşık yüzde 21 düşüşteydi. Buna karşılık S&P 500 yıl genelinde yüzde 12 yükseldi.

• Tesla’nın yaklaşık piyasa değeri  1,4 trilyon dolar. Bu da şirketi dünyanın en değerli otomobil üreticisi yapıyor.

• Tesla, Austin’de şirketin Cybercab modeliyle halka açık yolculuklar sunmaya başladı. Bu tamamen otonom robotaksinin, çalışanlar veya davetli test kullanıcıları yerine ücret ödeyen müşterileri taşıdığı ilk örnek oldu.

• Musk'ın sosyal medya paltformu X'te birçok kullanıcı etkinliğin canlı olacağını zannediyordu ancak etkinlik kapalı bir şekilde gerçekleştirildi.

Forbes değerlemesi

Forbes Gerçek Zamanlı Milyarderler Listesi’ne göre perşembe günkü yükseliş Tesla CEO’su Elon Musk’ın servetine 64,7 milyar dolar ekledi. Musk’ın tahmini net serveti 900 milyar dolar sınırının yeniden üzerine çıkarak 937 milyar dolara ulaştı. Ancak kapanışta hisselerin kazançlarının bir kısımını kaybetmesiyle Musk'ın net serveti 926 milyar dolara geriledi. 

Arka plan

Musk, Cybercab’in sonunda şirketin en yüksek hacimli aracı olacağını söyledi. Şirket de nisan ayında yüksek hacimli bir üretim hattına başladığını açıklamıştı. Tesla’nın otomotiv faaliyetleri bu yıl zorluk yaşadı. Şirketin ikinci çeyrekte faaliyet geliri yıllık bazda yüzde 57 düşerek 398 milyon dolara gerilerken, faaliyet marjı da bir yıl önceki yüzde 4,1 seviyesinden yüzde 1,4’e düştü. Buna karşın gelir, yıllık bazda yüzde 26 artarak 28,2 milyar dolara yükseldi.

Yapay zeka artık bilgisayar başında işlem yapıyor

GPT-6 Astra'nın en önemli yeniliği, bilgisayarı doğrudan kullanabilmesi olarak gösteriliyor. Model, internet sitelerinde gezinebiliyor, çevrim içi formları doldurabiliyor, takvimleri düzenleyebiliyor ve farklı yazılımları kurarak test edebiliyor.

Astra ayrıca ekranda karşılaştığı problemleri analiz ederek çözüm üretmeye çalışabiliyor. İnternet üzerinden bilgi topladıktan sonra elde ettiği sonuçları bir belgeye veya e-postaya dönüştürmesi de modelin gerçekleştirebildiği işlemler arasında bulunuyor.

Bu özellik, yapay zekanın bir komut karşılığında yalnızca sonuç üretmesi yerine, sonuca ulaşmak için gereken bilgisayar işlemlerini de kendisinin gerçekleştirmesini mümkün kılıyor.

Uzun görevler çok daha kısa sürede tamamlanıyor

OpenAI'ın açıkladığı performans verileri, Astra'nın özellikle çok aşamalı bilgisayar görevlerinde hız avantajı sağladığını ortaya koyuyor.

Şirketin OSWorld 2.0 testlerine göre GPT-6 Astra, GPT-5.6 Sol'a kıyasla benzer görevleri yaklaşık yüzde 47 daha kısa sürede tamamladı. Bu fark, modelin birden fazla işlemi art arda gerçekleştirmesi gereken görevlerde önemli bir zaman tasarrufu sağlayabileceğine işaret ediyor.

Modelin kullanım alanları yalnızca ofis işlerini de kapsamıyor. Oyun geliştirme, elektronik mühendisliği, veri analizi, doküman hazırlama ve internet araştırması gibi farklı alanlarda da Astra'nın kullanılabileceği belirtiliyor.

Yazılım geliştirmede daha fazla sorumluluk üstleniyor

GPT-6 Astra'nın dikkat çektiği alanlardan biri yazılım mühendisliği oldu.

OpenAI, yeni modeli bugüne kadar geliştirdiği en güçlü yazılım mühendisliği modeli olarak konumlandırıyor. Astra yalnızca yeni kod oluşturmakla kalmıyor; mevcut kodları inceleyebiliyor, hataları belirleyebiliyor ve terminal üzerinden birden fazla aşamadan oluşan görevleri yerine getirebiliyor.

Modelin bir internet sitesini oluşturduktan sonra sitenin çalışıp çalışmadığını test edebilmesi ve tespit ettiği yazılım problemlerine müdahale edebilmesi, yapay zekanın geliştirme süreçlerindeki rolünün de değişebileceğini gösteriyor.

Siber güvenlik yetenekleri yeni bir tartışma başlattı

Lansmanın en kritik başlıklarından biri ise modelin siber güvenlik kapasitesi oldu.

OpenAI, GPT-6 Astra'nın şirketin hazırlık çerçevesinde “Critical” seviyesine ulaşan ilk modeli olduğunu açıkladı. Astra'nın gerekli araçlara ve erişim imkanlarına sahip olduğunda daha önce bilinmeyen güvenlik açıklarını ortaya çıkarabildiği ve bazı korunan sistemlerde bu açıkların nasıl kullanılabileceğine yönelik yöntemler geliştirebildiği belirtildi.

Bu kapasite, güvenlik uzmanlarına açıkların saldırganlar tarafından kullanılmadan önce belirlenmesi açısından önemli bir imkan sunabilir. Ancak aynı yeteneklerin kötü niyetli kişilerin eline geçmesi halinde oluşturabileceği riskler de yapay zekanın güvenlik boyutunu daha kritik hale getiriyor.

Güvenlik katmanı güçlendirildi

OpenAI, Astra'nın daha gelişmiş yeteneklere sahip olması nedeniyle güvenlik sistemlerini de önceki modellere göre genişletti.

Şirket, modelin zararlı siber talepleri reddetme kapasitesinin geliştirildiğini ve yüksek riskli faaliyetleri belirlemek amacıyla daha kapsamlı izleme mekanizmalarının devreye alındığını belirtiyor.

Astra'nın yetkisi bulunmayan işlemleri gerçekleştirmeye çalışıp çalışmadığını ölçen testlerde de önceki modele göre daha başarılı sonuçlar elde ettiği ifade ediliyor.

Yapay zekada otonom ajan dönemi güçleniyor

GPT-6 Astra'nın ortaya koyduğu tablo, yapay zekadaki “ajan” yaklaşımının giderek daha önemli hale geldiğini gösteriyor.

Geleneksel modeller çoğunlukla kullanıcının sorusuna yanıt verirken, Astra gibi ajan odaklı sistemler belirlenen hedefe ulaşmak için gerekli işlemleri kendileri planlayıp uygulayabiliyor. Bu da araştırmadan yazılıma, ofis işlerinden teknik operasyonlara kadar yapay zekaya devredilebilecek görevlerin kapsamını genişletiyor.

Öte yandan, yapay zekanın bağımsız hareket kabiliyeti arttıkça güvenlik ve denetim ihtiyacı da aynı ölçüde önem kazanıyor. OpenAI'ın kendi değerlendirmeleri de Astra'nın özellikle siber güvenlik alanındaki kapasitesinin önceki nesillere kıyasla önemli ölçüde yükseldiğine dikkat çekiyor.

Bu nedenle GPT-6 Astra, yalnızca daha güçlü bir yapay zeka modeli olarak değil, yapay zekanın bilgisayar üzerinde kullanıcı adına hareket ettiği yeni dönemin önemli örneklerinden biri olarak öne çıkıyor.

Spot altın 4 bin 481 doları aştı

Spot altının ons fiyatı gün içinde yüzde 2,12 yükselerek 4.481,29 dolara ulaştı. ABD altın vadeli kontratlarında ise yükseliş daha belirgin oldu. Vadeli altın fiyatı yüzde 2,8 artışla 4.539,9 dolara çıktı.

Faiz getirisi sağlamayan altın açısından para politikasına yönelik beklentiler kritik önem taşırken, Fed’in daha güvercin bir çizgiye yaklaşabileceği ihtimali yatırımcıların değerli metale yönelmesini destekledi.

Waller’ın mesajı beklentileri değiştirdi

Fed Yönetim Kurulu Üyesi Christopher Waller, gelecek ekonomik göstergelerin enflasyon baskısındaki gevşemeyi teyit etmesi halinde, ABD Merkez Bankası’nın bir sonraki toplantıda faiz oranlarını değiştirmemesinden yana görüş bildirebileceğini belirtti.

Waller’ın açıklamaları, piyasaların Fed politikalarına ilişkin fiyatlamasında da değişikliğe yol açtı. Piyasa katılımcılarının daha önce yaklaşık yüzde 62 olarak hesapladığı faiz artırımı olasılığı, 15-16 Eylül’deki toplantı öncesinde yaklaşık yüzde 54’e geriledi.

StoneX Kıdemli Piyasa Stratejisti Bob Haberkorn, yatırımcıların Fed’in faiz konusunda ne kadar daha agresif hareket edebileceğini sorguladığını belirterek, piyasada merkez bankasının sınırlı sayıda faiz hamlesi yapabileceği görüşünün güçlendiğini ifade etti.

Dolar ve tahvil faizleri de altına destek verdi

Altındaki yükselişte yalnızca Fed beklentileri etkili olmadı. ABD Hazine tahvillerinin getirilerindeki düşüş, faiz ödemesi bulunmayan altını elde tutmanın alternatif maliyetini aşağı çekti.

Bunun yanı sıra doların değer kaybetmesi de altın fiyatlarını destekleyen unsurlardan biri oldu. Dolar üzerinden fiyatlanan değerli metal, ABD para biriminin zayıflamasıyla birlikte diğer para birimlerini kullanan yatırımcılar açısından daha erişilebilir hale geldi.

Piyasalar istihdam ve enflasyon verilerini bekliyor

Altın yatırımcılarının gündeminde şimdi ABD’den gelecek yeni ekonomik veriler bulunuyor. Cuma günü açıklanacak tarım dışı istihdam rakamları, Fed’in önümüzdeki dönemde izleyeceği para politikasına ilişkin beklentiler açısından belirleyici olacak.

Önümüzdeki hafta yayımlanacak ağustos ayı tüketici fiyat endeksi (TÜFE) ve üretici fiyat endeksi (ÜFE) verileri de faiz beklentilerinin şekillenmesinde önemli rol oynayacak.

Orta Doğu gerilimi petrolü de yukarı taşıdı

Öte yandan Orta Doğu’daki gelişmeler emtia piyasalarının tamamında yakından izleniyor. ABD’nin İran’a yönelik hamleleri ve İsrail’den Tahran’a yönelik yeniden yükselen tehditler, bölgedeki petrol arzına ilişkin endişeleri artırdı.

Bu gelişmelerin etkisiyle petrol fiyatları yükselişini dördüncü güne taşırken, piyasalarda jeopolitik risklerin enerji fiyatları üzerindeki etkisi yeniden öne çıktı.

Yükselişin lideri petrol tankerleri oldu

Sektördeki değer artışında en güçlü performans ham petrol tankerlerinden geldi. Lloyd’s verileri, bu alanda faaliyet gösteren şirketlerin hisselerinin yıl başından bu yana yüzde 120 yükseldiğini ortaya koydu.

Petrol tankerlerini otomobil taşıyan gemiler, gaz taşıyıcıları ve kuru yük gemileri takip etti. Hayfin Capital Management Genel Müdürü Andreas Povlsen, jeopolitik risklerin deniz taşımacılığı şirketleri açısından zaman zaman önemli bir gelir avantajı yarattığına dikkat çekti.

Povlsen, Covid-19 salgını, Kızıldeniz’de Husilerin gerçekleştirdiği saldırılar ve Rusya-Ukrayna savaşı gibi krizlerin navlun piyasalarında şirketler lehine güçlü hareketler yarattığını belirtti.

Hürmüz Boğazı’ndaki kriz navlunları destekledi

Ortadoğu’daki çatışmaların Hürmüz Boğazı’nda deniz trafiğini aksatması, gemilerin daha uzun güzergahlara yönelmesine neden oldu. Bunun yanında savaş riski nedeniyle sigorta giderleri de yükseldi.

Gemi sayısındaki etkin arzın azalması ve küresel ticaretin devam etmesi, navlun piyasalarında fiyatların yukarı yönlü hareket etmesine zemin hazırladı.

LSEG verilerine göre Danaos Corp’un hisseleri, 2026 içinde yaklaşık yüzde 60 yükselerek 2008’den bu yana görülen en yüksek seviyelere çıktı. Frontline PLC ve Teekay Tankers hisseleri de yaklaşık 15 yıl önceki fiyat seviyelerine ulaşırken, BW LPG tarihi zirvesini yeniledi.

Safe Bulkers ve Navios Maritime Partners ise çok yıllı zirvelere yükselen diğer denizcilik şirketleri arasında yer aldı.

Uluslararası deniz taşımacılığı piyasasının geçen hafta şimdiye kadarki en yüksek seviyesine ulaşması da sektördeki hareketliliğin boyutunu ortaya koydu.

Tanker ETF’sinde olağanüstü performans

Deniz taşımacılığındaki hareket yalnızca şirket hisseleriyle sınırlı kalmadı. Kısa vadeli ham petrol tanker navlun kontratlarına yatırım imkanı sunan Breakwave Tanker Shipping ETF, Ortadoğu’daki savaşın şubat ayında başlamasından bu yana yüzde 650 yükseldi.

ETF’nin 2026 başından bu yana kaydettiği yükseliş ise yüzde 2.300’ü geçti. Bu performans, tanker piyasasında jeopolitik risklerin navlun fiyatları ve yatırım araçları üzerindeki etkisinin ne kadar güçlü olduğunu gösterdi.

Tufton Investment Management CEO’su Nicolas Tirogalas, gemilerin artık daha uzun mesafeler kat etmek zorunda kalmasının taşınan yükün kat ettiği toplam mesafeyi ifade eden ton-mil miktarını artırdığını söyledi.

Tirogalas’a göre bu değişim, petrol ve kimyasal tankerlerin yanı sıra kuru yük gemileri ve gaz taşıyıcılarına yönelik talebi de destekliyor.

Savaş bitse bile eski düzen geri dönmeyebilir

Tirogalas, İran ile yaşanan çatışmaların sona ermesi durumunda dahi deniz taşımacılığının savaş öncesindeki koşullara tamamen dönmesinin zor olduğunu düşünüyor.

Şirketlerin ve ülkelerin yaşanan tedarik şoklarının ardından alternatif kaynaklara yöneldiğini belirten Tirogalas, gelecekte benzer krizlerin etkisini azaltmak için tedarik zincirlerinin daha fazla çeşitlendirileceğini ifade etti.

Bu durumun, jeopolitik riskler azalsa bile deniz taşımacılığında uzun rotaların ve yüksek gemi kullanımının kalıcı hale gelmesine katkı sağlayabileceği değerlendiriliyor.

Uzmanlardan “korku primi” uyarısı

Sektördeki hızlı yükseliş ise tüm yatırımcılar tarafından kalıcı bir trend olarak görülmüyor. Breakwave Advisors Kurucusu ve Yönetici Ortağı John Kartsonas, denizcilik ETF’lerinde görülen değer artışının önemli bölümünün jeopolitik risklerden kaynaklanan bir “korku primi” içerdiğini belirtti.

Kartsonas’a göre Hürmüz Boğazı’ndaki durumun normale dönmesi halinde bu primin önemli bir kısmı kısa sürede ortadan kalkabilir.

Denizcilik piyasasındaki mevcut döngünün temelinde yeni ve kalıcı bir ticaret talebinden çok jeopolitik gelişmeler, uzayan rotalar ve gemilerin verimsiz şekilde konumlanması bulunuyor. Bu nedenle sektör hisselerindeki mevcut seviyelerin sürdürülebilirliği konusunda temkinli olunması gerektiği belirtiliyor.

Arz açığı sektörü destekleyebilir

Value Investor’s Edge Kurucusu ve Başkanı J Mintzmyer ise Ortadoğu krizinden bağımsız olarak tanker ve kuru yük piyasalarının 2026’da güçlü bir döneme girmeye hazır olduğunu savundu.

Mintzmyer, özellikle yaklaşık 10 yıl boyunca sektörde yaşanan düşük yatırım harcamalarının gemi arzını sınırladığını ve bunun piyasaya destek verdiğini belirtti. Hürmüz Boğazı’ndaki aksaklıkların sürmesi halinde kuru yük taşımacılığının diğer segmentlere kıyasla daha avantajlı bir konuma gelebileceğini söyledi.

Navlun fiyatlarının yüksek seyretmeye devam etmesi durumunda yeni gemi yatırımlarının hız kazanabileceği ve arzın 2027-2030 döneminde artabileceği öngörülüyor.

Mintzmyer, Ortadoğu savaşının temelde zaten güçlü bir görünüm sergileyen denizcilik piyasasındaki yükselişi daha da hızlandırdığı görüşünde.

Altın rezervleri yükseldi

Rezervlerin diğer kaleminde ise artış kaydedildi. Merkez Bankası’nın altın rezervleri, aynı haftada 2 milyar 868 milyon dolar yükselerek 114 milyar 221 milyon dolardan 117 milyar 89 milyon dolara çıktı.

Döviz rezervlerindeki düşüşe karşın altın rezervlerindeki artış, toplam rezervlerdeki gerilemenin sınırlı kalmasını sağladı.

Buna göre TCMB’nin toplam rezervleri, 21 Ağustos haftasındaki 188 milyar 450 milyon dolar seviyesinden 28 Ağustos haftasında 188 milyar 198 milyon dolara geriledi. Böylece toplam rezervlerde haftalık bazda 252 milyon dolarlık düşüş gerçekleşti.

Goldman Sachs, Rystad Energy ve Morningstar’a göre bu durum, kış aylarında gaz fiyatlarının megavatsaat başına 100 euro’nun üzerine çıkması riskini doğuruyor. İstihbarat şirketi Kpler’in LNG alanındaki baş analistlerinden Go Katayama, “Özellikle daha soğuk bir kış yaşanması durumunda, küresel ölçekte bir ‘yakıt mücadelesi’ yaşanması ihtimali mevcut” dedi.

Ulaşılamayan depolama hedefleri

Avrupa Birliği ülkeleri son gaz krizinin ardından, gelecekteki arz şoklarına karşı korunmak amacıyla her yıl önemli miktarda stok oluşturma kararı almıştı. Bu karar, Rusya’dan boru hatlarıyla gelen gazdan uzaklaşma sürecinin bir parçasıydı. Ancak İran savaşı, kısa vadeli gaz fiyatlarını yükselterek stok yapmayı ekonomik açıdan cazibesiz hale getirdi. Bunun sonucunda bazı ülkeler özellikle Almanya, yakın zamanda gevşetilen depolama hedeflerine dahi ulaşmakta zorlanıyor. Hükümetler ve enerji şirketleri, LNG akışlarının toparlanması ve fiyatların kıştan önce stokları doldurmaya yetecek kadar düşmesi umuduyla alımları erteledi.

Ancak bu gerçekleşmedi. Basra Körfezi’nden gelen arz neredeyse tamamen durmuş durumda; savaşın sona ereceğine dair bir işaret de bulunmuyor. LNG tankerleri, Hürmüz Boğazı’ndan petrol tankerlerine kıyasla çok daha az geçiş yapıyor. Fiyatlar bir yıl öncesine göre iki kattan fazla yükselmiş durumda. Kesintiler kış boyunca devam ederse Avrupa, kıt sayıdaki LNG kargolarının kendi kıyılarına ulaşmasını garanti altına almak için daha da yüksek fiyatlar ödemek zorunda kalabilir.

Risklerden biri, Avrupa’nın Pakistan ve Bangladeş gibi daha yoksul ülkeleri bir kez daha piyasadan fiyatlayarak dışarıda bırakması. Bu da 2022 krizinde yaşanan elektrik kesintilerinin ve fabrika faaliyetlerindeki aksamaların tekrarlanmasına yol açabilir. O dönemde Avrupa’da hızla yükselen fiyatlar, LNG kargolarını fiyatlara daha duyarlı piyasalardan çekmiş; bazı alıcıları ithalatı kısmaya ve enerji kullanımını karneye bağlamaya zorlamıştı.

Zorlu kış

Avrupa’nın fiziksel anlamda gaz kıtlığı yaşanması beklenmiyor çünkü bölge gaz için daha yüksek fiyatlar ödeyebilir. Kömür ve nükleer enerji kapasitesinin azalmasıyla birlikte bu imkan, giderek daha önemli bir güvence haline geliyor. Ancak bu, Avrupa’nın yüksek enerji fiyatlarının ekonomik etkilerinden zarar görmeyeceği anlamına gelmiyor. Tahvil yatırımcıları şimdiden alarm veriyor ve yükselen gaz fiyatlarının enflasyonu yeniden alevlendireceğini, bunun da merkez bankalarını faiz oranlarını piyasaların beklediğinden daha agresif biçimde artırmaya zorlayacağını söylüyor.

Oxford Economics’in baş ekonomistlerinden Daniel Karl, modellerin enflasyonun yüzde 6’nın üzerine çıkabileceğine işaret ettiğini belirtti. Bu oran, mevcut seviyelerin yaklaşık iki katı. Karl’a göre böyle bir tablo, “hem tüketiciler hem de sanayi için zorlu bir kış” anlamına gelecek ve AB üyesi ülkelerin farklı mali kapasitelere sahip olması nedeniyle maliye politikalarındaki tepkiler de farklı olacak.

Sonuç büyük ölçüde hava durumuna bağlı. El Niño, Avrupa’da kışın ılıman ve fırtınalı başlamasına yol açabilir ancak daha ilerleyen dönemde yaşanabilecek soğuk hava dalgaları, ısınma talebini hızla artırabilir. Çin’in agresif alımları, Avrupa’nın başlıca boru hattı tedarikçisi Norveç’te yaşanabilecek kesintiler veya ABD’de sezonun sonlarına doğru meydana gelebilecek bir kasırga da piyasayı daha fazla sıkılaştırabilir.

Rekabet başladı

Ukrayna’nın özel enerji şirketi DTEK’in birimi D.Trading’in LNG başkanı James O’Brien, “Küresel arz akışlarını yeniden dengelemek ve Asya’daki talebi agresif biçimde fiyatlandırarak piyasadan çıkarmak için Avrupa’daki gaz gösterge fiyatının kolaylıkla yükseldiğini görebiliriz” dedi. Bu kış için rekabet şimdiden yoğunlaştı. Hindistan, kaybettiği Katar arzının yerini doldurmak için hızla harekete geçti ve ağustos ayında LNG ithalatını yaklaşık altı yılın en yüksek seviyesine çıkardı. Tayvan ve Tayland da arz arayışında. Güney Kore ise kış aylarında teslim edilmek üzere LNG sevkiyatlarını güvence altına alıyor.

Wood Mackenzie’den gaz ve LNG kıdemli analisti David Lewis’e göre Hürmüz Boğazı yakında yeniden açılsa bile LNG piyasası yine de dar kalmaya devam edecek. Lewis, normalde dünyanın en büyük ikinci ihracatçısı olan Katar’ın, İran saldırıları sonucu hasar gören iki üretim hattı hariç olmak üzere LNG üretimini tam olarak yeniden başlatmak için yaklaşık 12 haftaya ihtiyaç duyacağını belirtti.

Avrupa içinde bile bu tür zorluklara karşı hazırlık düzeyleri farklılık gösteriyor. Devlet, stoklamayı teşvik etmek amacıyla teşvikler sunduktan sonra İtalya depolarını yaklaşık yüzde 83 oranında doldurmuşken, kıtanın en büyük depolarına sahip olan Almanya’nın depoları ise yarının biraz üzerinde dolu. Almanca konuşulan bölgelerdeki stokların düşük olması, ülkeyi kış aylarında ithalatı artırmaya zorlayarak Avrupa içindeki rekabeti şiddetlendirebilir; öte yandan, komşu pazarlara tedarik sağlayan önemli ticaret merkezleri olan Hollanda ve Belçika’da da stoklar alışılmadık derecede düşük seviyede.

Ticaret Bakanı Bolat, yılın nisan, haziran, temmuz ve ağustos aylarında aylık ihracat rekorlarının yenilendiğini belirtti.

Son 12 aylık ihracat 280 milyar doları aştı

Ağustos sonu itibarıyla son 12 aylık ihracat 280,3 milyar dolara yükseldi. Bakan Bolat, bu seviyenin Cumhuriyet tarihindeki en yüksek yıllıklandırılmış ihracat rakamı olduğunu açıkladı.

Hizmet ihracatında da yukarı yönlü seyir devam etti. Ağustos itibarıyla son 12 aylık hizmet ihracatının 125 milyar dolar seviyesine ulaşmasının beklendiği bildirildi.

Cari dengede 4,1 milyar dolarlık fazla beklentisi

Dış ticaretteki gelişmelerin cari dengeye de olumlu yansıması bekleniyor. Bolat, ağustos ayında cari işlemler hesabının yaklaşık 4,1 milyar dolar fazla vermesinin öngörüldüğünü ifade etti.

İthalat da çift haneli arttı

Ticaret Bakanlığının Genel Ticaret Sistemi (GTS) kapsamında yayımladığı geçici verilere göre, ağustosta ithalat da önemli ölçüde yükseldi.

İthalat yıllık bazda yüzde 10,5 artarak 28 milyar 706 milyon dolara çıktı. Böylece ağustosta dış ticaret hacmi yüzde 9,4 artışla 52 milyar 173 milyon dolara yükseldi.

İhracat ile ithalat arasındaki farkın oluşturduğu dış ticaret açığı ise yüzde 22,3 artarak 5 milyar 240 milyon dolar oldu.

Ağustosta ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 81,8 olarak hesaplandı. Enerji hariç tutulduğunda bu oran yüzde 98,8'e yükselirken, enerji ve altın dışarıda bırakıldığında yüzde 95 seviyesinde gerçekleşti.

İhracatta ara malları ilk sırada

Ağustosta ihracatta en yüksek payı ham madde ve ara malları oluşturdu. Bu grupta dış satım yüzde 19,7 artarak 13 milyar 154 milyon dolara ulaştı.

Tüketim malları ihracatı yüzde 2,3 gerileyerek 7 milyar 41 milyon dolara, yatırım yani sermaye malları ihracatı da yüzde 2,3 düşüşle 2 milyar 978 milyon dolara indi.

Sektörel dağılımda ise imalat sanayisi açık ara öne çıktı. İmalat sanayisinin toplam ihracattaki payı yüzde 93,5 olurken, sektör 21 milyar 951 milyon dolarlık dış satım gerçekleştirdi. Tarım, ormancılık ve balıkçılığın payı yüzde 3,2 ile 760 milyon dolar, madencilik ve taş ocakçılığının payı ise yüzde 2,3 ile 539 milyon dolar oldu.

Almanya ilk sıradaki yerini korudu

Türkiye'nin ağustosta en fazla ihracat yaptığı ülke 1 milyar 759 milyon dolarla Almanya oldu. Almanya'yı 1 milyar 734 milyon dolarla ABD ve 1 milyar 201 milyon dolarla İngiltere takip etti.

İhracatta en yüksek paya sahip 10 ülkenin toplam dış satımdaki ağırlığı yüzde 46,4 olarak hesaplandı.

Ülke grupları bazında ise Avrupa Birliği 8 milyar 816 milyon dolarla ilk sırada yer aldı. Diğer Avrupa ülkelerine 4 milyar 127 milyon dolarlık, Yakın ve Orta Doğu ülkelerine ise 4 milyar 16 milyon dolarlık ihracat gerçekleştirildi.

İthalatta Çin lider

İthalat tarafında ağustosta en büyük kalemi ham madde ve ara malları oluşturdu. Bu gruptaki ithalat yüzde 14,5 artarak 20 milyar 287 milyon dolara çıktı.

Tüketim malları ithalatı yüzde 4,1 artışla 4 milyar 451 milyon dolara yükselirken, yatırım mallarında yüzde 0,7 düşüş görüldü ve ithalat 3 milyar 886 milyon dolar oldu.

Sektörler açısından ithalatın yüzde 82,4'ü imalat sanayisinden kaynaklandı. Bu sektördeki ithalat 23 milyar 657 milyon dolar olarak gerçekleşti. Madencilik ve taş ocakçılığının payı yüzde 12, tarım, ormancılık ve balıkçılığın payı ise yüzde 2,9 oldu.

Ülke bazında ithalatta Çin 4 milyar 710 milyon dolarla ilk sırada yer aldı. Çin'in ardından 2 milyar 70 milyon dolarla Almanya ve 1 milyar 873 milyon dolarla ABD geldi. İlk 10 ülkenin toplam ithalattaki payı yüzde 51,9 olarak kaydedildi.

İlk sekiz ayda dış ticaret açığı 65,8 milyar dolar

Ocak-ağustos döneminde ihracat yüzde 4 artışla 185 milyar 6 milyon dolara çıkarken, ithalat yüzde 5,3 yükselerek 250 milyar 791 milyon dolara ulaştı.

Bu dönemde toplam dış ticaret hacmi yüzde 4,7 artışla 435 milyar 798 milyon dolar oldu. Ancak ithalatın ihracattan daha hızlı büyümesi dış ticaret açığının da genişlemesine yol açtı.

İlk sekiz ayda dış ticaret açığı yüzde 9,3 artarak 65 milyar 785 milyon dolara yükseldi. Aynı dönemde ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 73,8 olarak gerçekleşti.

Yıllık bazda değerlendirildiğinde ise üretici fiyatlarındaki artış yüzde 27,95 olarak gerçekleşti. On iki aylık ortalamalara bakıldığında Yİ-ÜFE'de yüzde 27,76 oranında bir artış yaşandı.

Geçmiş yılların aynı dönemiyle kıyaslandığında değişimler dikkat çekti. Ağustos 2025'te aylık artış yüzde 2,48, yıllık artış ise yüzde 25,16 olmuştu. Ağustos 2024'te ise yıllık bazdaki artış yüzde 35,75 seviyesinde ölçülmüştü.

İmalat ürünlerinde yıllık artış yüzde 29,68 oldu

Sanayinin dört ana sektöründeki yıllık değişimler belli oldu. Madencilik ve taş ocakçılığında fiyatlar yıllık yüzde 38,88 oranında arttı. İmalat sektöründe bu artış yüzde 29,68 olarak kayıtlara geçti.

Elektrik, gaz üretimi ve dağıtımı sektöründe yıllık artış yüzde 7,57 seviyesinde kaldı. Su temininde ise fiyatlar bir önceki yıla göre yüzde 29,59 oranında yükseldi.

Ana sanayi gruplarının yıllık değişimleri de raporda yer aldı. Ara mallarında yüzde 27,41, dayanıklı tüketim mallarında ise yüzde 28,54 artış yaşandı. Dayanıksız tüketim malları yüzde 30,28 oranında arttı. Enerjide yıllık artış yüzde 27,33, sermaye mallarında ise yüzde 22,06 oldu.

Aylık bazda en yüksek artış enerjide görüldü

Sanayinin dört sektörünün aylık performansları farklılık gösterdi. Madencilik ve taş ocakçılığında fiyatlar aylık bazda yüzde 0,14 oranında azaldı. İmalat sektöründe ise aylık artış yüzde 2,35 oranında gerçekleşti.

Elektrik, gaz üretimi ve dağıtımı sektörü yüzde 6,03 ile dikkat çeken bir aylık artış yaşadı. Su temininde ise fiyatlar bir önceki aya göre yüzde 1,40 oranında yükseldi.

Ana sanayi gruplarının aylık verilerinde enerji fiyatları öne çıktı. Enerji sektöründe aylık artış yüzde 6,99 oldu. Ara mallarında fiyatlar yüzde 1,84 oranında yükseldi.

Dayanıklı tüketim mallarında fiyat artışı yüzde 2,84 olarak belirlendi. Dayanıksız tüketim mallarında artış yüzde 1,51 seviyesinde kaldı. Sermaye mallarında ise yüzde 1,76 oranında fiyat artışı kaydedildi.

Temmuzda sektör kârı sert geriledi

Goldman Sachs analistlerinin BDDK ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası verilerinden yararlanarak hazırladığı 1 Eylül tarihli rapora göre, bankacılık sektörünün net kârı temmuz ayında aylık bazda yüzde 38 azaldı.

Kârlılıktaki düşüş, özkaynak kârlılığına da yansıdı. Haziran ayında yüzde 31,3 olan sektörün ortalama özkaynak kârlılığı (ROE), temmuzda yüzde 19,5 seviyesine indi.

Goldman Sachs'a göre bu gerilemenin arkasında faiz dışı diğer gelirlerdeki zayıflama, faaliyet giderlerindeki artış ve vergi ile diğer yükümlülüklerdeki yükseliş bulunuyor.

Kamu ve özel bankalarda ROE geriledi

Banka grupları açısından bakıldığında da temmuz ayında belirgin bir kârlılık kaybı görüldü.

Özel bankaların özkaynak kârlılığı hazirandaki yüzde 30,2 seviyesinden temmuzda yüzde 10,3'e düşerken, kamu bankalarında aynı gösterge yüzde 25,4'ten yüzde 14,5'e geriledi.

Buna karşın Goldman Sachs, sektörün kârlılık seviyesinin parasal sıkılaşma döngüsünün ilk dönemlerinde görülen düşük seviyelerin üzerinde kalmaya devam ettiğine işaret etti.

Faiz makası bankalara destek sağlıyor

Goldman Sachs'ın ağustos ayındaki kredi ve fonlama koşullarına ilişkin değerlendirmesinde ise bankalar açısından daha olumlu bir tablo öne çıktı.

Rapora göre Türk lirası ticari kredi faizleri ağustosta aylık bazda 0,1 puan yükselirken, tüketici kredisi faizleri 0,4 puan arttı. Buna karşılık TL mevduat maliyetleri 0,4 puan geriledi.

Böylece bankaların kredi kullandırma faizleri ile mevduat maliyetleri arasındaki fark genişlemeyi sürdürdü. Goldman Sachs, bu gelişmenin bankaların faiz gelirleri açısından destekleyici olduğuna dikkat çekti.

Fonlama maliyetlerinde düşüş beklentisi

Raporda, TCMB'nin mart ayında uyguladığı geçici sıkılaşma adımlarının ardından ağustosta repo ihalelerine yeniden dönmesinin de bankacılık sektörü açısından önemli olduğu belirtildi.

Efektif fonlama oranının yüzde 37 seviyesine çekilmesiyle bankaların fonlama maliyetlerinde düşüş yaşandığı ve bunun net faiz marjındaki (NIM) toparlanmayı desteklediği ifade edildi.

Goldman Sachs, para politikasının bundan sonraki seyri ile enflasyon görünümünün bankaların marjları üzerinde belirleyici olmaya devam edeceğini öngörüyor. Bununla birlikte mevcut faiz makası dinamiklerinin, sektör kârlılığı üzerindeki baskının daha sınırlı kalmasına yardımcı olabileceği değerlendiriliyor.

Goldman Sachs hangi bankaları beğeniyor?

Garanti BBVA – “Al”: Goldman Sachs, güçlü ve istikrarlı fonlama yapısı ile toptan fonlamaya görece düşük bağımlılığı nedeniyle Garanti BBVA'yı sektör içerisindeki en güçlü tercihi olarak öne çıkarıyor.

İş Bankası – “Al”: Bankanın benzerlerine kıyasla daha düşük çarpanlardan işlem görmesi ve orta vadede özkaynak kârlılığında rakiplerine yaklaşma potansiyeli, Goldman Sachs'ın olumlu görüşünün temel nedenleri arasında yer alıyor.

Akbank ve Yapı Kredi – “Nötr”: Her iki banka da faiz indirimlerinden ve fonlama maliyetlerindeki düşüşten yüksek oranda faydalanabilecek bir yapıya sahip olsa da Goldman Sachs, mevcut fiyatlama seviyelerinde bu hisseler için “Nötr” tavsiyesini koruyor.

Dünyanın dört bir yanındaki emeklilik fonları ve sigorta şirketlerinin dosyaları incelendiğinde dikkat çekici bir durum ortaya çıkıyor. ABD varlıklarını elinde tutan en büyük yatırımcıların zayıf bir dolara karşı çok az koruması bulunuyor. Bu durum, piyasa duyarlılığının aniden değişmesi halinde para birimini daha sert düşüş riskiyle karşı karşıya bırakıyor.

Bloomberg'in verilerin mevcut olduğu altı piyasayı temel alarak yaptığı hesaplamalara göre çarpıcı sonuçlar elde edildi. Japonya, Kanada ve Tayvan'ın da aralarında bulunduğu piyasalardaki yatırımcılar, 30 Haziran itibarıyla yabancı para pozisyonlarının yalnızca yüzde 41'ini riskten korudu. Bu oran en az 2015'ten bu yana görülen en düşük seviye olarak kayıtlara geçti.

Bu tablo tam bir görünüm sunmasa da önemli bir eğilimi gösteriyor. ABD Başkanı Donald Trump'ın küresel gümrük vergisi uygulamalarının tetiklediği dolar kayıplarına karşı geçen yıl yaşanan ani korunma telaşı zayıfladı. Doların yavaş yavaş istikrar kazanması bu telaşın azalmasında etkili oldu.

Yatırımcılar eski stratejilerine dönüyor

Yatırımcılar riskten korunma işlemlerini azaltarak geçtiğimiz on yılın büyük bölümünde işe yarayan bir yaklaşıma geri dönüyor. Piyasalar dalgalandığında dolar genellikle yükselme veya en azından tutunma eğilimi gösteriyordu. Bu durum, ABD hisse senedi ve tahvillerinin yatırımcıların kendi para birimlerine çevrildiğinde kayıpları hafifletmesini sağlıyordu. Riskten korunma maliyetinin yüksek olması nedeniyle koruma için ödeme yapmak pek mantıklı görünmüyordu.

Ancak şimdi bu stratejinin dayandığı iki temel unsur aynı anda zorluklarla karşılaşıyor. Yüksek korunma maliyetleri ve doların güvenli liman statüsü artık sorgulanıyor. Dolar bu çeyrekte yaklaşık yüzde 2,3 değer kaybetti. Yatırımcıların ABD politikalarının para biriminin değerini aşındıracağı yönündeki görüşü canlandırmasıyla dolar, G10 ülkelerinin çoğunun para birimleri karşısında zayıfladı.

Hazine Bakanı Scott Bessent'in yen'i destekleme ve artan ABD tahvil getirilerini kontrol altına alma hamleleri bu endişeleri körükledi. Trump'ın borçlanma maliyetlerini düşürme baskısı ortasında, ABD Merkez Bankası (Fed) Başkanı Kevin Warsh'ın enflasyonu dizginlemek için faiz artırıp artırmayacağına dair şüpheler de bu durumu destekledi.

Riskten korunma, türev ürünler kullanarak doları kendi para birimleri karşılığında satıp yatırımcıları kur dalgalanmalarından koruyor. ABD varlıkları küresel portföylerde büyük bir paya sahip olduğu için riskten korunmanın artması, fiilen daha fazla dolar satılması anlamına geliyor.

Yaklaşık 1,4 trilyon doları yöneten Nuveen'in Londra merkezli makro kredi başkanı Laura Cooper piyasadaki duruma dikkat çekti. Yabancıların elindeki ABD varlıklarının büyüklüğü göz önüne alındığında, önemli bir etki yaratmak için pozisyonlarda dramatik bir değişikliğe gerek olmadığını vurgulayan Cooper, "Yabancı yatırımcılar ellerinde büyük miktarda ABD varlığı bulunduruyor, bu nedenle riskten korunma oranlarındaki küçük kaymalar bile anlamlı döviz akışlarına yön verebilir." dedi.

230 milyar dolarlık işlem hacmi riski

Riskten korunma oranlarındaki beş yüzde puanlık bir artışın piyasaya etkisi büyük olabilir. Bloomberg tahminlerine göre bu durum, Avustralya, Danimarka ve Finlandiya'nın da aralarında bulunduğu altı piyasadaki 4,6 trilyon dolarlık döviz varlığı üzerinden yaklaşık 230 milyar dolarlık işleme dönüşebilir.

Bu tahmin İngiltere ve euro bölgesi gibi büyük piyasaları dışarıda bırakıyor. Ancak kapsanan ülkeler yine de ABD varlıklarının önemli bir dilimini temsil ediyor. Japonya, denizaşırı varlıkların yaklaşık yüzde 10'unu oluşturarak ABD Hazine tahvillerinin dünyadaki en büyük yabancı sahibi konumunda bulunuyor. Kanada ve Tayvan da ilk 10 içinde yer alıyor.

Riskten korunmayı son dört yılda yüzde 50'nin üzerinden aşağı çeken faktörler artık değişmeye başlıyor. Korunmayı pahalı hale getiren faiz farkı giderek daralıyor. Yen bazlı yatırımcılar için üç aylık dolar riskinden korunma maliyetleri Ekim 2023'teki yüzde 6'lık zirvesinden yüzde 2,75 ile dört yılın en düşük seviyesine geriledi. Euro bazlı yatırımcılar için ise bu oran yüzde 1,32 ile iki yılın en düşük seviyesine indi.

Riskten korunma talebi daha önce de dalgalanmalar yaşamıştı. Deutsche Bank verilerine göre, bir yıl önce ABD varlıkları alan dolar korumalı borsa yatırım fonlarına girişler, bu on yılda ilk kez korumasız fonları geride bırakmıştı. Şimdi ise İran savaşı ve enerji fiyatlarındaki artış enflasyon baskılarını artırıyor. Bu durum, dünya genelinde merkez bankalarını daha yüksek faiz oranlarına itiyor ve ABD ile aradaki farkı daraltıyor.

ABD faiz oranlarının izleyeceği yol ise belirsizliğini koruyor. Fed Başkanı Warsh'ın iletişimi, yatırımcıları enflasyonla ne kadar agresif mücadele edeceği konusunda tahminde bulunmaya zorluyor. Warsh'ın cuma günü Jackson Hole'da fiyat baskılarını dizginleme sözü vermesi faiz artırımı beklentilerini yükseltti. Ancak yatırımcılar, özellikle ara seçimler öncesinde, borçlanma maliyetlerini kontrol altında tutmak için Trump yönetiminden gelen baskıyı da tartıyor.

Manulife Investment Management'ın çoklu varlık çözümleri ekibi baş yatırım yetkilisi Nathan Thooft beklentilerini paylaştı. Thooft, "Piyasalar Fed'in faiz artırımlarını fiyatlamaktan vazgeçmeye devam ederse ve faiz farkları daralırsa, yatırımcılar bu korumaları yeniden inşa etmeye başlayabilir. Bu da dolarda sürekli bir satış baskısı kaynağı yaratır." değerlendirmesini yaptı.

Doların güvenli liman statüsü sorgulanıyor

Bloomberg Markets Live Stratejisti Tatiana Darie, konuya ilişkin analizinde, "Politika güvenilirliği, faiz farklarının yerini baskın itici güç olarak aldıkça dolar hem nominal hem de reel getirilerden giderek daha fazla koptu." ifadesini kullandı.

Avustralya'nın en büyük devlete ait para yöneticilerinden QIC Ltd'nin çoklu varlık çözümleri başkanı Stuart Simmons da savunma aracı olarak yüzde 70 oranında dolara maruz kalan bir yabancı para sepetine güvenmenin artık işe yaramayabileceğini belirtti. Simmons, artan jeopolitik belirsizlik çağında ABD dolarının savunmanın ana ifadesi olacağına dair güvenin sorgulanması gerektiğini söyledi. Simmons, "Bizim önerdiğimiz şey sadece dışarıdaki bazı alternatiflere göz atmanız ve bu döviz sepeti içinde biraz daha çeşitliliğe sahip olduğunuzdan emin olmanızdır." dedi.

Doların gücü de sorgulanmaya başlandı. Hazine'nin borçlanma maliyetlerini kontrol altına almak için uzun vadeli borç alımlarını artırma planı endişe yarattı. Aynı zamanda ABD ile Japonya'nın koordineli yen müdahalesi, yetkililerin dolar pahasına piyasaları ve diğer para birimlerini destekleme konusundaki istekliliğine dair soru işaretlerini çoğalttı.

Dubai'deki Equiti Group'un baş piyasa stratejisti Noureldeen AlHammoury piyasadaki endişeyi özetledi. AlHammoury, "Yatırımcılar piyasa stresi dönemlerinde doların güvenilir bir şekilde değer kazanacağından daha az emin olurlarsa, korumasız büyük kur risklerine tahammül etmek için daha az neden görebilirler." ifadesini kullandı.

Yatırımcıların ABD varlıklarını satması gerekmeyebilir. Vadeli dolar satarak para birimi korumalarını artırırken hisse senetlerini veya Hazine tahvillerini tutmaya devam edebilirler. AlHammoury, "Bu ayrım çok önemli çünkü dolar baskı altına girse bile ABD varlık talebinin nispeten güçlü kalabileceği anlamına geliyor." dedi.

Japonya'daki hareketlilik dikkat çekiyor

Daha fazla riskten korunmaya yönelik potansiyel değişim, ABD varlıklarının en büyük yabancı sahiplerinden bazılarına ev sahipliği yapan Japonya'da en yüksek seviyede olabilir. Deutsche Bank'ın Japon yatırımcılar için yaptığı tahminler de benzer bir eğilim gösteriyor. Japon yatırımcılar bu yılın ilk yarısında yeni yabancı tahvil alımlarının yüzde 41'ini riskten korudu. Bu oran 2024 yılında yüzde 62 seviyesindeydi.

Bankanın Japonya için sabit getirili menkul kıymetler baş stratejisti Shoki Omori, geçmişe dikkat çekti. Omori, "Bunun en son 2013'te bu kadar zayıf olduğu dönemde dolar 10 yıllık bir boğa piyasasına giriyordu. Bugünün makroekonomik görünümü ayna görüntüsüne daha yakın duruyor." değerlendirmesini yaptı.

Omori masadaki üç potansiyel katalizörü sıraladı. Bunlar; faiz farkını daraltacak daha fazla Japonya Merkez Bankası faiz artırımı, kayıpları derinleştirerek risk komitelerini koruma eklemeye itebilecek keskin bir dolar düşüşü ve sigortacıları kur dalgalanmalarına karşı daha az toleranslı bırakan yeni bir ödeme gücü rejimi olarak öne çıkıyor.

Wells Fargo stratejisti Erik Nelson, riskten korunmayı doların temel itici gücü olarak görme konusunda uyarılarda bulundu. Uzun vadede para politikasının baskın olmasının muhtemel olduğunu söyleyen Nelson, yine de para biriminde açığa satış maliyeti hafifledikçe yatırımcıların dolar korumaları eklemeleri için bir alan gördüğünü belirtti.

Nelson, Avrupa fonlarının korumasız büyük ABD hisse senedi alımları göz önüne alındığında, euronun ana yararlanıcı olmasını bekliyor. Nelson, "Doların riskten kaçınma durumunda düşük performans gösterdiğine dair herhangi bir işaret, döviz koruma davranışında doların düşüş hareketini hızlandırabilecek hızlı bir değişime yol açabilir." dedi.

İşlemin tamamlanmasının ardından BP’nin Conifer’deki payı yüzde 70 olarak kalacak. BP, sahadaki işletmecilik görevini de sürdürecek.

Brezilya’daki blokta ortaklık

Shell’in genişleme planı yalnızca ABD açıklarıyla sınırlı kalmayacak. Şirket, Brezilya’nın Santos Havzası’nda bulunan Tupinamba arama bloğunun da yüzde 50 hissesini satın alacak.

Bu anlaşmayla birlikte BP, Tupinamba’daki diğer yüzde 50’lik payını korurken, burada da operatör olarak faaliyet göstermeye devam edecek.

Petrol ve doğalgaza yeniden ağırlık veriyorlar

Shell ve BP, son yıllarda yenilenebilir enerji ve düşük karbonlu teknolojilere yönelik yatırımlarını artırmıştı. Ancak iki şirketin stratejisinde son dönemde önemli bir değişim yaşanıyor. Her iki enerji devi de petrol ve doğalgaz operasyonlarında uzun vadeli büyümeyi yeniden önceliklendirmeye başladı.

Yeni anlaşmalar, şirketlerin geleneksel hidrokarbon varlıklarını güçlendirme stratejisinin bir parçası olarak değerlendiriliyor.

Meksika Körfezi ABD üretiminde kritik konumda

ABD Başkanı Donald Trump’ın başkanlık kararnamesiyle federal kurumların "Amerika Körfezi" olarak adlandırmasını istediği Meksika Körfezi, ABD petrol üretiminde önemli bir yere sahip. Bölge, ülkenin toplam ham petrol üretiminin yaklaşık yüzde 15’ini karşılıyor.

BP’nin Brezilya planında büyük keşif

BP’nin Brezilya’ya yönelik stratejisinde ise geçtiğimiz yıl açıklanan Bumerangue keşfi öne çıkıyor. Şirket, bu yılın başında sahada yaklaşık 8 milyar varil sıvı hidrokarbon bulunduğunu duyurmuştu.

BP, Bumerangue’yi son 25 yıldaki en büyük keşfi olarak tanımlamıştı. Brezilya’yı petrol ve doğalgaz üretim portföyünün önemli merkezlerinden biri haline getirmeyi hedefleyen şirket açısından keşif, bu stratejinin temel unsurlarından biri olarak görülüyor.

ABD'de 10 yıllık Hazine tahvilinin getirisi 2011'den bu yana en yüksek seviyesine ulaşırken, Japonya'da 10 yıllık tahvil faizi yüzde 3'ün üzerine çıktı. İngiltere'de devlet tahvili getirileri Kasım 2023'ten bu yana en yüksek seviyelere yükselirken, 2008 sonrasının da zirvelerine yaklaştı. Almanya'da da 10 yıllık tahvil getirisi yukarı yönlü hareketini sürdürüyor.

Tahvil satışının arkasında ne var?

Piyasalardaki hareketlilik, tek başına geçici bir tahvil satışından daha fazlasına işaret ediyor. Artan bütçe açıkları ve kamu borçları, yeniden yükselen enflasyon riski ve enerji fiyatlarındaki şoklar, yatırımcıların daha yüksek getiri talep etmesine neden oluyor.

Brookings Enstitüsü kıdemli araştırmacısı Robin Brooks, tahvil piyasasındaki bu değişimin kısa süreli bir dalgalanmadan ziyade uzun yıllara yayılabilecek orta vadeli bir eğilimin parçası olduğunu belirtiyor.

CIFC Asset Management Genel Müdürü Natalia Lojevsky de yüksek borç seviyelerinin yeniden güçlenen enflasyon baskılarıyla aynı döneme denk gelmesinin faiz oranlarında daha fazla yükseliş riskini artırdığı görüşünde.

Devletlerin faiz yükü ağırlaşıyor

Yükselen tahvil getirileri açısından en büyük risk gruplarından biri yüksek borç taşıyan hükümetler. Dünya genelinde kamu borçlarının zaten yüksek seviyelerde bulunması, yeni borçlanmayı daha pahalı hale getirirken vadesi gelen borçların yeniden finanse edilmesiyle birlikte faiz ödemelerinin bütçelerdeki payı da giderek büyüyor.

State Street Investment Management kıdemli sabit gelir stratejisti Masahiko Loo'ya göre yüksek bütçe açıkları, ağır borç yükü ve dış finansmana bağımlılık, ülkeleri faiz artışlarına karşı daha kırılgan hale getiriyor.

Loo, mali görünümdeki bozulma, bütçe disiplinine yönelik sınırlı siyasi destek ve seçim belirsizliği nedeniyle Fransa'nın gelişmiş ekonomiler arasında öne çıkan risklerden biri olduğunu ifade ediyor.

Gelişmekte olan ülkelerde ise hem bütçe hem de cari açık veren ekonomiler daha fazla baskı altında kalıyor. Küresel faizlerin yükselmesi, bu ülkelerin dış finansmana erişimini pahalılaştırırken borç çevirme risklerini de artırıyor.

Bazı hükümetler tahvil geri alımları yaparak veya yeni ihraçların miktarı ile vadelerini değiştirerek piyasadaki baskıyı hafifletmeye çalışıyor. Ancak bu adımlar, yüksek kamu borcu ile yatırımcıların daha yüksek getiri talebi arasındaki temel sorunu ortadan kaldırmıyor.

Deutsche Bank da faizlerin yükselmeye devam etmesinin ülkelerin uzun vadeli kamu maliyesi üzerindeki baskıyı daha da artıracağına dikkat çekiyor.

Japonya'da borç yükü kritik seviyede

Japonya, yükselen faizlerin kamu maliyesi üzerindeki etkisini en belirgin şekilde gösteren ülkelerden biri.

Ülkenin kamu borcunun gayrisafi yurt içi hasılaya oranı yüzde 200'ün üzerinde bulunuyor. Bu nedenle tahvil getirilerindeki yükseliş, Japonya'nın borç servis maliyetleri üzerinde diğer gelişmiş ekonomilere kıyasla daha büyük bir baskı yaratıyor.

Tahminlere göre borç servisi için yapılacak ödemelerin 2026 mali yılında Japonya hükümetinin toplam harcamalarının dörtte birinden fazlasına ulaşması bekleniyor.

Şirketler için finansman dönemi değişiyor

Yükselen faizler yalnızca devlet bütçelerini zorlamıyor. Şirketler de borçlarını çevirmek, yeni yatırımları finanse etmek veya büyümek için geçmişe kıyasla daha yüksek maliyetlerle karşılaşıyor.

Özellikle bilançosu zayıf şirketler, yüksek borçluluk oranına sahip işletmeler ve değişken faizli kredi kullanan firmalar daha büyük risk taşıyor.

Keeley Teton Advisors portföy yöneticisi Thomas Browne, küçük şirketlerin büyük şirketlere göre değişken faizli borçlara daha fazla maruz kalabildiğini belirtiyor. Bu durum, faiz oranlarındaki yükselişin şirketlerin finansman giderlerine daha hızlı yansımasına neden oluyor.

Masahiko Loo ise uzun süre düşük maliyetli finansmana ve yüksek kaldıraç kullanımına alışan sektörlerin yeni ortamda daha fazla zorlanabileceğini ifade ediyor. Ticari gayrimenkul, özel sermaye destekli şirketler, doğrudan kredi piyasası ve düşük kaliteli yazılım şirketleri bu açıdan öne çıkan risk alanları arasında bulunuyor.

Yapay zeka yatırımları da borç talebini artırıyor

Yapay zeka alanındaki hızlı büyüme, tahvil piyasasındaki baskının başka bir boyutunu oluşturuyor. Teknoloji şirketleri, veri merkezleri ve enerji altyapısı kurmak için büyük miktarlarda finansmana ihtiyaç duyuyor.

Bu şirketlerin yüksek tutarlı borç ihraçları, hükümetler ve diğer büyük kurumsal borçlularla aynı yatırımcı havuzundan kaynak sağlamaya çalışması anlamına geliyor.

Catalyst Funds kıdemli portföy yöneticisi Larry Holzenthaler, yapay zeka projelerinin finansmanı için piyasaya çok yüksek miktarda borç arz edildiğine dikkat çekiyor. Borçlanma maliyetlerinin yükselmesi ise yalnızca teknoloji şirketlerini değil, bu yatırımlara bağlı fabrika, veri merkezi ve satın alma projelerinin ekonomik fizibilitesini de etkileyebilir.

Yüksek faiz hanehalklarını da vuruyor

Tahvil getirilerindeki yükseliş zaman içinde mortgage, otomobil kredileri ve diğer tüketici kredilerinin maliyetlerine de yansıyor. Ancak bu etkinin gelir grupları arasında aynı şekilde hissedilmesi beklenmiyor.

Daha düşük gelirli hanehalkları, gelirlerinin daha büyük bölümünü borç ödemelerine ve zorunlu harcamalara ayırdığı için faiz artışlarından daha hızlı etkileniyor. Buna karşılık yüksek gelirli tüketiciler, artan mevduat ve yatırım getirilerinden faydalanarak yükselen kredi maliyetlerini daha kolay dengeleyebiliyor.

Bu durum, otomobil kredileri, mortgage ödemeleri ve öğrenci kredileri gibi kalemlerde düşük gelirli kesim üzerindeki baskının daha hızlı artmasına yol açıyor.

Sabit faizli kredilerin vadeleri dolup tüketiciler yeniden finansmana yöneldikçe yüksek faizlerin etkisi daha geniş bir kesime yayılabilir. Hanehalklarının borç servis maliyetlerinin yükselmesi ise tüketici harcamalarının yavaşlaması üzerinden ekonomik büyümeyi de baskılayabilir.

Hisse senetleri için de risk büyüyor

Hisse piyasaları şimdiye kadar güçlü şirket bilançoları ve yapay zekanın verimlilik artışı sağlayacağı beklentisi sayesinde yükselen tahvil getirilerine büyük ölçüde direnç gösterdi. Ancak faizlerin daha da yükselmesi, hisse senetlerinin cazibesini azaltabilecek önemli bir risk oluşturuyor.

Devlet tahvillerinin sunduğu getiri arttıkça yatırımcıların daha riskli varlıklardan beklediği prim de yükseliyor. Aynı zamanda daha yüksek faiz oranları, şirketlerin gelecekte elde edeceği nakit akışlarının bugünkü değerini aşağı çekiyor.

Natalia Lojevsky, hisse piyasalarının yükselen faizleri bir süre göz ardı ettiğini ancak belirli bir noktadan sonra tahvil getirilerindeki hareketin hisse değerlemeleri üzerinde daha belirgin baskı oluşturmaya başladığını belirtiyor.

Tahvil yatırımcısı için tablo tamamen olumsuz değil

Öte yandan yükselen getiriler tahvil sahipleri açısından yalnızca risk anlamına gelmiyor. Yeni tahvil alan yatırımcılar, önceki yıllara kıyasla çok daha yüksek kupon getirileri elde edebiliyor.

Daha yüksek kupon ödemeleri, tahvil fiyatlarında yaşanabilecek gerilemenin etkisini kısmen telafi edebiliyor. Bu nedenle uzun vadeli getirilerdeki yükseliş, yeni yatırımcılar açısından daha cazip giriş seviyeleri de yaratıyor.

Deutsche Bank, ABD'nin 10 yıllık Hazine tahvili getirisinin önümüzdeki yıl yaklaşık yüzde 5,5 seviyesine çıkabileceğini öngörüyor. Bankanın hesaplamalarına göre bu seviyenin aşılması halinde tahvil fiyatlarındaki sermaye kaybı, yatırımcının kupon gelirinden daha yüksek hale gelebilir.

İki yıllık perspektifte ise toplam getirinin negatife dönmesi için 10 yıllık tahvil getirisinin yaklaşık yüzde 6,4'e ulaşması gerekiyor. Bu hesaplama, tahvilin sağladığı kupon gelirini ve piyasa fiyatındaki değişimi birlikte dikkate alan nominal toplam getiriye dayanıyor.

Küresel tahvil piyasasındaki son hareket böylece yalnızca yatırımcıların portföylerini değil, devlet bütçelerinden şirket yatırımlarına ve tüketici harcamalarına kadar ekonominin tamamını etkileyebilecek yeni bir faiz döneminin işaretlerini veriyor.

“Teknolojinin sınırlarını zorlamak için tasarlandı”

Santral, enerji projeleri geliştiricisi MN8 Energy tarafından inşa ediliyor ve 86 megavatlık güneş enerjisi kapasitesinin yanı sıra kısa süreli enerji depolama için 280 megavatsaatlik lityum-demir-fosfat bataryalar ve Eos Energy tarafından üretilen, gece boyunca en az 10 saat elektrik sağlayacak 100 MWh kapasiteli çinko bazlı bataryalar içeriyor. Proje tamamen tamamlandığında, 2030 yılında ABD Doğu Yakası'nın ana elektrik şebekesine bağlanacak. MN8 CEO'su Jon Yoder Forbes'a yaptığı açıklamada Google'ın gelecek 20 yıl boyunca projeden elektrik satın alacağını söyledi.

Yolder, “Bu teknolojinin sınırlarını zorlamak üzere tasarlanmış bir proje. Güneş enerjisinin günün 24 saati kesintisiz bir elektrik akışı sağlamasını mümkün kılacak anahtarı bulduğumuzu iddia etmiyoruz ancak buna biraz daha yaklaşıyoruz” dedi. ABD'de veri merkezlerine yönelik kamuoyu algısı olumsuz yönde ilerliyor. Gallup'un araştırmasına göre Amerikalıların yüzde 70'i, elektrik faturaları, su kullanımı ve gürültü üzerindeki etkileri nedeniyle yaşadıkları yerlerin yakınında inşa edilen devasa veri merkezlerine karşı çıkıyor. Aynı zamanda, bu merkezleri inşa eden büyük teknoloji şirketleri temiz enerji projelerine milyarlarca dolar aktarıyor ve ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin yenilenebilir enerjiye yönelik federal teşviklerin çoğunu ortadan kaldırmasının ardından güneş, batarya ve rüzgar enerjisine yapılan yatırımları destekliyor.

Bunu yapmalarının temel nedeni büyük olasılıkla hız ve ekonomik koşullar. ABD'de elektrik talebinin hızla artması, yeni elektrik üretimi için bunu en hızlı seçenek haline getirdi. Zira yeni gaz türbinlerinin kurulması şu anda yaklaşık yedi yıl sürüyor. Goldman Sachs'tan ayrılarak kurulan şirketin ABD genelinde yaklaşık 6 milyar dolar değerinde yenilenebilir enerji projesi işlettiğini ve yaklaşık dört gigavat elektrik ürettiğini tahmin eden Yoder, “Şu anda diğer elektrik üretim biçimlerinin karşı karşıya olduğu aynı tedarik zinciri kısıtlamalarıyla karşı karşıya değiliz. Son 10 yılda yeni enerji projelerinin geliştirilmesine yönelik tüm faaliyetleri düşündüğünüzde, bunların gerçekten yenilenebilir enerji kaynaklarına odaklandığını görüyorsunuz” ifadelerini kullandı. 

Isınma riskleri düşük

Merkezi Pittsburgh'da bulunan Eos Energy'nin CEO’su Joe Mastrangelo, çinko bazlı bataryaların yalnızca 14 saate kadar enerji depolayabildikleri için değil, aynı zamanda aşırı ısınma riskleri düşük olduğu ve ağırlıklı olarak ABD içinden tedarik edilebilen malzemelere dayandıkları için elektrik şebekesinin istikrarını artırmak ve veri merkezlerine enerji sağlamak açısından cazip bir seçenek olduğunu söyledi. 

Mastrangelo, “Sahada kurduğumuz başlıca uygulamalara baktığınızda, güneş enerjisi artı depolama sistemlerimiz var, rüzgar enerjisi artı depolama projemiz var ve ayrıca şebekeyi dengelemek amacıyla çok sayıda bağımsız enerji depolama sistemi kuruyoruz. Çok önemli bir nokta olarak, kullandığımız malzemelerin yüzde 91'i ABD'den geliyor; tüm üretim, veri ve analitik faaliyetlerimiz de ABD'de gerçekleştiriliyor” dedi.

MN8 tarafından tasarlanan Mammoth Solar projesi, Batı Virginia'nın Kanawha County bölgesinde bulunuyor. Proje tamamlandığında küçük bir şehri desteklemeye yetecek miktarda elektrik üretecek ve eski bir açık ocak kömür madeninin arazisinde inşa ediliyor.

Küresel teslimat pazarında yeni dev oluşabilir

Satın alma işleminin tamamlanmasıyla Uber’in yemek ve isteğe bağlı teslimat operasyonları önemli ölçüde genişleyecek. Şirket, mevcut faaliyetlerine Delivery Hero’nun ağırlıklı olarak Çin dışındaki pazarlarda bulunan operasyonlarını ekleyerek küresel ölçekte en büyük teslimat platformlarından birine dönüşecek.

Anlaşmanın Uber’in DoorDash ve Just Eat Takeaway gibi önemli rakipleri karşısındaki konumunu da güçlendirmesi bekleniyor.

Uber, Delivery Hero’da halihazırda en büyük hissedar konumunda bulunuyor. Satın alma teklifinin gerçekleşmesi için şirketin çıkarılmış sermayesinin en az yüzde 50’si artı bir hisse seviyesinde kabul edilmesi gerekiyor.

Prosus da payını satacak

Anlaşmaya ilişkin açıklamada, Delivery Hero’nun önemli hissedarlarından Prosus’un da şirketteki yaklaşık yüzde 17’lik hissesini Uber’e satmayı kabul ettiği belirtildi.

Delivery Hero, daha önce Uber Eats’in faaliyet gösterdiği 14 pazardaki işletmelerini New York merkezli yatırım şirketi SSW Partners’a 1,6 milyar dolar karşılığında devretmek üzere anlaşmıştı.

Teslimat sektöründe satın alma dalgası

Uber’in Delivery Hero hamlesi, isteğe bağlı teslimat sektöründe son dönemde hızlanan birleşme ve satın alma sürecinin yeni bir adımı olarak öne çıkıyor.

Sektörde son 18 ayda dikkat çeken başka işlemler de gerçekleşti. Uber, Türkiye merkezli Getir’in teslimat operasyonlarını 335 milyon dolar karşılığında satın almak üzere anlaşırken, Grab de Delivery Hero’nun Tayvan’daki Foodpanda operasyonlarını 600 milyon dolar nakit bedelle devralacağını duyurdu.

DoorDash ise İngiltere merkezli Deliveroo’yu 3,87 milyar dolar karşılığında satın almak üzere anlaşmaya vardı. Bu işlemler, küresel yemek teslimat pazarında daha az sayıda ancak daha büyük oyuncunun hakim olduğu bir yapıya doğru gidildiğine işaret ediyor.

50 binden fazla çalışan ankete katıldı

Pazar araştırma şirketi Statista ile ortaklaşa hazırlanan bu liste, Amerika Birleşik Devletleri’nde en az bin çalışanı bulunan şirketlerde, tüm sektörlerden 50 binden fazla teknoloji çalışanının katıldığı anketlerin yanıtlarına dayanıyor. Ağırlıklı olarak BT veya teknoloji odaklı görevlerde (yazılım geliştirme, veri analizi, teknik destek ve siber güvenlik dahil) çalışan katılımcılara; mevcut işverenlerini, son iki yıl içinde çalıştıkları herhangi bir önceki işvereni ve sektörlerindeki meslektaşları aracılığıyla ya da bu şirketlerde çalışan arkadaşları veya aile üyeleri aracılığıyla tanıdıkları şirketleri tavsiye edip etmeyecekleri soruldu.

Katılımcılardan ayrıca mevcut işverenleri hakkındaki görüşlerini ücret, kariyer ilerleme olanakları, yönetim tarzı, eğitim programları, çalışma ortamı ve yenilik yapma, fikir paylaşma ve işbirliği fırsatları gibi kriterler doğrultusunda paylaşmaları istendi. Forbes-Statista çalışan anketlerinin son üç yılına ait veriler de değerlendirmeye dahil edildi. En güncel veriler, halihazırda şirkette çalışanlardan gelen yanıtlar; geçmişte çalışmış olanlardan veya şirkette hiç çalışmamış kişilerden gelen verilere kıyasla daha yüksek ağırlıklandırılarak değerlendirildi. Ardından her işverene bir puan verildi ve en yüksek puanları alan 300 şirket, 2026 Amerika’nın Teknoloji Çalışanları İçin En İyi İşverenleri listesine girdi.

2026 Amerika’nın Teknoloji Çalışanları İçin En İyi İşverenleri listesindeki ilk 10 şirket

1. Nvidia
2. Google
3. Bridgestone
4. Microsoft
5. Texas Health Resources
6. Corning
7. Harley-Davidson
8. Arizona Üniversitesi
9. Northwell Health
10. Delta Air Lines

Ulaştırma ve konut fiyatları öne çıktı

Yıllık enflasyonda en yüksek ağırlığa sahip ana harcama grupları arasında gıda ve alkolsüz içecekler yüzde 33,79, ulaştırma yüzde 35,08, konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlar ise yüzde 39,77 arttı.

Yıllık enflasyona en fazla katkı sağlayan grup 8,12 puanla gıda ve alkolsüz içecekler oldu. Ulaştırmanın katkısı 5,94 puan, konut grubunun katkısı ise 5,01 puan olarak hesaplandı.

Aylık bazda ise ulaştırma fiyatlarındaki yüzde 4,82'lik yükseliş dikkat çekti. Konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlar grubunda fiyatlar yüzde 2,26 artarken, gıda ve alkolsüz içeceklerdeki artış yüzde 0,22 ile sınırlı kaldı.

Ağustos ayında aylık enflasyona ulaştırma 0,82 puan, konut 0,27 puan ve gıda ile alkolsüz içecekler 0,06 puan katkı yaptı.

174 alt sınıfın 134'ünde fiyatlar yükseldi

TÜFE kapsamında izlenen 174 alt harcama grubunun 134'ünde fiyat artışı görüldü. Alt sınıfların 35'inde fiyatlar gerilerken, 5 alt sınıfta herhangi bir değişiklik yaşanmadı.

Çekirdek enflasyon yüzde 30,68 oldu

İşlenmemiş gıda, enerji, alkollü içecekler ve tütün ürünleri ile altın hariç tutularak hesaplanan özel kapsamlı TÜFE göstergesi (B), ağustosta aylık yüzde 1,84 yükseldi.

Bu göstergede yıllık artış yüzde 30,68 olurken, Aralık 2025'e göre değişim yüzde 20,97, 12 aylık ortalamalara göre artış ise yüzde 31,12 olarak gerçekleşti.

Mevsimlik ürünler hariç TÜFE'de aylık artış yüzde 2,80, yıllık artış yüzde 32,98 olarak kaydedildi. Bu kapsamda 12 aylık ortalamalara göre yükseliş yüzde 33,39 oldu.

Enerji, gıda ve alkolsüz içecekler, alkollü içecekler ve tütün ile altın hariç tutulan diğer TÜFE göstergesinde ise aylık artış yüzde 1,81, yıllık artış yüzde 30,07 seviyesinde gerçekleşti. Bu göstergenin 12 aylık ortalamalara göre artışı yüzde 30,47 oldu.

Üretici enflasyonu yüzde 27,95

TÜİK'in açıkladığı Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) de ağustosta yükselişini sürdürdü. Yİ-ÜFE, aylık bazda yüzde 2,57 artarken yıllık bazda yüzde 27,95'e ulaştı.

Üretici fiyatlarında Aralık 2025'e göre artış yüzde 20,88 olurken, 12 aylık ortalamalara göre yükseliş yüzde 27,76 olarak hesaplandı.

Madencilikte yıllık artış yüzde 38,88

Sanayinin dört ana sektörüne bakıldığında yıllık bazda en yüksek fiyat artışı yüzde 38,88 ile madencilik ve taş ocakçılığında görüldü.

Bu sektörü yüzde 29,68 ile imalat, yüzde 29,59 ile su temini ve yüzde 7,57 ile elektrik, gaz üretimi ve dağıtımı izledi.

Ana sanayi grupları içinde yıllık fiyat artışı ara mallarında yüzde 27,41, dayanıklı tüketim mallarında yüzde 28,54, dayanıksız tüketim mallarında yüzde 30,28, enerjide yüzde 27,33 ve sermaye mallarında yüzde 22,06 oldu.

Enerji fiyatlarındaki artış üretici enflasyonunu yukarı çekti

Ağustos ayında aylık üretici enflasyonunda enerji fiyatlarındaki yükseliş öne çıktı. Enerji grubunda fiyatlar yüzde 6,99 artarken, elektrik, gaz üretimi ve dağıtımındaki artış yüzde 6,03 oldu.

İmalat sektöründe aylık fiyat artışı yüzde 2,35, su temininde yüzde 1,40 olarak gerçekleşti. Madencilik ve taş ocakçılığında ise fiyatlar aylık bazda yüzde 0,14 geriledi.

Ana sanayi gruplarında aylık fiyat artışları ara mallarında yüzde 1,84, dayanıklı tüketim mallarında yüzde 2,84, dayanıksız tüketim mallarında yüzde 1,51 ve sermaye mallarında yüzde 1,76 olarak kaydedildi.

Kira zam oranları

TÜİK'in ağustos ayı enflasyon verilerinin açıklanmasıyla eylül ayında konut ve iş yerlerinde uygulanabilecek tavan kira zam oranı belli oldu. 12 aylık TÜFE ortalamasına göre hesaplanan oran yüzde 31,79 olarak belirlendi. Geçen ay kira artış tavanı yüzde 31,90 seviyesindeydi.

Öne çıkanlar

• Bloomberg’in ismi açıklanmayan kaynaklara dayandırdığı haberine göre Ehrsam, Trump’ın Devlet Başkanı Nicolas Maduro döneminde göreve getirilen işletmecileri devre dışı bırakmaya çalıştığı bir süreçte, Venezuelalı Alvorda Heavy Industries tarafından işletilen sahalarla ilgileniyor.

• Reuters’ın ismi açıklanmayan kaynaklara dayandırdığı haberine göre Ehrsam’ın ortak kurduğu Primavera adlı şirket, ABD Enerji Bakanı Chris Wright’ın Caracas ziyaretiyle bağlantılı olarak, Venezuela’da enerji anlaşmaları imzalaması beklenen birkaç şirket arasında yer alıyor.

• Chevron, ENI ve KEO Capital’ın da anlaşmalar imzalaması bekleniyor. Bu anlaşmaların çoğu, Trump yönetiminin Maduro’yu alıkoyup ülkenin petrol endüstrisi için kapsamlı bir yeniden yapılanma planı açıklamasından kısa süre sonra Venezuela milletvekillerinin ocak ayında kabul ettiği geniş kapsamlı petrol reformları kapsamında projelerin genişletilmesine odaklanıyor.

• Chevron 2 Eylül'de yaptığı açıklamada, Venezuela’nın devlet petrol şirketi PDVSA ile ortak girişiminin bir parçası olarak beş yıl içinde 7 milyar dolardan fazla yatırım yapmayı ve ham petrol üretimini günde yaklaşık 600 bin varile çıkararak iki katından fazla artırmayı planladığını söyledi.

• Anlaşmalar, Trump yönetiminin geçen hafta açıkladığı yeni bir anlaşmadan ayrı. Bu yeni anlaşma kapsamında ABD, tartışmalı Venezuelalı iş insanı Alejandro Betancourt’un sahip olduğu Venezuela’nın en büyük ikinci işletmecisi North American Blue Energy Partners’ta yüzde 35 oranında mülkiyet payına sahip olacak.

• Anlaşma, NABEP’e 17 petrol sahası üzerinde 100 yıllık hak tanıyor. Bu sahaların toplam rezervi 65 milyar varil olarak belirtiliyor. Ayrıca ABD’ye, üretilen petrolün yüzde 20’sini üretim maliyeti üzerinden satın alma hakkı garanti ediliyor.

Ehrsam’ın Trump ile bağlantısı

2017 yılına kadar Coinbase’in başkanlığını yapan Ehrsam, daha sonra kripto yatırım şirketi Paradigm’i kurdu. Ehrsam, Trump’ın 2025’teki başkanlık yemin töreni fonuna kişisel olarak 1 milyon dolar bağışladı, Coinbase de 1 milyon dolar bağışta bulundu. ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu (SEC), Joe Biden yönetimi döneminde Coinbase’e karşı açılan hukuk davasını Şubat 2025’te düşürdü. Ehrsam ayrıca diğer teknoloji milyarderleriyle birlikte Trump’ın bilim ve teknoloji konseyinde danışman olarak görev yapıyor.

Venezuela ocak ayında hangi petrol reformlarını onayladı?

Değişiklikler, onlarca yıllık sıkı hükümet kontrolünün ardından petrol üreticilerine daha fazla özerklik sağlamak ve yabancı yatırımı teşvik etmek amacıyla tasarlandı. Reformlar, Maduro döneminde petrol şirketleri ile hükümet arasında imzalanan üretim paylaşımı anlaşmaları konusunda şeffaflığı artırmayı ve PDVSA’nın sahip olduğu varlıkların ve kontrol ettiği petrol sahalarının yeni işletmecilere ve yatırımcılara devredilmesinin önünü açmayı amaçlıyor.

Trump’ın açıkladığı Venezuela petrol anlaşması

Trump yönetiminin “tarihteki en büyük petrol anlaşması” olarak nitelendirdiği anlaşma kapsamında, Pentagon’un Stratejik Sermaye Ofisi Venezuela’nın petrol rezervlerinin yaklaşık beşte birinde pay sahibi olacak. Birden fazla habere göre NABEP’in devralacağı petrol sahalarının çoğu daha önce Çinli şirketlerin ve bir Rus firmasının kontrolündeydi.

Anlaşmanın bir parçası olarak NABEP ayrıca yeni petrol altyapısına 100 milyar dolar yatırım yapmayı kabul etti. ABD hükümeti, NABEP yönetim kuruluna atanacak herhangi bir üye üzerinde veto yetkisine sahip olacak. Ayrıca yönetim kurulu üyelerinin çoğunluğunun ABD vatandaşı olması gerektiği belirtildi. Anlaşmanın ABD’deki benzin fiyatlarını hemen düşürmesi veya Venezuela’nın zor durumdaki petrol sektörünü derhal yeniden canlandırması beklenmiyor. Ayrıca Rodriguez ve Trump’ın görevden ayrılmasının ardından gelecek yönetimlerin muhalefetiyle de karşılaşabilir.

Trump'ın açıklamaları risk iştahını destekledi

Altındaki toparlanmada ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'a yönelik son saldırılara ilişkin değerlendirmeleri etkili oldu. Trump, ABD'nin gerçekleştirdiği operasyonların uzun süreli bir askeri müdahaleye dönüşmesinin beklenmediği mesajını verdi.

Açıklamalar sonrasında petrol fiyatlarındaki yükselişin ivme kaybetmesi, enerji maliyetlerinin ABD enflasyonu üzerindeki olası etkilerine yönelik kaygıları da hafifletti.

Orta Doğu'daki çatışmaların genişlemesi ve enerji arzının kesintiye uğraması durumunda petrol fiyatlarının daha yüksek seviyelere çıkabileceği endişesi bir süredir piyasaların gündemindeydi. Enerji maliyetlerinde kalıcı bir yükseliş yaşanmasının ABD'de enflasyonu yeniden hızlandırabileceği ve bu durumun Fed'i daha sıkı bir para politikasına itebileceği değerlendiriliyordu.

Faiz getirisi sağlamayan altın, özellikle faiz oranları ve tahvil getirilerinin yükseldiği dönemlerde yatırımcılar açısından cazibesini kaybedebiliyor.

Dolardaki zayıflama değerli metallere yaradı

Altın, çarşamba günkü işlemlerde yüzde 1,6'ya varan yükseliş kaydetti. Japon yeninin güçlü değer kazanmasının ardından doların geri çekilmesi de altın başta olmak üzere değerli metalleri destekledi.

Yendeki sert hareket, Japonya'nın kurdaki aşırı oynaklığı sınırlamak amacıyla döviz piyasasına müdahale edebileceği beklentilerini yeniden gündeme taşıdı.

Fed'in faiz politikası yakından izleniyor

Altın piyasasında yatırımcıların odağındaki bir diğer başlık ise Fed'in önümüzdeki dönemde izleyeceği para politikası olmaya devam ediyor.

New York Fed Başkanı John Williams, gümrük vergilerinin enflasyon üzerindeki etkisinin hafiflemesiyle ABD'de fiyat artışlarının yavaşlamaya devam ettiğine işaret eden gelişmeler bulunduğunu söyledi. Williams ayrıca enerji fiyatlarındaki yükselişin diğer hizmet gruplarına belirgin biçimde yayılmadığını belirtti.

ABD iş gücü piyasasından gelen son veriler de Fed'in faiz politikasına ilişkin beklentileri etkiledi. ADP'nin verilerine göre özel sektör istihdamı ağustosta 38 bin kişi arttı. İstihdamdaki sınırlı artış, Fed'in agresif bir faiz artırımına gideceği yönündeki beklentilerin bir miktar zayıflamasına neden oldu.

Piyasalar şimdi yaklaşık iki hafta sonra gerçekleştirilecek Fed toplantısına odaklandı. Fed Başkanı Kevin Warsh'ın geçen hafta Jackson Hole toplantısında verdiği şahin mesajlar sonrasında faiz artırımına ilişkin beklentiler güçlenmişti. Ancak son ekonomik veriler, para politikasının seyrine ilişkin beklentilerin yeniden değerlendirilmesine yol açtı.

Gram altın 6 bin 880 liraya yaklaştı

Küresel piyasalardaki yükseliş yurt içi altın fiyatlarına da yansıdı. Gram altın yüzde 1,02 değer kazanarak 6 bin 880 liraya yaklaşırken, 22 ayar bileziğin gram satış fiyatı 6 bin 278 liraya çıktı.

Diğer altın türlerinde ise Cumhuriyet altını 44 bin 746 liradan, yarım altın 22 bin 449 liradan, çeyrek altın ise 11 bin 238 liradan işlem gördü.

Söz konusu çocukları olunca işler değişiyor

Sosyal medya, ekran süresi ve cihazların bağımlılık yaratıcı doğası konusunda şaşırtıcı bir grup daha endişeli. New York Times’a göre Silikon Vadisi’ndeki teknoloji yöneticilerinin büyük bir kısmı, kendi evleri söz konusu olduğunda bu konuda kaygılanıyorlar. Meta CEO'su Mark Zuckerberg bir keresinde, “Genel olarak çocuklarımın uzun süre televizyon ya da bilgisayar karşısında oturmasını istemiyorum” demişti. İnsanlarla etkileşim kurmanın iyi olduğunu ancak pasif biçimde içerik tüketmenin, “sadece bir videodan diğerine geçmenin, aynı olumlu faydalarla” ilişkilendirilmediğini dile getirmişti.

Zuckerberg’in ikinci çocuğu 2017’de doğduğunda, kendisi ve eşi Priscilla Chan, kızlarına yazdıkları açık mektupta “dışarı çıkıp oyun oynamaya zaman ayırmanın önemli olduğunu” yazmıştı. Çiçek koklamanın övüldüğü mektupta dijital hiçbir şeyden söz edilmemişti. Zuckerberg gibi teknoloji yöneticileri kendi ailelerinden sık sık söz etmez. Ancak söz ettiklerinde, teknolojiye karşı temkinli olduklarını genellikle açıkça ortaya koyarlar. Çocukları açısından teknoloji, toplumun geri kalanı için oynadığı rolün aynısını oynamıyor. Yöneticilerin açıklamaları genellikle hazırlıksız söylenmiş sözler ve belirli bir anın fotoğrafı niteliğinde. Örneğin Zuckerberg, çocuklarından yedi yıl önce söz etmişti ve o zamandan beri pek bir şey söylemedi. 

Haftada bir buçuk saat ekran süresi

Facebook’un ilk dış yatırımcısı ve uzun yıllar yönetim kurulu üyesi olan Peter Thiel, o zamanlar 3,5 ve 5 yaşlarında olan çocuklarının ekran başında geçirdiği süreyi “haftada bir buçuk saat” ile sınırladığını söyledi. Bunu 2024’te Aspen Ideas Festival’da dile getirdiğinde, izleyiciler şaşkınlıkla nefesini tuttu. O yaştaki pek çok çocuk, bu kadar ekran süresini bir günde, hatta bir sabah içinde bile yaşıyor. Ancak Thiel, kendisinin tipik bir Silikon Vadisi ebeveyni olduğunu söyledi. “Muhtemelen teknolojide kendi aileleri için buna oldukça benzer bir şey yapan çok insan vardır” dedi.

İngiliz araştırmacılar, teknoloji ve küçük çocuklar konusunda yeni uyarılar yayımladı. Üniversitelerden akademisyenlerin oluşturduğu disiplinlerarası bir grup olan Action on Digital Device Immersive Conditions Team, mayıs ayında yayımladığı raporda, “Bebeklerin dijital ekranlara maruz kalmasının faydası yok denecek kadar azken kullanımın fiziksel, bilişsel, sosyal ve duygusal gelişim üzerindeki potansiyel riskleri oldukça büyük” dedi. San Francisco’daki Upper Haight mahallesine 20 yıl önce programcıların akın ettiğini hatırlayan sanatçı ve kitapçı Mara Fath, teknoloji çalışanlarının bunu en başından beri anlamış gibi göründüğünü söyledi.

Fath, “Komşularımızın hepsi Facebook, Google ve Apple gibi şirketlerde çalışıyordu. Hiçbiri çocuklarının herhangi bir ekranla etkileşime girmesine izin vermezdi. Hepsi bunların ne kadar bağımlılık yapıcı olduğunu ve kendi çocuklarını nasıl koruyacaklarını biliyordu” ifadelerini kullandı. 

“Silah tüccarları çocuklarına mayın vermez”

Teknoloji liderlerinin uyarıları ve çekinceleri yıllar içinde giderek arttı. Microsoft’un kurucu ortağı Bill Gates, “Çocuklarımıza 14 yaşına gelene kadar cep telefonu vermedik” dedi. Sundar Pichai’nin oğlu 11 yaşındayken Google’ın üst yöneticisi, oğlunun “hala bir telefonu olmadığını” belirtmiş ve “televizyonumuza erişmek de kolay değil” diye eklemişti. Apple’ın Tim Cook’u ise yeğeninin bir sosyal ağa girmesine izin vermeyeceğini söylemişti. Artık bu durum kültürel bir klişeye dönüşmüş durumda. Jonathan Glatzer’ın yeni AMC dizisi The Audacity’de, Silikon Vadisi’ndeki bir partide bir kız, bir çocuğun akıllı telefonu olmasına şaşırıyor ve “Silah tüccarları çocuklarına mayın vermez” yanıtını veriyor.

Snap’in CEO’su Evan Spiegel, yüksek teknoloji alanında faaliyet gösteren bir şirketi yönetmedeki başarısında, düşük teknolojili bir ev ortamının payı olduğunu söylüyor. 1990’larda büyüyen Spiegel’ın televizyon izlemesine, “neredeyse ergenlik çağına gelene kadar” izin verilmemiş. Sonunda bunun iyi bir şey olduğunu fark etmiş. “Vaktimin büyük bir bölümünü bir şeyler yaparak ve okuyarak geçirdim” diyor. Spiegel bu geleneği sürdürmek istemiş. 2018’de verdiği bir röportajda, 7 yaşındaki çocuğunun haftada yalnızca 90 dakika ekran başında kalmasına izin verdiğini söylemişti. Şimdi eşi Miranda Kerr ile dört çocuğu var.

Spiegel nisan ayında katıldığı bir podcast’te, “2 yaşındaki için neredeyse sıfır ekran süresi. Aslında onunla sadece kitap okumak, oynamak, dışarıda keşfe çıkmak ve bunun gibi şeyler istiyoruz” dedi. 6 ve 7 yaşındaki çocukları için ise, “Nadiren film izliyor ama bunun dışında onlara telefon ya da buna benzer bir şey vermiyoruz” diye ekledi. Ancak 15 yaşındaki çocuğu “teknoloji konusunda tamamen işin içinde.”

2006’da YouTube’u Google’a satan şirketin kurucularından Steve Chen, geçen yıl Stanford’daki öğrencilere yaptığı konuşmada, çocuklarının sonunda 15 dakikadan uzun herhangi bir şeyi izleyemez hale gelmesinden endişe duyduğunu söyledi. Chen bir mesajında, “Modern dijital ortam, çocukları her şeyin 280 karakterlik bir tweet’e veya kısa biçimli bir video klibine indirgenmesini beklemeye alıştırıyor” dedi. Amacı, çocuklarının “işleri yavaş ve zor yoldan nasıl yapacaklarını bilmelerini” sağlamaktı. Silikon Vadisi’nin en yeni ürünü olan yapay zekayla birlikte teknoloji, pasif bir yayın aracından ziyade insan etkileşiminin doğrudan ikamesi haline geliyor. Ebeveyn ile çocuk arasına girmiyor. Ebeveynin yerini alıyor.

Bu gelişmelerin tamamını önceden tahmin etmek mümkün değil. Asıl önemli olan ise şirketlerin değişen koşullara hazırlıklı olması ve dış gelişmelerle kendi faaliyetleri arasındaki bağlantıyı doğru okuyabilmesi.

Tedarik zincirleri küresel gelişmelere karşı hassas

Siyasi gelişmeler ve uluslararası krizler, şirketlerin operasyonlarını en hızlı şekilde tedarik zincirleri üzerinden etkileyebiliyor.

Savaşlar, gümrük vergileri, yaptırımlar, ticaret kısıtlamaları, işçi anlaşmazlıkları ve ülkelerin aldığı iç politika kararları; şirketlerin hammadde ve ürün tedarikinden lojistik süreçlerine kadar birçok alanı değiştirebiliyor.

Üstelik yalnızca uluslararası faaliyet gösteren şirketler risk altında değil. Ağırlıklı olarak yerel pazarda çalışan işletmeler de yabancı tedarikçilere, küresel teknolojilere veya ithal hammaddelere bağımlı olabiliyor.

Dünyanın başka bir bölgesinde yaşanan aksaklık, daha yüksek taşıma maliyetleri, uzayan teslimat süreleri, stok sorunları veya kritik malzemelerin bulunamaması şeklinde şirketlerin bilançosuna yansıyabiliyor.

Siyasi ve ekonomik koşullardaki değişimler, şirketlerin nerede faaliyet göstereceğine ilişkin kararları da etkileyebiliyor. Vergi politikaları, iş gücüne erişim, düzenlemeler, altyapı ve siyasi istikrar gibi unsurlar değiştiğinde şirketler üretim tesislerinin, dağıtım merkezlerinin hatta merkez ofislerinin yerini yeniden değerlendirmek zorunda kalabiliyor.

Bu nedenle tedarik zincirlerinde dayanıklılık yalnızca alternatif tedarikçilerin belirlenmesinden ibaret değil. Şirketlerin hangi bölgelerde yoğunlaştığını, hangi tedarikçilerin kolayca değiştirilemeyeceğini ve büyük bir kriz sırasında hangi operasyonların daha fazla risk altında olduğunu bilmesi gerekiyor.

Senaryo planlaması da bu noktada önem kazanıyor. Yöneticilerin yalnızca bir kriz yaşanıp yaşanmayacağını öngörmeye çalışmak yerine, kritik bir tedarikçinin devre dışı kalması, maliyetlerin ciddi şekilde yükselmesi veya önemli bir pazara erişimin zorlaşması halinde nasıl hareket edeceklerini önceden belirlemeleri gerekiyor.

Siyasi ve sosyal değişimler sektörleri dönüştürüyor

Siyasi öncelikler çoğu zaman daha geniş ekonomik, teknolojik ve toplumsal dönüşümlerin bir yansıması olarak ortaya çıkıyor. Bu değişimler bazı iş modellerinin önemini azaltırken, yeni ürün ve hizmetlere yönelik talebi artırabiliyor.

Çevre politikaları bunun en belirgin örneklerinden biri. Plastik poşetlerin yaygın kullanımına ilişkin yaklaşımın zaman içinde değişmesi, hükümetleri, tüketicileri ve şirketleri atıkların azaltılması ve sürdürülebilirlik konusunda daha fazla adım atmaya yöneltti. Bunun sonucunda yeniden kullanılabilir, geri dönüştürülebilir ve biyolojik olarak parçalanabilir ürünler daha geniş bir kullanım alanı buldu.

Benzer dönüşümler bugün pek çok sektörde yaşanıyor.

Yapay zeka, iş gücü stratejilerinden profesyonel hizmetlere kadar birçok alanı yeniden şekillendiriyor. Enerji politikaları ulaşım ve imalat sektörlerini etkilerken, veri gizliliğine ilişkin endişeler dijital reklamcılık ve veri toplama yöntemlerini değiştiriyor. Konut politikaları gayrimenkul geliştirme ve göç hareketleri üzerinde etkili olabilirken, ticaret politikalarındaki değişiklikler fiyatlandırma ve tedarik kararlarını doğrudan etkileyebiliyor.

Bu gelişmeler şirketler üzerinde hem enflasyonist hem de deflasyonist baskılar oluşturabiliyor. Yeni düzenlemeler, arz sıkıntıları ve kaynak kısıtlamaları maliyetleri artırabilirken, teknolojik gelişmeler, artan rekabet ve tüketici talebindeki değişimler maliyetlerin düşmesine katkı sağlayabiliyor.

Bu nedenle yöneticilerin yalnızca yeni bir düzenleme yürürlüğe girdiğinde nasıl tepki vereceklerine odaklanmaları yeterli değil. Düzenlemelerin, teknolojinin, yatırımların ve toplumsal beklentilerin hangi yönde ilerlediğini de takip etmeleri gerekiyor.

Bu sinyalleri erken yakalayan şirketler, piyasa koşulları kendilerini değişime zorlamadan önce ürünlerini, operasyonlarını ve iş modellerini yeniden şekillendirme fırsatı bulabiliyor.

Değişen dünya tüketici tercihlerini de etkiliyor

Tüketici davranışları yalnızca gelir düzeyi veya fiyatlar tarafından belirlenmiyor. Siyasi tartışmalar, toplumsal hareketler, çevresel kaygılar, teknolojik gelişmeler ve etik değerlere ilişkin değişen yaklaşımlar da tüketici tercihleri üzerinde etkili olabiliyor.

Kürk sektöründeki dönüşüm bunun dikkat çekici örneklerinden biri.

Gerçek kürk, uzun yıllar boyunca birçok pazarda lüksün sembollerinden biri olarak kabul edildi. Ancak hayvan refahı, sürdürülebilirlik ve sosyal sorumluluk konusundaki yaklaşımların değişmesi, suni kürke yönelik talebin ve kabulün artmasına katkı sağladı.

Buradaki değişim yalnızca yeni bir ürünün ortaya çıkmasıyla sınırlı kalmadı. Tüketicilerin mevcut ürüne yüklediği kültürel anlam da zaman içinde değişti.

Benzer dönüşümler teknoloji, eğlence, moda, gıda ve ulaşım gibi sektörlerde de görülebiliyor. Hatta markaların müşterileriyle iletişim kurarken kullandığı dil bile toplumsal ve kültürel değişimlerden etkilenebiliyor.

Bu durum şirketlerin her siyasi veya toplumsal gelişmeye kamuoyu önünde tepki vermesi gerektiği anlamına gelmiyor. Şirketle doğrudan bağlantısı bulunmayan konularda alınan pozisyonlar, gereksiz bir itibar riski de yaratabilir.

Ancak şirketlerin müşterilerinin içinde bulunduğu sosyal ve ekonomik çevreyi anlaması gerekiyor. Tüketici beklentilerindeki değişimleri erken fark eden işletmeler, talep düşüşüyle karşılaşmadan önce ürünlerini, müşteri deneyimini ve iletişim stratejilerini buna göre değiştirebilir.

Değişim yeni iş fırsatları da yaratıyor

Siyasi ve ekonomik belirsizlikler genellikle risk perspektifinden değerlendiriliyor. Ancak değişim dönemleri, şirketler için yeni fırsatların da ortaya çıkmasını sağlayabiliyor.

Düzenlemelerin değişmesi, yeni uyum araçlarına, danışmanlık hizmetlerine veya teknolojilere yönelik talep yaratabiliyor. Tedarik zincirlerinin yeniden şekillenmesi, yeni tedarikçiler ve lojistik şirketleri için fırsatlar oluşturabiliyor.

Hükümetlerin altyapıya veya yeni sektörlere yönelik yatırımları da daha önce bulunmayan pazarların ortaya çıkmasına yol açabiliyor. Tüketici beklentilerindeki değişimler ise yeni ürünler ve iş modelleri için alan yaratıyor.

Şirketlerin bu nedenle ortaya çıkan gelişmeleri iki yönlü değerlendirmesi gerekiyor: Hangi alanlar risk altında ve hangi alanlarda yeni bir talep ortaya çıkıyor?

Politika, teknoloji, yatırım ve tüketici davranışlarındaki değişimleri yakından izleyen şirketler, rakiplerinden önce yeni fırsatları fark edebilir.

Belirsizliğe hazırlıklı olmak rekabet avantajı sağlayabilir

Yönetim ekiplerinin düzenli olarak bazı temel sorulara yanıt araması gerekiyor: Şirket dış gelişmelerden en fazla hangi alanlarda etkileniyor? Mevcut stratejinin hangi varsayımları ekonomik ve siyasi koşulların değişmemesine bağlı? Hangi teknolojik, düzenleyici veya kültürel gelişmeler tüketici talebini önemli ölçüde değiştirebilir? Ve ortaya çıkan değişim, şirketin büyümesi veya kendisini yeniden konumlandırması için hangi fırsatları yaratabilir?

Buradaki amaç korkuyla hareket ederek karar almak değil. Şirketlerin koşullar değiştiğinde hızlı ve kontrollü şekilde hareket edebilmesini sağlayacak esnekliği oluşturmak.

Tedarikçi ağını çeşitlendiren, piyasa gelişmelerini yakından takip eden, kriz senaryolarına hazırlıklı olan ve ekonomik koşullardaki değişimleri doğru analiz edebilen şirketler, belirsizlik karşısında daha güçlü bir konum elde ediyor.

Sonuç olarak belirsizlik, iş dünyası için olağan dışı bir durum değil. Bu nedenle belirsizliğin iş stratejisinin bir parçası olarak ele alınması gerekiyor.

Uyarlanabilir şirketleri diğerlerinden ayıran temel özellik ise değişimin sinyallerini erken fark edebilmek, bu gelişmelerin operasyonlar üzerindeki etkisini anlayabilmek ve mevcut stratejiyi ne zaman koruyup ne zaman değiştirmek gerektiğine doğru karar verebilmek.

Ekonomi, siyaset, teknoloji ve kültür birbirine giderek daha fazla bağlanırken, bu alanlar arasındaki ilişkileri doğru okuyabilmek şirketlerin sahip olabileceği en önemli rekabet avantajlarından biri haline geliyor.

ABD yatırımlarda açık ara önde

Küresel veri merkezi yatırımlarının en büyük bölümünün ABD'de gerçekleşmesi bekleniyor. PwC'nin projeksiyonlarına göre ABD, 15,1 trilyon dolarlık harcamayla toplam yatırımın yaklaşık yarısını tek başına üstlenecek.

Asya-Pasifik bölgesinin 8,2 trilyon dolarlık yatırımla ikinci sırada yer alması öngörülürken, Avrupa için 5,6 trilyon dolar, Orta Doğu için 1,1 trilyon dolar ve Afrika için 255 milyar dolar sermaye harcaması tahmin ediliyor.

Raporda, özellikle Çin ve Hindistan'ın geniş nüfusları ve hızla büyüyen dijital ekonomileri nedeniyle yapay zeka kaynaklı veri merkezi talebinde önemli bir paya sahip olacağı belirtildi.

Donanım yenilemeleri yatırımı sürekli canlı tutacak

Veri merkezlerine yönelik harcamaların yalnızca yeni tesislerin inşasından kaynaklanmayacağına dikkat çekilen raporda, donanım yenilemelerinin uzun vadeli yatırım ihtiyacının önemli bir bölümünü oluşturacağı ifade edildi.

Grafik işlem birimleri, sunucular, depolama çözümleri ve ağ ekipmanlarının belirli aralıklarla yenilenmesi gerekiyor. Bu nedenle veri merkezi yatırımlarının önümüzdeki yıllarda da yüksek seviyelerde kalması bekleniyor.

PwC'nin tahminlerine göre küresel veri merkezi harcamaları 2026'da yaklaşık 800 milyar dolardan 2030'da 1,1 trilyon dolara, 2050'de ise 1,8 trilyon dolara yükselecek.

Raporda, yapay zeka altyapısına yönelik yatırım döngüsünün dört ila altı yılda bir yeni bir donanım yenileme sürecine girdiği ve bu eğilimin yakın zamanda sona ereceğine ilişkin bir işaret bulunmadığı belirtildi.

Enerji yatırımların yönünü belirleyecek

PwC'nin çalışmasında veri merkezi yatırımlarının geleceği açısından enerji arzı kritik bir unsur olarak öne çıktı. Şirket, veri merkezi sermaye harcamalarına ilişkin modellemeyi Oxford Economics'e yaptırırken, araştırma küresel ekonomik faaliyetlerin ve dijital altyapı yatırımlarının önemli bölümünü temsil eden 46 ülke ve beş bölgeyi kapsadı.

Rapora göre hangi ülkelerin daha fazla yatırım çekebileceği yalnızca yapay zeka talebine bağlı olmayacak. Elektriğe erişim, veri egemenliği düzenlemeleri ve yarı iletken tedariki de yatırım kararlarında belirleyici olacak.

Özellikle güvenilir ve uygun maliyetli elektrik tedarikinin sağlanması, veri merkezlerinin kurulacağı bölgeler açısından en büyük sınavlardan biri olacak. PwC, aynı zamanda elektriğin giderek daha düşük karbonlu kaynaklardan sağlanmasının da önem kazanacağını vurguladı.

Çip tedarikindeki sorunlar yatırımı azaltabilir

Yapay zeka altyapısının temel bileşenlerinden olan yarı iletkenlerde yaşanabilecek tedarik sorunları da küresel yatırımlar açısından risk oluşturuyor.

Araştırmacılar, yarı iletken tedarik zincirlerinde meydana gelebilecek aksaklıkların dünya genelindeki veri merkezi yatırımlarını yaklaşık yüzde 20 azaltabileceğini hesaplıyor.

Buna karşılık ülkelerin veri üzerindeki egemenliklerini güçlendirmeye yönelik politikalarının toplam küresel yatırımı düşürmekten ziyade yatırımların ülkeler ve bölgeler arasında yeniden dağılmasına yol açabileceği değerlendiriliyor.

Araştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri, sertifikalı ikinci el lüks ürünlere yönelik artan ilgi oldu. Katılımcıların yüzde 62’si markaların sunduğu sertifikalı ikinci el ürünleri satın almaya olumlu yaklaşıyor. Bu oran, geçen yıla kıyasla 8 puanlık yükselişe işaret ediyor.

İkinci el ürünlerin markaların prestij ve ayrıcalığını zedeleyeceğini düşünenlerin oranı ise yalnızca yüzde 24 seviyesinde kaldı. Ayrıca katılımcıların yüzde 46’sı sertifikalı ikinci el seçeneklerinin lüks ürün satın alma olasılıklarını artırdığını belirtti. Z kuşağında bu oran yüzde 53’e çıkıyor.

Özel deneyimler sadakati güçlendiriyor

Lüks tüketicilerin markalarla ilişkisini yalnızca ürün satın alma süreci belirlemiyor. Ücretsiz deneyimler ve özel etkinlikler de marka bağlılığında önemli bir rol oynuyor.

Katılımcıların yüzde 75’i, ücretsiz deneyimler sunan bir markadan yeniden alışveriş yapma ihtimalinin daha yüksek olduğunu ifade etti. Özel etkinliklere katılabilmek için ödeme yapmaya hazır olduğunu belirtenlerin oranı ise yüzde 73 oldu.

Buna karşın tüketicilerin yüzde 30’u son bir yıl içinde herhangi bir ücretsiz deneyime veya özel etkinlik davetine dahil edilmediğini söyledi.

Üyelik sistemleri lüks segmentte güç kazanıyor

Lüks markaların müşterileriyle daha uzun vadeli ilişkiler kurmak için kullandığı üyelik modelleri de araştırmada öne çıkan başlıklardan biri oldu.

Katılımcıların yüzde 63’ü lüks ürün ve hizmetlerde üyelik sistemlerini değerlendirebileceğini belirtti. Tüketicilerin bu modellerden beklentileri arasında özel erişim imkanları, kişiye özel ürün önerileri ve VIP deneyimler bulunuyor.

Yapay zekaya yüksek ilgi, insan temasına güçlü talep

Yapay zeka da lüks alışveriş deneyiminin önemli bileşenlerinden biri haline geliyor. Araştırmaya katılanların yüzde 94’ü, yapay zekanın alışveriş deneyimini daha iyi hale getirebileceğini düşünüyor.

Yapay zekanın kullanımında yüzde 56 ile çevrim içi aramaların geliştirilmesi ilk sırada yer alırken, bunu yüzde 50 ile kişiselleştirilmiş ürün önerileri izliyor. Mağazalarda akıllı ayna gibi teknolojilerin kullanılmasına ilgi gösterenlerin oranı ise yüzde 47 olarak ölçüldü.

Ancak tüketiciler teknolojinin insan temasının önüne geçmesini istemiyor. Katılımcıların yüzde 72’si, dijital uygulamaların alışveriş sürecindeki insan etkileşimini azaltmasından endişe duyduğunu belirtti.

Fiziksel mağazalar önemini koruyor

Dijital kanalların yaygınlaşmasına rağmen fiziksel mağazalar lüks tüketimdeki ağırlığını koruyor. Katılımcıların yüzde 71’i son alışverişini markanın fiziksel mağazasından yaptığını söyledi.

Mağazadan alışveriş yapanların yüzde 67’si deneyimden son derece memnun olduğunu ifade etti. Tüketicilerin mağaza deneyiminde en fazla önem verdiği unsurlar arasında kişisel ilgi ve hizmet, çalışanlarla kurulan insan etkileşimi ve stil danışmanlığı öne çıktı.

Kalite ve marka mirası belirleyici

Lüks ürün satın alma kararlarında temel kriterler ise büyük ölçüde değişmedi. Katılımcıların yüzde 65’i malzeme kalitesini, yüzde 52’si ise markanın geçmişini en önemli unsurlar arasında gösterdi.

Marka mirasına verilen önem kuşaklar arasında da farklılık gösteriyor. Bu kriteri önemseyenlerin oranı Z kuşağında yüzde 46 olurken, 1946-1964 yılları arasında doğan bebek patlaması kuşağında yüzde 67’ye yükseliyor.

Araştırmanın sonuçları, lüks tüketimde teknolojinin ve alternatif satın alma modellerinin giderek daha fazla yer edindiğini, ancak tüketicilerin kişisel temas ve fiziksel deneyimden vazgeçmediğini ortaya koyuyor. Yeni dönemde lüks markalar için teknoloji ile insan etkileşimini aynı deneyimde buluşturmak, müşteri bağlılığının temel unsurlarından biri haline geliyor.

Yeni CEO'ya ayrıca tek seferlik 2,5 milyon dolarlık kısıtlı hisse birimi (RSU) tahsis edilecek. Yıllık hisse ödülünün yüzde 25'i belirli bir takvim doğrultusunda Ternus'un hak edişine geçecek.

Kalan yüzde 75'lik bölümün hak edilmesi ise Apple'ın S&P 500'de yer alan şirketlere kıyasla gösterdiği performansa bağlanacak. Bu nedenle Ternus'un hisse bazlı kazancının değeri, hem Apple'ın piyasa performansından hem de belirlenen hak ediş koşullarından etkilenecek.

Cook yönetim kurulunda devam edecek

CEO'luk görevini bırakan Tim Cook ise Apple'daki yeni pozisyonunda yüksek tutarlı bir ücret paketinden yararlanmaya devam edecek. İcra kurulu başkanı olarak görev yapacak Cook'a yıllık 2 milyon dolar maaş ve 45 milyon dolar değerinde hisse ödülü verilecek.

Cook'un hisse ödülünün yüzde 50'si zaman içinde hak edilecek. Diğer yarısının hak edilmesi ise Apple'ın belirlenen performans kriterlerini karşılamasına bağlı olacak.

Ternus kritik dönemde görevi devraldı

John Ternus, Apple'ın teknoloji sektöründe önemli bir dönüşüm yaşandığı dönemde CEO'luk görevini üstlendi. Akıllı telefon pazarındaki yoğun rekabetin yanı sıra yapay zeka alanındaki hızlı gelişmeler, şirketin önündeki temel başlıklar arasında bulunuyor.

Ternus'un gündeminde Apple'ın hizmetler alanındaki büyümesini sürdürmek de olacak. Apple TV ve Apple Music başta olmak üzere dijital hizmetler, şirketin teknoloji donanımının yanı sıra büyütmeye çalıştığı önemli gelir kaynakları arasında yer alıyor.

Tabii bu tutar reklam gelirlerini, web üzerinden alınan abonelikleri ve uygulamalar aracılığıyla yapılan fiziksel ürün satışlarını kapsamıyor. Aynı yıl oyun dışı uygulamalar mağaza içi gelirde ilk kez mobil oyunların önüne geçti: Oyun dışı gelir yüzde 21 büyürken oyunlardaki artış yüzde 1,3’te kaldı. Bu kaymanın büyük kısmı üretken yapay zekadan geliyor. 2025’te yapay zeka uygulamalarının indirilme sayısı iki katına çıkarak 3,8 milyara ulaştı, bu uygulamalardaki tüketici harcaması yaklaşık üç kat artarak 5 milyar doları geçti, kullanıcıların bu uygulamalarda geçirdiği süre ise 48 milyar saate ulaştı. 

Türkiye bu ekonomide yalnızca uygulama tüketen büyük bir pazar olarak yer almıyor. Forbes Türkiye’nin şirket görüşmeleri, sektör kaynaklarından derlediği gelir bantları ve kamuya açık veriler üzerinden yaptığı tahmine göre Türkiye çıkışlı oyun dışı mobil uygulama şirketlerinin dünya genelinde ürettiği yıllık ciro yaklaşık 2 milyar dolara ulaşıyor. Toplamın yaklaşık yüzde 60’ını oyuncusu HubX, Codeway, Teknasyon ve VLM gibi şirketler oluşturuyor. Bu grubun en büyük oyuncularından Codeway, 2024’ün yalnızca ilk altı ayında üç uygulamasıyla 57 milyon dolar mağaza geliri elde etti.

2020’de kurulan şirket, bugün 60’tan fazla ürünle 500 milyonu aşkın kullanıcıya ulaşırken İstanbul ve Barselona’daki ekiplerinde 400’ün üzerinde kişiyi istihdam ediyor. Şirketlerin gelirinin önemli bölümü Türkiye’deki kullanıcılardan gelmiyor. Ürünler Türkiye’de geliştiriliyor, asıl müşteriler ABD, İngiltere, Kanada ve Avrupa’da bulunuyor. Türkiye’de ödenen maaşlar, ofis giderleri ve yazılım maliyetleri dolar ve euro üzerinden kazanılan abonelik gelirine dönüşüyor. Mobil uygulamalar bu yönüyle ülkenin yeni dijital ihracat kanallarından biri. Farkı yaratan ise kazancın ölçeği. Geleneksel ihracatta üretimi artırmak daha fazla makine, ham madde, depo ve lojistik kapasitesi gerektirirken aynı yazılım sınırlı ek maliyetle milyonlarca kullanıcıya satılabiliyor ve abonelik modeli tek seferlik satışı her ay yenilenen bir gelir akışına çeviriyor.

Türkiye bu yarışa sıfırdan başlamadı. Uzun süredir uygulama indirme hacminde dünyanın önde gelen pazarları arasında. Daha önemlisi, mobil oyun sektöründe oluşan bilgi ve insan kaynağı bugün oyun dışı uygulamalara taşınıyor. Peak Games ve Dream Games çevresinde yetişen ürün yöneticileri, yazılımcılar, veri analistleri ve performans pazarlaması ekipleri, kullanıcı edinme maliyetini, ödeme davranışını ve yaşam boyu değeri birlikte okumayı öğrendi. Şimdi aynı disiplin yapay zeka asistanlarında, fotoğraf ve video araçlarında, eğitim, çeviri, müzik ve üretkenlik uygulamalarında kullanılıyor.

Bu dönüşümün ulaştığı ölçeği, bugün sahada olan şirketler gösteriyor. AppNation’ın uygulamaları 90 milyon kez indirildi, aktif abone sayısı yarım milyona yaklaştı ve gelirinin yaklaşık yüzde 99’u yurt dışından geliyor. Şirket, 2024 için 35 milyon dolar gelir açıklamıştı. Feraset’in yapay zeka destekli tasarım, video ve müzik uygulamaları 45 milyon indirmeye ulaşırken şirketin geliri 10 milyon dolar eşiğini aştı. SevenApps’in 50’den fazla uygulamadan oluşan portföyü 20 milyon indirmeyi aştı, şirket önümüzdeki 12 ay için 20 milyon dolarlık ciro hedefi açıkladı. Web tabanlı doğup iOS ve Android’e açılan Stockimg AI’da ödeme yapan kullanıcıların yaklaşık yüzde 80’i ABD’den geliyor. Bu şirketlerin ürünleri ve iş modelleri farklı ama ortak kasları aynı. Dünyadaki talebi erkenden görmek, ürünü hızla pazara çıkarmak, fiyatı ve ödeme duvarını test etmek, reklam harcamasını veriye göre yönetmek ve sonuç vermeyen denemeyi zamanında durdurmak.

Üretken yapay zeka bu şirketlerin hem ürünlerini hem de üretim biçimlerini değiştirdi. OpenAI, Google, Anthropic ve xAI gibi şirketler temel modelleri geliştirirken onların üzerinde ikinci bir ekonomik katman oluştu. Türkiye’den çıkan şirketler bu modelleri belirli bir ihtiyaca göre paketliyor, mobil arayüz, abonelik, fiyatlandırma ve dağıtım sistemi ekleyerek son kullanıcıya ulaştırıyor. E2vc Genel Ortağı Enis Hulli, uygulama şirketlerini oyun sektöründekine benzer bir spektrumda okuyor. Bir uçta kısa fırsat pencerelerini hızla gelire çeviren, kullanıcı bağlılığı düşük ürünler var. Ortada aynı anda çok sayıda uygulamayı yöneterek riski dağıtan portföy şirketleri bulunuyor. En yüksek değer ise Duolingo ya da oyun tarafındaki Royal Match gibi tek bir kategoride yıllarca kullanılan, güçlü kullanıcı bağlılığı yaratan ürünlerde birikiyor.

Mobil uygulama ihracatının Türkiye için taşıdığı fırsat işte tam da burada. Kazanılan döviz yeni ürünlere ve insan kaynağına yatırılabiliyor. Rekabet sert, fırsat pencereleri kısa, reklam bütçesini kaybetme riski yüksek ama doğru ürünü bulan, kullanıcıyı elinde tutan ve dağıtım sistemini kuran ekip için ödül de bir o kadar büyük. Birkaç düzine kişilik bir ekip, yılda on milyonlarca dolar gelir üreten küresel bir iş kurabiliyor. Türkiye’nin önündeki hedef daha fazla uygulama yayımlamanın ötesinde. Asıl mesele, dünyada ödeme yapacak kullanıcıyı bulan, onu yıllarca elinde tutan ve kazandığı dövizi yeni ürünlere yatıran şirketlerin sayısını artırmak. Yaklaşık 2 milyar dolarlık yıllık gelir ölçeğine ulaşan oyun dışı uygulama ekosistemi, Türkiye’nin fabrikasız, konteynersiz ve sınır tanımayan yeni ihracat kanallarından biri.

Türkiye’de yapay zeka uygulamaları

Türkiye’de yapay zeka uygulamalarının indirme sayısı 2022’den 2025’e yaklaşık 4 milyondan 82,9 milyona çıkarken uygulama içi gelir de 50,2 milyon dolara yükseldi.

App Takımı

Feraset yapay zeka uygulama portföyünü üç ayda yedi uygulamaya çıkardı / Haber Detay - Tıkla Oku
SevenApps 20 milyon dolarlık ciroya ulaşmak için mobil uygulama portföyünü büyütüyor / Haber Detay - Tıkla Oku
Stockimg AI’ın hedefi yeni ürünü Comera ile bir yılda 5 milyon dolarlık ciroya ulaşmak / Haber Detay - Tıkla Oku
MobileAction’ın yönettiği Apple reklam harcaması 2 milyar dolara ulaştı / Haber Detay - Tıkla Oku
AppNation küresel mobil uygulama pazarında sessizce büyüyor / Haber Detay - Tıkla Oku

Enerji piyasalarında ve deniz taşımacılığında aksamalara yol açan İran’la savaş konusunda memnuniyetsizliklerini dile getirdiler. Ayrıca Bessent’ın geçen ay Japonya’nın para birimi yenin değerini desteklemek amacıyla ABD’nin elindeki euroları satma yönündeki sürpriz kararını ve yönetimin Kanada ile giderek tırmanan söz düellosu ile gümrük tarifeleri savaşını gündeme getirdiler.

Çoğunlukla diplomatik bir üslupla dile getirilen bu anlaşmazlıklar, Avrupa’da ve başka yerlerde Trump’ın küresel ekonomiyi yönetme biçimine yönelik giderek artan hayal kırıklığını yansıtıyordu. Aynı zamanda müttefiklerin, Bessent’ın yönetimin “lazer gibi odaklandığını” söylediği ekonomik büyüme konusunda Trump’ın politikalarının önemli ölçüde engelleyici olduğuna dair düşüncesini de ortaya koyuyordu.

“Açıkça anlaşmazlık yaşanıyor”

Cornell Üniversitesi ekonomisti ve Uluslararası Para Fonu’nun Çin bölümünün eski başkanı Eswar Prasad, “ABD’nin zorlayıcı taktiklerine rağmen, G20’deki geleneksel ABD müttefikleri bile Trump yönetiminin öncelikleriyle açıkça ve kamuoyu önünde anlaşmazlık yaşıyor” dedi.

Farklılıkların bir bölümü felsefi nitelikte. Trump, hızla büyüyen yapay zeka sektörü de dahil olmak üzere işletmeler üzerindeki düzenleyici engelleri büyük ölçüde ortadan kaldırdı ve fosil yakıt üretimine ağırlık verdi. Avrupa liderleri ise yapay zeka ve diğer alanlardaki deregülasyon konusunda daha temkinli kalırken, rüzgar ve güneş enerjisi gibi yenilenebilir enerji kaynaklarına geçişe daha fazla bağlılık gösteriyor. Bunu yaparken de Amerika ve Çin’le rekabet edebilecek kendi teknoloji ekosistemlerini geliştirmeye çalışıyorlar.

Almanya Başbakan Yardımcısı Lars Klingbeil Asheville’de gazetecilere verdiği demeçte, “Açık farklılıklar var ve bunları bu şekilde ele alacağız” dedi. Amerika’nın, Kanada ile giderek tırmanan anlaşmazlığı da dahil olmak üzere gümrük tarifeleri konusundaki çatışmalarına işaret eden Klingbeil, bunların küresel ticarete duyulan güveni aşındırdığını ve “nihayetinde işin içindeki herkese zarar vereceğini” söyledi.

Bessent ve çalışma arkadaşları, pazartesi ve salı günleri düzenlenen toplantıyı yönetimin politikalarını sergilemek ve Amerikan şirketlerinin gücünü tanıtmak amacıyla planlamıştı. Görünüşe göre bir ilk olarak Bessent, bankacılık ve kripto para gibi sektörlerden Amerikalı üst düzey yöneticileri, toplantıya katılan yabancı yetkililerle birlikte oturumlara davet etti. Tüm bunlar, kamu ve özel sektör arasındaki iş birliğini geliştirme ve yatırımları artırma hedefiyle yapıldı. Toplantıya katılan yöneticilerden biri olan JPMorgan Chase Üst Yöneticisi Jamie Dimon, Bessent’ın girişimini öven bir açıklamada, “Amerika’nın gücünün temeli, dünyanın önde gelen ekonomisi olmayı sürdürmeye dayanıyor” dedi.

Rakiplerinden daha hızlı büyüyor

Amerikan ekonomisi, birçok rakibinden daha hızlı büyüyor. Uluslararası Para Fonu (IMF) ABD ekonomisinin bu yıl euro bölgesinin veya Kanada’nın iki katından daha hızlı büyümesini bekliyor. Bununla birlikte IMF, bu yaz yönetimin İran’daki savaşının ekonomik büyümeyi yavaşlattığına dikkat çekti. Alman ekonomistler, Trump’ın savaşı ve Avrupa’ya uyguladığı gümrük tarifelerinin, aksi takdirde Almanya’nın 2022’den bu yana kaydettiği en güçlü büyüme yılı olacak dönemi olumsuz etkilediğini söylüyor.

Avrupalı liderler, açık tartışmalardan birini Bessent’ın Japonya’nın para birimi yenin değerini yükseltmek amacıyla Amerika’nın elindeki euroları kullanma planı hakkında kendilerini önceden bilgilendirmemiş olmasından şikayet etmek için kullandı. Bessent, euro kullanarak Avrupa’nın para biriminin değerini aşağı çekerken doların değerini korumuş oldu.

En açık çatışma Amerika ile kuzey komşusu Kanada arasında yaşandı. Bessent, pazartesi günü zirveden CNBC’ye verdiği röportajda Kanada’yı küçümseyen bir tavırla, “Sizden 13 kat daha büyük biriyle karşılıklı misilleme içine girebileceğinizi düşünmüyorum” dedi. Kanada Maliye Bakanı François-Philippe Champagne ise salı günü Bessent ile yapacağı görüşme öncesinde meydan okuyan bir yanıt verdi. Champagne, Bessent’a “çalışanlarımızı, sektörlerimizi ve Kanada’yı savunacağımızı” söylemeyi planladığını belirtti.

Bessent'in değerlendirmesine göre, bölgede sürdürülen altyapı yatırımları Hürmüz Boğazı'nın enerji ticaretindeki rolünü önemli ölçüde azaltacak. ABD Hazine Bakanı, daha önce de normal şartlarda boğazdan geçen enerjinin yüzde 70'e kadarının alternatif boru hatları üzerinden taşınabileceğini tahmin etmişti.

28 Şubat'ta başlayan İran savaşı öncesinde dünya genelindeki enerji arzının yaklaşık yüzde 20'si Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştiriliyordu.

Çatışmaların yaklaşık altı ay sürmesiyle Brent petrolün varil fiyatı 120 dolara yaklaşırken, boğazın yeniden açılmasına yönelik diplomatik girişimler sonrasında fiyatlarda gerileme görüldü. Ancak bölgede yeniden artan gerilimle birlikte Brent petrol salı günü yaklaşık 94 dolardan işlem gördü.

BAE'den ihracat kapasitesini artıracak yatırım

İran saldırılarından etkilenen Körfez'deki petrol üreticileri, enerji akışını güvence altına almak amacıyla alternatif ihracat rotalarına yönelik milyarlarca dolarlık projeleri gündeme aldı.

Birleşik Arap Emirlikleri'nin Batı-Doğu ham petrol boru hattını genişletme çalışmasının 2027'de tamamlanması bekleniyor. Projenin tamamlanmasıyla petrolün Füceyre üzerinden ihraç edilmesine yönelik kapasitenin yaklaşık iki katına çıkarılması hedefleniyor.

Bunun yanı sıra Suudi Arabistan, Irak, Suriye ve Türkiye üzerinden geçmesi planlanan farklı boru hattı projeleri de Körfez'deki enerji ihracatının çeşitlendirilmesi kapsamında değerlendiriliyor.

Bessent, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı küresel enerji ticaretinde bir darboğaz olarak kullanmaya çalıştığını belirterek, boğazın stratejik öneminin ABD'den ziyade diğer ülkeler açısından daha yüksek olduğunu söyledi.

ABD'nin operasyonları radar sistemini hedef aldı

Bessent, ABD'nin pazartesi günü gerçekleştirdiği saldırıların İran'ın Hürmüz Boğazı boyunca yeniden oluşturmaya çalıştığı parçalı radar sistemini devre dışı bırakmayı amaçladığını açıkladı.

ABD'nin aynı gün bölgeden 17 milyon varil petrol çıkardığını ileri süren Bessent, küresel enerji piyasalarının bölgedeki gelişmelere karşı daha dayanıklı hale getirilmesi gerektiğini vurguladı.

İran bağlantılı bankalara yeni yaptırım hazırlığı

ABD Hazine Bakanı, Washington'ın İran ekonomisini uluslararası finans sisteminden izole etmeye yönelik baskı politikasını da sürdüreceğini belirtti.

Bessent, bu hafta İran'la bağlantılı bir bankaya yönelik yeni yaptırım açıklanmasının beklendiğini, gelecek hafta ise başka bir bankanın da yaptırım listesine alınabileceğini söyledi.

ABD Hazine Bakanlığı, geçen hafta İran'la ticari ilişkilerini sürdüren ülke ve şirketlere yönelik ikincil yaptırımların kapsamını genişletmişti. Washington, yaptırımlara rağmen İran'la faaliyetlerini sürdüren aktörlerin dolar merkezli finansal sistemden dışlanabileceği uyarısında bulunmuştu.

Bessent, Avrupa Birliği, Avrupa Merkez Bankası, İngiltere ve Birleşik Arap Emirlikleri başta olmak üzere ABD'nin müttefiklerinden bu politikaya güçlü destek beklediklerini ifade etti.

Washington'ın hedefi anlaşmaya zorlamak

Bessent, ABD'nin İran politikasındaki temel hedeflerden birinin Tahran yönetimini yeniden müzakere masasına oturmaya zorlamak olduğunu söyledi.

İran'la daha önce oluşturulan müzakere çerçevesinin süresinin dolduğunu belirten Bessent, sürecin İran'ın anlaşma yapmaya hazır olmaması nedeniyle sonuç vermediğini savundu.

ABD Hazine Bakanı, Washington'ın İran'ın nükleer silah geliştirmesini ve yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyuma erişmesini engellemeyi hedeflediğini belirtti. Bessent ayrıca İran'ın bölgedeki vekil güçleri üzerinden faaliyet yürütme ve Körfez ülkelerini tehdit etme kapasitesinin de sınırlandırılacağını kaydetti.

Konuya aşina kişiler, henüz nihai bir anlaşmaya varılmadığını ve zamanlamanın ya da ayrıntıların hala değişebileceğini belirtti. Hugging Face’i satın almak, CEO Jensen Huang’ın yapay zekanın kullanım alanlarını genişletme ve müşteri listesini büyütme çabalarındaki şimdiye kadarki en büyük hamlesi olacak. Anlaşma, Nvidia’ya geliştiricilerin yapay zeka modellerini sergilediği ve paylaştığı en önemli platformlardan biri üzerinde kontrol sağlayacak.

Huang, yapay zekanın birkaç büyük şirketin hakimiyetine girmesini önlemek amacıyla, sözde açık kaynak modellerinin geliştirilmesini destekleme konusunda kararlı. Nvidia, Alphabet’in Google’ı, Amazon, Intel ve Salesforce gibi şirketlerle birlikte Hugging Face’in halihazırda yatırımcıları arasında yer alıyor.

OpenAI’ın modeli saldırmıştı

2016 yılında kurulan Hugging Face, başkaları tarafından özgürce kullanılabilen yapay zeka modellerinin paylaşılması için bir platform işletiyor. Girişim, üç yıl önceki bir yatırım turunda 4,5 milyar dolar değerlemeye ulaşmıştı. Yapay zeka yazılımları geliştiren ve bunları diğer şirketler için barındıran Hugging Face, OpenAI tarafından test edilen bir modelin platformu istemeden hacklediği bir siber güvenlik olayının merkezinde yer almıştı. Söz konusu ihlal, son teknoloji yapay zeka sistemlerinin güvenliği konusunda endişelere yol açtı. OpenAI, Hugging Face’in sistemlerine yönelik saldırıyı önlemek için daha erken müdahale edebileceğini açıkladı.

Nvidia’nın milyar dolarlık anlaşmaları

Nvidia, geçen yıl içinde aralarında çeşitli anlaşmaların da bulunduğu bir dizi işlem gerçekleştirdi. Bunlar arasında, ağustos ayında yapay zeka girişimi Poolside ile yapılan 6 milyar dolarlık lisans anlaşması da bulunuyor. Bu anlaşma, Poolside çalışanlarının birçoğuna Nvidia tarafından iş teklifleri sunulmasını da içeriyordu. Nvidia ayrıca çip girişimi Groq’un büyük bölümünü satın almak için yaklaşık 20 milyar dolar ödedi.

Dünyanın en değerli şirketi olan Nvidia, yapay zeka hızlandırıcılarının, yani modellerin eğitilmesine ve çalıştırılmasına yardımcı olan çiplerin lider üreticisi konumunda. Şirket, yapay zeka ekonomisini genişletme hedefi doğrultusunda yazılım da dahil olmak üzere çeşitli başka teknolojileri kademeli olarak bünyesine kattı. Merkezi Kaliforniya’da bulunan şirket, geçen hafta 2028 mali yılı için şaşırtıcı derecede güçlü bir satış tahmini açıkladı ve gelirlerinin yaklaşık yüzde 70 oranında artacağını belirtti.

Piyasalardaki satış dalgası derinleşse de veriler tablonun dört yıl önceki çöküş kadar yıkıcı olmadığını gösteriyor. 2022 yılında enflasyon şoku merkez bankalarını yarım asrın en hızlı faiz artışlarına mecbur bırakmıştı. Bloomberg verilerine göre küresel kamu tahvili getirileri 20 günlük kümülatif bazda 17 baz puan yükseldi. Bu oran 2022'deki aynı süreçte 62 baz puandı. Tahviller zirveden dip seviyeye bu yıl yüzde 4,2 değer kaybetti. O dönemde bu oran yüzde 23 seviyesindeydi.

Sydney merkezli GSFM yatırım danışmanı Stephen Miller gelişmeleri soğukkanlılıkla karşılamak gerektiğini savundu. Miller, "Tahvillerin kaçırılmayacak bir alım fırsatı olduğunu söyleyemem. Ancak bu getiri seviyeleri, getiri odaklı bir yatırımcı için düşünülmeye değer hale geliyor." değerlendirmesini yaptı.

Gösterge faizler tırmanışta ve yapay zeka maliyeti artırıyor

ABD 10 yıllık Hazine tahvili getirisi çarşamba günü yüzde 4,81 ile 2023 sonundan bu yana en yüksek seviyeye çıktı. Faizlerin yüzde 5 sınırına doğru yaklaşması hisse senedi piyasalarında tedirginliği artırdı. Faiz beklentilerine duyarlı ABD 2 yıllık tahvil faizi ise yüzde 4,41 ile Ocak 2025'ten bu yana en yüksek düzeye ulaştı.

Japonya'da 10 yıllık kamu tahvil getirisi bu yüzyılda ilk kez yüzde 3'ü aştı ve çarşamba günü yüzde 3,01 seviyesinden işlem gördü. Avustralya'da 10 yıllık kamu tahvili faizleri yüzde 5,198 ile 15 yılın zirvesine ulaştı. Almanya'da Bund vadeli işlemleri 2011'den bu yana en düşük seviyeye geriledi. Fransa'da OAT vadeli kontratları rekor dip seviyeyi test etti. İngiltere'de ise getiriler 2008 yılından bu yana görülen en yüksek seviyelere tırmandı.

Tahvil piyasasındaki baskıyı sadece enflasyon değil, hükümetlerin devasa harcamaları ve teknoloji yatırımları da besliyor. Japonya, İngiltere ve ABD gibi büyük pazarlardaki kamu harcamaları tahvil ihraçlarını yüksek tutuyor. Büyük teknoloji şirketlerinin yapay zeka yarışını finanse etmek için yüklü tahvil ihraçlarına yönelmesi, sermaye maliyetini küresel ölçekte yukarı çekiyor.

Nomura Securities Baş Makro Stratejisti Naka Matsuzawa konuya ilişkin şunları kaydetti: "Teknoloji devlerinin yüksek faiz ödemeye istekli olması tüm piyasada getirileri yukarı çekiyor. Odak noktası büyümenin buna ayak uydurup uyduramayacağıdır. Yapay zeka kaynaklı verimlilik sıçramasının daha yüksek ücretlere dönüşmesi gerekiyor."

Piyasada 'tahvil muhafızları' alarmı ve faiz beklentileri

Harcamalarını dizginlemeyen hükümetleri cezalandırmak isteyen yatırımcılar getiri taleplerini artırırken, piyasalarda "tahvil muhafızları" endişesi yeniden gündeme geldi. 1980'lerde bu kavramı geliştiren Yardeni Research Başkanı Ed Yardeni, "Korkulan şey tahvil muhafızlarının serbest kalıp büyük bütçe açıkları, artan borçlar ve tırmanan faiz maliyetlerini protesto ederek getirileri yukarı çekmesidir." dedi.

Yardeni değerlendirmesinde, "Bu endişeleri paylaşıyoruz ancak getirilerin dayanılmaz seviyelere ulaştığına ya da hemen ulaşacağına ikna olmuş değiliz. ABD 10 yıllık getirisi yüzde 5'e çıkarsa Hazine Bakanı Scott Bessent dahil güçlü bir talep bekleriz. Bir satış paniğini önlemek gerekirse Hazine tahvil geri alımı yapacaktır." ifadelerini kullandı.

Merkez bankalarının adımları da yakından takip ediliyor. Fed Başkanı Kevin Warsh'ın şahin tondaki değerlendirmeleri piyasalarda faiz artışı ihtimalini yeniden güçlendirdi. Yatırımcılar Avrupa Merkez Bankası için gelecek hafta, Fed için ise sonraki hafta yaklaşık yüzde 68 ihtimalle faiz artırımını fiyatlıyor. Orta Doğu'daki gerilimin sürmesi nedeniyle Brent ham petrol fiyatları da varil başına 95,61 dolardan alıcı bularak maliyet baskısını canlı tutuyor.

Vantage Point Asset Management Yatırım Direktörü Nick Ferres, faizlerin kamu ve özel sektörün borç çevrimini zorlayacak seviyelere geldiğini kaydetti. Ferres, "Politika çözümü getiri eğrisi kontrolü veya parasal genişleme gibi finansal baskılama yöntemlerine dönerse, bu durum altın için inanılmaz derecede yükseliş getirecektir." değerlendirmesini yaptı.

Tüm bu sarsıntıya rağmen uzmanlar 2022'ye kıyasla daha güvenli bir zeminde olunduğuna dikkat çekiyor. Bloomberg Küresel Hazine Endeksi'ndeki tahvillerin ortalama kupon faizi 2022'deki yüzde 1,84 seviyesinden yüzde 2,68'e çıkmış durumda. Yüksek kupon gelirleri düşen fiyatlara karşı yatırımcılara kalkan oluşturuyor. Küresel kamu borçlarındaki getiri oynaklığı ise mayıstaki 56 baz puandan 37 baz puana inerek piyasaların şokları daha sakin karşıladığını gösteriyor.

Ağustosta otomobil satışları yüzde 25,16 düşüşle 61 bin 529 olurken, hafif ticari araç satışları yüzde 0,34 artarak 19 bin 502 adede yükseldi.

Yıllık düşüşe rağmen ağustos ayı satışları uzun dönem ortalamalarının üzerinde kalmayı başardı. Toplam pazar, son 5 yılın ağustos ayı ortalamasını yüzde 4,4, son 10 yılın ortalamasını ise yüzde 23,9 aştı.

Pazarda SUV modellerin ağırlığı arttı

Ocak-Ağustos döneminde otomobil satışlarının yüzde 84,3’ünü A, B ve C segmentindeki modeller oluşturdu. En yüksek satış C segmentinde gerçekleşti.

C segmentinde 313 bin 13 otomobil satılırken, bu sınıfın toplam otomobil pazarındaki payı yüzde 55,1 oldu. B segmenti ise 162 bin 982 satışla yüzde 28,9’luk paya ulaştı.

Gövde tiplerine bakıldığında SUV modellerin açık ara üstünlüğü sürdü. İlk 8 ayda 372 bin 790 SUV satılırken, bu araçların pazar payı yüzde 66,1 olarak kaydedildi.

Sedan modeller 112 bin 648 satışla yüzde 20, hatchback otomobiller ise 76 bin 489 satışla yüzde 13,6 pay aldı.

Benzinli araçların payı gerilerken elektrikli ve hibrit yükseldi

Otomobil pazarındaki dönüşüm, motor tiplerine ilişkin verilerde de kendisini gösterdi. Ocak-Ağustos döneminde benzinli otomobiller 230 bin 341 adet satılarak yüzde 40,8 pazar payına sahip oldu.

Hibrit otomobillerde ise satışlar 187 bin 45 adede ulaştı. Hibrit modellerin toplam pazardaki payı yüzde 33,1 olarak hesaplandı.

Elektrikli otomobil satışları da 105 bin 951 adet seviyesine çıkarken, bu araçların pazar payı yüzde 18,8 oldu.

Böylece hibrit ve elektrikli otomobillerin toplam satışlardaki ağırlığı yüzde 51,9’a yükseldi. Dizel araçların payı yüzde 5,9’da kalırken, otogazlı otomobillerin payı yüzde 1,3 olarak gerçekleşti.

Yüksek güçlü elektrikli araçlarda satışlar geriledi

Elektrikli otomobil pazarında motor gücüne göre satış performansları birbirinden ayrıştı.

160 kW’ın altındaki elektrikli otomobillerde satışlar yüzde 7,3 artış gösterdi. Bu grubun toplam otomobil pazarındaki payı yüzde 16,8’e ulaştı.

160 kW’ın üzerindeki elektrikli otomobillerde ise tam tersi bir tablo ortaya çıktı. Bu araçların satışları yüzde 65,3 oranında düşerken, pazar payları yüzde 2’ye geriledi.

1.400 cc altı otomobillerde satış kaybı

Motor hacmi bazında değerlendirildiğinde, küçük motorlu otomobillerdeki gerileme dikkat çekti.

1.400 cc altındaki otomobil satışları yüzde 28,9 azalırken, bu araçların toplam pazardaki payı yüzde 26,5 oldu. 1.400-1.600 cc motor hacmine sahip otomobillerde de satışlar yüzde 15,4 geriledi ve bu grubun payı yüzde 20,7 olarak gerçekleşti.

Buna karşılık 1.600-2.000 cc motor hacmindeki otomobillerin satışları yüzde 7,7 arttı. 2.000 cc üzerindeki modellerde ise satışlar yüzde 15,3 düştü.

Otomatik vites neredeyse tüm pazarı domine etti

Otomatik şanzımanlı araçlara yönelik tercih de ilk 8 ayda belirgin biçimde öne çıktı.

Bu dönemde 547 bin 126 otomatik şanzımanlı otomobil satıldı. Böylece otomatik vitesli modellerin toplam otomobil pazarındaki payı yüzde 97’ye ulaştı.

Manuel şanzımanlı otomobillerin satışı ise 17 bin 115 adette kaldı ve pazar payı yüzde 3 oldu.

Hafif ticari araçta tercihin adresi Van oldu

Hafif ticari araç pazarında ise Van tipi araçlar liderliğini sürdürdü.

Ocak-Ağustos döneminde 118 bin 472 Van satılırken, bu modeller toplam hafif ticari araç pazarının yüzde 76,1’ini oluşturdu.

Kamyonet satışları 14 bin 373 adetle ikinci sırada yer aldı. Bu araçların pazar payı yüzde 9,2 olarak kaydedildi.

Öne çıkanlar

• GoPro, yüksek hızlı iletişim için verileri ışığa dönüştüren cihazlar olan optik alıcı-vericiler üreten, Starman Holdings'e ait özel bir şirket olan Starman Optical ile birleşmeyi planladığını söyledi.

• 285 milyon dolarlık anlaşma kapsamında GoPro hissedarlarına hisse başına 1,14 dolar ödenecek ve hissedarlar şirketin yaklaşık yüzde 10'u üzerindeki kontrollerini koruyacak.

• Şirketler, birleşmenin tamamlanmasının ardından GoPro'nun yaklaşık 92 milyon dolarlık borcunun da ödeneceğini belirtti.

• Açıklamada ayrıca şirketin faaliyet alanını yapay zeka, savunma, devlet ihaleleri, robotik ve havacılık için teknoloji üretimini kapsayacak şekilde genişleteceği belirtildi. GoPro'nun kurucusu ve CEO'su Nicholas Woodman yaptığı açıklamada, bunların arasında “kameralar, optikler ve yapay zeka altyapısı” bulunduğunu söyledi.

• Bununla birlikte GoPro, tüketici ürünlerini hala “tam anlamıyla destekleyeceğini” ve halka açık bir şirket olarak faaliyet göstermeye devam edeceğini belirtti.

Yapay zekaya yönelen diğer şirketler

GoPro, yapay zeka altyapısının kurulmasına yönelik teknoloji sağlamak üzere yön değiştiren birçok şirkete katılıyor. 2017 yılında kripto para madenciliği şirketi olarak kurulan CoreWeave, daha sonra bulut bilişim ve yapay zeka altyapısı sağlayıcısına dönüştü. Şirket 2025 yılında halka arz edildi ve o zamandan bu yana kurucularına milyarlarca dolar kazandırdı.

Diğer şirketler ise daha az başarılı oldu. Nisan ayında spor ayakkabı şirketi Allbirds, daha önce ayakkabı varlıklarını elden çıkardıktan sonra yapay zeka altyapısı şirketine dönüşeceğini açıkladı. Şirket, haziran ayında resmî olarak “Smartbird” adını aldı. Her iki hamle de şirketin hisse fiyatının yükselmesine neden oldu ancak bu yükselişler kalıcı olmadı. Hisse, yıl başından bu yana hala yaklaşık yüzde 42 düşüşte.

Arka plan

GoPro, 2014 yılında halka arz edildi ve hisselerini 24 dolardan satışa sundu. Marka, giyilebilir kameralarla özdeşleşti. Ancak şirketin hisse fiyatı son yıllarda önemli ölçüde geriledi ve bu haftaki yükselişlerden önce yıl başından bu yana yüzde 55'ten fazla düşmüştü. Piyasalar cuma günü kapandığında hisse yalnızca 0,60 dolar seviyesinden işlem görüyordu. Bu durum, Markiplier'ın şirkette hisse sahibi olduğuna ilişkin haberin ortaya çıkmasından önce gerçekleşti. GoPro’nun hisseleri duyurunun ardından hızla yükseldi ve salı günü hisse başına 1,25 doların biraz üzerinde bir seviyede kapanmasının ardından yüzde 40’ın üzerinde artışını korudu.

Demir’in rakamlarla ve finans yönetimiyle arası iyi. Robert Kolej’in ardından Boğaziçi Üniversitesi’nde İşletme okuyan Demir’in babası Muzaffer Demir, Türkiye’nin önemli denetim şirketlerinden biri olan Etkin Denetim’in yönetim kurulu başkanı. Demir daha lisedeyken akşam sofrasında babasıyla bilanço, nakit akışı ve şirket değeri konuştuklarını söylüyor: “Ben her şeyi finansal açıdan düşünürüm. Bir özellik eklemenin maliyeti ne? Bir kullanıcı getirmenin maliyeti ne? Kaç ayda geri döner? İlk baktığım yer orası.”

Demir’in 2023’te iki ortağı (teknolojiden sorumlu Said Yahya Kaban ve üründen sorumlu Onur Uras) ile kurduğu Feraset, son kullanıcıya yönelik yapay zeka uygulamaları geliştiriyor ve bunları App Store ile Google Play üzerinden dünyaya satıyor. 

Kullanıcı telefonuna bir komut yazıyor ya da bir fotoğraf yüklüyor; saniyeler içinde elinde bir logo, bir şarkı, bir oda tasarımı ya da kısa bir video oluyor. Gelir de buradan, aboneliklerden ve uygulama içi satın almalardan geliyor. “Aura” isimli uygulamaları yazıdan görsel üretiyor; Hexa, logodan dövmeye, albüm kapağından iç mekana uzanan bir tasarım stüdyosu gibi çalışıyor. Comics AI çizgi roman çiziyor, House AI ev ve bahçe tasarlıyor, Dance AI dans videosu yapıyor, Layers fotoğraf düzenliyor, Pixel Flow video üretiyor… Kullanıcıların çoğu bu araçları iş için değil kendi keyfi için açıyor.

Bütün bu uygulamalar, OpenAI, Google ve Anthropic’in milyarlarca dolarla geliştirdiği büyük modellerin üzerine kurulan “uygulama katmanı”nın bir parçası. Feraset modelleri kendi üretmiyor; var olan modelleri alıp tek bir işe odaklanmış uygulamalara çeviriyor (logo yapan, şarkı üreten, oda tasarlayan araçlar gibi) ve dünyaya dağıtıyor. İşin sırrı, henüz kalabalıklaşmamış bir alanı erkenden fark edip büyük oyuncular gelmeden ürüne çevirmek. Şirketin adı da buna çok uygun. Demir, “Herkes gibi İngilizce bir isim vermek istemedim” diyor. Türkçe olmasını, ilgi çekici ve akılda kalıcılığını düşünerek tercih ettiği Feraset, “sezgi” demek: Bir kapı açılmadan ardında ne olduğunu sezmek, bir şeyi görmeden önce hissetmek. Demir ve ekibi de bir bakıma bunu yapıyor.

Demir, Feraset’ten önce 2019’da henüz Boğaziçi’nde öğrenciyken sınıf arkadaşı Umut İsmetoğlu ile mobil oyun şirketi Zerosum Games’i kurdu. İlk oyunları Barista Life, pandemi günlerinin kafeye gidememe özlemini oyunlaştırıyordu: Oyuncu kendi kafesinde barista oluyordu. Oyun ABD’de uygulama marketinde dördüncülüğe, 42 ülkede ilk beşe çıktı. Şirket tek kuruş yatırım almadan büyüdü ve 2021’de oyun devi Zynga’ya (Türkiye’deki Rollic ekibi üzerinden) açıklanmayan bir bedelle satıldı. Demir kesin rakam vermiyor ama altı sıfırlı bir rakam olduğu tahminine de itiraz etmiyor. O dönem Demir’e oyun geliştirmekten daha fazlasını öğretti: Tüketicinin nasıl davrandığını. “Bir ürünün insanların hoşuna gitmesiyle ona para ödemesi arasında fark var ve asıl önemli olan ikinci kısım” diyor. Mobil oyunda öğrendiği performans pazarlaması, kullanıcı edinme maliyeti ve gelir optimizasyonu, bugün Feraset’in üzerine oturduğu zemin.

Şirket Mart 2025’te Play Ventures ve e2vc’den 4,5 milyon dolarlık tohum yatırımı aldı. Play Ventures’ın yatırım yöneticisi Florent Simon yatırım kararlarını üç gerekçeye bağlıyor. İlki, Demir’in Zerosum’la mobil ürünü ölçekleme geçmişi; Simon’a göre bu, nadir bulunan ve taklidi zor bir kurucu deneyimi. İkincisi karakteri. “Nadiren bu kadar adanmış bir kurucuyla karşılaşıyoruz” diyor Simon. “Tek bir hedefe, Feraset’i kendi kategorisinde lider yapmaya odaklanmış durumda. Daha azıyla yetinmeye de niyeti yok.” Üçüncüsü, etrafına güçlü insanları toplama becerisi. Tutar açıklanmadı ama tohum turlarında yatırımcıların çoğunlukla yüzde 15 - 25 pay aldığı varsayılırsa şirketin yatırım sonrası değeri tahminen 18 - 30 milyon dolar bandına oturuyor.

Şirketi asıl sıçratan ürün de Music AI oldu. Demir ve ekibi, bu tür araçlar yeni yeni popülerleşirken erken davranmış, büyük oyunculardan önce boşluğu kapmıştı. “Music AI bizim için dönüm noktasıydı” diyor Demir. “Bazı ürünler şirketi büyütür, bazıları şirketin kendine güvenmesini sağlar. Music AI ikisini birden yaptı.” Uygulamayı raftan indiren hukuki risk ise yapay zekayla müzik üreten araçların tümünde olduğu gibi telif hakları. Bu araçlar hem telifli kayıtlar üzerinde eğitildikleri hem de çıktılarının mevcut şarkıları ve tanınmış sanatçı seslerini taklit edebildiği için dava tehdidi altında. 2024’te Universal, Sony ve Warner, alanın iki büyük ismi Suno ve Udio’ya ihlal başına 150 bin dolara varan tazminat talebiyle dava açtı (Warner iki şirketle, Universal ise Udio ile uzlaştı. Sony’nin iki şirkete, Universal ve Sony’nin ise Suno’ya karşı davaları sürüyor). Music AI’ın kısa ömrü, pazarın acımasız yönünü de gösteriyor: Tüketici uygulamalarında liderlik birkaç ayda el değiştirebiliyor.

Feraset’in modeli de bu deneyimden yola çıkarak kurulmuş. Başlangıçta Aura ve Hexa gibi birkaç uygulamayı büyütmeye odaklanmışlardı ama tek bir uygulamaya çok fazla özellik yüklemenin pazarlamada mesajın netliğini bozduğunu ve kullanıcının kafasını karıştırdığını gördüler. Ev tasarlamak isteyen biriyle görsel üretmek isteyen birini aynı uygulamada tutmak işe yaramıyordu. Bunun üzerine özellikleri tek tek söküp ayrı ürünlere dönüştürdüler ve üç ayda yedi uygulamaya çıktılar. Her uygulamanın aynı başarıyı yakalaması şart değil. “Bazıları yılda 1 milyon dolar üretir, bazıları 10 milyona ulaşır, biri çıkar ve şirketin ölçeğini tamamen değiştirir.” Hedef, sayıyı 10’a çıkarıp sonra durmak. “10 uygulamaya ulaştığımızda biraz duracağız, elimizdeki portföye bakacağız. Hangileri gerçekten dünya çapında iş olabilecek onu göreceğiz.”

Bu uygulamaların asıl pazarı Türkiye değil. Kullanıcıların yaklaşık üçte biri ABD’de; İngiltere, Almanya ve Fransa diğer güçlü pazarlar. Türkiye’nin payıysa yüzde 1 civarında. Mobil uygulama ekonomisinde abonelik gelirinin büyük kısmı ABD’de döndüğü için yeni ürünler de en baştan küresel pazara göre tasarlanıyor.

Bu strateji şirketi belli bir ölçeğe taşıdı. Toplam indirme 45 milyona yaklaşıyor; Aura tek başına yılda 7 - 8 milyon dolar getiriyor. Toplam ciroda Demir daha temkinli. Şirketin gelirini yalnızca “sekiz haneli ile dokuz haneli arasında” diye tarif ediyor; yani 10 milyon doları aşmış ama 100 milyona ulaşmamış. 2024’ten 2025’e yaklaşık yüzde 70 büyüdüklerini, 2026’da bunun yüzde 100’e yaklaşabileceğini söylüyor. Yatırım planı da bu büyümeye bağlı. İlk hedef 2026’da Seri A turuna çıkmaktı ama Demir yeni stratejinin sonuçlarını görmeden masaya oturmak istemiyor. “Bugün de yatırım alabiliriz” diyor. “Asıl soru yatırım alıp alamayacağımız değil hangi değerlemeyle alacağımız.”

Hız yalnızca pazara çıkışta değil şirketin içinde de belirleyici. Bugün Feraset’te yazılan kodun yaklaşık yüzde 20’sini şirket içi yapay zeka “agent” sistemleri üretiyor; hedef bunu yüzde 50’ye çıkarmak. Aynı mantık ekip yapısında da görülüyor: Şirket 35 kişi (önceden 40 civarındaydı) ama Demir bunu küçülme değil çalışan başına üretilen değere odaklanmak diye tanımlıyor. Kalabalık ekipler yerine az kişiyle yüksek gelir ona daha mantıklı geliyor.

“Bizim avantajımız hız. Çünkü büyük şirketlerin bürokratik süreçleri var. Onların altı ayda yapacağını biz bir haftada yapıyoruz.”

Feraset’in de içinde bulunduğu üretken yapay zeka uygulamaları alanı, teknolojinin en kalabalık alanlarından biri. Sensor Tower’a göre üretken yapay zeka uygulamaları 2025’in ilk yarısında dünyada yaklaşık 1,7 milyar kez indirildi. Kullanıcıların uygulama içi harcaması 1,9 milyar dolara yaklaştı. Ama büyüyen yalnızca pazar değil: Her yeni kategoriyle yüzlerce uygulama çıkıyor, teknoloji devleri de son kullanıcı yarışına daha agresif giriyor. Altyapıda OpenAI, Google ve Anthropic model geliştirirken üstte tüketici uygulaması kuran ikinci bir şirket katmanı oluştu. Canva, tasarımı yapay zekayla yeniden kurarak 42 milyar dolar değerlemeye ulaştı; ses üretiminde ElevenLabs son turunda yaklaşık 11 milyar dolar gördü; İtalyan Bending Spoons ise onlarca uygulamadan oluşan portföyüyle halka açıldı.

Türkiye’den de güçlü oyuncular çıkıyor. Genie, Fotorama ve Arch uygulamalarını geliştiren AppNation’ın kurucuları Yalçın Özdemir ve Mustafa Ayten de (sayfa 35) 2025’te Forbes 30 Altı 30 Avrupa listesine girdi. Şirket 50 milyonu aşan indirme ve 2024’te 35 milyon dolar gelir açıkladı. Türkiye çıkışlı Fal.ai ise farklı bir noktada. Son kullanıcı uygulaması değil, geliştiricilere görsel, ses ve video modelleri sunan bir altyapı hizmeti veriyor ve Aralık 2025’teki Seri D turunda 4,5 milyar dolar değerlemeye ulaştı.

Demir’in uzun vadeli planı yalnızca uygulama geliştirmek değil. Radarında, Bending Spoons gibi uygulama satın alıp yeniden ölçekleyen, portföy yöneten şirketler var; bir gün satın alan tarafta olmak istediğini açıkça söylüyor. E2vc’nin yeni fonunda Limited Partner (fona sermaye koyan ama günlük yönetime karışmayan yatırımcı) olarak yer alması da bu ilginin erken işareti. Kurucu kimliğiyle yatırımcı refleksinin en çok yaklaştığı yer burası. İmrendiği Bending Spoons bugün yazdığı kodun yüzde 90’ından fazlasını yapay zekayla üretiyor. Bu şu anda Feraset’in yüzde 15 - 20 iken hedeflediği yüzde 50’nin çok ötesinde.

Şirket bugüne dek doğru trendleri erken yakalayarak, yani adındaki sezgiyle büyüdü. Ama yapay zeka pazarında rekabet sertleşiyor ve milyarlarca dolarlık şirketler aynı kullanıcı için yarışıyor. Bundan sonra yalnızca “feraset” yetmeyebilir. Demir’in formülünün tutup tutmadığını, önümüzdeki bir - bir buçuk yılda 10 uygulamalık portföyünden kaç gerçek kazanan çıkacağı gösterecek. “Kaç uygulamamız olduğu önemli değil” diyor Demir ve ekliyor, “Önemli olan dünyanın kullandığı uygulamaları bizim üretmemiz.”

Türkiye'de kalmak

Birçok teknoloji girişiminin merkezini İngiltere ya da ABD’ye taşıdığı bir dönemde, Feraset’in kurucu ortağı Hasan Burak Demir Türkiye’de kalmayı duygusal bir bağ değil bir strateji olarak anlatıyor: “İngiltere gibi yerlerde şirket kurup çıkış yaptığınızda elde ettiğiniz kazanç üzerinden ciddi bir vergi yüküyle karşılaşıyorsunuz. Türkiye’de ise şirket hisselerinizi iki yıl elinizde tuttuğunuzda satıştan elde ettiğiniz sermaye kazancı sıfır vergiye tabi.”

Uygulama fabrikaları

Bending Spoons
İtalya 

Evernote, WeTransfer, Vimeo, AOL ve Eventbrite gibi dijital ürünleri satın alıp büyüten şirket, Haziran 2026’da Nasdaq’a (BSP koduyla) F-1 başvurusu yaptı; Temmuz 2026’da halka açıldı. Ağustos 2026 itibarıyla piyasa değeri 34 milyar dolar.

AI BY
ABD

ChatOn, Plantum ve OnSkin gibi yapay zeka ve abonelik odaklı tüketici uygulamaları geliştiriyor. Ayrıca satın alma, yayıncılık ve girişim stüdyosu faaliyetleri yürütüyor. Sektör tahminlerine göre yıllık geliri yaklaşık 60 - 70 milyon dolar.

Genesis
Ukrayna

Mobil uygulamalar ve internet ürünleri geliştiren, yaklaşık 20 girişimden oluşan bir teknoloji ekosistemi. Tek ürün yerine çok sayıda ekip ve şirket yaratma modeliyle çalışıyor; Forbes Ukrayna’nın listelediği en büyük özel şirketler arasında.

IAC (People Inc.)
ABD

Tinder’ın sahibi Match Group, Vimeo ve Angi gibi şirketleri büyütüp ayırmasıyla tanınan halka açık “internet holdingi”. Ağustos 2026 başı itibarıyla piyasa değeri yaklaşık 
3 milyar dolar. 

7 trilyon dolarlık pazar

McKinsey, veri merkezlerinin 2030 yılına kadar 7 trilyon dolar değerinde bir pazar oluşturacağını öngörüyor. Nvidia ise geçen hafta yapay zeka harcamalarının daha uzun yıllar devam etmesini beklediğini söyledi. Talebi karşılayacak hızda veri merkezi inşa etmek giderek zorlaşıyor. Pivotale AI'a göre büyük şirketler tesislerinin altı ay içinde hazır olmasını istiyor. Ancak gelişmekte olan pazarlarda şebekeye bağlantı gecikmeleri 24 ay sürse de bazı durumlarda sekiz yıla kadar uzayabiliyor. 

Dijital hizmet sağlayıcısı BodaData'nın CEO'su Wing Kin Cheung, “Sektör çevrelerinin dışında insanlar grafik işlem birimleri hakkında konuşuyor ancak sektörün içinde büyük olasılıkla size jeneratörler ve transformatörler için teslim sürelerini sorarlar” dedi. Transformatörler, şebekeden gelen elektriği soğutma sistemleri, güç dağıtım üniteleri ve sunucular için uygun seviyeye dönüştürmek amacıyla kullanılıyor.

Güçlü talep

Güney Koreli HD Hyundai Electric ve Çinli Hainan Jinpan Smart Technology de dahil olmak üzere önde gelen tedarikçilerden transformatörlere yönelik talebin, Kuzey Amerika'daki yapay zeka altyapısı projeleri nedeniyle 2026'nın ilk yarısında artması bekleniyor. HD Hyundai Electric kısa süre önce ABD'li şirketlerin Finlandiya, Almanya ve İngiltere gibi pazarlardaki yatırımlarını artırmasıyla Avrupa'daki talebin de yükseldiğini söyledi. Orta Doğu'daki talep de güçlü kalmaya devam etti.

Sipariş birikimi, önceki altı aylık döneme göre yüzde 23 artarak 8,5 milyar dolara ulaştı. Şirket, veri merkezlerinin gelecek yıl enerji iş kolundaki yeni siparişlerin yüzde 16'sını oluşturacağını öngördü. Bu oran önceki dönemde yüzde 6,3 seviyesindeydi. Jinpan'ın bu yılın ilk yarısında aldığı yeni veri merkezi siparişleri, geçen yılın aynı dönemine kıyasla dört kattan fazla arttı. Ekipman üreticileri ayrıca verimliliği artıran ve çevresel etkileri azaltan teknolojilere de yatırım yapıyor. Bunun nedeni, yapay zeka çiplerinin giderek daha fazla elektrik tüketmesi.

Bank of America, Nvidia'nın yol haritasına atıfta bulunarak, yapay zeka rafı başına güç tüketiminin 2030'un sonunda 1,5 megavatın üzerine çıkacağını tahmin ediyor. Bu, geleneksel bir rafın tüketiminin neredeyse 100 katı. Katı hal transformatörleri (SST), giderek daha fazla ilgi gören teknolojilerden biri. SST'ler, elektriği dönüştürmek ve yönlendirmek amacıyla hacimli bakır ve manyetik bobinlerin yerine yarı iletkenler kullanıyor.

UBS, SST'lerin enerji verimliliğini yüzde 4 artırabileceğine ve maliyetleri düşürebileceğine inanıyor. Banka, ticari kullanımın hala başlangıç aşamasında olduğunu tahmin ediyor ancak SST'lerin kullanım oranının 2030 yılına kadar yüzde 40'a ulaşmasını bekliyor. UBS ayrıca Çinli şirketlerin teknolojik uzmanlıkları ve daha düşük maliyetleri sayesinde pazar payı kazanmasının muhtemel olduğunu öngörüyor.

HD Hyundai Electric, Jinpan ve Tayvanlı Delta Electronics'in tamamı SST geliştirmek için çalışmalar yürütüyor. Delta Başkanı Ping Cheng, temmuz ayında “Temelde bu, enerjiye açılan bir kapı ve tamamen farklı bir tasarım ile güç mimarisi gerektiriyor. Benimsenmesi biraz zaman alacak” dedi. 

Soğutma yarışı

Operatörler güçlü yapay zeka çiplerinin ürettiği ısıyı kontrol etmekte zorlanırken, soğutma sistemleri giderek daha önemli bir alan haline geliyor. Bank of America'nın temel malzemeler, petrol ve gaz alanındaki Asya-Pasifik araştırma direktörü Matty Zhao'ya göre 2030 yılına kadar yeni yapay zeka veri merkezlerinin yüzde 70'inde hava soğutma yerine sıvı soğutma kullanılması bekleniyor. Bu mevcut yaklaşık yüzde 30'luk orana kıyasla önemli bir artış anlamına geliyor. McKinsey, sıvı soğutmanın enerji kullanımını yüzde 27'den fazla azaltabileceğini belirtiyor.

Geliştiriciler ayrıca yüzer tesisler, denizaltı veri merkezleri ve tünellerde veya mağaralarda bulunan sunucular gibi alışılmadık yaklaşımları da araştırıyor. Bu durum, daha geniş bir tedarikçi grubuna fırsat yaratıyor. HD Hyundai Electric, veri merkezlerinin kendi elektriğini üretmesi ve yüzer veri merkezi pazarlarının genişlemesiyle birlikte denizcilikte kullanılan orta hızlı motorlar için yeni fırsatların ortaya çıktığını belirtti. Delta'nın yanı sıra yerel rakipleri Asia Vital Components ve Çinli Shenzhen Envicool Technology de termal yönetim ürünlerine yönelik güçlü talepten faydalanıyor. Bu şirketlerin üçü de Nvidia ekosisteminin bir parçası.

Siparişler yatırımcıları ikna etmedi

Siparişlerdeki artışa rağmen yatırımcılar, artan rekabet ortamında hisselerin yüksek değerlemelerini sorguluyor. Delta'nın hisseleri geçtiğimiz yıl yüzde 90'dan fazla yükseldi. Buna karşılık HD Hyundai Electric, yüzde 100'ü aşan bir yıllık yükselişin ardından büyük ölçüde yatay seyretti. Çinli Envicool ve Jinpan hisseleri ise sırasıyla yüzde 118 ve yüzde 244'lük yükselişlerin ardından yaklaşık yüzde 30 ve yüzde 20 değer kaybetti. Delta'nın Cheng'i, “Gelir artsa bile brüt kâr marjlarının muhtemelen bu seviyede kalacağını düşünüyorum” dedi.

Piyasada yeni ürün platformları ve kurulum gecikmelerinin yanı sıra bileşen kıtlığı da dahil olmak üzere birçok faktör bulunuyor. Bu sorunlar, bu yılın ikinci yarısında daha ciddi hale gelebilir. Bank of America'dan Zhao, yatırımcıların olası risklerin farkında olması gerektiğini söyledi. Zhao, “Her­kes kazanamaz. Gerçek müşterileri elde eden lider şirketleri seçerek yatırım yapmak gerekiyor” diye ekledi.

Çin, kritik maddelere itiraz etti

Toplantının ardından ABD tarafından yayımlanan G20 Başkanlık Açıklaması, ortak bildiri yerine toplantının sonuçlarını ortaya koydu. Açıklamada, devam eden çatışmalara rağmen dünya ekonomisinin dayanıklılığını koruduğu belirtildi.

Ekonomik büyümenin desteklenmesi için bürokratik yüklerin azaltılması, yapay zeka yatırımlarının teşvik edilmesi ve enerji ile gıda başta olmak üzere kritik tedarik zincirlerinin güvence altına alınması gerektiği vurgulandı. Özel sektör temsilcilerinin toplantılara dahil edilmesinin de şirketlerin büyüme ve inovasyon önündeki idari engellerin azaltılmasına katkı sağlayacağı ifade edildi.

Açıklamada küresel ekonomik dengesizliklerin finansal istikrar açısından risk oluşturduğu belirtilerek, ihracata yüksek ölçüde bağımlı ülkelerin iç talebi güçlendirecek reformlara yönelmesi çağrısı yapıldı.

Gelişmekte olan ülkelerin borç sorununa ilişkin olarak ise G20 Ortak Çerçevesi'nin daha hızlı ve şeffaf biçimde uygulanmasının gerekliliğine dikkat çekildi. Küresel ölçekte finansal okuryazarlığın geliştirilmesi de gündeme getirildi.

Ancak Çin, açıklamadaki bazı maddelere karşı çıktı. Pekin yönetimi; enerji ticareti ve jeopolitik çatışmaları ele alan 4'üncü maddeye, küresel dengesizlikler kapsamında piyasa dışı politikaların kaldırılmasını öngören 10'uncu maddeye, bu dengesizliklerin IMF tarafından izlenmesini savunan 11'inci maddeye ve borç yapılandırma süreçlerini konu alan 13'üncü maddeye şerh koydu.

Bessent: 19 üye uzlaştı

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, toplantı sonrasında yaptığı açıklamada tüm üyelerin üzerinde uzlaşabileceği bir ortak bildiri hazırlanmasını istediklerini ancak bunun gerçekleşmediğini söyledi.

Bessent, Çin dışındaki G20 üyelerinin metnin temel unsurları konusunda fikir birliğine vardığını belirtti. Başkanlık Açıklaması'nın 19 üyenin önem verdiği konuları yansıttığını savunan Bessent, Çin'i dünyanın en büyük ve sürdürülemez cari fazla veren ekonomisi olarak nitelendirdi.

Rusya temsilcilerinin toplantıya davet edilmesinin bazı Avrupa ülkelerinde rahatsızlık yarattığı yönündeki değerlendirmelere de yanıt veren Bessent, farklı görüşlere rağmen diyalog kanallarının açık tutulmasının önem taşıdığını ifade etti.

Toplantı öncesinde ABD Hazine Bakanlığı yetkilileri de ortak bildiri konusunda görüş ayrılıklarının bulunduğuna işaret etmişti. Yetkili, hazırlanacak metnin Washington'ın önceliklerini ve "Önce Amerika" yaklaşımını yansıtması gerektiğini belirtmiş, uzlaşma sağlanamaması halinde ise toplantı sonuçlarının ayrı bir açıklamayla duyurulabileceğini söylemişti.

IMF’den eş zamanlı politika çağrısı

IMF Başkanı Kristalina Georgieva ise G20 toplantısının ardından küresel ekonomiye ilişkin risklerin ülkeler arasında önemli farklılıklar gösterdiğini belirtti.

Georgieva, enerji arzındaki şokların tamamen ortadan kalkmadığını, küresel kamu borcunun dünya GSYH'sinin yaklaşık yüzde 100'üne ulaştığını ve birçok ekonomide dezenflasyon sürecinin ivme kaybettiğini söyledi.

Merkez bankalarının fiyat istikrarını önceliklendirmesi gerektiğini belirten Georgieva, hükümetlerin ise güvenilir orta vadeli mali konsolidasyon programları hazırlamasının önemine dikkat çekti. Yapısal reformlarla ekonomik büyümenin önündeki engellerin kaldırılması gerektiğini de vurguladı.

Özellikle gelişmekte olan ve düşük gelirli ülkelerde yüksek refinansman ihtiyacı ile artan borç servis maliyetlerinin altyapı, sağlık ve eğitim yatırımlarını baskıladığını belirten Georgieva, borç yapılandırma mekanizmalarının iyileştirilmesi çağrısında bulundu.

IMF Başkanı ayrıca küresel aşırı dengesizliklerin 2025 yılında GSYH'nin yüzde 0,7'si oranında artarak son 10 yılın en güçlü yükselişini kaydettiğini ifade etti. Kalıcı bir ekonomik dengelenme için hem cari fazla veren hem de açık veren ülkelerin eş zamanlı politika adımları atması gerektiğini söyledi.

G20’de borç tartışılırken tahvil satışları hızlandı

G20 toplantısında kamu borçlarının sürdürülebilirliği tartışılırken, küresel tahvil piyasalarında sert satışların yaşanması dikkat çekti.

ABD'nin 10 yıllık tahvil faizi yüzde 4,8'in üzerine yükselerek yaklaşık üç yılın en yüksek seviyelerine yaklaştı. Tahvil fiyatlarının gerilemesiyle getirilerin yükselmesi, yatırımcıların uzun vadeli devlet tahvillerini portföylerinde tutmak için daha yüksek getiri talep ettiğine işaret etti.

Satış baskısı ABD ile sınırlı kalmadı. Japonya'nın 10 yıllık tahvil faizi yüzde 3 seviyesini aşarak yaklaşık 30 yılın en yüksek seviyesine çıkarken, Avrupa ve Avustralya piyasalarında da uzun vadeli tahvil getirileri yükseldi.

Küresel ekonomide 40 trilyon dolarlık borç baskısı

Tahvil piyasalarındaki hareketliliğin arkasında gelişmiş ekonomilerin artan kamu borçları bulunuyor. ABD federal borcunun 40 trilyon dolar eşiğini aşması, yüksek bütçe açıklarının gelecek yıllarda daha fazla tahvil ihracını zorunlu kılacağı beklentisini güçlendiriyor.

Devletlerin artan harcamaları finanse etmek amacıyla daha fazla borçlanmaya yönelmesi, piyasadaki tahvil arzını artırırken yatırımcıların da daha yüksek getiri istemesine neden oluyor.

Japonya, Fransa ve İngiltere gibi büyük ekonomilerdeki mali görünüm de piyasaların odağında bulunuyor. Artan borçlanma ihtiyacı, mevcut tahviller üzerindeki satış baskısını artırırken uzun vadeli faizlerin yukarı yönlü hareketini destekliyor.

IMF de G20 toplantısının ardından yaptığı değerlendirmede, mali baskıların uzun vadeli tahvil faizleri üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturduğuna dikkat çekti. Kurum, para politikası ile maliye politikasının birbirini nasıl etkilediğinin finansal piyasalar açısından giderek daha önemli hale geldiğini vurguladı.

Petrol fiyatları enflasyon endişesini güçlendirdi

Tahvil piyasalarındaki satışlarda enerji fiyatlarındaki yükseliş de etkili oldu. Orta Doğu'daki çatışmaların yeniden şiddetlenmesiyle Brent petrolün varil fiyatının 95 dolar civarına yükselmesi, küresel enflasyonun yeniden hız kazanabileceği endişelerini artırdı.

Petrol fiyatlarının yüksek kalması, merkez bankalarının faiz indirimleri konusunda daha temkinli davranmasına yol açabilir. Bazı ekonomilerde ise yeniden faiz artırımı ihtimalinin gündeme gelmesi söz konusu olabilir.

Bu tablo özellikle uzun vadeli tahviller açısından risk oluşturuyor. Enflasyonun kalıcı olabileceğini düşünen yatırımcılar, düşük getirili tahvillerden çıkıp daha yüksek faiz sunan yeni varlıklara yöneliyor. Bu durum tahvil fiyatlarını aşağı çekerken getirileri yukarı taşıyor.

Japonya’da yaklaşık 30 yılın zirvesi

Küresel tahvil piyasasındaki satış dalgasının en çarpıcı yansımalarından biri Japonya'da görüldü. Ülkenin 10 yıllık devlet tahvili faizi yüzde 3'ün üzerine çıkarak 1990'ların ortalarından bu yana görülmeyen seviyelere ulaştı.

Uzun süre sıfıra yakın faiz politikasıyla öne çıkan Japonya'daki bu dönüşüm, küresel piyasalar açısından da önem taşıyor. Japon yatırımcıların ülke içinde daha yüksek getiri elde etmeye başlaması, ABD ve Avrupa tahvillerine yönelen sermayenin azalmasına neden olabilir.

Bu ihtimal, zaten yüksek borçlanma ihtiyacıyla karşı karşıya olan küresel tahvil piyasalarında arz-talep dengesini daha da zorlayabilir.

G20’nin gündemindeki sorun piyasalarda büyüyor

G20 toplantısında küresel dengesizlikler ve kamu borçlarının sürdürülebilirliği konusunda ortak bir çözüm zemini oluşturulamaması, bu sorunların finansal piyasalardaki yansımalarının daha fazla önem kazandığı bir döneme işaret ediyor.

Tahvil faizlerindeki yükseliş yalnızca devletlerin borçlanma maliyetlerini artırmıyor. Uzun vadeli faizlerin yükselmesi, konut kredilerinden şirketlerin finansman giderlerine kadar ekonominin birçok alanında borçlanma maliyetlerinin artmasına neden oluyor.

Önümüzdeki dönemde petrol fiyatlarının seyri, merkez bankalarının faiz politikaları ve hükümetlerin bütçe tercihleri küresel tahvil piyasalarının yönünde belirleyici olacak. ABD'nin 10 yıllık tahvil faizinde yüzde 5 seviyesi ise piyasalar açısından kritik bir eşik olarak öne çıkıyor.

Satış kapsamında toplam 16 milyon 19 bin 979 TL nominal değerli Tüpraş payı el değiştirecek. Payların Merrill Lynch International'a, 1 TL nominal değerli pay başına 384,50 TL fiyat üzerinden satılması öngörülüyor.

Bu fiyat üzerinden hesaplandığında işlemin toplam büyüklüğü yaklaşık 6,16 milyar TL'ye ulaşacak.

Satışa konu payların 11 milyon TL nominal değerli bölümü Koç Holding'in, 5 milyon 19 bin 979 TL nominal değerli kısmı ise Temel Ticaret ve Yatırım A.Ş.'nin sahip olduğu A grubu paylardan oluşuyor.

Borsa İstanbul'a başvuru bugün yapılacak

Toptan alım satım işlemi kapsamında Bank of America Yatırım Bank A.Ş. tarafından 2 Eylül 2026 tarihinde Borsa İstanbul'a başvuru yapılması planlanıyor.

Borsa İstanbul'un gerekli onayı vermesi durumunda satışın 3 Eylül'de tamamlanması, payların takasının ise 7 Eylül'de gerçekleştirilmesi bekleniyor.

Halen Borsa İstanbul'da işlem görmeyen satışa konu payların da işlem tarihinde borsada işlem görebilir nitelikteki paylara dönüştürülmesi planlanıyor.

Koç Holding'in doğrudan payı yüzde 3,7'ye inecek

Satış işleminin tamamlanmasıyla Koç Holding'in Tüpraş sermayesindeki doğrudan payının yaklaşık yüzde 3,7 seviyesine gerilemesi bekleniyor.

Koç Holding ile bağlı ortaklığı Enerji Yatırımları A.Ş.'nin Tüpraş'taki toplam payı ise yaklaşık yüzde 50,1 olacak.

Pay satışının bir diğer sonucu ise Tüpraş'ın halka açıklık oranında görülecek. İşlemin tamamlanmasıyla şirketin halka açık paylarının toplam sermayeye oranının yüzde 49,7'ye yükselmesi öngörülüyor.

Piyasalarda saat 09.55 itibarıyla Brent ham petrol 95,46 dolardan işlem görerek yüzde 0,86 artış kaydetti. ABD Batı Teksas tipi (WTI) ham petrol yüzde 0,51 yükselişle 90,68 dolara ulaştı. Murban petrolü ise yüzde 7,82 prim yaparak 106,15 dolardan alıcı buldu. Salı günkü işlemlerde varil başına 4 dolardan fazla değer kazanan her iki ana gösterge, temmuz sonundan bu yana kaydedilen en sert tek günlük yükselişlerini yaşamıştı.

Hürmüz Boğazı kilitlendi ve misillemeler yayıldı

ABD ordusu gece saatlerinde İran hedeflerine yönelik yeni bir hava saldırısı dalgası başlattı. Başkan Donald Trump, Tahran'ın karşılık vermesi halinde yeni saldırıların süreceğini açıkladı. Axios'un Amerikalı yetkililere dayandırdığı haberine göre ABD, Trump'ın onayladığı "tankere tanker" politikası çerçevesinde iki İran devlet gemisini vurdu.

Saldırılara hızlı yanıt veren Tahran yönetimi ise saatler içinde Ürdün, Bahreyn ve Kuveyt'teki hedeflere yöneldi. İran Devrim Muhafızları Ordusu, Ürdün'deki bir Amerikan üssüne balistik füzelerle saldırı düzenlediğini bildirdi. İran devlet medyası ayrıca Bahreyn'deki ABD üssünün geniş çaplı insansız hava araçlarıyla vurulduğunu duyurdu. Kuveyt ordusu ise sınırlarına yönelen hava tehditlerine karşılık verdiğini bildirdi.

Ürdün askeri yetkilileri hava sahalarına giren 13 balistik füzeden 10 tanesini imha ettiklerini duyurdu. Amerikalı iki yetkili ise söz konusu saldırılarda henüz bir Amerikan personelinin ölmediğini açıkladı. Bölgede çatışmalar yeniden alevlenirken Devrim Muhafızları Ordusu, ABD saldırılarının Hürmüz Boğazı'ndaki kilidi daha da sıkılaştırdığını kaydetti. Çatışmalar öncesinde dünyada tüketilen petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazın beşte biri bu boğazdan geçiyordu.

Analistler kalıcı risk primine dikkat çekiyor

Piyasa uzmanları askeri gerilimin petrol fiyatlamasındaki doğasını değiştirdiğini belirtiyor. Phillip Nova Piyasa Analizleri Müdürü Priyanka Sachdeva, "Petrol piyasası artık sadece savaş riskini fiyatlamıyor; giderek çözümsüz kalan bir savaşın maliyetini fiyatlıyor. Müzakerelerin kalıcı bir çözüm üretebileceğine ve boğazdan normal petrol akışının döneceğine dair net kanıtlar gelene kadar risk primi yüksek kalacaktır." değerlendirmesinde bulundu.

MST Marquee Kıdemli Enerji Analisti Saul Kavonic ise piyasanın çok hızlı tepki verdiğini vurguladı. Kavonic, "Son 36 saatte hızla tırmanan gerilim, boğazdaki aksamaların artması veya daha geniş altyapılara saldırı riskinin fiyatlara yansıması nedeniyle petrolü yukarı çekiyor." dedi. ING analistleri de yayımladıkları notta, "Son gelişmeler bölgesel petrol arzına yönelik riskleri yeniden gündeme taşıdı. Hürmüz Boğazı'ndan petrol akışı sürüyordu ancak artan tansiyon geçişleri açıkça tehlikeye atıyor." uyarısını yaptı.

Diplomasi kapısını kapatan ABD Başkanı Trump, sosyal medyada yaptığı paylaşımda İran ile bir anlaşma imzalayıp imzalamamalarının umurunda bile olmadığını belirtti. Trump, İran ekonomisinin tamamen çökmekte olduğunu öne sürdü.

Kuzey Karolina'daki G20 toplantısında konuşan ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, İran'ın iflasının hızlanma aşamasında olduğunu söyledi. Bessent, pazartesi günü boğazdan 17 milyon varil petrol çıktığını ve Tahran'ın kontrolü elinde tutmadığını belirtti. Venezuela yolundaki ABD Enerji Bakanı Chris Wright ise günlük sevkiyatın ortalama 8 milyon varil civarında kaldığını, 4 ila 5 milyon varilin ise boru hatlarıyla boğazı baypas ettiğini açıkladı.

Fiyatları destekleyen bir diğer veri de dünyanın en büyük üreticisi konumundaki ABD'den geldi. Amerikan Petrol Enstitüsü verilerine göre ABD ticari ham petrol stokları 28 Ağustos ile biten haftada 2,6 milyon varil geriledi. Dizel ve ısınma yakıtını kapsayan distile ürün stokları da 265 bin varil azaldı. Resmi verilerin teyit etmesi durumunda ham petrol stokları son beş haftada ilk kez düşüş kaydetmiş olacak.

Hürmüz Boğazı çevresindeki risklerin petrol arzına ilişkin endişeleri artırması, enerji fiyatlarını yukarı taşıdı. Brent petrolün varil fiyatı 95 doların üzerine çıkarken, ABD tipi ham petrol yaklaşık 91 dolar seviyesinde işlem gördü.

Petrol fiyatlarındaki yükseliş ise ABD’de enflasyonun yeniden hız kazanabileceği endişelerini beraberinde getirdi. Bu durum, Fed’in faiz politikasında daha sıkı bir duruş sergileyebileceği beklentisini güçlendirdi.

Piyasa Fed faiz artışına odaklandı

Vadeli işlem piyasalarında, Fed’in eylül toplantısında faiz artıracağına ilişkin beklentiler yaklaşık yüzde 67’ye yükseldi. Geçen hafta Fed Başkanı Kevin Warsh’ın verdiği şahin mesajların ardından Fed Yönetim Kurulu Üyesi Michael Barr’ın da enflasyon risklerinin devam ettiğine işaret etmesi, faiz artışı beklentilerini destekledi.

Faiz beklentilerindeki değişim tahvil piyasasında da karşılık buldu. ABD’nin 10 yıllık tahvil getirisi yüzde 4,81 seviyesine yükselirken, faiz getirisi bulunmayan altının yatırımcılar açısından göreli cazibesi azaldı.

Doların jeopolitik riskler eşliğinde güç kazanması da ons altındaki satışları hızlandıran bir diğer unsur oldu.

Altında 200 günlük ortalama aşağı kırıldı

Satışların derinleşmesiyle altının teknik görünümünde de önemli bir bozulma meydana geldi. Ons altın, piyasalarda uzun vadeli trend açısından takip edilen 200 günlük hareketli ortalamanın altına geriledi.

Yaklaşık 4 bin 530 dolar seviyesinde bulunan 200 günlük hareketli ortalama, bundan sonraki yükselişlerde önemli bir direnç noktası olarak izlenecek.

Gözler ABD istihdam verilerinde

Altının önümüzdeki dönemdeki seyri açısından ABD’den gelecek ekonomik veriler kritik önem taşıyor. Ülkede temmuz ayında açık iş sayısı 89 bin artarak 7 milyon 271 bine çıkarken, işe alımlar 278 bin düşüşle 5 milyon 54 bine geriledi.

Söz konusu veriler ABD iş gücü piyasasında belirli bir yavaşlamaya işaret etse de Fed’in faiz artırımı ihtimalini tamamen ortadan kaldıracak kadar güçlü bir bozulma ortaya koymadı.

Piyasalar bugün Türkiye saatiyle 15.15’te açıklanacak ABD özel sektör istihdam verisini takip edecek. Ağustos ayında özel sektör istihdamının yaklaşık 47-48 bin kişi artması bekleniyor.

Günün ilerleyen saatlerinde, saat 21.00’de Fed’in Bej Kitap raporu açıklanacak. Raporda özellikle enerji maliyetleri, ücret artışları ve fiyat baskılarına ilişkin değerlendirmeler yakından izlenecek.

Haftanın en kritik verisi ise 4 Eylül Cuma günü açıklanacak tarım dışı istihdam raporu olacak. İstihdam ve ücret artışlarının beklentileri aşması, Fed’in faiz artıracağı yönündeki beklentileri kuvvetlendirerek altın üzerindeki baskıyı artırabilir. Buna karşılık zayıf bir istihdam görünümü, tahvil getirilerinin gerilemesine ve altının yeniden toparlanmasına zemin hazırlayabilir.

Gram altında günlük kayıp 200 liraya yaklaştı

Ons altındaki sert geri çekilme yurt içi piyasada gram altın fiyatlarına da yansıdı. Gram altın, 2 Eylül sabahında yaklaşık 6 bin 690 lira seviyesinde işlem gördü.

Bir önceki sabah 6 bin 880 liranın üzerinde bulunan gram altın, yaklaşık 24 saat içerisinde 200 liraya yakın değer kaybetti.

Altında kritik destek ve direnç seviyeleri

Teknik görünümde ons altın için kısa vadede 4 bin 300 dolar seviyesi kritik eşik olarak öne çıkıyor. Bu seviyenin aşağı yönlü kırılması halinde 4 bin 200-4 bin 220 dolar bölgesi önemli destek alanı olarak takip edilecek.

Yukarı yönlü hareketlerde ise ilk direnç 4 bin 400 dolar seviyesinde bulunuyor. Bu seviyenin aşılması halinde yatırımcıların odağı yaklaşık 4 bin 530 dolarda bulunan 200 günlük hareketli ortalamaya çevrilecek.

Öne çıkanlar

• OpenAI, Astra’yı yakında piyasaya sürmeyi planlıyor. Ancak şirket, modelin “en gelişmiş siber güvenlik yeteneklerinin sınırlı olacağını” ve bu yeteneklere yalnızca seçilmiş bir grup test kullanıcısının erişebileceğini belirtti.

• OpenAI, Astra’nın geliştirme sürecinde ve piyasaya sürülmeden önce “daha güçlü güvenlik önlemleri” gerektirdiğini belirtti. Şirket, Astra’nın artık bilinmeyen siber güvenlik açıklarını bulabildiğini ve “iyi korunan birçok sistemde” bunlardan yararlanmak için yöntemler geliştirebildiğini ifade etti.

• Astra’nın duyurusu, Anthropic’in Mythos için bir önizleme sürümünü piyasaya sürmesinden aylar sonra geldi. Mythos’un kullanımı Apple ve Nvidia gibi denetlenmiş ortaklarla sınırlı tutulmuştu. Modelin finansal hizmetleri, işletim sistemlerini ve internet tarayıcılarını hacklemek için kullanılma potansiyelinin fark edilmesi, gözlemciler arasında endişeye yol açmıştı.

• OpenAI, siber kötüye kullanıma karşı korumaları güçlendirmek ve test etmek amacıyla Astra’nın geliştirilmesinin bazı bölümlerini erteledi. Bu çalışmalar arasında modeli, zararlı talepleri güvenilir biçimde reddedecek şekilde eğitmek de bulunuyor.

• Şirketin açıklamasına göre Astra da Mythos gibi geliştiriciler tarafından henüz bilinmeyen güvenlik açıklarına gerçek dünyadaki sistemlere karşı insan müdahalesi olmadan kullanılabilecek yöntemlerigeliştirebiliyor.

Arka plan

Astra Mythos’a rakip olacak olsa da model, Mythos’un piyasaya sürülme takviminin hala aylar gerisinde. Anthropic’in modelinin önizleme sürümü nisan ayında kullanıma sunuldu ve ilk kamuya açık sürümü haziran ayında yayımlandı. Anthropic, Mythos’a kötüye kullanımı tespit etmeye yönelik yeni özellikler ekleyeceğini ve şirketin federal hükümetle birlikte çalışarak Mythos’un daha gelişmiş modeline erişimi “istikrarlı bir şekilde genişletmek” için çalıştığını söyledi.

Hem Mythos hem de Astra, verimlilik açısından insan siber güvenlik çalışanlarından daha iyi performans gösterebiliyor. Bununla birlikte OpenAI ve Anthropic, modellerin yapabileceği hataları düzeltmek ve modellerin gerçek dünyadaki bağlamı doğru şekilde değerlendirmekte zorlanabileceği durumlarda bu bağlamı doğrulamak için insanların hala gerekli olduğunu kabul etti.

Furkan Taşel ve İlker Çam’ın 2020’de kurduğu SevenApps, son kullanıcıya yönelik oyun dışı mobil uygulamalar geliştiriyor. İki kurucu da bilgisayar mühendisi. Taşel Koç Üniversitesi’nden, Çam, Işık Üniversitesi’nden mezun. Çam şirketin teknik tarafını üstleniyor. Taşel ürünü, pazarlamayı ve finansal sonucu aynı masada ele alıyor. Şirket 30 kişilik bir ekiple çalışıyor, 50’den fazla uygulamadan oluşan bir portföy yönetiyor ve toplamda 20 milyon indirmeyi aşmış durumda. Taşel, “İlk başladığımız ayın cirosundan Ocak 2026 cirosuna kadar 60 kat büyüdük” diyor. Birçok girişimci gibi Taşel de güncel ciro rakamını paylaşmakta çekimser. “Ama ciro hedefi verebilirim. Önümüzdeki 12 ay için 20 milyon dolar.” 

SevenApps’in portföyünde müzikten eğitime, fotoğraftan üretkenliğe uzanan uygulamalar var. Amiral ürünlerden Banger, sevilen şarkıları ünlü seslerle ya da kullanıcının kendi sesiyle yeniden oluşturan yapay zeka destekli bir müzik ve ses uygulaması. Google Play’de 1 milyonun üzerinde, App Store’da ise 5 milyon indirmesi var. Banger’ın oynadığı saha aynı zamanda mobil uygulama pazarının hukuki sınırları en hassas alanlarından biri. Universal, Sony ve Warner bağlantılı plak şirketleri 2024’te Suno ve Udio’ya karşı, telifli ses kayıtlarının izinsiz kopyalanıp yapay zeka modellerini eğitmek için kullanıldığı iddiasıyla dava açtı. Udio cephesinde Universal ve Warner lisans anlaşmalarıyla uzlaştı. Warner ayrıca Suno ile de anlaşmaya vardı. Sony’nin Udio davası ise sürüyor. Bu tablo, müzik üretimi uygulamalarında büyümenin artık yalnızca kullanıcı ilgisiyle ölçülemeyeceğini, telif, lisans ve kullanılan altyapının hukuki güvenliğiyle birlikte düşünülmesi gerektiğini gösteriyor. Yapay zeka destekli fotoğraf üretimi yapan Photic ile matematik problemlerini fotoğraf çekerek çözen eğitim yardımcısı MathSnap portföyün diğer güçlü ürünleri. Taşel ürün bazında gelir rakamı paylaşmıyor.

Taşel’in eğitim uygulamalarına yakınlığı rastlantı değil. Babası İbrahim Taşel, Final Eğitim Kurumları’nın kurucularından ve yönetim kurulu başkanı. Yapay zeka, tanıdığı bu pazarı yeniden cazip hale getirdi: Eğitim, sağlık ve wellness gibi alanlarda kullanıcı uygulamadan somut fayda bekliyor ve faydayı gördüğü sürece aboneliğinden vazgeçmiyor. 

Taşel 1992’de Elazığ’da doğdu, 2000’de ailesiyle İstanbul’a geldi. TED Koleji’nin ardından Robert Kolej’e girdi. Girişimcilikle burada tanıştığını, 16 yaşındayken Avrupa’dan katılımcılar getirdiği 40 bin euro bütçeli bir konferans organize ettiğini söylüyor. Üniversite yıllarında, 2015’te, Eray Erdoğan ve Tekin Öztekin’le birlikte Türkiye’de sınava hazırlanan lise öğrencileri için takip ve raporlama odaklı eğitim platformu Lala’yı kurdu. Taşel 2018’de Lala’dan ayrıldı. Şirket açıklanmayan bir bedelle, Y Combinator çıkışlı eğitim girişimi Kunduz’a satıldı. Ayrılırken aklındaki soru, Türkiye’de yaşayıp dünyaya satış yapan bir işin nasıl kurulacağıydı. YouTube, Spotify ve App Store gibi farklı dijital dağıtım kanalları için üretmeyi denedi. Sonunda oyun dışı mobil uygulama tarafında daha öngörülebilir bir model gördü. Lala döneminde uygulama geliştirme tarafında birlikte çalıştığı İlker Çam’ı da bu dönemde ikna etti. “Türkiye’de olayım ama kafam Türkiye’de olmasın istiyordum” diyor. Bu cümle SevenApps’in bugünkü yapısını da anlatıyor: Ekip Türkiye’de, kullanıcı büyük ölçüde yurt dışında, gelir küresel pazardan geliyor. En büyük pazar ABD. İngiltere, Kıta Avrupası, Kanada, Avustralya ve Körfez diğer önemli bölgeler. Türkiye’nin payı sınırlı.

SevenApps bugüne dek hiç yatırım almadı. Taşel bunun bilinçli bir tercih olduğunu söylüyor. Ona göre yatırım doğru iş için iyi bir araç ama kendi modellerinin ilk aşamasında yeri yok. Sonuç almadan büyük sermaye yakmak yerine kontrollü ilerlemeyi seçtiler. Fikir pazardan geliyor. Sensor Tower ve Google Trends’te talebin nerede biriktiğine, hangi ülkede hacim olduğuna, rakiplerin nasıl konumlandığına bakılıyor. Beğendikleri sinyal hızla ürüne çevrilip ödeme duvarıyla test ediliyor. Son dönemde ayda bir - iki yeni uygulama deneniyor. 2026 sonuna kadar en az beş yeni uygulama çıkarılması planlanıyor. Biri wellness alanında olacak. Gelir büyük ölçüde abonelik ve uygulama içi satın almadan geliyor. Reklam geliri yok.

SevenApps’in hikayesi, içine doğduğu pazardan bağımsız okunamaz. Taşel’in aktardığı Sensor Tower verilerine göre 2025’te Türkiye’de uygulama ve oyun tarafında yaklaşık 400 milyon dolarlık uygulama içi satın alma hacmi oluştu. Pastanın büyük dilimi dağıtımını oturtmuş büyük oyunculara gidiyor. Yeni girenlerin önemli bölümü düşük gelir seviyelerinde kalıyor. Türkiye’nin oyunda biriktirdiği hafıza tam burada devreye giriyor: Peak Games ve Dream Games’in etrafında oluşan insan kaynağı, performans pazarlaması ve veri disiplini yeni bir kuşağın önünü açtı. Taşel, bu bilginin oyun dışı uygulama şirketlerine aktığını söylüyor.

MIT’de (Massachusetts Institute of Technology) araştırma projesi olarak başlayan ve bugün ABD merkezli Datawheel tarafından geliştirilen ekonomik veri platformu OEC’nin 2024 dijital ürün ihracatını 121 milyon dolar tahmin ettiği Codeway, yüz milyonlarca kullanıcıya ulaşan HubX ve arayan kimliği ile spam çağrı filtreleme uygulaması Getcontact’ın ana şirketi olarak 2023 cirosu 80 milyon doları aşan Teknasyon gibi şirketlerin ekosistemin oluşmasında önemli rol oynadığını düşünüyor. Bu şirketleri sayarken SevenApps’i de ilk beşe yerleştiriyor. Şirketlerin çoğu aynı şeyi yapmıyor ama aynı kasları kullanıyor: Talebi erken görmek, hızlı çıkmak, ödeme duvarını ve reklam harcamasını veriyle yönetmek, tutmayan denemeyi gözünü kırpmadan kenara almak. SevenApps’in kendini “yüksek teknoloji yazılım şirketi” yerine “ürün - pazar uyumu şirketi” olarak tanımlaması bu yüzden.

SevenApps bugün ağırlıklı olarak kendi uygulamalarını geliştiriyor ama uzun vadede satın alma, şirket satışı ya da büyük ölçekli yatırım gibi seçeneklere kapıyı açık bırakıyor. Kısa vadede yatırım turuna çıkma planı yok. Taşel, hızlı büyüyen ve milyar dolarlık ölçeğe taşınabilecek bir iş görürlerse yatırımın masaya gelebileceğini söylüyor. Mevcut strateji, portföy içinden birkaç güçlü ürün çıkarmak: Bazı uygulamalar organik akışa bırakılıyor, bazılarının pazarlama harcaması kesiliyor, bazıları yeni büyüme alanına dönüşüyor.

Ama önlerindeki oyun artık ilk yıllardaki kadar uygun fiyatlarla oynanmıyor. Küçük bütçeli denemelerin yerini daha pahalı testler, daha kalabalık kategoriler ve daha disiplinli veri takibi aldı. Yatırım almamak şirketi bağımsız kılıyor ama büyümeyi kendi nakit akışına bağlıyor. Tek bir testin 50 bin dolara mal olduğu bir pazarda bu, fon desteğiyle agresif harcayan rakiplere karşı gerçek bir kısıt. Taşel ve yönetim ekibi şimdi hangi uygulamanın büyütüleceğine, hangisinin organik akışa bırakılacağına, hangisinin bütçesinin kesileceğine soğukkanlı karar vermeye çalışıyor. Önümüzdeki 12 ay, hem 20 milyon dolarlık ciro hedefinin hem de portföy yönetimi refleksinin gerçekten ölçeklenebilir bir modele dönüşüp dönüşmediğini gösterecek.

Yapay zeka nerede yoğunlaşıyor?

Abonelik uygulamaları arasında en yoğun yapay zeka kullanımı fotoğraf ve video kategorisinde.

Kaynak: RevenueCat 

Ürün bir gecede günlük yaklaşık bin dolar ciro üretmeye başladı. Üçüncü ayda aylık gelir 50 bin dolara, beşinci ayda kayıtlı kullanıcı sayısı 1 milyona ulaştı. Aşkın Temel’in anlattığına göre kuruluşundan bu yana Stockimg AI’a toplam 5 milyon kullanıcı kaydoldu (Platformun ücretsiz özellikleri de var). Bugün aylık ortalama 50 bin aktif kullanıcısı ve bugüne kadar ödeme yapmış 30 binden fazla müşterisi var. Şirket dış yatırım almadan kuruluşundan bu yana toplam 1,5 milyon dolar ciroya ulaştı. Gelirin yüzde 70’i web üzerinden geliyor. Mobil tarafta ise iOS, Android’in yaklaşık 10 katı gelir üretiyor.

Müşterileri arasında 8,5 milyar dolar piyasa değeriyle New York Borsası’nda işlem gören ABD’li emlak teknolojisi şirketi Compass, küresel bulut iletişim platformu Bird ve hava durumu verileri üzerine çalışan Tomorrow.io gibi uluslararası isimler var. Türkiye merkezli uygulama ekonomisinde son yıllarda öne çıkan isimlerin çoğu mobil oyun ya da oyun dışı uygulama üreten şirketlerken Stockimg AI farklı bir yerde duruyor: Web tabanlı doğmuş bir yapay zeka aracı ama iOS ve Android’de de yayında. Ekosistemin web ve mobil ayaklarında aynı anda varlık gösteriyor. Ödeme yapan kullanıcıların yaklaşık yüzde 80’i ABD’den geliyor; Türkiye ve Brezilya’da fiyatlandırma daha düşük tutuluyor.

Bu noktaya gelmeden önce ikili bir kez tökezledi. Aşkın Temel ve Buğrahan Zeki Kadak, Sakarya Anadolu Lisesi’nden çocukluk arkadaşı. 2022’de, ikisi de üniversite öğrencisiyken, Discord üzerinden şirketlerin çalışanlarına ve müşterilerine memnuniyet anketleri göndermesini sağlayan ilk ortak girişimlerini başlattılar. Altı ay sonra Discord’un veri toplama politikaları nedeniyle platformdan yasaklandılar. “Altı ay çok yoğun çalıştık, bir dolar bile kazanamadık” diyor Temel. Yaşları da önlerinde bir engeldi. Görüşmelerde “Yaşın doğru mu?” sorusuyla, bazen de daha açık bir küçümsemeyle karşılaşıyorlardı: “Çok gençsiniz, MacBook mu istiyorsunuz?”

Bu deneyim ikilinin çalışma biçimini değiştirmesine neden oldu. Aylar süren geliştirme döngüsünü terk edip üretmeden önce satmayı seçtiler. “Yapmadan satmaya başladık. Ürün geliştirme süremizi altı - sekiz aydan altı - sekiz saate indirdik” diyor Kadak. Stockimg AI’a giden ilk pazar testi bu mantıkla tek günde hazırlandı. Yapay zekayla üretiliyormuş izlenimi veren, gerçekteyse önceden hazırlanmış 203 duvar kağıdını sırayla gösteren basit bir site kurdular. Sayfanın altında bir ön satış butonu vardı. 10 kişi, var olmayan ürüne para ödedi. Talep aldıklarını görünce gerçek Stockimg AI’ı geliştirmeye başladılar. “Başlangıçta aile desteğiyle cebimizden 5 bin dolar koyduk. Sonrasında kazandığımızı sürekli geri yatırdık. Bugüne kadar şirkete yaklaşık 1 milyon dolar aktardık” diyor Kadak.

O yıllarda yapay zeka modellerini çalıştırmak bugünkünden zordu. Hazır altyapı sınırlı, GPU maliyeti yüksekti. Bu ihtiyaç, Stockimg AI’ı bugün 4,5 milyar dolar değerlemeyle anılan yapay zeka altyapı şirketi fal.ai’ın ilk müşterilerinden biri yaptı. Fal.ai o dönem kendi altyapısını test eden küçük bir ekipti. Kurucu ortak Görkem Yurtseven veriye ve trafiğe ihtiyaç duyduğu için Stockimg AI’a ücretsiz kredi sağladı. Stockimg AI da karşılığında fal.ai’a veri ve trafik sundu. 

Aynı tanışıklık Kadak ve Temel’e yatırım dünyasının kapısını da açtı. Görkem Yurtseven aracılığıyla, Stockimg AI’ın lansmanından yalnızca 15 gün sonra, Forbes Türkiye’nin Haziran 2026 kapağında yer alan e2vc’nin kurucu ortağı Enis Hulli ile tanıştılar. Hazırlıksız girdikleri bu ilk toplantıda Hulli kuruculara birkaç yüz bin dolarlık yatırım teklif etti ve şirketin harcama hızına göre devamını getirebileceğini söyledi. Kadak ve Temel teklifi finansal ve stratejik bir hesapla geri çevirdi. “O anki verilerle zaten bir sene içinde bu parayı kazanabilecektik. İlerleyen toplantılarda daha yüksek bir değerlemeden yatırım alırız diye düşündük” diyor Temel. Kısa süre sonra şirket 3,5 milyon dolar değerleme üzerinden yüzde 20 hisse satışı için teklif aldı; bunu da değerlemeyi düşük bularak reddettiler. Sonraki satın alma teklifleri ise uzun ödeme vadeleri ve kurucuların şirkette kalma şartı yüzünden sonuçlanmadı. Bugün yatırım turu ya da satış planı yok.

Stockimg AI üzerinden bir doktor hastaları için kitapçık hazırlayabiliyor, bir e-ticaret satıcısı ürün görseli üretebiliyor, bir serbest çalışan müşterisi için tasarım çıkarabiliyor. Kadak ve Temel ürünün daha çok profesyonel işler için kullanıldığını söylüyor. Bireysel kullanıcılar için fiyat aylık 12 dolardan başlıyor. Kurumsal kullanıcılar için fiyatlandırma ise konfigürasyon seçeneklerine göre değişiyor.

Türkiye’deki mobil uygulama ekosisteminin doğası da son yıllarda önemli ölçüde değişti. Bir nesil önce girişimler çoğunlukla yurt dışındaki modellerin yerel uyarlamalarıydı. Yemek siparişi gibi, yabancı yatırımcının kolay giremeyeceği, yerel operasyon gerektiren lojistik ağırlıklı işler öne çıkıyordu. “Bilgiye erişmek daha kolay olduğu için daha Amerikan tarzı girişimler Türkiye’de de çıkmaya başladı. Yabancı yatırımcının kolay girebileceği pazarlarda oynuyoruz ama yazılımcı ve iş gücü daha ucuz olduğu için avantaj elde ediyoruz” diyor Temel. Devlet teşvikleri bu modelin önemli bir ayağı. “Yılda 1 milyon dolardan az kazanıyorsanız App Store’un küçük girişimci programına giriyorsunuz, komisyon yüzde 30’dan yüzde 15’e düşüyor. Ticaret Bakanlığı’nın Mobil Uygulama ve Oyun Geliştirme Desteği ile de yüzde 15 olan App Store komisyonunun yarısı, reklam ödemelerinin ise yüzde 50 ila yüzde 70’ine kadarı devlet tarafından ödeniyor” diyor Kadak. 

Ekip bir dönem 10 - 11 kişiyken bugün beş kişiden oluşuyor. Kadak, yazılan kodun yaklaşık yüzde 95’inin yapay zeka desteğiyle üretildiğini söylüyor. Bu dönüşüm teknoloji giderlerine de yansıdı: Şirketin yıllık teknoloji maliyeti 2024’te 70 bin dolarken 2025’te 30 bin dolara geriledi. Kendi yapay zeka modellerini geliştirmeyi ise bilinçli olarak tercih etmiyorlar. “Büyük şirketler zaten çok daha iyisini yapıyor. Ar-Ge’ye para harcarsın ama altı ay sonra yeni model çıkar, harcadığın para boşa gider” diyor Temel.

Kurucular, yapay zeka araçlarında daha büyük ve sürdürülebilir gelirin artık kurumsal pazarda biriktiğini düşünüyor. “B2C tarafta iyi para kazanan kimse yok neredeyse. Herkes B2B’den kazanıyor” diyor Temel.

Şirketin yeni hedefi bu nedenle kurumsal pazar. Bunun için geliştirdikleri yeni ürünün adı ‘Comera’. E-ticaret şirketlerinin ürün görsellerini, videolarını ve sosyal medya içeriklerini hızlı üretmesini sağlayan web tabanlı araç henüz erken aşamada. Yaklaşık 500 kullanıcıya ulaştı ve kapalı beta kapsamında sınırlı sayıda şirketle test ediliyor. Hedef, bir yıl içinde Comera’yı 5 milyon dolar ciro üreten bir işe dönüştürmek. Hayli iddialı zira bu rakam, Stockimg AI’ın bugüne kadarki toplam cirosunun üç katından fazla. Stockimg AI’da milyonlarca bireysel kullanıcıdan öğrendikleri dağıtım ve maliyet bilgisini, daha az sayıda ama daha yüksek bütçeli kurumsal müşteriye taşımak istiyorlar. Türkiye’nin uygulama ekosisteminde tüketiciye dönük ve viral büyümeye dayalı hikayeler öne çıkarken Kadak ve Temel kurumsal hedefle farklı bir yola giriyor. Asıl sınav, viral dağıtımla kurulan bu makinenin, satış döngüsü daha uzun, beklentisi daha yüksek ve beş kişilik bir ekibi zorlayacak kurumsal müşteri tarafında da çalışıp çalışmayacağı.

App Store hızla kalabalıklaşıyor, her gün yeni uygulamalar piyasaya çıkıyor, girişimciler kullanıcıların telefonlarındaki sınırlı alan için yarışıyordu. Karaalioğlu da uygulama üretmek yerine bu yarışın araçlarını satmayı seçti. 2013’te MBA programını bıraktı. Uygulama şirketlerine kullanıcı bulmalarını, rakiplerini izlemelerini ve reklam bütçelerini yönetmelerini sağlayan MobileAction’ı kurdu. Zaman içinde Türkiye’deki teknoloji girişimcilerinin “Aykut abisi” olarak anılan Karaalioğlu, “Ben kürek satıyordum” diyor. 

Aradan yaklaşık 13 yıl geçti. Karaalioğlu, MobileAction’ı halka arz hazırlığı yapan Hindistanlı teknoloji grubu InMobi’ye satarak grubun reklam teknolojileri birimi InMobi Advertising’in içine taşıdı. Şirket artık “MobileAction by InMobi” adıyla yoluna devam ediyor. MobileAction’ın ABD ve Türkiye’deki ekipleri de InMobi Group’a katıldı. Karaalioğlu’nun verdiği bilgiye göre MobileAction bugün yaklaşık 90 kişilik bir ekip. Ekibin 60’ı Ankara’da, 20’si Hindistan’da, kalan çalışanlar ise San Francisco ve New York’ta. InMobi’nin halka arz için biçtiği değer zaman içinde değişti. 2024’te yaklaşık 10 milyar dolarlık değerleme hedefi konuşulurken temmuzdaki son haberler şirketin yaklaşık 1 milyar dolar büyüklüğünde bir halka arz için yeniden 5 - 6 milyar dolar değerleme arayabileceğine işaret ediyor.

Karaalioğlu’nun aktardığına göre MobileAction, uygulama şirketlerinin App Store’da daha fazla kullanıcıya ulaşmak için verdiği reklamları optimize ederek yıllık yaklaşık 2 milyar dolarlık Apple Ads harcamasını yönetiyor. Şirket gelirlerinin yüzde 75’i ABD’den, yüzde 25’i Avrupa’dan geliyor. Ayrıca Karaalioğlu’nun tahminine göre Apple Ads pazarındaki toplam harcama yaklaşık 8 milyar dolar. 

Karaalioğlu CEO olarak halen MobileAction’ın yönetiminde. Her sabah 07.30 - 08.00 arasında San Francisco’daki InMobi ofisine gidiyor. MobileAction kurulduğunda App Store’da yüz binlerce uygulama vardı. Karaalioğlu sayının her geçen gün artacağını ama nihayetinde kullanıcıların telefonlarında düzenli kullandıkları uygulama sayısının 25 - 30 civarında olacağını düşünüyordu. Yüz binlerce girişim aynı telefon ekranına girmek için reklam verecek, veri toplayacak ve mağaza sıralamalarında yükselmeye çalışacaktı. Rekabetin ağırlık merkezi ürünü geliştirmekten onu görünür kılmaya kayıyordu.

Karaalioğlu’nun ilk müşterilerinden biri ABD’li e-ticaret platformu eBay oldu. O sırada ortada ekip hatta kurumsallaşmış bir yapı bile yoktu. Müşteriyi kendisi buluyor, kampanyayı kuruyor, veriyi analiz ediyor ve yönetilen reklam bütçesi üzerinden hizmet geliri elde ediyordu. Bir şirket için 1 milyon dolarlık reklam yönettiğinde bunun yüzde 10 - 15’i oranında ücret alıyordu. Bu model gelir üretiyor ancak çoğunlukla Karaalioğlu’nun zamanına bağlı kalıyordu. Büyümek için danışmanlık işini abonelikle çalışan bir yazılım platformuna çevirdi. Şirketin müşteri hattı ilk yıllardaki eBay’den, bugün Evernote, WeTransfer ve Meetup gibi markaları bünyesinde bulunduran İtalyan teknoloji şirketi Bending Spoons’a, Google’a ve Meta’ya kadar uzandı. 

Apple, App Store aramalarındaki reklam ürünü Apple Search Ads’i 2016’da piyasaya sürdü. Karaalioğlu da aynı dönem SearchAds.com alan adını satın aldı. MobileAction daha sonra bu alan adı altında Apple reklam kampanyalarını yöneten kendi platformunu geliştirdi. Apple resmi partnerlik programını 2020’de duyurdu. Karaalioğlu MobileAction’ın programın ilk partnerleri arasına girdiğini söylüyor. Resmi partnerliğin ilk dönemlerinde şirket yıllık 30 - 40 milyon dolarlık Apple reklam harcaması yönetiyordu. “Benim hayalim en az 1 milyar dolarlık reklam yönetimi yapmaktı. 1 milyar dolar reklam harcaması yapana kadar bu şirketi satmayacağım dedim.” Bu seviyeye ulaşmak yaklaşık altı yıl sürdü (2013’ten itibaren). İkinci milyar çok daha hızlı geldi. “1 milyar dolardan 2 milyar dolara gelmem bir senemi aldı sadece.” Bugün temel gelir, yönetilen reklam bütçesi üzerinden alınan platform ücretinden geliyor. Bu oran müşterinin büyüklüğüne ve harcama hacmine göre yüzde 1 ila yüzde 5 arasında değişiyor. MobileAction’ın yönettiği aylık reklam harcaması sezona göre 100 milyon ila 200 milyon dolar arasında.

MobileAction, 2014 - 2015 yıllarında yaklaşık 20 milyon dolar değerleme üzerinden toplam 3 milyon dolar yatırım aldı. Karaalioğlu, AppLovin’in CEO’su Adam Foroughi’nin aynı dönemde kendisine yatırım turu yerine şirketiyle birlikte AppLovin’e katılmasını önerdiğini söylüyor. AppLovin o sırada yaklaşık 1 milyar dolar değerinde olduğu düşünülen, mobil reklam pazarında hızla büyüyen bir şirketti. Karaalioğlu teklifi reddetti. Sonraki yıllarda MobileAction için 100 milyon dolarlık değerlemeler konuşulurken AppLovin halka açıldı. Ağustos 2026 itibarıyla şirketin piyasa değeri yaklaşık 107 milyar dolar. Karaalioğlu, o gün AppLovin’den yüzde 2 hisse almış ve bu oranı yıllar boyunca koruyabilmiş olsaydı bugün milyarlarca dolarlık bir paya sahip olacağını hesaplıyor. InMobi ile görüşmeler 2022’de başladı. Taraflar ilk temaslarda anlaşmaya varamadı. MobileAction’ın yönettiği reklam harcaması 1 milyar doları geçince görüşmeler yeniden gündeme geldi. Karaalioğlu için InMobi’nin cazibesi, yeni bir AppLovin hikayesinin içinde yer alma ihtimaliydi. InMobi 2007’de kuruldu, 2011’de SoftBank yatırımıyla Hindistan’ın ilk unicorn’u oldu. InMobi’nin binlerce mühendisi, yüzlerce satış çalışanı ve güçlü bir Asya Pasifik ağı var. MobileAction ise Apple reklamları, uygulama verisi ve ABD ile Avrupa’daki büyük reklamverenlerle kurduğu ilişkileri bu yapıya taşıyor.

 MobileAction’ın faaliyet gösterdiği alan, uygulama ekonomisi büyüdükçe daha değerli ve daha konsolide bir pazara dönüştü. Bu alandaki önemli oyunculardan biri Sensor Tower. Şirket, 2024’te eski adı App Annie olan data.ai’yi satın alarak sektörün en önemli konsolidasyonlarından birine imza attı. Satın alma öncesinde Sensor Tower’ın kamuya açıklanan yatırımlarının toplamı 46 milyon dolardı. Brüksel merkezli AppTweak de MobileAction’ın önemli rakiplerinden biri. Şirket, 2014 - 2015 döneminde toplam 1 milyon dolar, 2021’de ise 22 milyon dolar yatırım aldı.

İki kız babası Karaalioğlu’nun mühendislik geçmişi ya da büyük bir teknoloji şirketinde edinilmiş kurumsal tecrübesi bulunmuyor. Bilkent Üniversitesi’nde Uluslararası İlişkiler okudu. Teknoloji alanındaki ilk ciddi deneyimini kendi şirketini kurarken kazandı. Kişisel servetten çok dahil olduğu yapının büyüklüğüne odaklandığını söylüyor. “Benim milyar dolarlık biri olma derdim yok. Onlarca milyar dolarlık şirket yaratma derdim var.”

Ekosistem ağı

MobileAction’ın kurucusu Aykut Karaalioğlu ekosistemi yalnızca MobileAction üzerinden izlemiyor. İki oluşumu var. Bunlardan biri Turkish Founders Club. Kulübün 21 üyesi var. Üyelik için en az 2 milyon dolar yıllık gelir ya da 10 milyon dolar yatırım şartı aranıyor. Kulüpteki şirketlerin toplam çalışan sayısı bin civarında ve toplam yıllık gelirleri de yaklaşık 300 milyon dolar. SevenApps ve AppNation gibi uygulama şirketlerinin kurucuları da bu ağın içinde. Turks in Tech ise daha geniş bir çevreyi kapsıyor ve Londra, New York, San Francisco, Berlin, Amsterdam ve Miami’de teknoloji sektöründe çalışan Türkleri bir araya getiriyor. Karaalioğlu bu ağı, kendisinin Silikon Vadisi’ne geldiğinde bulamadığı topluluğu sonraki kuşağa sunmak için kurduğunu anlatıyor.

Görünür olmanın bedeli

Küresel uygulama kullanıcı kazanma harcamaları 2025’te 78 milyar dolara ulaştı.

2024

Oyun dışı uygulamalar: 
44,9 mlr $

Mobil oyunlar: 
24,3 mlr $

Toplam:
69,2 mlr $ 

2025

Oyun dışı uygulamalar: 
53 mlr $

Mobil oyunlar: 
25 mlr $

Toplam:
78 mlr $ 

Değişim (%)

Oyun dışı uygulamalar: 
18

Mobil oyunlar: 
3

Toplam:
12,7

Kaynak: AppsFlyer, *2024 rakamları, AppsFlyer’ın 2025 tutarları ve açıkladığı yıllık büyüme oranları üzerinden geriye doğru hesaplandı.

Kurucu ortak Yalçın Özdemir, AppNation’ın değerlemesinin 150 milyon dolar olduğunu söylüyor. “Bu rakam, finansal ekibimizin sektörde benzer büyüklükteki mobil/AI uygulama şirketleri için kullanılan standart çarpanları kendi verilerimize uygulayarak çıkardığı içsel bir tahmin” diyor. Özdemir’e göre bunu büyüme hedeflerini ölçtükleri bir gösterge olarak okumak lazım. AppNation hiçbir yatırım turuna çıkmadı. 2025’te ortağı Mustafa Ayten ile birlikte Forbes 30 Under 30 Europe listesine teknoloji kategorisinden giren Özdemir (Forbes profilinde AppNation’ın 35 milyon dolar yıllık ciroya ulaştığı bilgisi yer alıyor) bu tercihi, “Biz kendimizin yönettiği, kararları kendimizin aldığı bir yapı kurmak istedik” sözleriyle anlatıyor. AppNation’ın büyüme şekli de bu tercihe benzer. Su üstünde iz bırakmadan, gürültü çıkarmadan, tıpkı bir vatoz balığı gibi derinden.

Özdemir, AppNation’ı “yapay zeka odaklı mobil uygulama yayıncısı” olarak tanımlıyor. OpenAI, Google ve Anthropic gibi şirketlerin geliştirdiği modelleri takip ediyor, bunları belirli ihtiyaçlara göre son kullanıcı ürünlerine dönüştürüyor. Ardından App Store ve Google Play üzerinden dağıtıyor, ülkeler bazında fiyatlandırıyor, reklamla kullanıcı kazandırıyor ve abonelik geliri yaratıyor. AppNation’ın asıl gücü temel model üretmekten çok, yeni teknolojiyi hızla ürüne çevirme ve küresel ölçekte dağıtma becerisinde yatıyor. Bu becerinin ilk büyük kanıtı Genie (ilk üç ayda 10 milyon dolar gelir elde etti) oldu. Genie AppNation’ın ilk uygulaması olmasa da şirketin yönünü ve ölçeğini önemli ölçüde o değiştirdi. Aralık 2022’nin son günlerinde ChatGPT hâlâ tarayıcıdan açılan bir sohbet ekranıydı. OpenAI kendi mobil uygulamasını henüz yayımlamamıştı. AppNation ekibi, OpenAI’ın modelini telefon arayüzü, abonelik sistemi ve mağaza dağıtımıyla birleştirerek kısa sürede Genie’yi geliştirdi.

Uygulama, ChatGPT’nin resmi mobil uygulamasından aylar önce App Store’a çıktı. Bu erken çıkışın ticari karşılığı güzeldi. Pazar analizi sunan data.ai’ın Mart 2023’te yayımladığı analize göre, 2023 yılının başından o tarihe kadarki dönemde Genie, 3,2 milyon dolarlık küresel tüketici harcamasıyla ChatGPT teknolojisini kullandığını söyleyen uygulamalar arasında ilk sırada yer aldı (İkinci sırada 2,8 milyon dolarla AI Chat, üçüncü sırada 2,2 milyon dolarla Pixelcut AI Photo Editor vardı). Genie bugün ChatGPT, Gemini, Claude ve Grok gibi farklı modelleri tek uygulama ve tek abonelik altında topluyor. Kullanıcılar aynı arayüzden metin, görsel ve video üretebiliyor.

AppNation’ın hikayesinde Toronto’dan İstanbul’a ters yönlü bir yolculuk var. 1995 doğumlu Özdemir üniversite için Kanada’ya gittikten sonra internet güvenliği alanında çalışan ve mobil ürünü bulunan bir şirkette yazılımcı olarak çalıştı. Pandemi başlayınca Türkiye’ye döndü. İstanbul’da lise arkadaşları Saffet Arslan ve Halil İbrahim Karahan’a mobil uygulamalar üzerinden küresel gelir üretme fikrini anlattı, o yıllarda oyun geliştirmeye odaklanan çocukluk arkadaşı Mustafa Ayten’i de ekibe kattı. Ortada bir ürün, büyük bir sermaye veya yatırımcı sunumu yoktu. Özdemir o günkü ruh halini “Bir şekilde para kazanabiliriz diye başladık” sözleriyle anlatıyor. Dört arkadaş 2021’de AppNation’ı kurdu, Ataköy’de kiraladıkları 1+1 daireyi ilk ofisleri yaptılar. İlk stratejileri tek bir büyük ürüne bütün kaynakları bağlamak yerine, daha küçük ihtiyaçlara cevap veren çok sayıda uygulama geliştirmekti. Öyle de oldu. Fotoğraf düzenleme, üretkenlik ve günlük kullanım araçları gibi kategorilerde ilk yıl yaklaşık 20 ürün yayımladılar. Özdemir, “Reklam harcaması yapmadan toplam 1 milyon indirmeye ulaştık” diyor.

ChatGPT’nin kullanıma açılmasıyla şirket genel amaçlı mobil araçlardan üretken yapay zeka ürünlerine kaydı. Metin, görsel, video, müzik ve ses üreten her yeni model, AppNation için yeni bir kullanım alanına dönüştü. Fakat her yeni modelin peşinden gitmek ekiplerin odağını dağıtmaya başladı. Özdemir 2025’i şirketin “odaklanmayı öğrendiği yıl” olarak görüyor. AppNation artık her teknoloji için ayrı ürün çıkarmak yerine çalıştığını gördüğü alanlarda derinleşiyor. Organizasyon da oyun sektöründeki stüdyo sistemine benzer. Şirket içindeki her stüdyo bir uygulamaya veya ürün grubuna odaklanırken veri, yapay zeka, finans ve insan kaynakları ekipleri ortak altyapı sağlıyor. Bir üründe öğrenilen fiyatlandırma, reklam ve abonelik bilgisi diğerlerine aktarılıyor. Bu sistemin finans tarafında beklenti her ürünün kendi ayakları üzerinde durması. Finans, hukuk ve operasyonu yöneten Mustafa Ayten, kârlı uygulamalardan yaratılan nakdin yeni fikirlerin ilk testlerini finanse ettiğini söylüyor. Şirket; geri ödeme süresi, müşterinin yaşam boyu değeri ile edinme maliyeti arasındaki oranı ve kullanıcı elde tutma gibi metrikleri izliyor. Ayten, “Bir ürün bu eşikleri aşarsa kaynağı hızla artırıyoruz” diyor.  

Bugüne kadar 40’tan fazla uygulamayı test eden şirketin en fazla gelir getiren üç ürünü Genie, Translate AI ve OpenVideo. Translate AI yazılı metinlerin yanı sıra konuşmaları, belgeleri ve videoları farklı dillere çeviriyor. OpenVideo ise yazılı komutları veya yüklenen görselleri yapay zeka videolarına dönüştürüyor. Yapay zekayı yalnızca sattığı ürünlerde kullanmayan AppNation’da ürün kodunun yüzde 70’i yapay zeka araçlarıyla üretiliyor. Bir diğer kurucu ortak Halil İbrahim Karahan’a göre bunun asıl etkisi mühendis sayısından çok mühendislerin zamanını nasıl kullandığında görülüyor. “Mühendislerimiz tekrarlayan büyük geliştirme işlerini yapay zeka ile hızlandırarak, ‘bu özellik gerçekten doğru mu, kullanıcı için değer yaratıyor mu’ sorusuna daha çok zaman ayırabiliyor” diyor Karahan. Mühendislik ekibinde kişi başına aylık yapay zeka aracı harcaması üst sınırda 850 ila 900 dolar arasında.

RevenueCat’in 2026 raporuna göre yapay zeka uygulamaları için aboneleri elde tutmaktak biraz daha zor. Yıllık planlarda, 12 ay sonunda abonelerin yüzde 21,1’i uygulamada kalırken yapay zeka kullanmayan uygulamalarda bu oran yüzde 30,7’ye çıkıyor. Aradaki fark yüzde puanı olarak 9,6 iken bu 30,7’lik tabana kıyaslandığında YZ uygulamalarının elde tutma oranı yaklaşık üçte bir (yüzde 31) daha düşük. AppNation kendi elde tutma oranını rekabet açısından hassas olduğu gerekçesiyle açıklamıyor. Ayrıca Özdemir, haftalık, aylık ve yıllık aboneliklerin yanı sıra ‘freemium’ modeller ve farklı ödeme ekranları kullandığı için tek bir yıllık oranla karşılaştırmanın kendi tablosunu tam yansıtmadığını savunuyor. Tabii risk yalnızca kullanıcının aboneliğini iptal etmesinde yok. AppNation’ın ürünlerinin üzerine kurulduğu modelleri geliştiren OpenAI ve Google, aynı zamanda doğrudan son kullanıcıya ulaşan rakipler.

Bunun ilk örneğini Genie yaşadı. ChatGPT’nin resmi mobil uygulaması yayımlandığında Genie’nin gelirinde kısa süreli aşağı yönlü bir dalgalanma olmuş. Özdemir, gelirin daha sonra yeniden dengelendiğini ve büyümeyi sürdürdüğünü söylüyor ve ekliyor, “Aslında büyük oyuncuların pazara girişini yalnızca kısa vadeli bir gelir etkisi olarak değil, uzun vadede kategorinin kendisini büyüten bir gelişme olarak da görmek gerekiyor.” Şirket bu dönemde Genie’yi tek bir yapay zeka modeline bağlı asistandan farklı modelleri aynı yerde sunan bir platforma çevirdi. Translate AI tarafında ise Google Translate gibi ücretsiz ve milyarlarca cihaza ulaşabilen bir rakibin varlığına rağmen büyüyebildiklerini hatırlatıyor. Özdemir’e göre avantajları ölçekten çok hızda. “Dev platformlar genele hitap ediyor, biz ise belirli bir kullanıcı ihtiyacına, belirli bir deneyime çok daha odaklı, hızlı iterasyon yapan bir ürün kurduk” diyor Özdemir.

AppNation’ın kurucu yapısı geçen beş yılda değişti. Dört kurucudan Saffet Arslan, ekipten ayrıldı. “Tempoya biraz ara vermek, fiziksel ve mental sağlığıma odaklanmak istediğim için dostlarımla anlaşarak AppNation’daki yolculuğumu tamamladım” diyor Arslan. Bugün Özdemir ürün portföyü, organizasyon ve stratejiyi, Mustafa Ayten finans, hukuk ve operasyonu, Halil İbrahim Karahan ise mühendisliği yönetiyor. 

Gelirin önemli bölümü App Store’dan geliyor. Özdemir, sektör genelinde iOS’un gelir payının yüzde 70 ila yüzde 80 bandına çıkabildiğini, Android’in ise indirme sayısında daha güçlü olduğunu söylüyor. Apple ve Google’ın bazı işlemlerde yüzde 30’a kadar çıkan komisyonları önemli bir maliyet kalemi. Buna karşılık mağazaların İstanbul’da geliştirilen bir ürünü birkaç saniye içinde dünyanın farklı pazarlarına taşıması, AppNation’ın küresel iş modelini mümkün kılıyor. ABD şirketin en güçlü pazarı. İngiltere, Kanada, Avustralya ve yüksek gelirli Avrupa ülkeleri de öne çıkıyor. Türkiye’nin payı küçük kalıyor. AppNation 2026 sonunda toplam indirme sayısını 100 milyonun üzerine çıkarmak istiyor. Mobil odağını korurken Genie ile web tarafını test ediyor. Translate AI da ilerleyen dönemde web’e taşınabilecek ürünler arasında.

AppNation’ın planı bir yatırım turu haberiyle ya da “unicorn” ilanıyla yüzeye çıkmaktan öte kimse bakmazken milyar dolarlık bir ölçeğe ulaşmış olmak. Özdemir başarıyı “Türkiye’den çıkan bir mobil uygulama şirketi dünyada elle gösterilir bir noktaya geldiğinde, bu coğrafyadan bir başarı hikayesi yazdığımızda istediğimiz yere gelmiş oluruz” diyerek anlatıyor.

Yüzde 0,2

AppNation’ın 75 kişilik ekibi büyümeye devam ediyor ama şirkete girmek pek kolay değil. Yalçın Özdemir’e göre AppNation 2026’da yaklaşık 18 bin başvuru aldı ve bunların sadece yüzde 0,2’sini kabul etti. Bu seçicilik global oyuncularda da benzer. İtalya merkezli Bending Spoons, 2025’te aldığı yaklaşık 800 bin başvurunun yalnızca 286’sını işe alarak yüzde 0,04’lük bir oran açıkladı. Özdemir, AppNation’a gösterilen ilgiyi Türkiye’de oyun sektörünün açtığı yolun mobil uygulamalara da taşınmasının bir işareti olarak görüyor.

Forbes İnsan Kaynakları Konseyi üyeleri, çalışanların mevcut işlerini gelecekteki kariyerleri için bir fırsata dönüştürmelerine yardımcı olabilecek 16 yöntemi sıraladı.

Başarılarınızı düzenli olarak kaydedin

Çalışanların, memnun olmadıkları bir işte dahi elde ettikleri başarıları düzenli olarak kayıt altına almaları öneriliyor. Yönetilen projeler, çözülen sorunlar ve ulaşılan ölçülebilir sonuçların gerçekleştiği anda not edilmesi, ileride iş başvuruları sırasında somut bir başarı listesi oluşturulmasını sağlıyor.

Bu yaklaşım, çalışanların yalnızca iş arama döneminde başarılarını hatırlamaya çalışmak yerine kariyerleri boyunca elde ettikleri sonuçları belgelemelerine imkan tanıyor.

Çözülebilecek sorunların peşine düşün

Kariyer gelişimini yalnızca dikey terfiyle sınırlamamak gerekiyor. Çalışanlar, görev tanımlarının ötesine geçerek verimsizlikleri, süreçlerdeki eksikleri ve şirketin performansını artırabilecek alanları tespit edebilir.

Sorunları belirlemek, ekipleri bir araya getirmek ve çözüm üretmek; stratejik düşünme, iş bilgisi ve etki yaratma kapasitesinin gelişmesine katkı sağlıyor. Aynı zamanda çalışanların mevcut pozisyonlarında ölçülebilir değer üretmelerine ve gelecekteki liderlik rollerine hazırlanmalarına yardımcı oluyor.

Profesyonel ilişkilerinize yatırım yapın

Kariyerin her aşamasında profesyonel ilişkileri geliştirmek önem taşıyor. Özellikle çalışanların yönetici ve liderlik pozisyonlarına ilerlemesiyle birlikte yalnızca ne bildikleri değil, kimleri tanıdıkları da önem kazanıyor.

Mentorlar, yöneticiler, profesyonel müttefikler ve destekçilerden oluşan güçlü bir ilişki ağı oluşturmak, yeni fırsatlara erişimi kolaylaştırırken profesyonel itibarın da güçlenmesini sağlıyor.

Gelecekteki rolünüze uygun bir beceri kazanın

Mevcut pozisyonda sıkışmış hissetmek, yeni beceriler geliştirmek için bir fırsat olarak değerlendirilebilir. Öncelikle kariyerde hangi noktaya ulaşılmak istendiğinin belirlenmesi, ardından bu hedefe ulaşmayı sağlayacak bir beceriye odaklanılması öneriliyor.

Bu beceri; bir eğitim programı, mentorluk veya mevcut işte daha zorlu bir görevin üstlenilmesi yoluyla geliştirilebilir. Yapay zeka araçları da öğrenme sürecini hızlandırmak, bilgi eksiklerini belirlemek ve yeni becerileri daha hızlı uygulamaya geçirmek için kullanılabilir.

Mevcut işinizi bir eğitim alanı olarak görün

Bulunduğunuz pozisyonun yalnızca bugünkü görevlerinizi değil, gelecekte üstlenmek istediğiniz rolleri de desteklemesi mümkün. Bunun için şirket içinde farklı ekiplerle ilişki kurmak ve hedeflenen pozisyonda çalışan kişilerden öğrenmek önem taşıyor.

Mevcut görev, kariyerin ulaşabileceği son nokta olmak zorunda değil. Çalışanlar bulundukları pozisyonu yeni deneyimler kazanabilecekleri bir öğrenme alanına dönüştürebilir.

Farklı departmanlarda ve zorlu projelerde görev alın

Çalışanların sürekli öğrenme yaklaşımını benimsemesi, kariyer gelişimi açısından önem taşıyor. Farklı departmanlarla yürütülen projelere katılmak, şirket içindeki geçici görevlerde yer almak veya normal iş tanımının dışındaki sorumlulukları üstlenmek; uyum sağlama, deneyim ve dayanıklılık gibi işverenlerin giderek daha fazla önem verdiği becerilerin gelişmesini sağlıyor.

Uyum sağlama ve insan ilişkileri becerilerinizi geliştirin

Kariyer değişikliklerinde yalnızca teknik beceriler değil, uyum sağlama kapasitesi ve insan ilişkileri de belirleyici oluyor.

Araştırmalar ve işe yerleştirme deneyimleri, çalışanların kariyer geçişlerinde başlangıçta hedefledikleri pozisyonlardan farklı alanlara yönelmelerinin yaygın olduğunu gösteriyor. Bu nedenle çalışanların yalnızca mevcut iş unvanlarına değil, farklı rollerde kullanılabilecek becerilere odaklanması önem taşıyor.

Size ilham veren profesyonellerle bağlantı kurun

Kariyer hedeflerine ulaşmak için çalışanların kendilerine ilham veren kişilerle bilinçli ilişkiler kurması öneriliyor.

Hedeflenen pozisyonda çalışan, benzer ilgi alanlarına sahip veya geliştirilmek istenen becerilere sahip profesyonellerle düzenli iletişim kurmak, hem yeni bilgiler edinmeyi hem de farklı kariyer yollarını görmeyi sağlayabilir. Bu ilişkilerin yalnızca yeni bir iş ararken kurulması yerine uzun vadeli olarak geliştirilmesi gerekiyor.

Mevcut şirketinizdeki fırsatları değerlendirin

Kariyer gelişimi için her zaman iş değiştirmek gerekmiyor. Çalışanlar farklı departmanlarla ilişkiler kurarak, ilgi duydukları projelere gönüllü olarak katılarak ve deneyimli çalışma arkadaşlarından öğrenerek mevcut şirketleri içinde yeni fırsatlar yaratabilir.

Çalışanın yaptığı işin diğer departmanlar üzerindeki etkisini anlaması da yeni beceriler kazanmasına yardımcı olabilir. Bu nedenle bir sonraki kariyer adımı bazen yeni bir şirkette değil, mevcut organizasyonun farklı bir bölümünde bulunabilir.

Zorlu görevleri gelişim fırsatına dönüştürün

Belirsizlik dönemlerinde liderlik etmek, insanları etkileyebilmek ve karmaşık sorunları çözmek gibi önemli beceriler çoğu zaman zorlu görevler sırasında gelişiyor.

Bu nedenle çalışanların yeni bir iş fırsatını beklemek yerine mevcut pozisyonlarında kendilerini zorlayacak sorumluluklar üstlenmeleri öneriliyor.

Şirket içinde ve dışında ağınızı genişletin

Profesyonel çevrenin yalnızca çalışılan şirketle sınırlı tutulmaması gerekiyor. Hem kurum içinde hem de sektör genelinde güçlü ilişkiler kurmak, yeni bilgi ve becerilere ulaşmanın yanı sıra kariyer fırsatlarının keşfedilmesini de kolaylaştırıyor.

Uzmanlara göre yapay zekanın iş dünyasındaki etkisinin artmasıyla birlikte profesyonel ağların kariyer fırsatlarına erişimdeki önemi daha da artabilir.

Kendinize bir danışmanlar kurulu oluşturun

Çalışanların mesleki gelişimlerinin sorumluluğunu büyük ölçüde kendilerinin üstlenmesi gerekiyor. Bu süreçte farklı deneyimlere ve bakış açılarına sahip kişilerden oluşan kişisel bir danışmanlar grubu oluşturmak faydalı olabilir.

Güvenilen yöneticiler, mentorlar ve alanında deneyimli profesyonellerden oluşan böyle bir çevre, kariyer kararlarında farklı perspektifler sunabilir ve gelişim sürecini hızlandırabilir.

Her pozisyondan ve liderden bir şey öğrenin

Kariyer gelişimi için ideal işi beklemek yerine mevcut pozisyonun sunduğu öğrenme fırsatlarından yararlanmak gerekiyor.

Çalışanlar kararların nasıl alındığını gözlemleyebilir, başarılı liderlerin yöntemlerini inceleyebilir, başarısız yönetim örneklerinden ders çıkarabilir ve kendi görevlerinin ötesinde şirketin nasıl işlediğini anlamaya çalışabilir.

Beceriler yeni kapılar açarken, doğru karar verme yeteneği bu fırsatların sürdürülebilir olmasını sağlıyor.

Aktarılabilir beceriler geliştirin

Çalışanlar günlük görevlerinin dışında yan projelere katılarak, çevrim içi eğitimler alarak veya gönüllü çalışmalarda yer alarak farklı alanlarda kullanılabilecek beceriler geliştirebilir.

Elde edilen başarıların belgelenmesi ve bunları gösteren bir portföy oluşturulması da kariyer fırsatları açısından önemli. Bunun yanında sektör etkinliklerine katılmak ve hedeflenen pozisyonlarda çalışan profesyonellerle bağlantı kurmak, yeni fırsatlar ortaya çıktığında daha hazırlıklı olunmasını sağlayabilir.

Mevcut görevinizin ötesinde yeni bir yetkinlik kazanın

Çalışanlar mevcut pozisyonlarının sınırlarının dışına çıkarak yeni bir yetkinlik geliştirmeye odaklanabilir. Bunun yolu zorlayıcı bir görev üstlenmekten, farklı departmanlarla ortak bir projede çalışmaktan, sertifika programına katılmaktan veya kurum dışındaki bir projeye katkı sağlamaktan geçebilir.

Buradaki amaç yalnızca özgeçmişe yeni bir madde eklemek değil, kişinin öğrenme ve sonuç üretme kapasitesini somut biçimde ortaya koyabilmesi.

Farklı alanlardaki projelere gönüllü olun

Görev tanımının dışındaki projelere gönüllü olarak katılmak, çalışanlara hem yeni beceriler kazandırıyor hem de profesyonel ağlarını genişletme fırsatı sunuyor.

Farklı departmanlarla çalışmak, gelecekteki iş görüşmelerinde kullanılabilecek yeni başarı örnekleri oluştururken muhakeme, iletişim, uyum sağlama ve hızlı öğrenme gibi aktarılabilir becerilerin de gelişmesine katkıda bulunuyor.

Sonuç olarak, çalışanların kariyerlerini geliştirmek için mutlaka yeni bir işe geçmeleri gerekmiyor. Mevcut pozisyon; yeni beceriler kazanmak, deneyim toplamak, profesyonel çevreyi genişletmek ve gelecekteki fırsatlara hazırlanmak için kullanılabilecek önemli bir kariyer basamağına dönüşebilir.

Fatura yalnızca yangınlarla sınırlı kalmadı

Aşırı sıcaklık ve kuraklığın kamu maliyesine etkileri çok sayıda farklı kalemde ortaya çıktı. Afetzedelere yönelik acil yardım ödemelerinin yanı sıra çiftçilere sağlanan tazminatlar, hasar gören yol ve demir yollarının onarımı ile sağlık hizmetlerine yönelik ek harcamalar bütçeler üzerinde baskı yarattı.

Ekonomik faaliyetlerin yavaşlaması da hükümetlerin gelirlerini olumsuz etkiledi. Buna ödenemeyen vergiler ve gıda fiyatlarındaki yükselişin yarattığı dolaylı ekonomik etkiler eklendi.

Maliyetlerin önemli bir bölümünün afetlerin hemen ardından değil, takip eden aylarda bütçelere yansıması ise hükümetlerin gerçek tabloyu başlangıçta tam olarak görmesini zorlaştırdı.

Kuraklık Avrupa'nın geniş bölümünü etkiledi

Temmuz ayının sonlarına gelindiğinde Avrupa Birliği ve Birleşik Krallık topraklarının yaklaşık yarısının kuraklığın etkisi altında olduğu bildirildi. Kuraklığın en ciddi seviyesini ifade eden "alarm" aşamasındaki bölgelerin oranı ise yüzde 9'a ulaştı.

Nehirlerde su seviyelerinin toparlanması ve yangınların sona ermesinin ardından dahi kamu harcamalarının devam ettiği belirtildi. Özellikle tarım sektöründeki kayıpların telafisi ve altyapının yeniden kullanılabilir hale getirilmesi hükümetler açısından önemli mali yükler oluşturdu.

Fransa'dan 15 milyar euroluk maliyet tahmini

Fransa, aşırı sıcakların ekonomik etkisine ilişkin dikkat çekici bir maliyet hesabı açıkladı.

Fransa Ekolojik Dönüşüm Bakanı Monique Barbut, 12 Ağustos'ta düzenlenen kuraklık kriz toplantısında yaptığı açıklamada, bu yaz yaşanan sıcak hava dalgalarının doğrudan ve dolaylı maliyetinin 10 ila 15 milyar euro arasında olabileceğini ifade etti.

Tahmin edilen tutarın Fransa'nın gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 0,3 ila 0,5'ine denk geldiği belirtildi. Ülkenin aynı dönemdeki büyüme beklentisinin ise yüzde 0,7 seviyesinde bulunması, sıcak hava dalgalarının ekonomik boyutunu daha belirgin hale getirdi.

Maliyet hesabı tartışma yarattı

Fransa'nın açıkladığı rakam kısa süre içinde tartışmaya açıldı. Tahminin dayandırıldığı belirtilen Fransa Ulusal İstatistik ve Ekonomik Araştırmalar Enstitüsü (INSEE), böyle bir maliyet projeksiyonu hazırlamadığını duyurdu.

Bunun üzerine Fransa Ekolojik Dönüşüm Bakanlığı, hesabın kendi çalışması olduğunu açıkladı. Bakanlık, hesaplamanın önceki yıllara ait INSEE verileri kullanılarak oluşturulduğunu belirtti.

Bakan Barbut da söz konusu rakamların kesin bir maliyet hesabı olarak değil, ihtiyatla değerlendirilmesi gereken bir tahmin olarak ele alınması gerektiğini kabul etti.

İspanya'da 172 bin hektardan fazla alan yandı

İspanya'da da orman yangınlarının bilançosu ağır oldu. Temmuz ayının sonu itibarıyla yaklaşık 172 bin 400 hektarlık alanın yangınlardan etkilendiği bildirildi.

Bu büyüklük, geçen yıl ülke genelinde yanan toplam alanın yaklaşık yarısına karşılık geliyor. Yangınların yanı sıra kuraklık ve aşırı sıcaklıkların tarım, altyapı ve ekonomik faaliyetler üzerindeki etkisinin de Avrupa ülkelerinde kamu maliyesi açısından ek risk oluşturduğu değerlendiriliyor.

Yönergeler, şirketlerin yurt dışı yatırımlarının yanı sıra günlük ticari faaliyetlerinde de yerel yasal düzenlemelere uygun hareket etmesini öngörüyor. Yolsuzlukla mücadele mekanizmalarının güçlendirilmesi ve sosyal sorumluluk yükümlülüklerinin gözetilmesi de şirketlerden beklenen adımlar arasında yer aldı.

Fiyat politikalarına yakın takip

Düzenlemede otomobil üreticilerinin yurt dışı pazarlardaki fiyatlandırma stratejilerine de dikkat çekildi. Tüketicilerin çıkarlarını olumsuz etkileyebilecek ya da şirketlerin marka değerine zarar verebilecek sık ve yüksek oranlı fiyat değişikliklerinden kaçınılması gerektiği ifade edildi.

Çinli üreticilere ayrıca ihraç ettikleri araç ve ürünlerin hedef ülkelerdeki tüketici ihtiyaçları ve pazar koşullarıyla uyumlu olması tavsiye edildi.

Çinli markaların küresel rekabeti hızlanıyor

Yeni yönergelerin, Çin otomotiv sektörünün yurt dışındaki büyümesini hızlandırdığı bir dönemde gelmesi dikkat çekti.

Çin'de otomobil pazarındaki rekabetin sertleşmesi, üreticileri yeni satış kanalları ve pazarlara yöneltirken, özellikle elektrikli araç segmentinde Çinli markaların uluslararası varlığı giderek güçleniyor. Bu süreçte BYD başta olmak üzere çok sayıda üretici, Avrupa'dan gelişmekte olan pazarlara kadar geniş bir coğrafyada satış ve yatırım faaliyetlerini artırıyor.

Pekin yönetiminin yeni adımla birlikte şirketlerin küresel ölçekte büyürken yerel mevzuatlara uyum, rekabet hukuku ve kurumsal itibar konularında daha kontrollü hareket etmesini hedeflediği değerlendiriliyor.

Enerji fiyatları enflasyonu yukarı çekti

Enflasyondaki ivmelenmede enerji fiyatlarındaki sert yükseliş belirleyici oldu. Enerji grubunda yıllık fiyat artışı ağustosta yüzde 14,3’e çıkarak temmuzdaki yüzde 10,3’lük seviyenin üzerine çıktı.

Diğer ana harcama gruplarında ise daha sınırlı değişimler görüldü. Hizmet enflasyonu yüzde 3,3’ten yüzde 3’e gerilerken, enerji dışı sanayi ürünlerinde yıllık artış yüzde 0,9’dan yüzde 1,2’ye yükseldi. Gıda, alkol ve tütün grubundaki yıllık fiyat artışı ise yüzde 1,2 seviyesinde sabit kaldı.

Çekirdek enflasyonda sürpriz gerileme

Genel enflasyonun aksine, fiyat baskılarının daha kalıcı bölümünü ölçen çekirdek enflasyonda düşüş yaşandı. Gıda ve enerji fiyatlarının hariç tutulduğu çekirdek gösterge, beklentilerin aksine yüzde 2,4’e geriledi.

Hizmet sektöründeki enflasyonun da düşüş göstermesi, fiyat baskılarının ekonominin bazı alanlarında hafiflediğine işaret etti. Buna karşın manşet enflasyonun AMB’nin yüzde 2’lik hedefinin belirgin şekilde üzerinde kalması, para politikası açısından yukarı yönlü risklerin devam ettiğini gösterdi.

Piyasalar eylül faiz artışını fiyatlıyor

İran savaşı kaynaklı enerji ve arz risklerinin enflasyonu yukarıda tutması, Euro Bölgesi ekonomisinin beklentilerden daha dirençli seyretmesiyle birleşince AMB’nin faiz artırım sürecini sürdürmesi bekleniyor.

Piyasa fiyatlamalarına göre AMB’nin 10 Eylül’deki toplantıda politika faizini 25 baz puan artırması artık büyük ölçüde kesinleşmiş durumda. Yatırımcılar, söz konusu artışın ardından ilave faiz artırımlarının da gündeme gelebileceğini değerlendiriyor.

İşsizlikte beklentinin üzerinde oran

Euro Bölgesi’nde iş gücü piyasasına ilişkin veriler ise daha karmaşık bir tablo ortaya koydu. Ağustos ayında işsizlik oranı yüzde 6,4 olarak gerçekleşti. Piyasa beklentisi ise işsizlik oranının yüzde 6,3 düzeyinde bulunması yönündeydi.

Böylece enflasyondaki yükseliş ve ekonomik aktivitenin dayanıklılığı, AMB’nin önündeki en önemli politika ikilemlerinden birini yeniden öne çıkardı. Bankanın, bir yandan fiyat istikrarını sağlamak için sıkı para politikasını sürdürürken diğer yandan iş gücü piyasasındaki gelişmeleri yakından izlemesi bekleniyor.

Trump, Savunma Bakanı Pete Hegseth ile Dışişleri Bakanı ve Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Danışmanı Marco Rubio’nun, Venezuela hükümetiyle milyarlarca varillik petrol rezervinin güvence altına alınması konusunda “özel şirketlerle ortaklık” yoluyla anlaşmaya vardığını söyledi. Anlaşma, Pentagon’a Betancourt’ın şirketi North American Blue Energy Partners’ın ana şirketinde yüzde 35’e kadar hisse alma seçeneği verecek. Bu “varant” olarak bilinen bir finansal araç biçiminde olacak ve buna ek olarak şirketin ürettiği petrolün büyük bölümüne öncelikli erişim sağlanacak.

Kolayca hisseye çevrilebiliyor

Varantlar, hükümete petrol şirketinin hisselerini önceden belirlenmiş bir fiyattan satın alma hakkı verecek. Alınıp satılabilen varantların değeri, bunları ihraç eden şirketin değerine bağlı olarak dalgalanıyor. New York Times’a konuşan kaynaklara göre bu durumda söz konusu varantlar çok az bir para karşılığında, çoğu zaman yalnızca 1 sent ödeyerek hisse senedine dönüştürülebilecekler.

Şirketler genellikle varantları, karşılığında değer taşıyan bir şey elde etmek amacıyla ihraç eder. Örneğin corona virüs pandemisi sırasında federal hükümet, çalışanların maaşlarını ödemelerine ve diğer masraflarını karşılamalarına yardımcı olmak için ABD havayolu şirketlerine 50 milyar dolardan fazla hibe ve kredi sağlayarak bu şirketleri kurtardı. Bunun karşılığında ABD Hazine Bakanlığı yaklaşık bir düzine havayolu şirketinden varant aldı ve bunların çoğunu daha sonra özel yatırımcılara sattı.

“ABD’ye sıfır maliyet”

Bu durumda ise Beyaz Saray yaptığı açıklamada, anlaşmanın ABD’ye sıfır maliyetle gerçekleşeceğini söyledi. Hükümetin ortaklığı ve verdiği onay, şirketin özel yatırımcılardan finansman sağlamasını kolaylaştırabilir ve ayrıca onu Venezuela’daki hukuki incelemelerden veya siyasi çalkantılardan koruyabilir.Betancourt yaptığı açıklamada, anlaşmanın Venezuela’nın potansiyelini “hem Venezuelalıların hem de Amerikalıların yararına” ortaya çıkaracağını söyledi.

Anlaşma, bazı Demokrat Kongre üyelerinin sert eleştirilerine maruz kaldı. Rhode Island Senatörü ve Senato Silahlı Hizmetler Komitesi’nin kıdemli Demokrat üyesi Jack Reed, pazartesi günü yaptığı açıklamada, “Trump’ın ABD ordusunu Venezuela petrolüne yatırım yapan bir kuruma dönüştürme girişimi, yetkinin ve vergi mükelleflerinin parasının açıkça kötüye kullanılmasıdır” dedi.Reed ayrıca bu hamlenin hangi yasal yetkiye dayandığının ve anlaşmanın tüm mali koşullarının eksiksiz şekilde açıklanmasını talep ettiğini belirtti.

Bu düşüşte kredi koşullarındaki toparlanma ve özellikle teknoloji hisselerinde görülen aşırı fiyatlamaların bir miktar dengelenmesi etkili oldu.

Risk göstergelerinde gerileme sınırlı kaldı

Bank of America stratejisti Savita Subramanian, piyasalardaki bazı risk unsurlarının önceki döneme kıyasla hafiflediğini ancak mevcut tablonun henüz rahatlatıcı bir seviyeye ulaşmadığını ifade etti.

Banka analizine göre, ayı piyasası göstergelerinin yüzde 60 oranında tetiklendiği dönemlerde S&P 500 endeksinin izleyen 12 aylık medyan getirisi tarihsel olarak yaklaşık yüzde 3 seviyesinde gerçekleşiyor. Bu tablo, mevcut risk seviyesinin borsada güçlü getirilerin önünü açan bir ortam sunmadığına işaret ediyor.

Borsada değerleme endişesi sürüyor

ABD hisselerindeki değerleme baskısı da Bank of America’nın dikkat çektiği başlıklar arasında yer aldı.

S&P 500’ün ileriye dönük fiyat/kazanç oranı yıl başından bu yana 22 seviyesinden 20’ye gerilemiş olsa da banka bu düşüşü tek başına olumlu bir sinyal olarak değerlendirmiyor.

BofA’nın uzun vadeli değerleme modeline göre mevcut fiyatlama seviyeleri, önümüzdeki 10 yıllık dönemde S&P 500 için yıllıklandırılmış yaklaşık yüzde 3’lük bir kayıp riskine işaret ediyor.

Kredi piyasaları yakından takip ediliyor

Bankanın risk değerlendirmesinde kredi piyasaları da önemli bir yer tutuyor.

BofA, kredi döngülerinin çoğu zaman başlangıç aşamasında sakin ve yavaş ilerlediğini, ancak koşullar bozulmaya başladığında çok daha hızlı bir şekilde kötüleşebildiğini vurguladı.

Bu nedenle kredi koşullarındaki mevcut toparlanmanın, finansal piyasalardaki risklerin tamamen ortadan kalktığı şeklinde yorumlanmaması gerektiği belirtildi.

BofA’nın tercih ettiği sektörler

Bank of America, piyasalardaki belirsizliklere karşı daha defansif bir yaklaşım benimseyen yatırımcılar için büyük ölçekli değer hisselerini öne çıkarıyor.

Banka özellikle petrol ve gaz, metal ve madencilik, bankacılık, sigortacılık ve dağıtım sektörlerini tercih edilen alanlar arasında gösteriyor.

Buna karşılık medya ve BT hizmetleri gibi bazı sektörlerde fiyatların şirketlerin temel görünümünü yeterince yansıtmadığı ve yatırımcıların “değer tuzağı” riskiyle karşılaşabileceği uyarısında bulunuyor.

2025 yılının temmuz ayına göre hesaplanan yıllık enflasyon oranı ise yüzde 35,20 olarak gerçekleşti. İndeks verilerine göre fiyatlar bir önceki yılın sonuna kıyasla yüzde 21,56 yükseldi. On iki aylık ortalamalara göre değişim oranı da yüzde 37,73 olarak ölçüldü.

En yüksek aylık artış sağlıkta

Temmuz ayında harcama grupları arasında en yüksek aylık fiyat artışı yüzde 9,77 ile sağlık grubunda görüldü. Bu grubu yüzde 4,42 artışla ulaştırma ve yüzde 3,69 artışla haberleşme harcamaları izledi. Eğlence ve kültür harcamaları yüzde 2,50, konut harcamaları ise yüzde 2,01 oranında yükseldi.

Aylık artış eğilimi diğer gruplarda da devam etti. Ev eşyasında yüzde 1,60, lokanta ve otellerde yüzde 1,54, eğitim harcamalarında ise yüzde 1,47 oranında artış kaydedildi. Gıda ve alkolsüz içeceklerde artış yüzde 1,30 olurken, çeşitli mal ve hizmetler yüzde 1,03 yükseldi.

Alkollü içecekler ve tütün grubu fiyatları ise yüzde 0,77 oranında artış sergiledi. Fiyatlarında düşüş yaşanan tek harcama grubu yüzde 0,66'lık azalışla giyim ve ayakkabı oldu.

Fiyatları kamu zamları ve piyasa koşulları belirledi

İTO raporuna göre enflasyon rakamlarındaki değişimde çeşitli dinamikler etkili oldu. Sağlık, ulaştırma ve haberleşme gruplarındaki fiyat değişimleri kamu kaynaklı artışlardan beslendi. Eğlence ve kültür ile konut harcamalarındaki artışlar piyasa koşullarına bağlandı.

Gıda ve alkolsüz içeceklerdeki fiyat hareketlerinde mevsimsel etkiler ön plana çıktı. Giyim ve ayakkabı grubunda ise aşağı yönlü fiyat değişimleri gözlemlendi.

Yıllık bazda en sert artış eğitim grubunda

Yıllık enflasyon oranları incelendiğinde en yüksek artış yüzde 54,56 ile eğitim grubunda yaşandı. Sağlık harcamaları yüzde 43,45'lik yıllık artışla ikinci sırada yer aldı. Konut harcamalarında ise son bir yılda yüzde 40,26 oranında fiyat artışı kaydedildi.

Gıda ve alkolsüz içeceklerin yıllık enflasyonu yüzde 37,57 olarak gerçekleşti. Haberleşmede yüzde 34,09, lokanta ve otellerde yüzde 33,55 oranında yıllık artış izlendi. En düşük yıllık enflasyon ise yüzde 21,07 ile giyim ve ayakkabı grubunda ölçüldü.

Aradaki 20 yılda oyun değişti. Bulut, oyuncuların ve BT departmanlarının konusu olmaktan çıkıp devletlerin gündemine oturdu zira ülkeler kritik verilerini kendi sınırları içinde tutmak istiyor. Dolayısıyla egemen bulut yatırımları da hız kazanıyor. NATO İletişim ve Bilgi Ajansı (NCIA) temmuz başında Ankara’daki zirvede ittifakın gizlilik dereceli operasyonlarını taşıyacak bulut platformu için yaklaşık 200 milyon euro’luk ilk büyük sözleşmeyi imzaladı. Accenture-Leonardo ortaklığının ihaleyi kazandığı “Protected Business Network” (PBN) adlı program, ittifak genelinde gizlilik dereceli operasyonları ortak bir bulut işletim modelinde toplamayı amaçlıyor. Yedi yılda kurulacak platform NATO’nun “dijital omurga” dediği yapının ilk uygulama fazı olacak ve yaklaşık 29 bin kullanıcıya hizmet verecek. 

DT Cloud bu sözleşmenin tarafı değil ama aynı yarışın içinde. Dinçer NATO ile bulut altyapısı alanında ayrı bir tedarik sözleşmesi imzaladıklarını söylüyor ve hedefini şöyle anlatıyor: “Nvidia Inception ve Nvidia Cloud ile program mimarisi partneriyiz. Onlarla birlikte yapay zeka iş yüklerini destekleyecek hiper ölçeklenebilir veri merkezi tasarımları geliştirdik. Önümüzdeki beş yıllık dönemde Türkiye, NATO ve Barış İçin İşbirliği ülkeleri, Türk Cumhuriyetleri ve Körfez ülkelerine genişleyerek modüler ‘AI Factory’ (yapay zeka fabrikası) ve ‘sovereign cloud’ (egemen bulut) altyapılarına toplam 390 milyon dolarlık yatırım hedefimiz var.” İlk etapta 30 lokasyon belirlenmiş. Yatırım için özkaynak, stratejik yatırımcılar, proje finansmanı, ekipman finansmanı (vendor financing), altyapı yatırım fonları ve uzun dönemli müşteri sözleşmelerine dayalı finansman modellerinin birlikte kullanılması planlanıyor. Dinçer, bu planın hayata geçmesiyle şirket cirosunun 500 milyon dolara ve piyasa değerinin 4 - 5 milyar dolara ulaşmasını öngörüyor. 

Dönüşümün kazananı

Bugünkü gerçeklikleri ise bundan çok daha mütevazı. DT Cloud iddialı projelere kaynak bulmak için mevcut yatırımcılarının katıldığı ve borç finansmanı da içeren karma bir yatırım turuna çıktı. 2026 sonunda kapanacak turda hedef 20 milyon dolar. Dinçer’in değerleme beklentisi ise 100 milyon dolar. Yani 2030 hedefi bugünkü beklentinin 40 - 50 katına çıkmayı gerektiriyor. Şirketin kasasına ilk para 2023’te, platform devreye alındığı yıl girdi. Nevzat Aydın’ın da aralarında bulunduğu 15 kadar melek yatırımcı Family & Friends (yakın çevre) turunda ortak oldu. Kurumsal sermaye 2025’te geldi: Türkiye Kalkınma Fonu (TKF) ve Polat Ventures’ın 4,2 milyon dolar yatırım yaptığı turda değerleme 37 milyon dolardı. Turda TKF yüzde 10, Polat Ventures yüzde 5 hisseyle şirkete ortak oldu. 

TKF CEO’su Elif Altuğ’a göre DT Cloud yatırımı; özel sektörde hızla artan bulut altyapısı talebi, kamu düzenlemelerinin desteklediği büyüme potansiyeli ve savunma sanayiinde gelişen “egemen bulut” yaklaşımı üzerine kuruldu. Altuğ, yatırımın ardından şirketin ekip ve Ar-Ge kapasitesini güçlendirdiğini, ASELSAN, TÜRKSAT ve ULAK Haberleşme gibi kurumlarla iş birliklerini artırarak büyümesini sürdürdüğünü söylüyor. Orta vadede Türkiye’de hayata geçecek hiper ölçekli veri merkezi yatırımlarıyla bulut kullanımı hızlanacak. Altuğ, DT Cloud’un bu dönüşümden en fazla fayda sağlayacak şirketlerden biri olacağını düşünüyor.

Dinçer’in 2021’de single asset (tek varlığa odaklı) olarak kurduğu Digital Transformation GSYF, SPK onayının ardından yatırım kapsamını genişleterek çok şirketli modele geçti. Fon DT Cloud dışında 5G, 6G, yapay zeka ve bulut bilişim ekosistemiyle ortak çalışabilecek girişimlere yatırım yapmayı amaçlıyor. 10 milyon dolarlık fon için Dinçer, “Gelecek dönemde, büyümemizle birlikte pazarda bir yatırımcı olarak da var olacağız” diyor.

Bulutistan’ın çoğunluk hissesi 2024’te 39 milyon dolara Sabancı Holding iştiraki DxBV’ye geçmişti. GlassHouse’u aynı yıl BAE merkezli telekom devi e& (eski adı Etisalat) 60 milyon dolara bünyesine kattı. vMind ise İndeks Bilgisayar çatısı altında çalışıyor. NGN Cloud’un hisselerinin yüzde 70’i ise 2013’te Rus BT şirketi CROC’a satıldı. Bu şirketlerin çoğu ağırlıklı olarak veri merkezi, yönetilen bulut ve kurumsal altyapı işi yapıyor.

Dinçer ise kendini bu ligde görmüyor: “Bugün birçok şirket bulut hizmeti sunuyor. Biz ise yalnızca veri depolayan ya da sunucu kiralayan bir şirket değiliz. Bulutun çalışmasını sağlayan yazılımı geliştirerek dijital altyapıyı uçtan uca sunuyoruz.” Kıyas için baktığı isimler Google Cloud, AWS, Huawei Cloud, Alibaba Cloud ve Yandex Cloud gibi uçtan uca platform işleten sağlayıcılar. Pazar tarafında tablo iştah kabartıcı. Araştırma şirketi The Business Research Company’ye göre yapay zeka yatırımlarının da etkisiyle küresel bulut bilişim pazarı 2025’te 832,8 milyar dolara ulaştı. Pazarın 2030’da yıllık ortalama yüzde 15,6 büyümeyle 1,7 trilyon doları aşması bekleniyor. DT Cloud’un IDC ve Gartner’ın küresel bulut pazarı ile BT harcamalarına ilişkin veriler üzerinden kendi yaptığı analize göre regülasyonların belirleyici olduğu finans, kamu, savunma ve enerji gibi kritik sektörlerde egemen bulut ve yapay zeka yatırımlarının 2026 - 2030 döneminde yaklaşık 11,7 milyar dolardan 24,5 milyar dolara çıkması bekleniyor.

Şirketin rotası tam da bu yüzden egemen bulut. Dinçer’in listesinde NATO ülkelerinin yanı sıra Türk Devletleri Teşkilatı ve Körfez bölgesini kapsayan yaklaşık 65 ülke var. Vizyon faslında çıta daha da yukarıda. Dinçer uzun vadeli hedefini Elon Musk’ın SpaceX çatısı altında geliştirdiği uzay tabanlı vizyona benzetiyor: “Starlink’in uzaydan yüksek hızlı haberleşme sağlaması gibi, biz de gelecekte Türksat gibi kurumlarımızla birlikte uzay tabanlı yapay zeka ve bulut altyapıları geliştirebiliriz. Bu bizim uzun vadeli vizyonumuz” diyor.

Siber güvenlik ve kişisel verilerin korunması tartışmalarının alevlendiği 2016’da yerli bulut girişimcileri “Türkiye’nin verisi Türkiye’de kalsın” sloganını kullanıyordu. Dinçer’e göre bu yaklaşım bugün yetersiz. Sunucunun, işletim sisteminin, bulut platformunun ve kontrol düzleminin sahibi yabancıysa o sistem Türk hukukuna göre değil sözleşmenin yapıldığı ülkenin hukukuna göre yönetiliyor. Kavram da buna göre değişti. Önceleri “veri egemenliği” konuşulurken bugün “dijital egemenlik” öne çıkıyor. Dinçer’in ayrımıyla veri egemenliği, verinin fiziksel olarak ülke sınırları içinde bulunması demek. Dijital egemenlik ise yazılımın ve yönetim mekanizmasının da ülkenin kontrolünde olmasını gerektiriyor. 

Dinçer 2025 itibarıyla bu hedefe büyük ölçüde ulaştıklarını söylüyor: “Kullandığımız bütün bileşenler (yazılım ve kontrol katmanı) kendi üretim süreçlerimizden geçiyor. İşte bizim ‘yerli ve milli bulut’ yaklaşımımızın temelinde de bu anlayış bulunuyor.”

DT ilk yıllarında yazılım geliştiren ve sistem altyapıları kuran bir mühendislik firmasıydı. Bir yandan kendi Ar-Ge projelerini geliştiriyor diğer yandan kurumsal müşteriler için yazılım projeleri yürütüyordu. Dinçer’e göre kuruluş yıllarında yani 2000’lerin ortasından itibaren sektörde “cloud” kavramı yaygınlaşmaya başlamıştı: “Haberleşme altyapılarıyla bilişim platformlarını birlikte tasarlayabilen şirketlerin gelecekte çok daha kritik bir konuma geleceğini öngördük. DT’nin sonraki dönüşümü de tam olarak bu vizyon üzerine inşa edildi.”

Kırılma noktası

Dinçer, 2011 - 2012 arasında Bahçeşehir Üniversitesi’nde kablosuz haberleşme alanında yüksek lisans yaparken önemli bir şey fark etti: “Haberleşme altyapısını kurabiliyorduk ancak bu altyapının üzerinde çalışacak bilişim platformlarına ihtiyaç vardı. Asıl eksik olan nokta buydu. Bu farkındalık bizi bulut bilişim dünyasına taşıyan kırılma noktası oldu.”

DT Cloud’un geliştirilmesi 2018’de başladı. Yaklaşık beş yıl süren Ar-Ge çalışmalarının ardından platform 2023’te devreye alındı. İlk yıllarda özellikle enerji üretim ve dağıtım şirketleri, kritik altyapılar ve akıllı şehir projeleri üzerinde çalıştı. Dinçer’in anlatımına göre asıl dönüm noktası Ay Yıldız projesi oldu. TSK’nın komuta merkezlerini tek çatı altında toplamayı amaçlayan yeni nesil müşterek karargah projesinde şirket bulut sağlayıcı olarak görev aldı. Dinçer, Aselsan için geliştirdikleri taktik bulut altyapısının, askeri operasyonun yürütüldüğü bölgede bulut kurmayı mümkün kıldığını da ifade ediyor. Bu referansla şirket NATO’nun federatif bulut altyapısı programına dahil oldu. Dinçer ayrıca NCIA tarafından yürütülen yaklaşık 1,6 milyar euro’luk Operational Network–Extension (ON-X) programı kapsamındaki tedarik sürecinde de yer almayı istiyor. 

Dinçer’in DT Cloud’u küresel bir altyapı şirketine dönüştürme iddiasında teknoloji kadar sermayeye erişimi de belirleyici olacak.

Pazarlama jargonu

İTÜ Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Mehmet Tahir Sandıkkaya bir pazarlama jargonu olarak değerlendirdiği egemen bulut kavramına eleştirel yaklaşıyor: “Bulut aslında başkasının bilgisayarı demek. Egemen bulut da çok yeni bir yapı değil. Eskiden firmaların BT bölümlerinde sunucular ve veritabanları yan yana dururdu. Bunları yönetenler de firmanın kendi çalışanlarıydı. Bu yapıyı 2010’lu yıllardan itibaren bozmaya başladık. Dedik ki, ‘Siz bunu yapmayın, biz bu hizmeti size dışarıdan satalım. Ortak bir yerde bu hizmeti kullanın, daha ucuza gelsin.’ Firmaların bir kısmı bu yola girdi. Hatta firmaların girmesinin ardından böyle bir moda da ortaya çıktı. Kimi devlet kurumları, hükümetler, kamu kuruluşları da bu yola girdi. Şimdi deniyor ki, ‘Hadi eskiye dönelim. Artık bir odaya sunucularınızı, veritabanlarınızı koyun ve BT hizmetinizi kendi kendinize yönetin. Ya da size personel sağlayalım, onlar gelsin yönetsin.’ Ama bunu ‘Eskiye dönüyoruz’ diye pazarlayamayacakları için yeni bir reklam sözcüğü icat ediliyor.”

Kaynakların aktardığına göre program, misafirlerin konaklamalarını ev sahipleri tarafından paylaşılan özel bir bağlantı üzerinden rezerve etmelerini gerektiriyor. Pilot programa dahil olan ev sahipleri, bu özel rezervasyon bağlantısı üzerinden kendi belirledikleri indirimleri de sunabiliyor.

Bir Airbnb sözcüsü programı doğruladı ve programın, ilanlarını yönetmek için üçüncü taraf yazılımlar kullanan ABD'li ev sahipleri için sınırlı bir süre boyunca yürütüleceğini söyledi. Sözcü ayrıca testin, farklı fiyatlandırmaların ev sahiplerinin işletmeleri üzerindeki etkisini anlamalarına yardımcı olmayı amaçladığını belirtti. Sözcü, “Ev sahipleri ilanlarını tanıtmak için çeşitli yöntemler kullanıyor. Bazı ev sahiplerinin ilanlarını doğrudan bir bağlantıyla tanıtmasına ve bu bağlantı üzerinden yapılan rezervasyonlarda daha düşük bir hizmet bedeli ödemesine olanak tanıyan bu özelliği test ediyoruz” dedi.

Rezervasyonları platformda tutmak

Program, Airbnb'nin daha fazla rezervasyonu kendi platformunda tutabilmesi için bir yol sunuyor. Bazı ev sahipleri, misafirleri platformdan uzaklaştırarak kendi web siteleri üzerinden rezervasyon yapmaya yönlendiriyor. Böylece gelirlerinin daha büyük bir bölümünü ellerinde tutabiliyorlar. Airbnb CEO’su Brian Chesky, “doğrudan rezervasyon” olarak adlandırılan hareketin etkisini küçümsemiş olsa da yeni program, bu eğilime karşı şimdiye kadarki en belirgin adımlardan birini temsil ediyor.

Bu cümle kulağa basit geliyor ama üzerinde durmaya değer. Yapay zeka bir keşif makinesi değil. Yeni bir şey üretmiyor. Orada olanı, orada olduğu haliyle, insan gözünün ulaşamadığı ölçekte okuyor. Bu fark bize kendi algımızın sınırları hakkında rahatsız edici bir ayna tutuyor. Bunu soyut bir iddia olarak bırakmak istemiyorum. Farklı çağlardan, farklı kıtalardan, birbirinden habersiz hikayeler ve hepsi aynı kapıya çıkıyor.

Milattan sonra 79’da Vezüv patladığında, Herculaneum’daki bir villada antik dünyanın tek sağ kalmış kütüphanesi gömüldü. Yüzlerce papirüs tomarcığı kömürleşti, açmaya çalışsan paramparça oluyor, açmazsan ne yazdığını asla bilemiyorsun. 2 bin yıl boyunca bu ikilem çözülemedi. Sonra 2023’te Vesuvius Challenge başladı, tomarcıklar CT ile tarandı, ve Nebraska’dan 21 yaşında bir öğrenci, YZ ile mürekkep izlerini papirüsün katmanları arasından okudu. Tomarcığa hiç dokunulmadı. Mürekkep hep oradaydı. Sadece onu görebilecek göz yoktu.

Ortaya çıkan metin, Epikürcü filozof Philodemus’un haz üzerine bir denemesiydi: Kıtlık mı, bolluk mu daha çok zevk verir? 2 bin yıl önce yazılmış, bugüne kadar kimsenin okumadığı bir eser. Ama önemli olan Philodemus’un ne dediği değil. Önemli olan o kelimelerin 2 bin yıl boyunca “yok” sayılması. Yoktular çünkü biz göremiyorduk. Göremediğimiz şey de yoktur diye düşündük.

Küller altında gömülü mürekkep anlaşılır. Peki ya açık havada, güneş altında, herkesin gözünün önünde duran şeyler? Peru’nun Nazca Çölü’ndeki devasa çizimler 1927’den beri biliniyor: Kuşlar, örümcekler, yüzlerce metre uzunluğunda figürler. 100 yıl boyunca insanlar bunlardan ancak 430 tanesini fark edebildi. 2024’te Yamagata Üniversitesi’nden bir ekip makineye sordu: Sen ne görüyorsun? Altı ayda 303 yeni figür çıktı. Bıçak taşıyan katil balinalar, kesik başlar, törensel sahneler. Hepsi başından beri oradaydı, çölün yüzeyinde, herkesin gözünün önünde. Uydu görüntüleri çekildi, uçaklar üzerinden geçti, turistler tepelerinden geçti –kimse görmedi. Zira insan gözü 629 kilometrekarelik bir alanı kare kare tarayamıyordu, o kadar.

Her iki hikayede de yapay zeka algımızın sınırında durup da içeri giremeyen şeyleri ilk kez fark etti. Papirüsün içine yazı eklemedi, çöle şekiller çizmedi. Orada olanı gördü. Peki, biz neden göremedik? Çünkü insan beyni örüntü tanımada muhteşem ama ölçekte sınırlı. Bir yüzü kalabalıkta bulabiliriz ama milyonlarca veri noktasını aynı anda işleyemeyiz. Bu bir zeka eksikliği değil, bir donanım kısıtı.

Bu kısıt sadece arkeolojide geçerli değil. ABD’de yüz binlerce cinayet dosyası “soğuk”, yani çözülmeden kapanmış. Ve bu durumun nedeni çoğu zaman delil eksikliğinden değil, delil fazlalığından. Binlerce sayfa rapor, yüzlerce tanık ifadesi, onlarca dedektifin yıllar içinde biriktirdiği bir bilgi yığını –cevap orada bir yerde ama hangi sayfada, hangi satırda olduğunu bilecek ömür yok. 2026’da Madison County’de 30 yıllık bir cinayet, 2 bin sayfalık dosyanın YZ’ye yüklenmesiyle çözüldü. Makine, farklı dedektiflerin farklı yıllarda yazdığı raporlar arasında insanın göremeyeceği bağlantıları saniyeler içinde çıkardı. Colorado’da 38 yıllık bir davada kurbanın elindeki kağıt poşetten alınan DNA seri katile eşleşti. Delil başından beri oradaydı. Bir poşetin içinde, bir depoda, 38 yıl boyunca.

Küllerin altında, çölün yüzeyinde, dosyaların derinliğinde… Buraya kadar hep dışarıda bir yerde aradık. Peki ya cevap en başından beri kendi bedenimizde saklıysa? 2010’da Sibirya’daki bir mağaradan çıkan küçücük bir parmak kemiğinin DNA’sı, daha önce bilinmeyen bir insan türünü ortaya koydu: Denisovanlar. 15 yıl boyunca bu türün neye benzediğini bilmiyorduk, sadece genlerini tanıyorduk. 2025’te YZ destekli analizler, Çin’deki “Ejderha Adam” kafatasını Denisovanlarla eşleştirdi ve gizemli tür ilk kez bir yüz kazandı. Princeton’daki genetikçiler bir adım daha ileri gitti: Modern insan DNA’sında Neandertal ve Denisovan dışında iki “hayalet ata”nın izlerini buldular –hiç fosili olmayan, sadece genlerimizde yaşayan türler. Onlar da hep oradaydı. Her hücremizde, her kuşakta taşındı. Ama görecek algoritmayı bekliyorlardı.

Elbette her bulmaca teslim olmuyor. Voynich El Yazması –1400’lerde yazılmış, hiçbir bilinen dile benzemeyen bir alfabeyle dolu, içinde varlığı kanıtlanamayan bitkiler ve tuhaf çizelgeler barındıran kitap– altı yüzyıldır her kriptoğrafı yendi, yapay zekayı da henüz yenmeye devam ediyor. Girit’teki Minos uygarlığının Bronze Çağ yazısı Linear A da öyle: 1952’de kardeş yazısı Linear B çözüldü ama A direniyor, çünkü altındaki dil bilinen hiçbir aileye benzemiyor. YZ hibrit modelleri tutarlı fonetik öneriler üretiyor ama doğrulanabilir tek bir cevaba ulaşamıyor. Bu başarısızlıklar da aynı tezi doğruluyor aslında. Cevap muhtemelen orada ama henüz doğru soruyu soramıyoruz. Görmenin de bir öğrenme süreci olduğunu unutuyoruz.

Bu örneklerin bence bize göremediğiniz şey yok değildir diyor. Kömürleşmiş papirüsün içindeki mürekkep, çölün yüzeyindeki silik çizgi, dosyanın derinliğindeki bağlantı, DNA’mızdaki hayalet soy, hepsi başından beri vardı. “Çözülmemiş” dediğimiz şeylerin çoğu aslında “görülmemiş”ti. Yapay zeka bize yeni bir dünya vermedi. Baktığımız dünyanın ne kadar azını gördüğümüzü gösterdi.

Her boyutuyla incelediğimiz bu teknolojinin belki de bizlere hediyesi bu. Yapay zekayı bir verimlilik aracı ya da bir tehdit olarak tartışmak, hikayenin yalnızca bir bölümü. Asıl mesele daha derinde: Biz insanlar, görebildiğimiz şeylerin tüm gerçeklik olduğunu sanma alışkanlığındayız. Haritanın sınırlarını dünyanın sınırları sanıyoruz. Yapay zeka bu yanılsamayı kırıyor.

Bunların hiçbiri aptal insanların hikayesi değil. Ölçeğin, karmaşıklığın ve zamanın insan algısına koyduğu sınırların hikayesi. Yapay zeka bu sınırları ilk kez görünür kılıyor. Cevapları vererek değil soruların ne kadar yakınımızda durduğunu göstererek.

Umarım yapay zekanın bize bırakacağı en kalıcı şey ne kadar çok şeyi göremeden yaşadığımızın farkındalığı olur. Gördüğümüzü bildiğimizi sanıyoruz, bildiğimizi anladığımızı, anladığımızı çözdüğümüzü. Oysa daha yüzeydeyiz. Herculaneum’da yüzlerce tomarcık okunmayı bekliyor. Nazca’da yapay zekanın bile henüz ulaşamadığı alanlar var. DNA’mızdaki hayalet ataların kaç tane olduğunu bilmiyoruz. Voynich hâlâ susuyor. Bugün çözdüğümüz her bulmaca, henüz göremediğimiz 10 bulmacanın varlığına işaret ediyor.

Henüz ne kadar çok şeyi göremediğimizi anladığımız gün, belki de yapay zekayı doğru kullanmaya başlarız. Çünkü asıl körlük görememek değil. Göremediğini bilmemek.

Saldırıda kullanılan mühimmatların nereden geldiği ve hangi türde olduğu konusunda ise henüz net bir bilgi paylaşılmadı.

Can kaybı ve çevresel zarar bildirilmedi

Yetkililer, saldırının ardından tankerde can kaybı meydana gelmediğini açıkladı. Ayrıca olayın deniz çevresi üzerinde herhangi bir olumsuz etki oluşturmadığı kaydedildi.

Saldırının ardından ilgili makamların olayın nasıl gerçekleştiğine ve mühimmatların kaynağına ilişkin inceleme başlattığı belirtildi.

Gemilere dikkatli seyir uyarısı

UKMTO, Hürmüz Boğazı ve çevresindeki deniz trafiğine yönelik güvenlik uyarısını da yineledi. Bölgede seyreden gemilerden daha dikkatli olmaları ve şüpheli herhangi bir durumla karşılaşmaları halinde durumu UKMTO’ya bildirmeleri istendi.

Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin önemli geçiş noktalarından biri olması nedeniyle bölgede yaşanan her türlü denizcilik olayı, küresel enerji arzı ve petrol piyasaları açısından yakından takip ediliyor.

Ancak, 2026 yılı çelik devine yaramadı. Hem üretim hem de ihracatta azalma var. Yılın ilk yarısında üretim yüzde 3, ihracat ise yüzde 4 düştü. Çelik üretiminin Temmuz ayında bu yılın en düşük seviyesine düşmesi, dünyanın ikinci büyük ekonomisinin büyüme ivmesinin iyice yavaşlamasıyla paralellik taşıyor.

Çin, yılda 1.85 milyar ton olan küresel ham çelik üretiminden yılda ortalama 950-960 milyon ton pay alırken, son yıllarda üretimi düştü. Geçen yıl üretim yüzde 4,4 azalarak 961 milyon tona indi. Bu son yedi yılın en düşük üretim rakamı. Bu yılın ilk yarısında da üretim geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 3 azalarak 500 milyon tona düştü. Temmuz ayında da üretim yüzde 3,6 azalarak 76,9 milyon tona geriledi. 

Bunun en önemli nedeni iç pazardaki talep zayıflığı ve emlak krizi... Çin'de çelik talebinin yaklaşık üçte birini oluşturan inşaat sektörü aşırı kapasite, düşen fiyatlara rağmen isteksiz alıcılar nedeniyle epey sancılı bir dönem yaşıyor.  Ayrıca, bir başka önemli sektör otomotivde de yavaşlama var. Temmuzda da gerileyen yurtiçi araç satışları onuncu ay üst üste düşüş gösterdi.

Çelik Üretiminde Dünyanın En Büyük Ülkeleri (2025)

Rakiplerinin toplamından daha fazla üretim yapıyor

Kaynak: World Steel Association

Çin geçen yıl dünya çelik ihracatının yüzde 41'ini gerçekleştirdi. Ülkenin çelik ihracatı 2019'dan 2025'e ikiye katlandı. İhracat 2019'da 62,7 milyon tondan 2020'de 52 milyon tona düştükten sonra, her yıl istikrarlı bir şekilde artarak geçen yıl rekor bir rakam olan 131,2 milyon tona çıktı. 

Özellikle Çin ile rekabette zorlanan ve geriye düşen Avrupa'nın ise, 2019-25 arası çelik ihracatı yarı yarıya azalarak 107,4 milyon tondan 50 milyon tona düştü.

Ancak, Çin için çok parlak bir nokta olan ihracatta da bu yıl durgunluk var. Yılın ilk yedi ayında çelik ihracatının yüzde 4'lük bir düşüşle 65 milyon tona gerilemesinin yılın tamamına yansımasından endişe ediliyor.  İhracatın Eylül ayından itibaren kış başlayana kadar sürecek yoğun inşaat sezonunda canlanması bekleniyor.

Kritik endüstrilerde üresel Liderler

(Küresel imalat sanayi sektörlerinde lider ülkeler ve payları, yüzde, 2022)

Kaynak: Information Technology and Innovation Foundation

Çin'in yıllık 1 milyar tonu aşan kapasiteye ulaşarak dünyayı çeliğe doyuran bir dev haline gelmesinin nedenlerini şöyle özetleyebiliriz: Verimsiz çelik fabrikaları modernize edildi, 40 yıldır devam eden devasa altyapı ve kentleşme hamlesi üreticilere muazzam bir pazar olanağı verdi, üretim adeta patladı. Pekin, çelik sektörünü "stratejik ulusal sanayi" ilan etti, kamu bankaları çok düşük faizli krediler verdi, enerjiden araziye kadar devlet desteği sağlandı. Vergi muafiyetleriyle küresel pazarda rekabet etmelerinin önü açıldı. Ve en önemlisi; düşük işçilik maliyeti ile üretim maliyetleri küresel rakiplerin ulaşamayacağı seviyelere düştü.

Ancak, inşaat sektörünün yavaşlaması nedeniyle iç talebin düşmesi büyük bir kapasite fazlası yaratırken, elde kalan fazla çeliği ABD ve Avrupa pazarlarına ucuz fiyatlarla ihraç etmesi bu ülkelerin gümrük vergisi engeline takılıyor.

Çin sadece çelik sektöründe değil, birçok kritik sektörde de küresel üretimin merkez üssü haline geldi ve pazar lideri oldu. 2025 yılında küresel imalat sanayinde üretimin yüzde 27’sini tek başına gerçekleştirerek üst üste 16 yıldır dünyanın en büyük sanayi gücü konumu sürdürdü. 

2005 yılında Çin'in küresel imalat sanayindeki payı yüzde 9’du. Bu süreçte ABD'nin payı yüzde 22'den 17'ye, Avrupa’nın payı yüzde 247tan 17'ye, Japonya'nın da yüzde 13'ten 5'e düştü. Ayrıca, birçok sektörde de yüzde 25 ile yüzde 39 arasında değişen paylarla dünya lideri… Örneğin elektrikli cihazlarda küresel üretimde yüzde 38,5, makine ve cihazlarda yüzde 33,4 ve otomotivde yüzde 25,3 pay ile dünyanın en büyüğü…

Anthropic en önemli müşterilerden biri

Bu anlaşma, dünyanın en değerli şirketi ve yapay zeka çiplerinin lider sağlayıcısı olan Nvidia ile bağlantılı son yapay zeka bilişim anlaşması oldu. Şirket, bilişim altyapısına erişimi genişletmek için mali kaynaklarını kullanıyor. Bunun da kendi teknolojilerine olan talebi artırması bekleniyor. Bu arada Anthropic, veri merkezi kapasitesi açısından en önemli müşterilerden biri olarak öne çıktı. Claude sohbet botunun üreticisi, geçen hafta Batı Virginia’da Nscale’den kapasite kiralamak için 45 milyar dolar harcamayı kabul etti. Şirket ayrıca son aylarda neocloud şirketi Fluidstack ile 50 milyar dolarlık, Elon Musk’ın SpaceX’i ile ise 45 milyar dolarlık bulut anlaşmaları imzaladı.

Bloomberg’in geçen hafta bildirdiğine göre Lambda, 3 milyar dolara kadar yatırım almak için görüşmeler yürütüyor. Görüşmelere aşina kişilere göre şirket, 12 milyar dolar veya daha yüksek bir değerleme üzerinde de görüşmeler yaptı. Lambda, kasım ayındaki bir yatırım turunda 1,5 milyar dolardan fazla fon topladı. Şirket ayrıca geçen yıl Microsoft ile on binlerce Nvidia işlemcisi tarafından desteklenecek yapay zeka altyapısının kurulması konusunda anlaşmaya vardı.

Hisse senedi daha sonra kayıplarının bir kısmını telafi ederek Salı sabahını yüzde 8,6 düşüşle tamamladı. Bir zamanlar yatırımcıların gözdesi olan ve 2022’deki Seri D finansman turunun ardından yaklaşık 100 milyar dolarlık zirve değerlemeye ulaşan Shein’in bugün piyasa değeri 187,5 milyar Hong Kong doları (24 milyar dolar). Şirket, bu hafta başında 280 milyon hisseyi, gösterge niteliğindeki fiyat aralığının orta noktası olan hisse başına 48,56 Hong Kong doları fiyatla satarak 13,6 milyar Hong Kong doları topladı. Borsa başvurusuna göre şirket, elde edilen geliri marka bilinirliğini artırmak ve teknoloji altyapısını geliştirmek için kullanmayı planlıyor. Halka arz izahnamesinde de bu bilgi yer alıyor.

Değerinin zirveden bu yana yüzde 75’ten fazla gerilemesi, daha yüksek gümrük vergileri gibi jeopolitik risklerin büyüme üzerinde ağır bir baskı oluşturduğu bir döneme denk geliyor. Hong Kong merkezli Everbright Securities International’da menkul kıymetler stratejisti olan Kenny Ng, “Shein, belirsiz uluslararası ticaret ortamı ve yerel korumacılığın yükselişi nedeniyle büyük operasyonel zorluklarla karşı karşıya” dedi.

Yapay zeka etkisi mi?

Singapur merkezli Shenton Research analisti Ke Yan ise yatırımcıların tüketici hisseleri yerine yapay zekayla bağlantılı şirketleri tercih etmesinin Shein’in halka arzına yönelik ilgiyi daha da azalttığını belirtiyor. Morningstar’da Singapur merkezli hisse senedi araştırmaları direktörü Lorraine Tan, halka arz öncesinde 28 Ağustos’ta yayımlanan bir notunda şirketin yıllık gelir büyümesinin uzun bir süre daha tek haneli seviyelerde kalması muhtemel olduğunu yazdı.

Geçen yıl satışlar yıllık bazda yüzde 8 artarak 41,8 milyar dolara ulaşırken, net gelir daha yüksek sipariş karşılama maliyetlerinin etkisiyle yaklaşık yüzde 40 azalarak 2,1 milyar dolara geriledi. Halka arz izahnamesine göre Shein, 2025 yılında ABD'deki Donald Trump yönetiminin, daha önce değeri 800 doların altında olan küçük paketlerin ABD’ye gümrüksüz gönderilmesine izin veren de minimis kuralını kaldırmasının ardından yüzde 10 ile yüzde 87,5 arasında değişen daha yüksek vergiler ödemek zorunda.

Şirket, Avrupa Birliği’nde de benzer zorluklarla karşı karşıya. Avrupa’daki yetkililer temmuz ayında, küçük paketlerin birlik ülkelerine vergisiz gönderilmesine bir zamanlar izin veren düzenlemeyi kaldırdı. İzahnameye göre geçen yıl ABD ve Avrupa’ya yapılan satışlar Shein’in toplam gelirlerinin yaklaşık üçte ikisini oluşturdu. Shein, Boyu Capital, HSG (eski adıyla Sequoia China) ve Tiger Global Management’ın da dahil olduğu Seri D ve D+ turlarına katılan yatırımcıları telafi etmek amacıyla toplamda 3,5 milyar dolara kadar ödeme yapmayı kabul etti. Bu tutar, şirketin halka arzdan topladığı miktarın iki katından fazla.

Rotasını Çin'e çevirdi

Halka arz izahnamesinde yatırımcılara yapılacak ödemelerin bireysel bazda dağılımına yer verilmedi. Bu yatırımcılar ise Shein’in halka açılmasını uzun süredir bekliyordu. Şirket yıllar boyunca New York ve Londra’da halka arz edilmeye çalıştı ancak çevresel etkileri ve çalışma koşullarına ilişkin eleştiriler nedeniyle ciddi tepkiyle karşılaştı. Shein bu suçlamaları defalarca reddetti.

Xu halka arz için Hong Kong seçeneğine yönelirken, kamuoyundan uzak yaşamayı tercih eden milyarder, şubat ayında nadir görülen bir şekilde kamuoyu önüne çıktı. Yıllardır gözlerden uzak duran milyarder, bu yılın başlarında eyalet yönetiminin düzenlediği bir etkinlikte konuşurken Shein’in Çin kökenlerini övdü, hükümetin desteğine teşekkür etti ve Guangdong’a 1 milyar doların üzerinde yatırım yapma sözü verdi. Şirket, küresel profilini güçlendirme çabalarının bir parçası olarak 2021 ile 2022 yılları arasında merkezini Çin’den Singapur’a taşıdı ve denizaşırı üretim üsleri açtı.
 

Orta Doğu'daki savaş bölgede belirsizlik yarattı. Bu durum ağustos ayında talebin zayıf seyretmesine yol açtı. İmalat sektörünün performansı da bu süreçte baskılanmaya devam etti. Bunun sonucunda toplam yeni siparişler ve yeni ihracat siparişleri yavaşladı. Öte yandan, her iki göstergedeki düşüş temmuz ayına kıyasla daha sınırlı gerçekleşti.

Üretim seviyelerinde üst üste üçüncü düşüş

Bu gelişmeler karşısında imalatçılar üretim seviyelerini üst üste üçüncü ay azalttı. Ağustostaki yavaşlama bir önceki aya oldukça yakın ve ılımlı seyretti. İş yüklerindeki zayıflık, imalatçıları istihdam ve satın alma faaliyetlerini azaltmaya yöneltti. Her iki alanda da düşüş temmuz ayına göre daha yüksek oranlarda kaydedildi. Firmalar siparişlerini mevcut stoklarını kullanarak karşılamayı tercih ettiklerini bildirdi. Buna bağlı olarak girdi ve nihai ürün stokları düşüş eğilimini korudu.

Yükselen yakıt ve petrol maliyetleri ham madde fiyatlarını artırdı. Bunun sonucunda girdi maliyetleri enflasyonu son üç ayın en yüksek düzeyine çıktı. Firmalar da buna bağlı olarak satış fiyatlarını artırdı. Nihai ürün fiyatlarında enflasyon ivme kazandı. Ancak bu artış ocak-haziran ortalamasına göre yavaş seyretti. Orta Doğu'daki savaşın yol açtığı aksamalar nedeniyle tedarikçilerin teslimat süreleri uzadı.

Sektör genelinde talep yönlü sorunlar sürüyor

İSO Türkiye Sektörel PMI ağustos raporu yeni ihracat siparişlerinde iyileşme belirtileri gösterdi. Buna rağmen Türk imalat sektörünün genelinde talep yönlü sorunlar yaşandı. Üretimde büyüme sınırlı ölçekte kaldı. İstihdam artıran sektör sayısı temmuz ayına göre azaldı. Girdi maliyetleri enflasyonu yüksek seyretmeye devam etti. Bazı sektörler yeni sipariş almak için satış fiyatı artışlarını sınırlı tuttu.

Ağustosta son beş ayda ilk kez tüm sektörlerde yeni siparişler yavaşladı. En sert daralma kimyasal, plastik ve kauçuk sektöründe kaydedildi. En ılımlı düşüş ise giyim ve deri ürünlerinde yaşandı. Toplam yeni siparişlerdeki gerileme dikkat çekti. Bu gerileme, takip edilen 10 sektörün yarısında yeni ihracat siparişlerinin artmasına rağmen gerçekleşti.

Talep koşullarındaki zayıflık sektörlerin çoğunluğunun üretimini azaltmasına yol açtı. Bunun tek istisnası metalik olmayan mineral ürünler sektörü oldu. Bu sektörde üst üste ikinci ay güçlü üretim artışı kaydedildi. Söz konusu artış Mayıs 2022'den bu yana en yüksek hızda gerçekleşti. Üretimde en belirgin yavaşlama ise kimyasal, plastik ve kauçuk sektöründe gözlendi.

Zayıf seyir imalatçıların istihdam kararlarında temkinli davranmalarına neden oldu. İstihdam artışı kaydedilen sektör sayısı beşten ikiye geriledi. Kara ve deniz taşıtı üreticileri üst üste dördüncü ay istihdamını artırdı. Ana metal sanayi sektöründeki sınırlı artış sekiz aylık daralma eğilimini bitirdi. Satın alma faaliyetlerinin yavaşlaması tedarik zincirleri üzerindeki baskıyı hafifletti. İzlenen sektörlerin yarısında teslimat süreleri kısaldı.

En yüksek maliyet enflasyonu elektronikte

Ağustos ayında en yüksek maliyet enflasyonu elektrikli ve elektronik ürünler sektöründe kaydedildi. Bu sektörde girdi fiyatlarındaki artış son beş ayın zirvesine ulaştı. İzlenen sektörlerin büyük bölümünde maliyet enflasyonu ivme kazandı. Geçen kasım ayından bu yana en ılımlı artış ağaç ve kağıt ürünlerinde yaşandı. Girdi maliyetlerindeki yükselişle birlikte satış fiyatları tüm sektörlerde arttı. Giyim ve deri ürünleri firmalarının satış fiyatlarındaki artış ise oldukça sınırlı kaldı.

S&P Global Market Intelligence Ekonomi Direktörü Andrew Harker verilere ilişkin önemli değerlendirmelerde bulundu. Orta Doğu'daki savaşın gölgesinin Türk imalat sektörünün üzerine düşmeye devam ettiğini belirten Harker, savaşın yalnızca talebi zayıflatmakla kalmadığını, iş kararları üzerinde de ilave bir belirsizlik yarattığını söyledi. Harker, "Öte yandan, yeni siparişlerdeki düşüşün ağustos ayında ivme kaybederek son üç ayın en ılımlı düzeyinde gerçekleşmesi, firmaların bu etkiyi sınırlayabildiklerini gösterdi." değerlendirmesini yaptı. Sektörün önümüzdeki aylarda ivme kazanabileceğine ilişkin bir miktar umut doğduğunu vurgulayan Harker, "Halen pek çok şey Orta Doğu'daki gelişmelerin hangi yönde seyredeceğine bağlı." ifadesini kullandı.

Öne çıkanlar

• Kushner şirketi Thrive Capital’ın, “küresel futbolun siyasi dinamiklerini ve bazılarının ne kadar ileri gidebileceğini” anlamış olsaydı bu anlaşmaya “dahil olmayacağını” söyledi. Açıklama, Avrupa futbolunun konfederasyonu UEFA’nın anlaşmanın hayata geçmesi durumunda FIFA etkinliklerini boykot etmekle tehdit etmesinin ardından anlaşmanın çökmesinden haftalar sonra geldi.

• Kushner futboldaki paranın “tarihsel olarak küçük bir grup ülke arasında yoğunlaştığını” belirterek, son derece tartışmalı anlaşmanın fonların “gelişmekte olan ülkelere” daha eşit biçimde dağıtılmasına yardımcı olacağını söyledi. Ancak eleştirmenler bunun, FIFA sisteminde eşit oy hakkına sahip olan daha küçük ülkeleri anlaşmayı desteklemeye yönlendirmek için kullanılan bir yöntem olduğunu savundu.

• Milyarder ayrıca planın üye devletlerin oy kullanması açısından “bir yükümlülük veya zorunluluk olmadığını” aktardı. Bu açıklama, FIFA Başkanı Gianni Infantino’nun anlaşma için eylül ayında oylama yapılmasına yönelik bir son tarih belirlemesinin ardından planı daha önce “ültimatom” olarak nitelendiren UEFA’nın tutumuyla çelişiyor.

• Kushner ayrıca programın arkasındaki motivasyonları hala desteklediğini söyledi.

Forbes değerlemesi

Forbes Kushner’ın servetini 16,7 milyar dolar olarak tahmin ediyor. Bu servetin büyük bölümü, 2009 yılında Kushner tarafından kurulan risk sermayesi şirketi Thrive aracılığıyla oluşturuldu. Şirket, Instagram ve OpenAI gibi teknoloji şirketlerine erken dönemde yaptığı yatırımlarla tanınıyor. Kushner son dönemde spor alanına da yöneldi. Thrive, bu yılın başlarında San Francisco Giants’tan hisse satın aldı. Kushner ise bu ayın başlarında, eski Disney CEO’su Bob Iger ile birlikte Los Angeles Lakers’ın kontrol hissesini satın aldı. Kushner, Affinity Partners’ın kurucusu ve ABD Başkan Donald Trump’ın kızı Ivanka Trump’ın eşi Jared Kushner’ın kardeşi. Aynı zamanda gayrimenkul yatırımcısı ve ABD’nin Fransa Büyükelçisi Charles Kushner’ın oğlu.

Arka plan

Kushner’ın açıklamaları, UEFA’nın Infantino’nun Thrive ve anlaşmanın oluşturulmasında rol oynayan diğer kişilerle ilişkileri hakkında daha fazla bilgi edinmek amacıyla ABD’de mahkeme süreci başlatmasından yalnızca birkaç gün sonra geldi. Konfederasyon, İsviçre’de Infantino hakkında olası bir cezai şikayet hazırlığı kapsamında geçen hafta bir ABD mahkemesinden iletişim kayıtlarına ilişkin celpler çıkarılmasını talep etti. Thrive, bu süreçte herhangi bir yanlış yapmakla suçlanmadı. Şirket, devam eden hukuki süreç hakkında başka bir açıklama yapmadı. Infantino, 2027 yılında FIFA başkanlığı için yeniden aday olacak.

Google ve Meta gibi teknoloji şirketlerinin iş modellerinde reklamcılık uzun süredir merkezi bir rol oynarken, OpenAI’ın benzer bir gelir modeline yönelmesi sektörde dikkat çekti. Şirketin reklam stratejisi, rakibi Anthropic tarafından da eleştirildi.

Yaklaşık altı ay içinde 1 milyar dolarlık yıllıklandırılmış gelir seviyesine ulaşılması, OpenAI’ın reklam modelini hızlı biçimde ölçeklendirdiğine işaret ediyor.

Reklamlar 40’tan fazla ülkede

ChatGPT’nin reklam destekli modeli artık 40’tan fazla ülkede kullanıcılarla buluşuyor. OpenAI, pazartesi günü Hindistan'ın yanı sıra Avrupa, Orta Doğu ve Kuzey Afrika bölgelerindeki reklamverenlere self servis reklam erişimi açtığını duyurdu.

Reklamların temel hedef kitlesini ücretsiz ChatGPT kullanıcıları oluştururken, reklam gösterimleri Go abonelik planında da gerçekleştiriliyor. Böylece OpenAI, platformun geniş ücretsiz kullanıcı tabanını doğrudan gelir üreten bir yapıya dönüştürmeyi hedefliyor.

1 milyar haftalık kullanıcı potansiyeli

ChatGPT’nin haftalık aktif kullanıcı sayısının 1 milyara ulaşması, reklam modelinin ölçeklenme potansiyelini de artırıyor.

Özellikle ücretsiz kullanıcıların önemli bir bölümünün reklam destekli sistemi kullanması, OpenAI’a yüksek hacimli bir dijital reklam platformu oluşturma fırsatı veriyor. Ancak şirket açısından gelir artışı kadar önemli bir diğer konu, reklamların ChatGPT deneyimini olumsuz etkilememesi.

OpenAI gizlilik konusunda güvence veriyor

OpenAI, reklamların ChatGPT tarafından oluşturulan yanıtların içeriğini değiştirmediğini ve reklamların kullanıcılar tarafından açık biçimde ayırt edilebildiğini belirtiyor.

Şirket ayrıca reklamverenlerin kullanıcıların özel sohbetlerine erişemediğini vurguluyor. Bu politika, yapay zeka tabanlı sohbet hizmetlerinde reklamcılığın yaygınlaşmasıyla birlikte ortaya çıkabilecek gizlilik ve güven sorunlarını sınırlamayı amaçlıyor.

Halka arz öncesi gelir çeşitliliği artıyor

Reklam faaliyetlerinin yıllıklandırılmış 1 milyar dolarlık gelir seviyesine ulaşması, OpenAI’ın finansal yapısında önemli bir değişime işaret ediyor. Şirket böylece gelirlerini yalnızca kullanıcı aboneliklerinden elde eden bir yapıdan daha çeşitli bir modele taşıyor.

OpenAI’ın mevcut gelir kaynakları arasında tüketici abonelikleri, kurumsal ürünler ve API kullanımı bulunuyor. Reklamcılığın da bu yapıya eklenmesiyle şirket, yapay zeka sistemlerinin yüksek geliştirme ve işletme maliyetlerini karşılayabilecek daha geniş bir gelir tabanı oluşturmaya çalışıyor.

Bu dönüşüm, aynı zamanda şirketin gündemindeki olası büyük ölçekli halka arz öncesinde gelirlerinin daha çeşitlendirilmiş ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşturulması açısından da önem taşıyor.

Fed beklentileri tahvil satışlarını hızlandırdı

Küresel tahvil piyasasındaki satış dalgasının önemli bir ayağını ABD tahvilleri oluşturdu. ABD’nin 10 yıllık tahvil getirisi, geçen yılın ocak ayından bu yana en yüksek seviyesine yükseldi.

Piyasalardaki hareketin hız kazanmasında Fed Başkanı Kevin Warsh’ın cuma günü Jackson Hole toplantısında yaptığı açıklamalar da etkili oldu. Warsh, son beş yıldır merkez bankasının hedefinin üzerinde kalan enflasyonun kontrol altına alınması konusunda kararlı olduklarını belirtti.

First Eagle Investments Portföy Yöneticisi ve Kıdemli Araştırma Analisti Idanna Appio, yatırımcıların yalnızca ABD’de değil, küresel ölçekte de kısa vadeli faizlerin daha yüksek seviyelerde kalacağı bir süreci fiyatlamaya başladığını ifade etti.

Appio’ya göre piyasalarda ekonomiyi ne canlandıran ne de baskılayan “nötr faiz” seviyesine ilişkin beklentiler de yeniden şekilleniyor. Bu seviyeye yönelik tahminlerin yukarı taşınması, faizlerin önceki beklentilerden daha yüksek bir düzeyde seyretme ihtimalini artırıyor.

Kamu harcamaları da baskı yaratıyor

Tahvil getirilerindeki yükselişin arkasında yalnızca enflasyon ve para politikası beklentileri bulunmuyor. Büyük ekonomilerde kamu harcamalarının yüksek seviyelerde kalacağına yönelik endişeler de yatırımcıların uzun vadeli borçlanma araçlarından daha yüksek getiri talep etmesine neden oluyor.

Özellikle Japonya, İngiltere ve ABD gibi büyük tahvil piyasalarında uzun vadeli borçlanma maliyetlerinin yükselmesi dikkat çekiyor. Yatırımcıların artan mali riskleri telafi etmek için daha yüksek getiri istemesi, tahvil fiyatları üzerinde ek baskı oluşturuyor.

Japonya'da tahvil getirisi 30 yılın zirvesinde

Japonya’da 10 yıllık devlet tahvili getirisi salı günü yüzde 3 seviyesine ulaşarak 1996’dan bu yana ilk kez bu eşiği gördü. Avustralya’da da 10 yıllık tahvil getirisi 2011’den bu yana kaydedilmeyen seviyelere çıktı.

Tahvil piyasasındaki sert hareketlere rağmen uzmanlar bunun henüz bir piyasa çöküşü anlamına gelmediği görüşünde.

TD Securities Kıdemli Asya-Pasifik Faiz Stratejisti Prashant Newnaha, mevcut hareketin bir “çöküş” göstergesi olmadığını belirterek, tahvil piyasasının daha kalıcı bir enflasyon riskine karşı faizlerin daha uzun süre yüksek kalabileceği mesajını verdiğini söyledi.

Brent 91 doların üzerine çıktı

Asya piyasalarındaki işlemlerde Brent petrolün kasım vadeli kontratı yüzde 0,7 değer kazanarak varil başına 91,22 dolara yükseldi. ABD Batı Teksas türü ham petrolü WTI ise yüzde 1 artışla 86,60 dolara çıktı.

Bir önceki işlem gününde de güçlü yükseliş kaydeden petrol fiyatlarında Brent yüzde 3, WTI yüzde 3,6 prim yapmıştı.

Hürmüz Boğazı'nda güvenlik endişesi

Ortadoğu’daki gerilimin yeniden tırmanması, petrol piyasasının yanı sıra deniz taşımacılığı açısından da riskleri gündeme getirdi.

ABD güçlerinin haftalar süren aranın ardından İran’ın Lark Adası’ndaki askeri hedeflerine saldırı düzenlemesi tansiyonu artırdı. İran’ın buna karşılık Ürdün’de bulunan ABD askeri tesislerine füze saldırısı gerçekleştirdiği, Trump’ın da daha sert bir karşılık verileceği yönünde mesaj verdiği aktarıldı.

Yaşanan gelişmeler, küresel petrol ticaretinin en stratejik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı'na ilişkin endişelerin yeniden güçlenmesine neden oldu.

İngiltere Deniz Ticaret Operasyonları Ajansı’nın bildirdiğine göre, pazartesi günü bir tanker boğazdan ayrıldığı sırada nereden geldiği belirlenemeyen üç merminin hedefi oldu. Olay, bölgedeki ticari gemilere yönelik güvenlik risklerinin sürdüğüne işaret etti.

OPEC+ kararı fiyatlardaki yükselişi durduramadı

Petrol piyasasında normal şartlarda fiyatlar üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturması beklenen OPEC+ üretim artışı ise jeopolitik risklerin gölgesinde kaldı.

Grup, daha önce uygulamaya koyduğu gönüllü üretim kesintilerini kademeli olarak geri çekme planı kapsamında eylül ayından itibaren günlük yaklaşık 188 bin varillik ilave üretim yapılmasına karar vermişti.

Ancak İran kaynaklı arz endişeleri ve Hürmüz Boğazı'ndaki olası aksama riski, söz konusu üretim artışının piyasa üzerindeki etkisini sınırladı.

Rusya'nın dizel kararı da arz endişesini artırdı

Rusya’nın dizel ihracatına yönelik yasağı 30 Eylül’e kadar uzatması da petrol ürünleri piyasasında arz kaygılarını canlı tuttu. Kararın özellikle rafine petrol ürünlerinin küresel arzına ilişkin beklentiler üzerinde etkili olması bekleniyor.

Öte yandan Trump, Venezuela ile yapılan yeni anlaşma kapsamında elde edilecek petrolün ABD Stratejik Petrol Rezervi'nin yeniden doldurulmasında kullanılacağını açıkladı.

ABD’nin stratejik petrol rezervlerinde 21 Ağustos itibarıyla yaklaşık 290 milyon varil petrol bulunuyordu. Venezuela’dan sağlanması planlanan petrolün ABD piyasasına hangi tarihte ulaşacağı ise henüz kesinlik kazanmadı.

2022'den bu yana onlarca soruşturma açıldı

DSA, teknoloji şirketlerini çocukların çevrimiçi deneyimlerini korumaya zorlayarak onları internette korumayı amaçlıyor. Çocuk güvenliğine yönelik önlemleri nedeniyle eleştirilen Roblox, kısa süre önce çocukların kimlerle konuşabileceği ve hangi oyunları oynayabileceği konusunda daha sıkı kontroller uygulamaya koydu. Şirket ayrıca reklamcılık alanında da daha fazla faaliyet göstermeye başlıyor. DSA ise özellikle çocuklara yönelik pazarlama söz konusu olduğunda reklamların daha şeffaf olmasını hedefliyor.

Komisyon, DSA'nın 2022'de yürürlüğe girmesinden bu yana çevrimiçi platformlar hakkında bir ondan fazla soruşturma başlattı. Söz konusu kurallar, ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin tepkisini çekti. Trump yönetimi, AB'yi Amerikan şirketlerini hedef almakla suçladı.

Ekonomiyle derinlemesine ilgilenmeyen birine bu tablo, finansal sisteme nihayet baharın geldiği izlenimini verebilir. Ancak bu gürültülü alkışların ve zafer naralarının hemen altında siyasetçilerin kendi kişisel servet hesapları, tıkanan kongre koridorları, etik krizler ve Hazine’nin tahvil piyasasında yürüttüğü teknik makyaj operasyonlarının gizlediği bambaşka bir gerçeklik yatıyor. Görünen o ki piyasa, finans tarihinin en kadim refleksini bir kez daha sergiliyor: Beklentiyi büyük bir iştahla satın alırken arka planda hızla büyüyen yapısal çatlakları görmezden gelmeyi seçiyor.

Siyasi şovlar, etik krizler 

Beyaz Saray’da düzenlenen o meşhur kripto zirvesinde şahit olduğumuz sahneler, aslında Washington usulü güç satrancının kusursuz bir tiyatrosuydu. Başkan Donald Trump’ın çıkıp ülkenin kayda değer miktarda dijital varlık alımını düşündüğünü söylemesi, SEC Başkanı Paul Atkins’in kurumsal genişlemeyi ve inovasyonu destekleyen açıklamaları, Gemini kurucu ortaklarının liderlik mesajları ilk bakışta devasa bir kurumsal benimsenme hikayesi gibi sunuluyor. Fakat madalyonun diğer yüzünü çevirdiğimizde işlerin hiç de anlatıldığı gibi pürüzsüz ilerlemediğini görüyoruz. Piyasanın kurumsal bir zemine oturması adına asıl ihtiyaç duyduğu yasal düzenlemeler özellikle Netlik Yasası (Clarity Act), kişisel servet çıkarları ve tekil projeleri övme telaşı yüzünden tam bir kördüğüme saplanmış durumda. Beyaz Saray kürsüsünden Hyperliquid ($HYPE) gibi tekil token’ların açıkça parlatılması, CFTC’nin bu projeleri ülkeye getirmek için çalıştığının söylenmesi ve etik maddelerden asla geri adım atılmayacağının vurgulanması, politik denklemi tamamen altüst etti. Bu pervasız yaklaşım, Kongre’de yasanın geçmesi için Demokrat kanattan mutlak surette ihtiyaç duyulan o kritik yedi oyu almayı imkansız hale getiriyor ve tasarıyı gündeme dahi alınamayacak bir siyasi arafın ortasında bırakıyor.

Hazine’nin tahvil oyunu

Piyasa algısını yanıltan ve yatırımcıyı sahte bir likidite sarhoşluğuna sürükleyen bir diğer büyük yanılsama ise ABD Hazinesi’nin borçlanma piyasasındaki geri alım (buyback) operasyonu. Hazine’nin kısa vadeli kağıtları satıp uzun vadeli tahvillere yönelmesini bir tür “parasal genişleme” (Quantitative Easing - QE) sananların mekanizmanın çalışma prensibini anladığını söylemek pek mümkün değil. Altını çok net bir şekilde çizmemiz gerekiyor Ortada sisteme yeni enjekte edilen tek bir sent taze para dahi yok. Hazine’nin yürüttüğü bu operasyon aslında son derece mekanik ve defansif bir hamle.

Pakette olanlar ise uzun vadeli ABD tahvil piyasasındaki (US Bonds) kilitlenmiş ve kurumuş işlem hacimlerini biraz olsun sadeleştirmek, getiri eğrisindeki ve fiyatlamalardaki derin yapısal tıkanıklığı hafifletmek ve piyasanın derinliğini ve likidite akışkanlığını suni olarak canlı tutmaya çalışmak. ABD borç yükünün geometrik bir hızla yükseldiği, bütçe faiz ödemelerinin savunma harcamalarını geride bıraktığı ve işlem algoritmalarının dahi borcun bu hızına şaşkınlıkla tepki verdiği bir ortamda, Hazine aslında sadece bilançoya estetik bir makyaj yapıyor. Sisteme gerçek anlamda genişlemeci bir para politikası ve reel likidite akmadığı sürece, para arzında bir genişlemenin olduğunu söylemek çok iyimser bir yaklaşım olabilir.

Zincir üstünde dip arayışı

Siyasi manşetlerin ve bilanço makyajlarının yarattığı illüzyonu bir kenara bırakıp on-chain (zincir üstü) verilere odaklandığımızda ise karşımıza çok daha saf ve matematiksel bir psikolojik savaş çıkıyor. Bitcoin 60 bin doların altına gerilediğinde piyasanın omurgasını oluşturan uzun vadeli yatırımcıların (Long-Term Holder - LTH) kârda olan arz oranı, tarihsel olarak 2018 ve 2022 ayı piyasası döngülerinde gördüğümüz o dip seviyelerine kadar çekilmişti.

Finansal piyasalarda tarih tekerrürden ibaret değildir belki ama yatırımcı psikolojisinin ve matematiksel stresin ritmi neredeyse hiç değişmez. Bu seviyeler, uzun vadeli cüzdanların stresinin ekstrem boyutlara ulaştığı, piyasanın en sadık aktörlerinin dahi inancının sınandığı, kâr marjlarının sıfırlandığı ve kurumsal sabrın tükendiği o sancılı eşiklerdir. İşte bu yüzden geçmiş döngülerde Bitcoin, büyük makro diplerini hep bu psikolojik teslimiyet aralıklarında inşa etti.

2026 yılı itibarıyla aynı stres bölgesi bir kez daha milimetrik olarak test edildi ve fiyatın toparlanma çabasıyla birlikte LTH kârlılığı da tam bu tarihsel eşikten yeniden başını yukarı kaldırmaya başladı. Elbette makroekonomik rüzgarların bu denli sert estiği, borç krizinin bilançoları ezdiği ve siyasi hesapların gölgesinde ilerleyen bir konjonktürde, fiyatın geçmiştekiler gibi kalıcı bir dip oluşturup oluşturmadığını bize ancak zaman ve likiditenin gerçek yönü gösterecektir.

Gürültüye değil, matematiğe bakmak

Finans tarihi bize şunu defalarca ve acı tecrübelerle gösterdi: Hiçbir gerçek yükseliş trendi, sadece siyasi manşetlerin coşkusuyla ve altı doldurulmamış yasal vaatlerle sürdürülebilir olamaz. Politikacıların “savaşları bitirdik” naraları, Kongre’deki oylama kilitlenmesine, etik açmazlara ve Hazine’nin o devasa faiz yüküne çarptığında hızla dağılmaya mahkum.

Esas soruya gelelim, peki ABD neden bu müdahaleye ortak oldu? Ve neden dolar yerine euro sattı? Birincisi, zayıf dolar enflasyonu körükleyeceği için para biriminin küresel olarak değer kaybını istemedi. İkincisi ise Japonya’nın nakit elde etmek için tek başına milyarlarca dolarlık ABD devlet tahvilini piyasaya aniden sürmesini engellemeyi hedefledi. Yani kendi tahvillerini korumak istedi. Eğer Japonya bu tahvilleri kontrolsüzce satsaydı, ABD’de uzun vadeli faiz oranları çok tehlikeli biçimde yukarı fırlayacaktı. 

Ancak ilerleyen günlerde ABD tahvil faizleri yükseldi ve (yüzde 5,33 ile 2007’den sonraki zirve) ve tüm dünyada küresel fonlar ellerindeki diğer ülke tahvillerini satıp yüksek faizli ABD tahvillerine koşunca tahvilde küresel satış furyası yaşandı. ABD Hazine Bakanlığı 19 Ağustos’ta sürpriz bir kararla uzun vadeli tahvil geri alım operasyonlarının miktarını en az iki katına (operasyon başına 4 milyar dolara) çıkardığını duyurdu. Bir ay içinde piyasalara iki kez müdahale eden ABD Hazine Bakanı Bessent’e agresif hamleleri nedeniyle piyasa oyuncuları tarafından “en müdahaleci bakan” ünvanı verildi. Uzun vadeli tahvilleri bizzat ABD devletinin satın alacağını ilan etmesi, piyasaya devasa bir likidite güveni verdi. Bunun üzerine, 30 yıllık tahvil faizleri yüzde 5,18’e kadar geriledi.

Peki, Japon yeni operasyonu başarılı oldu mu? Kısa vadede taktiksel olarak evet... Ancak sonrası için yapısal ve kalıcı bir başarı söz konusu değil. Temmuz sonundaki ortak müdahale ile yen, dolar karşısında yaklaşık yüzde 4,6 değer kazandı. Ancak 20 Ağustos’a gelindiğinde tekrar yüzde 2,1 civarında değer kaybederek 158 seviyesine indi ve bu kazançların yaklaşık yarısını geri vererek yeniden zayıflama eğilimine girdi.

Goldman Sachs uzmanlarının belirttiği gibi, ABD’nin yaklaşık 30 yıl sonra ilk kez yene destek vermesi, spekülatörlere “Gerekirse arkasında biz de varız” mesajı vererek piyasada ciddi bir caydırıcılık etkisi yarattı. Peki müdahalenin üzerinden henüz 20 gün geçmişken yenin kazançlarının yarısını geri vermesi ve yeniden 158 - 159 sınırına doğru zayıflaması neden? Birinci neden; müdahale kalıcı bir çözüm olmadı ve Morgan Stanley’nin raporunda vurguladığı gibi “zaman kazanma” aracından öteye geçemedi. 

İkincisi; faiz farkı... ABD tahvilleri yüzde 5’in üzerinde getiri sunarken Japonya Merkez Bankası’nın (BOJ) faizi sadece yüzde 1 seviyesinde ve bu devasa makas küresel fonların yenden kaçıp dolara gitmeye devam etmesine neden oluyor. Üçüncüsü; Japonya’nın yüksek enerji ithalatı faturasıyla oluşan ticaret açığı ve Takaichi hükümetinin bütçe harcamaları nedeniyle piyasaya sürekli yen arzı pompalandığı için müdahale bu büyük dalgaya karşı sadece “baraj” görevi görebildi.

Yen neden bu kadar keskin biçimde değer yitiriyor? En önemli neden: Başbakan Sanae Takaichi hükümeti genişlemeci harcama politikalarıyla yen üzerinde baskı kuruyor. Hükümet, yürürlükte olan 122,3 trilyon yenlik tarihin en büyük bütçesi ile devasa bir kamu harcama programı yürütüyor. Hükümet, harcamaları ve bütçe açığını finanse etmek için o kadar devasa miktarda tahvil ihraç ediyor ki (yılda yaklaşık 30 trilyon yen), Japon bankaları ve fonlar bir noktadan sonra bu tahvillerin tamamını eritemiyor. Bu aşamada devreye BOJ giriyor. BOJ, hükümetin tahvillerini satın alabilmek için piyasaya sürekli yeni yen basıp, sürüyor. Para arzı bu şekilde suni olarak artırıldığı için yenin satın alma gücü ve değeri hızla düşüyor. Bir başka çok önemli nokta; Japonya’nın kamu borcunun milli gelirine (GSYİH) oranının yüzde 260 ile dünyanın en yükseği olması... Hükümet harcamaları finanse etmek için daha fazla tahvil ihraç ettikçe kurumsal yatırımcılar Japonya’nın mali geleceğine dair riskleri daha yüksek görüyor. Borç riski arttıkça para birimi de değer yitiriyor.

Peki, ne olacak? Yatırım bankaları ve kredi derecelendirme kuruluşlarının raporlarında, Japon yeni ve küresel tahvil piyasaları için “kısa vadeli kırılganlık” ile “yapısal çıkmaz” arasında gidip gelen, oldukça temkinli bir gelecek öngörülüyor. Küresel piyasaların tam anlamıyla bir “finansal satranç” dönemine girdiği belirtiliyor. Morgan Stanley, yenin kaderini tamamen Fed ile ABD tahvil faizlerinin belirleyeceğini savunuyor. Bankaya göre ABD’de enflasyon yüksek kalmaya devam ettikçe ve faiz makası yapısal olarak kapanmadıkça, dolar/yen paritesindeki her düşüş spekülatörler için yeni bir “satış” ve “dolara geçiş” fırsatı yaratacak. Morgan Stanley ekonomistleri, BOJ’un da halen yüzde 1 olan politika faizini ekim ayında yüzde 1,25’e ve mart ayında yüzde 1,50’ye yükseltmesini bekliyor.

Fitch Ratings de 111 milyar dolarlık ortak müdahalenin yende kalıcı bir değer kazancı sağlamak için tek başına yetersiz olduğunu vurgulayarak kurun yeniden 155 seviyesinin altına kalıcı olarak inebilmesi için BOJ’un eylül ayındaki toplantıda faizleri agresif şekilde artırmaya devam etmesi gerektiğini savunuyor. Ancak BOJ bunu yaparsa Japon hükümetinin devasa borç yükünün faiz ödemeleri patlayacağı için Japonya’da bir tahvil krizi tetiklenebilir. ING Bank ve Morgan Stanley ekonomistleri, önümüzdeki dönemde küresel piyasalarda serbest piyasa dinamikleri değil merkez bankaları ve hazinelerin kurduğu suni barajların konuşacağını, ABD - Japonya ittifakının ise dolar/yen paritesinde 163 - 164 seviyesinin aşılmasını engellemek için tüm cephaneliğini sahada tutmaya devam edeceğini vurguluyor.

Özellikle ABD’de son on yılların en büyük küresel petrol şoku yaşanıyor. Kriz, ABD’de benzin fiyatlarının galon başına 4 doların üzerine çıkmasına neden oldu, enflasyonu yeniden alevlendirdi. Küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 20’sinden veya günde yaklaşık 21 milyon varil petrolden sorumlu bir ticaret yolu kapandı. ABD’nin İran gemilerine uyguladığı abluka, ham petrol kıtlığını daha da derinleştirdi.

Boğazdan geçen petrolün büyük bir kısmı, İran saldırı dronlarının tehlikeli engellerini aşan veya konum belirleme cihazları kapalıyken gizlice seyreden tankerlerle taşınıyor. Ateşkes için sürekli devam eden ve kesintiye uğrayan müzakereler, bir sonuç belirtisi göstermedi ve petrol üreticileri ile Körfez ülkelerini, bazıları zaten her gün milyonlarca varil petrol taşıyan diğer ticaret yollarını aramaya teşvik etti. Ancak inşaatlar birkaç yıl sürecek ve büyük yatırım gerektirecek. Ayrıca Musul - Kerkük - Yumurtalık petrol boru hattı gibi mevcut olan ve üzerinde çalışılan bazı projeler var.

Umman Körfezi’ne bakan Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) liman kenti Fujairah’ta, Abu Dabi’deki karasal petrol sahalarından petrol taşıyan mevcut bir boru hattına paralel olarak ikincil bir ham petrol hattı döşemek için de gece gündüz çalışmalar sürüyor. Şirketin ayrıca Hürmüz Boğazı’nı bypass etmenin bir yolu olarak doğu kıyısında bir sıvılaştırılmış gaz ihracat tesisi kurma planlarını da değerlendirdiği belirtildi. Suudi Arabistan’da ise devlet petrol devi Aramco, milyarlarca dolarlık Doğu - Batı Boru Hattı genişletme çalışmalarını hızlandırıyor. 1980’lerde İran - Irak savaşı sırasında tasarlanan ve “Petroline” olarak da bilinen bin 201 kilometrelik boru hattı, Arap Yarımadası’nı geçerek Kızıldeniz’deki Yanbu limanına ulaşıyor. Suudi yetkililer, yeni boru hattını genişleterek günde 1 ila 2 milyon varil daha eklemek için çalışıyor ve ayrıca rafine petrol ürünleri için daha küçük, paralel bir ikinci boru hattını da değerlendiriyorlar.

Kuveyt de ülkenin petrol sahalarını limanlara bağlayacak bir boru hattı inşa etmek için Suudi Arabistan ve diğer Arap ülkeleriyle görüşmeler yapıyor. Mısır ve Suudi Arabistan, Akdeniz ve Kızıldeniz limanlarını kullanan yeni bir lojistik koridoru inşa ederek Hürmüz Boğazı’na alternatif bir rota daha oluşturuyor. Bir de şu var; kimi uzmanlara göre bu alternatif rotalar Hürmüz Boğazı’na olan bağımlılığı azaltabilir ve riski çeşitlendirebilir ancak petrol akışının yerini alacak kapasiteye sahip değiller, LNG çözümü sunmuyorlar ve güvenlik risklerine karşı savunmasız kalıyorlar. Enerji ekonomisti ve Crystol Energy’nin kurucusu ve CEO’su Carole Nakhle, “Bu rotalar dayanıklılığı artırıyor ancak riski ortadan kaldırmıyor” diyor ve ekliyor: “Bunlar değerli alternatifler ancak Hürmüz Boğazı’nın yerine geçebilecek değil, tamamlayıcı nitelikteler.”

Irak petrolünün yeni rotası 

Dünyanın en büyük beşinci petrol üreticisi ve altıncı ihracatçısı olan komşumuz Irak da Hürmüz darboğazını aşmak için yeni petrol ihracat yollarının arayışında... Aynı zamanda OPEC’in ikinci büyük üreticisi olan Irak, ihracat için Körfez gemilerine olan bağımlılığını azaltmak için Türkiye ve Suriye rotalarına yöneliyor. On yıllardır ülkenin merkezindeki petrol sahalarından Akdeniz kıyılarına uzanan 970 kilometrelik Kerkük - Ceyhan petrol boru hattı petrol taşıyan Irak, Hürmüz’ün kilitlenmesinden sonra yeniden bu hatta yöneldi. Ankara ve Bağdat, yakın zamanda ham petrolün küresel pazarlara akmasına izin veren bir anlaşma imzaladı.

Kerkük - Ceyhan boru hattı, günlük 1,5 milyon varile kadar azami kapasitesiyle Irak’ın en büyük ham petrol ihracat haline gelebilir. Bağdat’ın bu girişimleri, Enerji Bakanı Alparslan Bayraktar’ın Türkiye’nin Ceyhan’ı “petrol ve ürünlerini depolama, ticaret ve fiyatlandırma merkezi olarak bir Rotterdam’a dönüştürmeyi hedeflediği” yönündeki açıklamalarıyla denk düştü. Kerkük hattına bağlı Ceyhan petrol terminalinin yanında Bakü - Tiflis - Ceyhan deniz terminalini barındıran Akdeniz’deki bu terminal ve liman kompleksi, Hürmüz ile bağlantılı tedarik ve nakliye riskleri arasında alternatif bir çıkış noktası olarak görülüyor.

Bağdat ayrıca Suriye ile birlikte işlevsiz hale gelen Kerkük - Baniyas boru hattını yeniden canlandırmayı planlıyor. Bunlara ek olarak Irak ile Ürdün, Kızıldeniz açıklarındaki Akabe Limanı’na günde 1 milyon varile kadar petrol taşıyabilecek bir boru hattı için uzun süredir geciken planları yeniden canlandırdı. Irak hükümeti, 1 Eylül’den itibaren üç ay sürecek bir mekanizma ile ham petrolü yerel ve uluslararası firmalar aracılığıyla birden fazla çıkış noktasından ihraç etmeyi onayladı.

Böylece Irak petrol sevkiyatını henüz açıklamadığı yabancı ortaklarla gerçekleştirirken güney Körfez terminallerine olan yoğun bağımlılığını azaltacak. Bu arada ABD de diğer girişimleri araştırıyor. ABD’nin Türkiye Büyükelçisi ve Suriye ve Irak Özel Temsilcisi Tom Barrack, Washington’un Suriye, Ürdün, Türkiye, Lübnan ve Mısır ile koordineli olarak Hürmüz Boğazı’na alternatif rotalar üzerinde çalıştığını açıkladı.

Yatırım, iki çip tasarımcısı arasındaki ortaklığı genişletiyor. Bu ortaklık kapsamında MediaTek, bileşenlerin veri merkezlerinde daha sorunsuz bir şekilde iletişim kurmasına yardımcı olmak amacıyla Nvidia’nın teknoloji paketinin bir parçası olarak NVLink Fusion ve yeni duyurulan NVHBM teknolojisini kullanacak. Daha küçük olan şirket, veri merkezi işletmecilerinin kendi bileşenlerini geliştirmelerine yardımcı olarak Broadcom ve Marvell Technology’ye rakip olmaya çalışıyor.

Nvidia açısından yeni anlaşma, yapay zekanın geleceğinin kendi donanım platformu ve standartları etrafında şekillenmesini sağlamaya yönelik son girişim niteliğinde. Şirket, NVLink Fusion gibi veri merkezi bağlantı sistemleri geliştiriyor ve MediaTek gibi şirketlerle ortaklıklar kurarak yalnızca sınıfının lideri yapay zeka hızlandırıcılarıyla değil, tüm donanım zincirinde merkezi bir rol oynamaya devam etmeyi hedefliyor.

MediaTek anlaşması, Amazon’un benzer bir duyurusunun ardından geldi. Amazon, Nvidia’nın 2 milyon ek bileşenini devreye almayı kabul etmişti. Kritik nokta ise Amazon’un kendi bünyesinde geliştirdiği çiplerle Nvidia’nın bağlantı teknolojisini de kullanmayı taahhüt etmesiydi.

Büyük şirketlerle üst üste anlaşmalar

Tayvan’da doğan Nvidia CEO’su Jensen Huang, akıllı telefon pazarına olan bağımlılığını azaltmaya çalışan MediaTek ile ilişkileri sıkılaştırıyor. MediaTek, bu yılın başlarında Alphabet’in Google’ıyla bir ortaklık kurdu ve kendi yapay zeka çiplerini geliştirmek isteyen büyük teknoloji şirketleri için tasarım ortağı olarak giderek daha fazla itibar kazanıyor. Bu ivme, çip üreticisinin piyasa değerinin son aylarda yaklaşık üç katına çıkmasını sağladı.

MediaTek ve Amazon ile yapılan anlaşmalar, şirketlerin Nvidia’nın temel ürünlerinin yerini alacak şekilde tasarlanmış çipleri kullanmaya başlaması durumunda bile Nvidia’ya yapay zeka veri merkezlerinin kurulmasındaki merkezi rolünü koruma fırsatı veriyor. Bu anlaşma, Nvidia’nın müşterilere, rakiplere ve yapay zeka sektöründe faaliyet gösteren diğer şirketlere yatırım yaparak liderliğini pekiştirmesinin bir başka örneği. Bu yatırımların görünüşte döngüsel bir nitelik taşıdığına ilişkin endişeler yatırımcı çevrelerinde giderek daha fazla gündeme gelirken, Nvidia yapay talep yarattığı yönündeki görüşü kesin bir dille reddediyor.

MediaTek, yapay zeka sektöründeki patlamadan doğan iş fırsatlarını daha iyi değerlendirmek amacıyla yoğun bir şekilde personel alımı yapmayı planlıyor. Bu yıl yapay zeka yongalarından yaklaşık 2 milyar dolarlık gelir elde etmeyi öngören şirket, gelecek yıl veri merkezi pazarının 80 milyar dolarlık segmentinin yüzde 15’ine kadarını ele geçirmeyi hedefliyor.
 

Zayıf geçen ağustosta Bitcoin sürprizi

The Motley Fool tarafından aktarılan son 14 yıllık verilere göre ağustos ayı Bitcoin açısından genel olarak güçlü bir dönem olmadı. Kripto para, bu 14 yıllık süreçte yalnızca beş ağustos ayında aylık bazda yükseliş kaydetti.

Söz konusu dönemde Bitcoin'in ağustos aylarındaki medyan getirisi yaklaşık yüzde 7'lik kayba işaret etti. Bu tablo göz önüne alındığında, 2026'da kaydedilen yaklaşık yüzde 4'lük artışın yatırımcıların dikkatini çekmesi şaşırtıcı olmadı.

Bitcoin'in ağustosta benzer ölçekte güçlü performans gösterdiği dönemlerden biri de 2017 olmuştu. Kripto para o yılın tamamında yaklaşık yüzde 1.250 oranında değer kazanmıştı. Bu tarihi örnek, mevcut yükselişin yeni ve daha uzun soluklu bir rallinin ilk aşaması olup olmadığı tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı.

Bitcoin'i destekleyen göstergeler

Bitcoin açısından olumlu değerlendirilen gelişmelerden biri, kripto paranın altınla olan fiyat ilişkisinin son dönemde güçlenmesi oldu. Bitcoin ile değerli metal arasındaki korelasyonun artması, kripto paranın "dijital altın" olarak konumlandırılmasına yönelik görüşleri de yeniden öne çıkardı.

Piyasalardaki yatırım eğilimleri de Bitcoin lehine değişebilecek unsurlar arasında gösteriliyor. Özellikle yapay zeka şirketlerinin yüksek değerlemelerine ilişkin endişelerin artması durumunda bazı yatırımcıların bu alandaki pozisyonlarını azaltarak kripto paralara yönelmesi ihtimali, Bitcoin için potansiyel bir destek unsuru olarak değerlendiriliyor.

Spot Bitcoin ETF'lerine yönelik para girişlerinin yeniden ivme kazanması da piyasalardaki olumlu havayı güçlendiren gelişmeler arasında yer alıyor. ETF'ler üzerinden kurumsal ve geleneksel yatırımcıların Bitcoin'e erişiminin kolaylaşması, kripto paraya yönelik talebin sürdürülebilirliği açısından yakından takip ediliyor.

Düzenleme beklentisi piyasayı destekliyor

ABD'deki kripto para düzenlemelerine yönelik gelişmeler de Bitcoin'in geleceği açısından önemli başlıklardan biri olmaya devam ediyor.

The Motley Fool'un değerlendirmesine göre, Beyaz Saray ve Wall Street tarafından desteklenen Digital Asset Market Clarity Act, dijital varlık piyasasında daha belirgin ve öngörülebilir bir düzenleyici çerçeve oluşturulabileceği beklentisini güçlendiriyor.

Piyasa açısından daha net kuralların ortaya çıkması, özellikle kurumsal yatırımcıların kripto varlıklara yönelik ilgisini artırabilecek faktörler arasında değerlendiriliyor.

Güçlü performansa rağmen temkinli yaklaşım

Ancak Bitcoin'in ağustostaki yükselişinin tek başına yeni bir uzun vadeli boğa piyasasının başladığını kanıtlamadığı belirtiliyor.

Uzmanlar, kripto para piyasasında yatırımcı duyarlılığının oldukça hızlı değişebildiğine dikkat çekiyor. Bu nedenle mevcut iyimserliğin kısa sürede tersine dönmesi ve Bitcoin üzerinde satış baskısının oluşması ihtimali göz ardı edilmiyor.

Özetle, ağustos performansı Bitcoin açısından olumlu bir sinyal verse de yeni bir rallinin kalıcı hale gelip gelmeyeceği; ETF girişleri, düzenleyici gelişmeler, makroekonomik koşullar ve yatırımcı iştahının önümüzdeki dönemde nasıl şekilleneceğine bağlı olacak.

TOGG'un mevcut ortaklık yapısında Vestel Elektronik, Anadolu Grubu Holding, Turkcell ve BMC Otomotiv'in yüzde 23'er payı bulunuyor. Kalan yüzde 8'lik hisse ise Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği'nin (TOBB) elinde yer alıyor.

TOGG Yönetim Kurulu Başkanı Fuat Tosyalı şirketin ucuz modeli T6X'in 2027 haziran ayında yollara çıkacağını söylemişti.

Satışın ardından hisseler TVF ve Turkcell'e geçecek

Görüşmelere yakın iki kaynak, Vestel ve Anadolu Grubu'nun toplamda yüzde 46'ya ulaşan hisselerini TVF ile Turkcell'in satın alacağını kaydetti. Kaynaklar, hisse devrinin mali büyüklüğüne ilişkin ayrıntı vermezken müzakerelerin sürdüğünü ve nihai anlaşmanın kısa süre içinde beklendiğini bildirdi.

Gelişmenin ardından borsada hisse hareketliliği yaşandı. Vestel Elektronik hisseleri yüzde 6,5, Anadolu Grubu Holding hisseleri ise yüzde 5,5 değer kazandı. Buna karşılık Turkcell hisseleri yüzde 5,0 gerilerken, Borsa İstanbul BIST 100 endeksi günü yüzde 1,26 düşüşle tamamladı.

Konuya ilişkin açıklama yapmaktan kaçınan TVF, Anadolu Grubu Holding ve Vestel Elektronik yorum taleplerini geri çevirdi. Turkcell ve TOGG yetkilileri ise konuya ilişkin sorulara yanıt vermedi.

Satışlar artarken zararlar daraldı

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın tamamen yerli sermayeli binek otomobil üretimi çağrısının ardından TOGG, sekiz yıl önce mevcut hissedarlar tarafından kuruldu.

Borsada işlem görmeyen TOGG'un mali tabloları, ortakların finansal raporlarına yansıdı. Şirketin geçen yıl en az birkaç milyar lirayı bulan zararı, bu yılın ilk altı ayında belirgin şekilde daralma gösterdi.

Otomotiv Distribütörleri ve Mobilite Derneği (ODMD) verilerine göre şirket, geçen yıl yurt içinde 39 bin 20 araç sattı. Bu yılın ilk yedi ayındaki satışlar ise yıllık bazda yüzde 30 artarak 25 bin 848 adede yükseldi.

Sektör kaynakları, sağlanan vergi indirimleri ve teşviklere rağmen bir otomobil üreticisinin kalıcı karlılığa ulaşabilmesi için yıllık üretim hacminin yüz binli seviyelerin üzerine çıkması gerektiğine dikkat çekti.

Doğal gaz fiyatı bugün saat 11.34 itibarıyla önceki kapanışa kıyasla yüzde 4,4 yükselerek 69,90 euro'ya ulaştı.

Böylece TTF'de fiyatlar 69 euro'nun üzerine çıkarken, Ocak 2023'ten bu yana görülen en yüksek seviyeye ulaşıldı.

Avrupa'nın gaz stokları kış öncesi soru işareti yaratıyor

Gas Infrastructure Europe verileri, Avrupa Birliği ülkelerindeki doğal gaz depolarının doluluk oranının yüzde 64,7 olduğunu gösteriyor.

Stokların yılın bu dönemindeki tarihsel ortalamaların altında bulunması, Avrupa'nın kış sezonu başlamadan önce depolarını yeterli seviyeye çıkarıp çıkaramayacağına ilişkin kaygıları artırıyor.

Eylül ayının başında daha ılımlı hava koşullarının beklenmesi kısa vadede tüketim beklentilerini sınırlasa da düşük stoklar piyasadaki ana risk unsurlarından biri olmayı sürdürüyor. Buna Körfez bölgesinden LNG arzına ilişkin belirsizlikler ve Hürmüz Boğazı çevresindeki jeopolitik gerilim de ekleniyor.

Orta Doğu'daki gerilim arz kaygısını artırdı

ABD ordusunun dün gece Lark Adası'ndaki iki hedefe saldırı düzenlemesi ve İran basınının saldırının ardından bölgedeki hedeflere füze atıldığını bildirmesi, enerji piyasalarında arz güvenliğine yönelik endişeleri güçlendirdi.

Gelişmeler, ABD ile İran arasındaki sorunların çözümüne yönelik devam eden arabuluculuk girişimlerinin sonuç vermemesinin ardından yaşandı.

Avrupa ve Asya LNG için karşı karşıya gelebilir

Orta Doğu'daki çatışmaların Körfez'den yapılan LNG sevkiyatlarını aksatma ihtimali, küresel doğal gaz piyasasında arz görünümünü daha kırılgan hale getiriyor. Özellikle önemli LNG üreticilerinden Katar'ın ihracatının sekteye uğraması, piyasaların yakından izlediği riskler arasında yer alıyor.

Körfez kaynaklı LNG akışının uzun süre kesintiye uğraması durumunda Avrupa'nın sıvılaştırılmış doğal gaz tedariki için Asya'daki alıcılarla daha yoğun bir rekabete girmesi bekleniyor.

Analistler, bu rekabetin derinleşmesinin Avrupa'da doğal gaz fiyatlarını önümüzdeki dönemde de yukarı yönlü baskı altında bırakabileceğine dikkat çekiyor.

Ama bankacılıkta geçmiş, geleceğin teminatı değildir.

Hele dünya finans sistemi böylesine hızlı değişirken.

Bugünün bankasını yalnız aktif büyüklüğü, şube sayısı, mevduatı veya yıllık kârıyla ölçmek artık yeterli değil. Sermayeyi ne kadar akıllı kullandığına, riski ne kadar erken gördüğüne, müşterisini ne kadar iyi tanıdığına, teknolojiyi ne ölçüde iş modeline dönüştürdüğüne ve hepsinden önemlisi geleceği ne kadar erken okuyabildiğine bakmak gerekiyor.

Hatta artık onu da aşmak lazım.

Geleceğin başarılı bankası yalnız değişime uyum sağlayan banka olmayacak.

Değişimi önceden tarayan, yaklaşan kırılmaları gören, müşterisine ve ekonomiye yol gösteren, gerektiğinde yeni piyasa dinamiklerini bizzat şekillendiren banka olacak.

İş Bankası tam böyle bir kavşakta.

Ben ortada bir kriz görmüyorum.

Tam tersine, ikinci yüzyılını yeniden tasarlamak için tarihî bir fırsat görüyorum.

Dikiz aynası değil, radar

Türk bankacılık sistemi bugün genel olarak güçlü bir bilanço yapısına sahip.

Ama risk haritası değişiyor.

Yüksek faiz şirketlerin borç servis kapasitesini zorluyor. Jeopolitik parçalanma ticaret ve sermaye hareketlerini etkiliyor. Siber saldırılar doğrudan finansal güvenlik meselesine dönüşüyor. Yapay zeka ise yüzlerce yıllık bankacılık süreçlerini yeniden yazıyor.

Üstelik sorunlar bilançolara çoğu zaman gecikmeli yansıyor.

Bugünün sağlıklı kredisi yarının sorunlu kredisi olabilir.

Bankacılıkta elbette dikiz aynasına bakılır.

Ama banka dikiz aynasından yönetilmez.

Ön cama bakılır.

Daha iyisi, radar kullanılır.

Silicon Valley Bank bize aktif-pasif yönetimindeki hataların dijital çağda güven kaybıyla birleştiğinde ne kadar hızlı ölümcül hale gelebileceğini gösterdi.

Credit Suisse’in yüz yılı aşan tarihi ve küresel marka değeri, yıllar içinde biriken yönetişim ve risk kültürü sorunlarının önüne geçemedi.

Ders basit:

Büyüklük güvenlik değildir.

Likidite, güven, yönetişim, teknoloji ve risk kültürü bazen bilanço büyüklüğünden daha değerlidir.

Öte yandan JPMorgan, DBS, BBVA ve Santander başka bir geleceği işaret ediyor.

Teknolojiyi yan faaliyet değil bankanın omurgası haline getiriyorlar. Veriyi karar mekanizmasının merkezine alıyor, sermayeyi sürekli yeniden tahsis ediyor, maliyetleri sorguluyor, müşteri deneyimini yeniden tasarlıyorlar.

Geleceğin bankacılığı yalnız para toplamak ve kredi vermek değil.

Güven, veri, teknoloji, risk ve sermayeyi birlikte yönetme sanatı.

İş Bankası’nın elindeki muazzam güç

İş Bankası’na bu perspektiften bakıyorum.

Yaklaşık 5 trilyon TL’lik aktif büyüklüğü, devasa müşteri tabanı, güçlü mevduat yapısı, yüz yıllık kurumsal hafızası ve Türkiye’de başka hiçbir özel bankada kolay kolay bulunamayacak genişlikte iştirakler dünyası var.

Ben bu kültürü farklı dönemlerde farklı pencerelerden tanıdım.

Meslek hayatımın erken döneminde İş Bankası Teftiş Kurulu’nda görev yaptım. Yıllar sonra Şişecam’da bağımsız yönetim kurulu üyesi olarak bu kez iştirakler dünyasının içinden baktım.

Dolayısıyla İş Bankası benim için yalnızca bir bilanço değil.

Cumhuriyet’in ekonomik hafızasının ve Türkiye’nin kurumsal kapasitesinin önemli parçalarından biri.

Tam da bu nedenle çıtayı yüksek tutuyorum.

Asıl soru şu:

Bu muazzam insan, sermaye, teknoloji ve güven birikiminden yeterince gelecek değeri yaratılıyor mu?

Bence daha fazlası mümkün.

Hem de çok daha fazlası.

Değişimi izlemek yetmez, şekillendirmek gerekir

İş Bankası değişimi ilk kez bugün keşfetmiyor.

1988’de önemli dönüşüm çalışmaları yapıldı.

2000’lerin başında “Müşteri Odaklı Dönüşüm” kapsamında performans, müşteri merkezlilik ve liyakat ekseninde dönemi için ileri sayılabilecek adımlar atıldı.

Fakat büyük kurumların klasik hastalığı tam burada başlar.

İyi fikir üretmek yetmez.

Dönüşümü başlatmak da yetmez.

İlk heyecan azalır.

Yönetimler değişir.

Kurum içi direnç güçlenir.

Zor kararlar ertelenir.

Sonunda radikal başlayan dönüşüm mevcut düzen tarafından sindirilir.

O nedenle ikinci yüzyılın meselesi yeni bir “dönüşüm programı” başlatmak olmamalı.

Daha iddialı bir hedef konulmalı:

İş Bankası değişime uyum sağlayan değil, değişimin önüne geçen banka olmalı.

Ekonomide, teknolojide, müşteri davranışlarında, enerji dönüşümünde, yapay zekâda, jeopolitikte ve sermaye piyasalarında gelecek on yılın eğilimlerini sürekli tarayan bir stratejik radar sistemi kurulmalı.

Banka yalnız bugünün müşterisine hizmet vermemeli.

Müşterisine yarının dünyasında nereye gitmesi gerektiğini de göstermeli.

Bir anlamda sadece finansman sağlayan değil, ekonomik dönüşümün yol göstericisi olmalı.

Liderlik bir bayrak yarışıdır

Bu bizi halefiyet meselesine getiriyor.

Büyük bir bankanın yönetim kurulunun en önemli görevlerinden biri, genel müdür koltuğu boşalınca yeni isim aramak değildir.

Geleceğin liderlerini yıllar öncesinden yetiştirmektir.

Garanti BBVA’da Ergun Özen’den Fuat Erbil’e, Recep Baştuğ’dan Mahmut Akten’e uzanan süreç bu açıdan öğretici.

Ben bunu 4x100 metre bayrak yarışına benzetiyorum.

Mesele yöneticileri sık değiştirmek değil.

İkinci koşucunun, birinci koşucu parkurdayken hazır olması.

İş Bankası’nda yönetim sürekliliği daha güçlü.

Bunun avantajları var.

Kurumsal hafıza korunuyor.

Kültür devam ediyor.

Ama süreklilik ile durağanlık arasında ince bir çizgi bulunuyor.

Çok uzun süre aynı düşünce kalıplarının hâkim olduğu yapılarda tecrübe atalete, ihtiyat aşırı tedbire, kurumsal hafıza da değişime karşı savunma mekanizmasına dönüşebilir.

Mesele kişiler değil.

Sistem.

Beş yıl sonra İş Bankası’nı kim yönetecek?

On yıl sonra kim?

Bu insanların bugün hangi görevlerde olmaları, hangi uluslararası tecrübeleri kazanmaları, hangi krizlerden geçirilmeleri gerektiği şimdiden bilinmeli.

Halefiyet planlaması insan kaynakları işi değil, stratejinin kendisidir.

Bankadan küresel ekosisteme

İş Bankası zaten klasik anlamda yalnız banka değil.

Şişecam, TSKB, İş Yatırım, Anadolu Hayat, İş GYO, teknoloji yatırımları ve diğer iştirakleriyle büyük bir ekonomik ekosistem.

İkinci yüzyılın İş Bankası’nı “banka artı iştirakler” olarak değil, Türkiye’den dünyaya açılan bir finans-teknoloji-sermaye platformu olarak düşünmek gerekiyor.

Bankacılık.

Sigorta.

Varlık yönetimi.

Yatırım bankacılığı.

Ödeme sistemleri.

Fintech.

Yapay zeka.

Sanayi yatırımları.

Bunların her biri ayrı adalar değil, aynı değer yaratma sisteminin parçaları olmalı.

Ve hiçbir sermaye tahsisi kutsal sayılmamalı.

Genel Energy bunun öğretici örneklerinden biri.

Geçmişte belirli koşullar nedeniyle bilançoya girmiş bir varlığın sonsuza kadar orada kalması gerekmez.

Bugün sorulması gereken soru şudur:

Bu sermayenin en doğru sahibi hâlâ İş Bankası mı?

Her iştirak için aynı soru sorulmalı.

Neden sahibiz?

Ne kadar değer yaratıyor?

On yıl sonra hâlâ sahibi olmalı mıyız?

Sermaye geçmişi korumak için değil, geleceği finanse etmek için vardır.

İş Bankası için üç büyük stratejik hamle

Bence ikinci yüzyılın yol haritası üç ana stratejik tercih etrafında kurulmalı.

1. Geleceği Tarayan Değil, Geleceği Şekillendiren Banka Olun

İş Bankası’nın strateji fonksiyonu klasik üç veya beş yıllık planlama anlayışının çok ötesine geçmeli.

Dünyadaki teknolojik, finansal, jeopolitik, demografik ve sektörel kırılmaları sürekli tarayan güçlü bir “gelecek radarı” kurulmalı.

Yönetim kurulunun önüne yalnız geçmiş çeyreğin sonuçları değil, gelecek on yılın senaryoları gelmeli.

Türkiye’de hangi sektörler yükselecek?

Hangileri gerileyecek?

Yapay zeka hangi meslekleri ve şirketleri dönüştürecek?

Enerji dönüşümü hangi müşterileri kazanan, hangilerini kaybeden yapacak?

Orta Asya, Körfez, Afrika ve Avrupa arasındaki yeni ticaret koridorlarında Türk şirketlerinin rolü ne olacak?

İş Bankası bunlara sadece kredi veren banka olmamalı.

Sermayeyi yönlendiren, müşterisine yön gösteren ve ekonomik dönüşümün çerçevesini şekillendiren banka olmalı.

Vizyonerlik geleceği tahmin etmek değildir.

Geleceğin oluşumunda rol almaktır.

2. Sermayeyi, Teknolojiyi ve İnsan Kaynağını Yeniden Seferber Edin

İkinci büyük hamle bankanın elindeki muazzam kaynakların yeniden tahsisi olmalı.

Her iştirak sorgulanmalı.

Her sermaye kullanımı ölçülmeli.

Her iş kolunun gelecekte yaratacağı ekonomik değer yeniden hesaplanmalı.

Aynı yaklaşım teknoloji için de geçerli.

Dijital banka olmak artık yeterli değil.

İş Bankası AI-native banka olmayı hedeflemeli.

Kredi tahsisinden erken risk tespitine, teftişten özel bankacılığa, müşteri hizmetlerinden hazineye ve iştirak yönetimine kadar süreçler yapay zeka çağının mantığıyla yeniden kurulmalı.

Ama teknolojinin başarı ölçüsü kaç AI projesi başlatıldığı değildir.

Özkaynak kârlılığına, maliyetlere, karar hızına, müşteri deneyimine ve risk kalitesine ne kattığıdır.

Bunun yanında geleceğin iki-üç kuşak lideri bugünden hazırlanmalı.

Kurumsal hafıza ile genç enerjiyi, Türkiye tecrübesiyle küresel perspektifi birleştiren yeni bir liderlik havuzu kurulmalı.

3. Türkiye’nin Küresel Finansal Köprüsü Olun

Üçüncü hamle ölçek meselesidir.

İş Bankası’nın hedefi yalnız Türkiye’nin en büyük özel bankalarından biri olmakla sınırlı kalmamalı.

Londra.

Körfez.

Avrupa.

Orta Asya.

Türk dünyası.

Afrika.

Bu coğrafyalarda Türk şirketlerini sermayeyle, yatırımcıyla, teknolojiyle ve yeni pazarlarla buluşturan bir küresel finans platformu hedeflenmeli.

Yatırım bankacılığı, varlık yönetimi, özel sermaye, fintech, enerji finansmanı ve uluslararası ortaklıklar bu stratejinin parçaları olmalı.

Bütün bunların ön şartı ise kurumsal bağımsızlık.

Türkiye’nin siyasi iklimi hangi yönde değişirse değişsin, yönetim kurulu seçimlerinden profesyonel atamalara, kredi kararlarından iştirak politikalarına kadar İş Bankası günlük siyasetin dışında kalmalı.

Bu herhangi bir parti lehine ya da aleyhine bir tutum değil.

Bir Cumhuriyet kurumunun uzun vadeli değerini koruma meselesi.

Ya bir yol bulmalı, ya bir yol açmalı

İş Bankası sıradan bir banka değil.

Cumhuriyet’in ekonomik hafızasının parçası.

Ama böyle kurumlara yapılabilecek en büyük haksızlık onları geçmiş başarılarının içinde dondurmaktır.

Önümüzdeki on yıl, geride bıraktığımız on yıldan daha sert olacak.

Rakipler artık yalnız Garanti, Akbank veya diğer bankalar değil.

Fintech şirketleri.

Küresel teknoloji platformları.

Yapay zeka destekli finans kuruluşları.

Yeni ödeme sistemleri.

Bugün adını bile bilmediğimiz iş modelleri.

Bu nedenle İş Bankası’nın ikinci yüzyıldaki temel sorusu artık:

“Değişime nasıl uyum sağlarız?”

olmamalı.

Bu fazla mütevazı.

Asıl soru şu olmalı:

“Değişimin yönünü nasıl okur, müşterilerimize nasıl yol gösterir ve mümkün olduğunca bu değişimi nasıl biz şekillendiririz?”

İş Bankası’nın ilk yüz yılı Cumhuriyet’in ekonomik yükseliş hikâyesinin önemli parçalarından biriydi.

İkinci yüz yılı Türkiye’den dünyaya açılan yeni nesil bir finans, teknoloji ve yatırım gücünün hikâyesi olabilir.

Bunun için bankanın kendi tarihindeki en güçlü refleksine yeniden sarılması gerekiyor:

Ya bir yol bulmalı, ya da bir yol açmalı.

Çünkü değişime uyum sağlamak iyi yönetimdir.

Değişimi önceden görmek vizyondur.

Ama değişimin yönünü belirleyenlerden biri olmak, gerçek liderliktir.

Stratejist, yatırımcıların yeni piyasa koşullarını dikkate alarak portföylerini değerli metaller, enerji, endüstriyel metaller ve tarım ürünleri arasında dağıtmasını önerdi.

Khandelwal ayrıca emtia piyasalarında dönemsel liderliğin hızla değişebildiğine işaret ederek, aktif portföy yönetiminin bu süreçte önem kazanabileceğini söyledi.

Altında yükseliş beklentisi sürüyor

UBS'nin değerli metaller tarafındaki en güçlü görüşlerinden biri altına ilişkin. Banka, altın için önümüzdeki 12 aya yönelik pozitif beklentisini koruyor.

ABD'de enflasyona ilişkin kaygıların hafiflemesi ve Fed'in yakın dönemde faiz artıracağı yönündeki beklentilerin zayıflaması, UBS'ye göre altın fiyatlarını destekleyen unsurlar arasında bulunuyor.

Merkez bankalarının altın alımlarını sürdürmesi, rezervlerde dolardan uzaklaşma eğilimi ve küresel borçluluk seviyelerine ilişkin endişeler de değerli metal için uzun vadeli desteğin devam etmesini sağlıyor.

Enerjide gözler İran kaynaklı risklerde

Enerji piyasalarında ise jeopolitik gelişmeler belirleyici olmaya devam ediyor. UBS, ABD ile İran arasındaki çatışmanın petrol arzına ilişkin belirsizliği artırdığı görüşünde.

Petrol arzının sıkı seyretmesi ve taraflar arasında uzlaşmanın güçleşmesi, sevkiyatların nasıl ilerleyeceği ve üretimin hangi hızla normale döneceği konusunda soru işaretleri yaratıyor.

Banka, enerji yatırımlarının olası arz şokları ve bunların enflasyon üzerindeki etkilerine karşı portföylere koruma sağlayabileceğini belirtiyor. Güçlü talebin ise enerji piyasalarının orta vadeli görünümünü desteklemeyi sürdürebileceği ifade ediliyor.

Bakırda arz açığı gündemde

UBS'nin dikkat çektiği bir diğer emtia bakır. Elektrikli araçlardan enerji şebekelerine, yapay zeka veri merkezlerinden yenilenebilir enerji yatırımlarına kadar geniş bir alanda artan elektrik altyapısı ihtiyacı bakır talebini güçlendiriyor.

Talep tarafındaki bu büyümeye karşın yeni arzın aynı hızda devreye girmemesi, piyasada ilerleyen dönemde açık oluşabileceği beklentisini artırıyor. Bu tablo UBS'nin bakıra yönelik uzun vadeli iyimserliğini destekliyor.

Tarifeler ve küresel ticaret politikalarındaki değişimlerin kısa vadede fiyatlarda dalgalanmayı artırabileceği belirtilirken, uzun vadede bakır tüketiminin güçlü kalacağı öngörülüyor.

Emtia endeksi rekor kırdı

UBS'nin değerlendirmesi, emtia piyasalarındaki son fiyat hareketlerinin de güçlü seyrettiği bir döneme denk geliyor.

Quantix Commodity Index Total Return, haziran sonundan bu yana yüzde 22,5'in üzerinde değer kazanarak rekor seviyeye ulaştı.

Dolar bazındaki 24 vadeli işlem sözleşmesini izleyen endekste enerji ve değerli metallerin yanı sıra tarım, hayvancılık ve endüstriyel metaller de yer alıyor. Bu yükseliş, emtia piyasalarında son dönemde görülen geniş tabanlı hareketin boyutunu ortaya koyuyor.

Ocak ayında onsu 5 bin 600 doların üzerine çıkarak tüm zamanların zirvesini gören altın, 28 Şubat’ta İran savaşının başlamasından itibaren geleneksel “güvenli liman” beklentilerinin aksine sert bir düşüş yaşadı. Temmuz’un 16’sında 3 bin 972 dolara kadar inerek ocaktaki tarihi zirveden dip noktaya kadar yüzde 28,5 değer kaybetti. Bir düzeltme yaşandı, bankalar, fonlar ve merkez bankaları İran savaşı devam ederken ve hatta nükleer savaş riskinden söz edilirken zirveden satış yaparak kârlarını aldılar. Küçük yatırımcı ise savaş zamanında “fırsatı kaçırma endişesiyle” panik halinde alıcı oldu.

Aslında altında satış süreci son derece mantıklı ve ezber bozan makroekonomik mekanizmalara dayanıyor. Şöyle özetleyebiliriz:

İran savaşı ve Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla petrol fiyatları hızla fırlayınca küresel enflasyon endişeleri hortladı. Enflasyonist baskı nedeniyle ABD Merkez Bankası’nın (Fed) faiz indirimine gitmeyeceği, aksine faizleri daha uzun süre yüksek tutacağı (hatta yeni artışlar yapabileceği) beklentisi doğdu. Faiz ödemeyen (getirisiz) bir varlık olan altın, yükselen ABD tahvil getirileri karşısında cazibesini kaybetti. Aynı anda savaşın yarattığı panik dalgasında küresel sermaye “Nakit kraldır” diyerek dünyanın ana rezerv para birimi olan dolara sığındı.

Bu gelişmelere Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası başta olmak üzere yıllardır altın toplayan merkez bankalarının satışlarıyla piyasaya doğrudan arz baskısı da eklenince altın 4 bin dolarda taban yaptı. TCMB sadece martta 60 ton altın sattı. Rusya Merkez Bankası da 2002’den beri en büyük altın satışını yaptı, yılın ilk yarısındaki satışları 43,5 tonu buldu. 

Peki, altın 21 Ağustos itibarıyla taban noktasından aylık yüzde 14 nasıl değerlendi? Altının toparlanması, 19 Ağustos’ta ABD Hazine Bakanlığı’nın faizleri düşürmek için geri alım miktarını iki katına çıkararak tahvil piyasasına müdahalesiyle başladı. Müdahale ile tahvil faizlerinin düşmesi altına yaradı. Altının onsu bir günde yüzde 4,4 arttı ve ilerleyen günlerde yükselmeyi sürdürdü.

Altına dayalı borsa yatırım fonlarının (ETF) alımlarını artırmasının yanında merkez bankaları da önemli bir talep kaynağı olmaya devam ediyor. Net alımlar haziranda 51 tona ulaşarak ilk yarı toplamını 102 tona çıkardı; Polonya ve Çin alımlara öncülük etti.

Peki, ne olacak? İhtiyatlı bir iyimserlik var ancak yapısal tablo değişmedi. ING Bank, son raporunda yükselişin hâlâ engellerle karşı karşıya olduğunu, yükselen enerji fiyatlarının enflasyonist baskıyı sürdürdüğünü ve faizlerin daha uzun süre yüksek kalmaya devam edeceğini vurguladı. ING Bank, dördüncü çeyrek için 4 bin 150 dolar tahminini sürdürdü.

UBS’e göre ise altında temel anlatı tamamen değişti. Piyasa aylarca, Fed’in faizleri artırıp artırmayacağına takıntılıydı. Şimdi ise Hazine tahvil piyasasına aktif olarak müdahale ederken kurumlar mali sürdürülebilirliğin ve zayıflayan doların altın için birincil itici güçler olarak geri döndüğünü düşünüyorlar.

Elde edilen toplam gelirin yaklaşık dörtte biri mevcut ortakların kasasına girdi. Halka arz piyasası bu performansla önceki iki yılı geride bıraktı. 2024 yılının tamamında 33 şirket toplam 57,31 milyar liralık halka arz yapmış ve ortaklara 15,9 milyar lira gitmişti. 2025 yılında ise 18 şirket toplam 45,15 milyar liralık büyüklüğe ulaşırken, bu gelirin 14,35 milyar liralık bölümü ortaklara aktarılmıştı.

Gelirin 61,1 milyar lirası şirket kasasına girdi

Halka arzlarda en çok tercih edilen yöntem sermaye artırımı ile ortak satışının birlikte uygulanması oldu. Şirketlerin 30'u bu karma yöntemi kullanırken, 4 şirket yalnızca sermaye artırımı yolunu seçti.

Mevcut ortakların satışa sunduğu payların nominal büyüklüğü 784,5 milyon lira oldu. Halka arz fiyatları üzerinden hesaplanan ortak satışlarının piyasa değeri ise yaklaşık 21,23 milyar lirayı aştı.

Nakit sermaye artırımı kapsamında sunulan payların nominal tutarı 2,35 milyar lira olarak kaydedildi. Bu payların toplam parasal büyüklüğü ise 61,16 milyar lirayı buldu. Böylece toplanan toplam kaynağın yaklaşık yüzde 74'ü doğrudan şirket kasalarına girerken, yüzde 26'sı ortak pay satışlarından oluştu.

Zirvede Şa-Ra Enerji yer aldı

Yılın en büyük halka arzına 6,23 milyar liralık büyüklükle Şa-Ra Enerji imza attı. Şa-Ra Enerji'yi 6,04 milyar lira ile Türker Vangölü Enerji ve 4,90 milyar lira ile Ekim Turizm izledi. Kardemir Çelik 4,48 milyar liralık, Masfen Enerji ise 3,88 milyar liralık halka arz gerçekleştirdi.

Aracı kurumlar liginde liderliği Tera Yatırım üstlendi. Tera Yatırım, tek başına veya konsorsiyum lideri olarak yer aldığı 7 işlemle ilk sırada yer aldı.

Listede Halk Yatırım ve Vakıf Yatırım 5'er işlemle ikinci sırayı paylaştı. İnfo Yatırım 4 halka arzda görev alırken, A1 Capital ile İntegral Yatırım 3'er işlemde yer aldı. Deniz Yatırım, Bulls Yatırım, Garanti Yatırım ve Ziraat Yatırım ise 2'şer halka arza aracılık etti.

Ancak oyunun kuralı değişiyor: Düşük faiz döneminde ihraç edilen tahvillerin vadeleri geldikçe şimdi çok daha yüksek faizlerle çevrilmesi gerekiyor. Bu nedenle mevcut 40 trilyon dolarlık astronomik borç yükü, Amerikan maliye politikasının sürdürülebilirliği açısından giderek daha ciddi bir sınava dönüşüyor.

Zaten zor olan borç dinamiği Trump’ın ikinci başkanlık döneminde daha da karmaşık hale geldi. Trump yönetimi geçen yıl yürürlüğe koyduğu gümrük vergileriyle bütçe açığını on yıllık süreçte yaklaşık 3 trilyon dolar daraltmayı hedeflemişti. Ancak Yüksek Mahkeme’nin IEEPA (Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası) kapsamındaki tarifeleri iptal etmesi tabloyu tamamen değiştirdi. Tahsil edilen vergilerin iade sürecinin başlaması Washington’ın mali planlarını kelimenin tam anlamıyla altüst etti.

Kasım ayındaki kritik ara seçimler öncesinde artan siyasi baskı, yeni vergi indirimleri ve harcama teşvikleriyle mali disiplinin yeniden ikinci plana itilmesi riskini artırıyor. Gümrük gelirlerindeki şok kaybın üzerine eklenen 2025 vergi ve harcama paketinin, CBO (Kongre Bütçe Ofisi) hesaplamalarına göre önümüzdeki on yılda bütçe açığına yaklaşık 4,7 trilyon dolarlık ek yük getirmesi bekleniyor.

Tahvil piyasasının son haftalardaki sert tepkisi, yatırımcıların bu devasa riski artık çok daha yüksek bir primle fiyatladığını gösteriyor. 30 yıllık ABD Hazine tahvili getirisinin yüzde 5,3 seviyesine yaklaşarak 2007’den beri en yüksek düzeye çıkması piyasalar için net bir alarm sinyali. Hazine Bakanı Scott Bessent’in uzun vadeli tahvil geri alımlarını iki katına çıkararak işlem başına 4 milyar dolara yükseltmesi bile bu ateşi söndürmeye yetmedi. Geçmişte en önemli alıcıları arasında yer alan Çin ve Japonya gibi merkez bankalarının piyasadaki ağırlığı giderek azalıyor.

Brookings verilerine göre Çin’in tahvil stokundaki yaklaşık 400 milyar dolarlık erime ve Japonya’nın pazar payındaki sert düşüş, Washington’ı fiyat dalgalanmalarına çok daha duyarlı özel yatırımcılara mecbur bırakıyor. Bu mecburi değişim, Hazine’yi sürekli daha yüksek risk primi ödemeye zorlarken artan maliyetler şirket finansmanından hisse senedi değerlemelerine kadar tüm piyasaları sarsan bir domino etkisi yaratıyor.

Hızla büyüyen bu borçlanma ve inatçı enflasyon sarmalı geleneksel tahvil stratejilerini temelden sarsıyor. Altın, stratejik emtialar ve portföyü aşağı yönlü risklere karşı koruyan asimetrik opsiyon stratejileri içeren geniş tabanlı bir Multi-Asset kurgusu, farklı ekonomik rejimlere karşı en güçlü kalkan. Günün sonunda Amerika’nın 40 trilyon dolarlık stres testi sadece Washington’ın maliyesini sınamıyor, tüm yatırımcıları portföy mimarilerini de temelden yeniden düşünmeye zorluyor.

Şubat 1997’de bantlardan çıkmaya başlayan ML başlangıçta işçilik hataları nedeniyle çok eleştiri aldı. Alman markanın mükemmeliyetçiliğine pek uymayan bu durum zamanla aşıldı. En önemli rakibi BMW X5’in dinamik sürüş özelliklerine karşılık ML konfor ve güvenlik donanımları konusunda çok iddialıydı. 2006’da yollara çıkan ikinci nesil daha şehirli özelliklere sahipti. Artık yükseklik ayarlı havalı süspansiyon gibi özellikler de eklenmişti. Üçüncü nesil 2011’de yollara çıkarken 2015’teki makyajla birlikte GLE adı kullanılmaya başlandı. Yani E Serisi’nin SUV versiyonu konumu vurgulanmaya başladı. GLE’nin coupe versiyonu da bu aşamada yollara çıktı. 2018’de Paris otomobil Fuarı’nda tanıtılan dördüncü nesil ise ilki 2023, ikincisi bu yıl olmak üzere iki makyaj operasyonu geçirdi.

GLE ilginç şekilde Mercedes-Benz’in son birkaç yıldır değişen tasarım anlayışını sekiz yıl önce haber vermiş gibi duruyor. En azından burun tasarımında geleneksel Mercedes-Benz ızgarası hemen fark ediliyor. GLE 300d 4MATIC AMG, AMG’ye özgü ön tamponu, Mercedes-Benz yıldızı desenli radyatör ızgarası ve motor kaputundaki güç kubbeleriyle sportif görünüyor. Arka tasarım için aynı şeyi söyleyemesek de ön ve arka tasarımın uyumlu olduğunu söylemek mümkün. Sedanları hatırlatan eğime sahip C sütunu ilk nesilden beri kullanılan bir tasarım öğesi.

İç mekanda GLE’nin bir önceki nesil tasarım anlayışı hemen fark ediliyor. Günümüzde boydan boya ekran kullanımını yaygınlaştıran Mercedes-Benz’in bu tasarımda kalmış olmasını isteyenler de mutlaka vardır. Tek çerçeve içinde yer alan 12,3 inç gösterge tablosu ve 12,3 inç bilgi-eğlence ekranı, bolca havalandırma ızgarası, iki farklı katman ve her katmanda farklı malzemelerle kaliteli görünen bir kokpit. Vites konsolunda dizüstü bilgisayarların dokunmatik mouse’u gibi kullanılan merkezi kumanda BMW’nin iDrive’ına karşı geliştirilmişti.

Otomobiller ekranlarla dolmadan önce kalite hissi konusunda daha çok çalışıldığı GLE’den belli oluyor. 4,9 metreyi aşan boyu ve 2995 mm’lik aks mesafesiyle ferah bir iç mekan sunan GLE’nin 630 litrelik bagajı da ailelerin ihtiyaçlarını karşılayacak kadar büyük. Bagaj eşiği biraz yüksek kalsa da bagajdaki bir düğme yardımıyla havalı süspansiyonu alçaltıp yükleme ve boşaltmayı kolaylaştırmak mümkün.

GLE 300d 4MATIC AMG’de dört silindirli, 2,0 litre hacminde dizel motor bulunuyor. 269 HP güç ve 550 Nm tork üreten motorda elektrikli turbo görev yapıyor. Motorun gücü 9G-TRONIC otomatik şanzıman üzerinden dört tekerleğe aktarılıyor. Yaklaşık beş metrelik bu dev 0-100 km/s hızlanmasını 6,9 saniyede tamamlarken 230 km/s hıza ulaşabiliyor. Açıkçası motorun çekiş gücüyle ilgili bir sorun olduğunu düşünmesem de altı silindirli bir motorun sesini tercih ederdim. Hızlanmalarda içeri sızan dört silindirli dizelin sesi keyif vermekten uzak.

AIRMATIC havalı süspansiyon sayesinde araç yüksekliği koşullara ya da seçilen sürüş moduna göre ayarlanabiliyor. GLE’nin konforunun temelinde havalı süspansiyon yatarken ısıtmalı ve havalandırmalı ön koltuklar, 13 hoparlör ve 590 watt çıkışlı Burmester surround ses sistemi ve Dolby Atmos desteği gibi donanımlar da konforda pay sahibi.

360 derece kameralı park paketi, park ederken, park yerinden çıkarken ve manevra yaparken kuş bakışı sanal görünümle aracın çevresini eksiksiz biçimde görüntüleyerek manevraları daha güvenli hale getiriyor. Aktif Fren Yardımcısı öndeki araçlara arkadan çarpma riskini azaltmaya ve hareket halindeki yayalar ya da bisikletlilerle yaşanabilecek olası kazaların önlenmesine destek oluyor. GLE her ne kadar artık sekiz yaşında olsa da modern güvenlik ve konfor donanımlarının önemli kısmına sahip.

Yapay zeka bu tartışmaya yeni bir arayüz kazandırdı: Prompt kutusu. Üretken yapay zeka, tematik kamp el ilanlarına ve sanat enstalasyonlarına sızdıkça festivalciler arasında şu konuda tartışmalar yaşanıyor: Bu araçlar çölde yaratıcılığın yeni bir biçimi olarak mı kullanılıyor yoksa teknoloji zenginliğinin el yapımı bir kültürü ele geçirip onu tek tip yapay zeka çöplüğüne dönüştürmesinin son örneği mi?

Yapay zeka yaratıcı süreci ortadan kaldırıyor

Nevada’daki uzun soluklu çöl festivalinin bölgesel etkinliklerinden biri olan Portal Burn’e gitmesine birkaç hafta kala Rowan Larkin, etkinliğin Facebook grubunda gezinirken bir örüntü fark etti. Katılımcıların tematik kamp partilerinin ve düzenledikleri atölyelerin reklamını yapmak için yaygın olarak hazırladığı dijital el ilanlarının çoğu, yapay zeka tarafından üretildiğini ele veren işaretlerle doluydu: bozulmuş tipografi, tuhaf makine parlaklığı, aşırı doldurulmuş süslemeler. Larkin’e göre bu sentetik posterler, Burning Man’ın kendin-yap ruhuna yönelik istenmeyen bir istila gibiydi.

Forbes’a konuşan Larkin, “Yaratıcı süreçle, deneme yanılmayla, sanatçı olmanın ve bir şeyler yaratmanın beraberinde getirdiği çılgınlıkla çok daha fazla ilgileniyorum. Üretken yapay zeka kullanıldığında bunların hepsi ortadan kalkıyor. Eğer sadece bir prompt’tan ibaretse, ilginç değil. Çekici değil. Ben sanatı bunun için seviyorum” dedi. 

Teknoloji devleri ve Burning Man

İlk kez 1986’da San Francisco’daki Baker Beach’te düzenlenen Burning Man, zamanla her yıl Nevada’nın uzak bir çölüne 70 bin kişiyi çeken devasa bir kültürel olaya dönüştü. Katılımcılar burada topluluk, sanat ve “kendine yeterlilik” üzerine kurulu geçici bir metropol inşa ediyor ve ardından dev bir ahşap heykeli yakıyor.

Festival, Dotcom patlamasından bu yana teknoloji topluluğuyla rahatsız edici bir ilişki içinde varlığını sürdürüyor. Eric Schmidt, Mark Zuckerberg, Sergey Brin ve Elon Musk gibi teknoloji milyarderlerinin hepsi festivale katıldı. Jeneratörler, klimalar ve yemek hizmeti personeliyle donatılmış lüks kampların içinde eğlendiler. Son yıllarda insanların Starlink uydu internet hizmetini kullanarak uzaktan çalışması ve sosyal medyada canlı yayın yapması da tartışmalara yol açtı. Burning Man’ın teknoloji zenginliğiyle devam eden iç içeliği ve parayla her zorluğun kolaylaştırılabileceği yönündeki ısrarı, etkinliğin kuruluş ilkelerini uzun süredir sınava tabi tutuyor. Yapay zeka bunun en son tezahürü. 

Festivaldeki yaklaşık 400 sanat enstalasyonunu denetleyen Burning Man Sanat Direktörü Katie Hazard, yapay zekanın hem taslak görseller oluşturmak için parası veya becerisi olmayan sanatçılara yardımcı olabileceğine hem de çölü tek tip bir yapay zeka çöplüğüne boğma riski taşıdığına inanıyor. Hazard, “Burning Man, Silikon Vadisi ve teknoloji dünyasıyla birlikte büyüdü ve bu paralel yollarda geliştik ancak ikisi arasında çok fazla kesişim var” dedi.

Yapay zekayı destekleyenler, ona üretkenlik aracı olarak değer verenlere benzer bir bakış açısına sahip. Onlara göre yapay zeka, sanat enstalasyonları kurmak ve etkinlikleri planlamak gibi zorlu işleri kolaylaştırarak insanların Burning Man’dan daha fazla keyif almasına yardımcı oluyor. Örneğin gönüllü vardiyalarını planlamak veya bütçe taslakları hazırlamak gibi işlerde destek sağlıyor.

Elektrikli araçların elektrik tüketimi geçen yıl yüzde 38 yükselirken, veri merkezlerinin tüketimindeki artış yüzde 17'ye ulaştı. Binalar da artan klima ve ısı pompası kullanımı nedeniyle elektrik talebindeki büyümenin başlıca kaynaklarından biri oldu.

IEA Başkanı Fatih Birol, bu dönüşümü "Elektrik Çağı" olarak nitelendiriyor. Enerji maliyetlerinin değerlendirilmesinde petrolün varil fiyatı kadar elektriğin kilovatsaat başına fiyatının da belirleyici olacağı yeni bir döneme girildiğine dikkat çekiliyor.

Elektrikli araçlar petrol talebinin hızını kesiyor

Elektrifikasyonun yaygınlaşması, petrol piyasalarının geleceğini de doğrudan etkiliyor. Küresel petrol arzında yaşanabilecek büyük bir daralmanın fiyatları çok daha yüksek seviyelere taşıyacağı yönündeki beklentilere rağmen, elektrikli araçların yaygınlaşması ham petrole yönelik talep artışını sınırlayan unsurlardan biri oldu.

Petrol hâlâ dünya enerji sisteminin temel bileşenlerinden biri. 2023 itibarıyla benzin, motorin ve diğer petrol ürünleri küresel nihai enerji tüketiminin yaklaşık yüzde 40'ını karşılıyordu. Ancak elektrik kullanımının ekonomik faaliyetler içindeki payının önümüzdeki yıllarda belirgin biçimde yükselmesi bekleniyor.

ABD'de veri merkezleri siyasi tartışmanın merkezinde

Elektrik fiyatlarının siyasetteki ağırlığının en belirgin şekilde hissedildiği ülkelerden biri ABD oldu. Yapay zekâ yatırımlarının hız kazanmasıyla birlikte veri merkezlerinin elektrik talebi büyük ölçüde arttı. Bu tesislerin şebekeden yüksek miktarda enerji çekmesi, gelecekte elektrik faturalarının daha da yükselebileceği endişesini beraberinde getirdi.

Daha önce veri merkezi yatırımlarını teşvik eden bazı siyasetçiler de bu nedenle pozisyonlarını değiştirmeye başladı.

Pensilvanya Valisi Josh Shapiro, şebekeye bağlanmak isteyen veri merkezlerinin bağlantı maliyetlerini üstlenmesini öngören adımlar atarken, Teksas Valisi Greg Abbott yeni veri merkezi bağlantılarının durdurulması ve mevcut tesislerin denetlenmesi yönünde çağrıda bulundu.

ABD'deki tartışma siyasi yelpazenin farklı kesimlerini de aynı noktada buluşturuyor. Colorado, Michigan ve Kansas gibi eyaletlerde veri merkezi yatırımlarına moratoryum uygulanmasını savunan ilerici Demokrat adayların ön seçimlerde başarı kazanması, konunun siyasi ağırlığını artırdı.

Ağustosta 2 binden fazla Amerikalıyla gerçekleştirilen POLITICO araştırmasına göre katılımcıların yüzde 58'i veri merkezlerinin elektrik fiyatlarını yükselttiğini düşünüyor.

Trump'tan teknoloji şirketlerine maliyet çağrısı

Elektrik fiyatlarının seçim gündemine taşınması, Washington yönetiminin de konuya müdahil olmasına yol açtı.

ABD Başkanı Donald Trump, yapay zekâ tesislerinin ihtiyaç duyduğu elektriğin teknoloji şirketleri tarafından üretilmesi ya da ortaya çıkan maliyetin bu şirketlerce karşılanmasını öngören yaklaşımı destekliyor.

Arizona'da ise Demokratlar, veri merkezlerine sunulan vergi avantajlarının kaldırılmasını seçim kampanyalarının önemli başlıklarından biri haline getirdi.

Teksas'taki tablo ise elektrik talebinin boyutunu gözler önüne seriyor. Şebeke işletmecisinin verilerine göre büyük elektrik tüketicileri sisteme 474 gigavatlık yeni talep eklemek istiyor. Bu miktar, eyaletin mevcut en yüksek elektrik yükünün yaklaşık beş katına karşılık geliyor. Talebin yüzde 90'ının veri merkezlerinden kaynaklanması dikkat çekiyor.

Avrupa'da sanayinin enerji maliyeti öne çıkıyor

Avrupa'da ise elektrik tartışmasının arkasındaki temel unsur ABD'dekinden farklı. Kıta genelinde yapay zekâ yatırımlarından ziyade sanayinin yüksek enerji maliyetleri gündemin merkezinde bulunuyor.

Özellikle Almanya'da pahalı elektrik, enerji yoğun sektörlerin uluslararası rekabet gücü açısından ciddi bir sorun yaratıyor. Avrupa'nın Rusya'dan doğal gaz ithalatını azaltması ve Moskova'nın 2022'de Avrupa'ya gaz akışını kısması sonrasında yükselen doğal gaz fiyatları, elektrik maliyetlerini de yukarı taşıdı.

İhracata dayalı Almanya ekonomisi bu gelişmeden özellikle etkilendi. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen de kıtadaki elektrik fiyatlarının "yapısal olarak çok yüksek" olduğunu ifade etti.

Yüksek faturalar popülist siyasetin malzemesi oldu

Enerji maliyetlerindeki yükseliş, Avrupa'daki popülist ve aşırı sağ partilerin de siyasi söylemlerinde daha fazla yer bulmaya başladı.

Fransa'da yüksek elektrik faturalarıyla karşı karşıya kalan fırıncıların yaşadığı sorunlar aşırı sağın söylemlerinde öne çıkarken, Almanya'da AfD yüksek enerji maliyetlerini seçim kampanyasının önemli başlıklarından biri olarak kullanıyor.

Fransa'da Marine Le Pen, elektrik üzerindeki vergilerin azaltılmasını ve ülkenin Avrupa elektrik piyasasından ayrılmasını savunuyor. İngiltere'de ise Başbakan Andy Burnham, göreve geldikten kısa süre sonra elektrik tüketimi üzerindeki vergiyi kaldırdı.

Avrupa Komisyonu ise tam tersine elektrifikasyonu hızlandırmayı hedefliyor. Komisyon, ekonomide elektrik kullanımının 2040'a kadar yaklaşık iki katına çıkarılmasını planlıyor. Von der Leyen, yenilenebilir enerji ve elektrik üretim kapasitesindeki artışın Avrupa'yı küresel fosil yakıt fiyatlarındaki dalgalanmalara karşı daha dirençli hale getireceğini savunuyor.

Buna karşın kısa vadede fiyat baskısının sona ermesi beklenmiyor. Avrupa'nın doğal gaz depolarının kış hedeflerine ulaşma hızının beklentilerin gerisinde kalması risk oluştururken, İngiltere'de hanehalkı enerji faturalarının sonbaharda son üç yılın en yüksek seviyesine çıkması bekleniyor.

Elektrik fiyatları neden yükseliyor?

ABD'de artan elektrik maliyetlerini yalnızca veri merkezlerine bağlamak ise tabloyu eksik bırakıyor.

Lawrence Berkeley Ulusal Laboratuvarı araştırmacılarına göre elektrik fiyatlarındaki son dönem yükselişinde eskiyen şebekenin yenilenmesi, doğal gaz fiyatlarındaki değişimler ve yenilenebilir enerji politikaları da önemli rol oynuyor.

Ancak Pensilvanya ve Virginia gibi Orta Atlantik eyaletlerinde veri merkezlerinin çok hızlı büyümesi, yeni elektrik üretim kapasitesinin sisteme eklenme hızını geride bırakmaya başladı. Bu durum özellikle bölgesel şebekeler üzerinde ek baskı oluşturuyor.

Enerji politikası uzmanı Jason Bordoff'a göre elektriğin henüz petrol kadar güçlü bir siyasi başlığa dönüşmesi tamamlanmış değil. Ancak dönüşümün başladığı görülüyor.

Elektrikli araçlardan veri merkezlerine, ısı pompalarından sanayi tesislerine kadar ekonominin daha büyük bölümünün elektrikle çalışması, tüketicilerin elektrik fiyatlarına duyarlılığını artırıyor. Bu nedenle önümüzdeki dönemde siyasetçilerin yalnızca akaryakıt fiyatlarını değil, elektrik faturalarını da seçmen davranışlarını etkileyen temel ekonomik göstergelerden biri olarak dikkate alması bekleniyor.

Tennessee Kongre Binası arazisindeki Art Deco tarzı bir ofiste simit ve kahve eşliğinde Mahoney, Zuckerberg’in bizzat onayladığı şartları sundu. Meta eyaletlere 19 milyar dolara kadar ödeme yapacak ve gençlerin güvenliğini artırmak için platformlarında değişiklikler yapacaktı. Ödemenin bir kısmı, tüm eyaletler anlaşmaya katılmadığı ve diğer sosyal medya şirketleri de uzlaşmaya varmadığı takdirde ödenmeyecekti.

Odada bulunan eyalet başsavcıları açısından teklif merak uyandırıcıydı. Görüşmelere aşina kişilere göre Silikon Vadisi deviyle aylardır müzakere yürütüyor ancak çok az ilerleme kaydediyorlardı. 25 Ağustos Salı günü 47 eyalet (iki eyalet davadan çekilmişti) Columbia Bölgesi ve birkaç bölge, yaklaşık 17 milyar dolar değerinde bir uzlaşmayı kabul etti. Şirket ile davaya taraf bir grup eyalet arasındaki en büyük anlaşmalardan biri olan uzlaşma çarşamba günü duyuruldu. 

Instagram ve Facebook’un sahibi olan Meta, yıllar boyunca çocuk güvenliği davalarına karşı aşılması zor bir savunmaya sahip gibi görünüyordu. Şirketin en güçlü kozları, platformları kullanıcıların sitelerinde paylaştığı içeriklerden kaynaklanan sorumluluktan koruyan 1996 tarihli İletişim Ahlakı Yasası’nın 230. Maddesi ile ifade özgürlüğünü koruyan Birinci Değişiklik’ti.

Dünya genelinden endişeler arttı

Ancak sosyal medyanın çocuklar üzerindeki zararlı etkilerine ilişkin endişeler dünya genelinde giderek arttı. Avustralya geçen yıl 16 yaşından küçük çocukların sosyal medya kullanmasını yasaklayan ilk ülke oldu; başka birçok ülke de benzer düzenlemeleri hayata geçirdi veya bunları değerlendiriyor. ABD’de 2022’den bu yana çevrimiçi çocuk güvenliği konusunda çok sayıda dava açıldı ve davacıların odağı, sosyal medya sitelerinin ürünlerini tüketiciyi koruma yasalarını ve diğer yasaları ihlal edecek şekilde zararlı biçimde tasarladığı yönündeki yeni bir argümana kaydı.

Davalar, şirketleri sigara kadar bağımlılık yaratıcı siteler oluşturmakla ve 1990’larda Büyük Tütün şirketlerine karşı kullanılan bir stratejiyi izlemekle bilerek suçladı. İki kaynağa göre Meta’da bu davalara ilişkin endişeler giderek artıyordu. Meta, ocak ayında Microsoft’ta genel hukuk müşaviri olarak görev yapmış deneyimli bir davacı avukat olan Mahoney’yi işe aldı. Meta’nın içindeki düşüncelere aşina kişilerden birinin söylediğine göre doğrudan Zuckerberg’e bağlı çalışan Mahoney, kısmen bir uzlaşma müzakere etme ihtimalinin cazibesine kapıldığı için baş hukuk yetkilisi görevini kabul etti. Geçmişte karmaşık anlaşmalar müzakere etmişti. En önemlisi de 2020’de, ABD Ticaret Temsilcisi Yardımcısı olarak Trump yönetiminin Kanada ve Meksika ile yaptığı ticaret anlaşmasının baş müzakerecilerinden biri olmuştu.

Mahoney uzlaşma için harekete geçti

Görüşmelere aşina dört kişinin aktardığına göre Mahoney, yeni görevine başladıktan yalnızca birkaç gün sonra Colorado Başsavcısı Phil Weiser’ı ve eyaletler adına baş müzakereciler olan Tennessee Başsavcısı Skrmetti’yi arayarak uzlaşma görüşmelerini başlattı. Silikon Vadisi’nde yaşayan Mahoney, ikisiyle ayrı ayrı kendi eyaletlerinde görüşmek üzere uçakla seyahat etti. Amacı, ülkenin tüm başsavcılarının açtığı federal ve eyalet davalarını sona erdirecek kapsamlı bir uzlaşma ihtimalini araştırmaktı. İki taraf daha önce de görüşmeler yapmıştı. Ancak Mahoney’nin bir çözüme ulaşmaya açıkça bu kadar istekli görünmesi nedeniyle görüşmelerin havası değişti.

Bununla birlikte, üç kişinin aktardığına göre Meta’nın ürünlerinde bazı değişiklikler yapma konusunda isteksiz davranması nedeniyle hemen bir engel ortaya çıktı. Bu, eyalet başsavcılarının çoğu için kabul edilebilir değildi. Skrmetti bir röportajında, “Bu davaları çocukları korumak ve platformlarda reform yapmak istediğimiz için açtık” dedi. Platformlarda değişiklik yapılmasını zorunlu kılmak, “buradaki en önemli unsur.”

Üst üste iki davayı kaybetti

Görüşmeler uzun sürdü ancak birkaç hafta içinde Meta, önünde uzanan potansiyel sorunlara dair sert bir hatırlatma aldı. K.G.M. olarak tanımlanan genç bir kadın, ocak ayının sonlarında başlayan bir davada tanık kürsüsüne çıktı ve sosyal medya şirketlerinin platformlarında sonsuz kaydırma gibi özellikler oluşturarak kendisinde kaygı ve depresyona yol açtığını iddia etti.

Davalılar Meta, Snap, TikTok ve YouTube, duruşma öncesi oturumlarda davanın 230. Madde nedeniyle düşürülmesi gerektiğini savunmuştu. Ancak Yargıç Carolyn B. Kuhl, davanın ifade özgürlüğüyle değil, ürün sorumluluğuyla ilgili olduğuna hükmetti. Beş hafta süren dava Meta açısından son derece utandırıcı oldu. Zuckerberg, bir jüri önünde çocuk güvenliği hakkında ilk kez ifade verdi. Instagram’da milyonlarca reşit olmayan kullanıcının bulunmasına izin vermesi konusunda yoğun şekilde sorgulandı. Çocuklarının sosyal medya nedeniyle zarar gördüğünü söyleyen ebeveynler mahkeme salonunu doldurdu. Delil olarak sunulan şirket içi belgelerde, Meta çalışanlarının kendilerini uyuşturucu satıcılarıyla kıyasladığı görüldü. Aynı sırada New Mexico başsavcısı, Meta’yı tüketiciyi koruma yasalarını ihlal etmekle suçlayan bir davayı eyalet mahkemesinde yürütüyordu. Mart ayında iki gün içinde Meta her iki davayı da kaybetti. Kararlar, gelecekteki davaların şirketin itibarına verebileceği zarar konusunda soru işaretleri yarattı.

Meta ile Kaliforniya, Colorado, Kentucky ve New Jersey eyaletleri, bu yaz Oakland’daki Kaliforniya Kuzey Bölgesi ABD Bölge Mahkemesi’nde görülecek duruşmaya hazırlanırken, işler giderek daha da ciddileşiyordu. Eyaletler, Meta’yı tüketici koruma yasalarını ve çocukların gizliliğini koruma hükümlerini ihlal etmekle suçlamış ve şirketten yaklaşık 200 milyar dolarlık ceza ile platformlarında değişiklikler talep etmişti.

Devam eden görüşmelerde Meta, güvenlik özellikleri konusunda eyaletlerin tüm taleplerini hala karşılamıyordu. Oakland davasının arifesinde Meta, davayı düşürmek için son bir çaba gösterdi. Şirket, 22 Temmuz’da ABD Dokuzuncu Daire Temyiz Mahkemesi’ne başvurarak, 230. Madde kapsamındaki yasal korumaları gerekçe göstererek sosyal medya bağımlılığı davalarının reddedilmesini talep etti. Meta, Dokuzuncu Daire’den bir karar beklerken, Mahoney 19 milyar dolarlık teklifiyle Tennessee’ye gitti. Anlaşma sağlanamadan geri döndü ancak görüşmeler devam etti.

10 Ağustos’ta temyiz mahkemesi Meta aleyhine karar verdi. Dört kaynak, bunun üzerine görüşmelerin aniden hızlandığını belirtti. Kaynaklardan biri, eyaletlerin elde ettikleri yeni koz sayesinde, nihai tavizleri elde etmek amacıyla Meta’nın avukatlarıyla Nashville’de yüz yüze ve video görüşmeleri yoluyla günlük müzakerelere başladığını söyledi.

Instagram ve Facebook’ta yapılacak değişiklikler

Anlaşmanın bir parçası olarak şirket, daha fazla güvenlik önlemi almayı kabul etti. Giderek uzayan platform değişiklikleri listesi arasında, genç kullanıcıların sonsuz kaydırma yapmasının engellenmesi ve Instagram ile Facebook kullanımına günlük iki saatlik bir sınır getirilmesi yer alıyordu. Meta ayrıca, gençlerin gece yarısı ile sabah 6 arasında kullanımını kısıtlayacağını ve sabah 8 ile öğleden sonra 3 arasındaki okul saatlerinde bildirimleri devre dışı bırakacağını açıkladı.

Meta, TikTok ve YouTube gibi diğer sosyal medya şirketlerinin kendi uygulamaları için benzer denetimleri kabul etmesi halinde, genç kullanıcıların platformlarını ne kadar kullanabileceklerine ilişkin sınırları artırmayı ve daha fazla ödeme yapmayı önerdi. Meta, bunun kendisinin hedef gösterilmesini önleyeceğini belirtti.

Şirket, davanın mahkemeye taşınmasını önlemek istiyordu ve tüm eyaletlerin anlaşmaya katılmasını bir koşul olarak koymuştu. Ancak 11 Ağustos’ta önerilen uzlaşmayı görüşmek üzere yapılan bir video görüşmesinde, bazı eyalet başsavcıları paranın yeterli olup olmadığını ve nasıl paylaştırılacağını sordu. Eyaletler, fonu nüfuslarının büyüklüğüne ve her bir davada Meta aleyhine yöneltilen bireysel suçlamalara göre paylaştırmak için bir formül geliştirdiler.

Ekim ayında bir dava daha var

Oakland’daki eyaletlerin davası, Meta ile müzakereler hala devam ederken geçen hafta duruşmaya taşındı. Pazar günü, Colorado ve Tennessee başsavcıları diğer eyaletlere nihai bir uzlaşma anlaşması sundu. Belgeyi, salı günü saat 18.00’e kadar imzalanması talimatıyla e-posta yoluyla gönderdiler. O gün, Instagram’ın başkanı Adam Mosseri, Oakland’da ifade verdi. Eyaletlerin Zuckerberg’i ifade vermeye çağırma planı gündemdeydi. Salı günü Teksas, Florida ve New Mexico hariç tüm eyaletler anlaşmayı imzalayarak davayı sonlandırdı. New Mexico davayı daha önce kazanmıştı, Meta ise çarşamba günü Teksas ile yaklaşık 1 milyar dolarlık bir uzlaşma sağladı ve çok eyaletli anlaşmaya benzer şekilde genç kullanıcılar için güvenlik önlemleri sundu.

Mahoney yaptığı açıklamada, bu anlaşmadan ve ebeveynlere çocuklarını koruma imkanı tanımasından gurur duyduğunu belirtti. “Ancak bu anlaşmanın başarısı, diğer tüm sosyal medya platformlarının da Meta’nın izinden gitmesine bağlıdır” diye ekledi. Meta gençler, aileler ve okul bölgeleri tarafından açılan binlerce başka davayla da karşı karşıya. Bir sonraki büyük davanın duruşması, ekim ayında Kaliforniya’da görülecek. Meta, davayı kazanabileceğinden emin olduğunu belirtti.

Büyümenin lokomotifi tarım oldu

İkinci çeyrekte sektörler arasında en güçlü performansı tarım, ormancılık ve balıkçılık gösterdi. Bu alandaki faaliyetler geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 13,3 genişledi.

Bilgi ve iletişim sektörü yüzde 8,6 büyürken, kamu yönetimi, eğitim, insan sağlığı ve sosyal hizmet faaliyetlerinde yüzde 4 artış görüldü. Ürün üzerindeki vergiler eksi sübvansiyonlar yüzde 3,3, diğer hizmet faaliyetleri ise yüzde 3,2 yükseldi.

Sanayide yüzde 2,4'lük büyüme kaydedilirken, finans ve sigorta ile gayrimenkul faaliyetleri yüzde 2,1'er arttı. Mesleki, idari ve destek hizmetleri de yüzde 2 büyüdü.

Ticaret, ulaştırma, konaklama ve yiyecek hizmetlerinde büyüme yüzde 0,5 ile sınırlı kalırken, inşaat sektörü yüzde 1,9 daraldı.

Hanehalkı tüketimi arttı

Ekonominin büyümesinde iç talep de etkili oldu. Yerleşik hanehalklarının nihai tüketim harcamaları, ikinci çeyrekte yıllık bazda yüzde 3,5 yükseldi.

Buna karşılık devletin nihai tüketim harcamaları yüzde 1,8 geriledi. Gayrisafi sabit sermaye oluşumu ise yüzde 0,6 artış gösterdi.

Dış ticaret tarafında hem ihracat hem ithalat azaldı. Mal ve hizmet ihracatı yüzde 3,4 düşerken, ithalattaki gerileme yüzde 6,4 oldu.

Ekonominin büyüklüğü 19,9 trilyon liraya çıktı

Cari fiyatlarla hesaplanan GSYH, ikinci çeyrekte yıllık bazda yüzde 36 artışla 19 trilyon 869 milyar 747 milyon liraya ulaştı.

Ekonominin ikinci çeyrekteki GSYH değeri ABD doları cinsinden ise 438 milyar 347 milyon dolar olarak kaydedildi.

İşgücü ödemelerinin payı geriledi

İşgücü ödemeleri, yılın ikinci çeyreğinde geçen yılın aynı dönemine göre cari fiyatlarla yüzde 36,7 arttı. Net işletme artığı/karma gelirdeki yükseliş ise yüzde 38,7 oldu.

İşgücü ödemelerinin Gayrisafi Katma Değer içerisindeki payı yüzde 38,3'ten yüzde 38,1'e geriledi.

Aynı dönemde net işletme artığı/karma gelirin payı ise yüzde 41,3'ten yüzde 41,6'ya yükseldi.

Ternus, Apple’ın donanım bölümünün başındaki önceki görevinde bu cihazların geliştirilmesine öncülük etti. Aynı zamanda bu sonbahara yetişmeyecek ürünler üzerindeki çalışmaları da denetledi. Bunlar arasında kullanıcının çevresini yorumlayabilen kameralı AirPods’lar, akıllı gözlükler, bir ev güvenlik sistemi, robotik bir kola bağlı ev ekranı ve kolye olarak takılabilen veya gömleğe klipslenebilen kameralı bir kolye cihazı bulunuyor. Tüm bu cihazlar, Apple’ın şirketin karşı karşıya olduğu en acil soruya yanıt verme planları açısından kritik önem taşıyacak: Yapay zeka çağında, onlarca yıldır devam eden başarı ivmesini nasıl sürdürebilir?

Apple özünde bir cihaz şirketi ve Ternus da 25 yılını bu cihazları mükemmelleştirmeye harcadı. Kariyerine Mac’leri tasarlayan bir mühendis olarak başladı. Daha sonra iPad, AirPods ve iPhone’un sorumluluğunu üstlendi ve nihayetinde donanım mühendisliği operasyonunun tamamının başına geçti. Ancak CEO’luk görevinin finans, satış, hukuk, hükümet ilişkileri ve satın alma gibi diğer alanlarında daha az deneyimli. Bu nedenle Apple’ın diğer yöneticilerine büyük ölçüde güvenmesi gerekecek. Bloomberg’e konuşan şirket içi kaynaklara göre Operasyon Direktörü Sabih Khan, Finans Direktörü Kevan Parekh ve hizmetlerden sorumlu yönetici Eddy Cue, daha büyük ve daha etkili roller üstlenmeye hazırlanıyor. 

Cook döneminde piyasa değeri 15 kat arttı

Apple’da kilit görevini koruyacak bir diğer uzun süreli yönetici ise Tim Cook olacak. 2011’den bu yana CEO olan Cook, Steve Jobs’un ölümünden iki aydan kısa bir süre önce şirketin başına geçmişti. O dönemde Apple, vizyoner kurucu ortağının kaybıyla sarsılmış durumdaydı ve şirketin başka birinin yönetiminde büyümeye devam edip edemeyeceği konusunda ciddi soru işaretleri vardı. Buna rağmen şirketin geliri Cook döneminde yaklaşık dört katına çıkarak 416 milyar dolara ulaştı ve piyasa değeri 15 kat arttı. Cook, iPhone’un ölçeğine yaklaşan başka bir çığır açıcı ürün ortaya koymadı ancak AirPods ve Apple Watch gibi başarılı ürünleri piyasaya sundu. Ayrıca Apple Pay ve Apple Music’i geliştirerek hizmet gelirlerini küçük bir kalem olmaktan çıkarıp bugün şirketin Cook göreve geldiğinde sahip olduğu toplam gelirden daha fazla para kazanan dev bir işletmeye dönüştürdü.

Cook’un çalışma arkadaşları, 23 Ağustos’ta Kaliforniya’nın Cupertino kentindeki Apple Park kampüsünde onun için bir veda yemeği düzenledi. Gecede Ternus, Laurene Powell Jobs ve Apple’ın mevcut ve eski yöneticileri saatler boyunca Cook’u onurlandıran konuşmalar yaptı. Gecenin sonunda Cook’un favori rock grubu OneRepublic de sahne aldı. Ancak Cook aslında veda etmiyor. Apple’ın yönetim kurulu başkanı olarak görev yapmaya devam edecek. Cook, Ternus’a ABD Başkanı Donald Trump ve Çin hükümetiyle ilişkileri yönetmeye devam edeceğini ve halefinin gerekli gördüğü diğer görevleri de üstlenmeye istekli olduğunu söyledi. Cook daha fazla açık hava etkinliği yapmayı ve Palm Springs’teki yazlığında zaman geçirmeyi planladığından söz etmiş olsa da çalışanlara şirketin birr numaralı önceliği olmaya devam edeceğini de söyledi.

Şimdiye kadar Ternus ve Cook, Ternus’un Cook döneminin bir devamı olduğu izlenimini ortadan kaldırmak için pek bir şey yapmadı. Cook, Jobs’un yerine geçtiğinde onun ofisine taşınmamıştı. Söz konusu ofis, şirketin eski Infinite Loop kampüsünde hala kilitli, dokunulmamış halde duruyor. Buna karşılık Ternus’un Apple Park’ta Cook’un kullandığı ofisi kullanması bekleniyor. İkili son aylarda şirket içi toplantılarda ve halka açık etkinliklerde hep yan yanaydı. Ternus da kamuoyuna açık her fırsatta Cook’un liderlik tarzını övdü. Bu yaz Ted Lasso’nun son sezonunun galasında görevi devralacak ve görevi bırakacak CEO’lar, neredeyse aynı kıyafetleri giymiş şekilde bile görüntülendiler.

Ternus’un önündeki zorluklar

Apple tarihinin bu dönemi, 65 yaşındaki Cook ve yardımcılarının şirketten ayrılmaya başlamasıyla doğal olarak sona erecek. Ternus’un görevi resmen devraldığı gün şirket açısından önemli bir dönüm noktası. Ancak Apple’daki yönetim değişimi kademeli olarak gerçekleşecek. Bu sürecin ne kadar iyi yönetileceği, 51 yaşındaki Ternus’un sonunda akıl hocası kadar başarılı bir CEO olup olmayacağını büyük ölçüde belirleyecek.

Bazı Apple yöneticileri, Ternus’un devam eden bellek çipleri kıtlığı gibi zorlu lojistik sorunların üstesinden gelme becerisi konusunda endişeli. Apple, son dönemdeki fiyat artışlarının nedenleri arasında kamuoyuna açık şekilde bu kıtlığı gösterdi. Bu Cook’un uzmanlaştığı türden bir tedarik zinciri riski ve Cook son birkaç aydır Apple’ın bu sorunla başa çıkmasına yardımcı oluyor. Ternus’un Apple’ın bu konudaki tepkisini bizzat yönetmek yerine, bileşen fiyatlarındaki artışları ve kıtlıkları mümkün olduğunca az aksaklıkla önlemek için Khan’a ve şirketin satın alma, satış ve operasyon ekiplerine büyük ölçüde güvenmesi bekleniyor. Şirket, sorunun gelecek yıl da devam etmesini bekliyor.

Çalışanlarını rakiplere kaptırıyor

Ternus için bir diğer zorluk ise hizmetler işkolunda son dönemde yaşanan yavaşlamayı tersine çevirmek olacak. Apple yöneticileri, kullanıcıların TikTok ve diğer eğlence uygulamalarına yönelmesiyle oyun satın alımlarının azaldığını ve bu nedenle şirketin uygulamalarına olan talebin azaldığını düşünüyor. Şirket ayrıca, yasal baskılar nedeniyle birçok pazarda App Store komisyon oranlarını düşürmek zorunda kaldı ve Avrupa Birliği’nde bağımsız uygulama mağazalarının faaliyet göstermesine izin vermek zorunda kalıyor. Bu durum, komisyon kaybına yol açabilir.

Ternus için daha da yakından bakıldığında Apple’ın donanım alanında yetenekli çalışanlar için en cazip işyeri olma konumunun zayıfladığına dair işaretler var. Artık bürokratik iç çekişmelerin de olduğu olgun bir kuruluş haline gelen şirket, daha yüksek maaşlar, daha iddialı donanım projeleri ve ürünleri sıfırdan geliştirme fırsatları sunan rakiplerine yetenekli çalışanlarını kaybediyor. Yüzlerce eski Apple çalışanı şu anda OpenAI’ın donanım bölümünde çalışıyor. Apple bir davada OpenAI’ı ticari sırları çalmakla suçladı.

Apple ile ilgili belirsizlik, her şeyden önce şirketin yapay zeka alanında geride kalmış olmasıyla alakalı. OpenAI’ın 2022’nin sonlarında ChatGPT’yi piyasaya sürerek üretken yapay zeka patlamasını başlatmasından kısa bir süre sonra Apple bu teknolojiye yönelik büyük bir hamle başlattı. Kendi büyük dil modellerini geliştirdi, bu alanda dikkat çeken isimleri kadrosuna kattı ve satın alma hedeflerini belirledi. Ancak Apple Intelligence yazılımının ilk sürümü başarısızlıkla sonuçlandı ve şirket hiçbir zaman büyük çaplı bir yapay zeka girişimini satın almayı başaramadı. Cook, Apple’ın yapay zeka başkanını görevden aldı ve sesli asistanı Siri’yi yöneten yöneticiyi başka bir göreve atayarak, bu kişilerin sorumluluklarını şirketin yazılım mühendisliği başkanı ile Vision Pro’nun yaratıcısına devretti.

Eylül ayında, Apple’ın ChatGPT ile rekabet etmesi amaçlanan yeni Siri yapay zekasını tam ölçekli olarak devreye sokmasıyla büyük bir sınav olacak. Bu tür bir yapay zeka sistemini işletmenin yüksek maliyetleri göz önüne alındığında, Apple uzun vadede bu hizmet için ücret talep etmeyi veya sesli asistanına üçüncü taraf uygulamaları entegre ederek para kazanmanın bir yolunu bulmayı hedefliyor. Ancak geliştiricilerin veya müşterilerin ödeme yapmasını sağlamak için hizmetin Siri’nin uzun süredir devam eden “düzgün çalışmama” ve “pek kullanışlı olmama” konusundaki itibarını aşması gerekecek. Siri AI ile ilgili ilk yorumlar şu ana kadar olumlu.

Türkiye'nin Otomobili Girişim Grubu (TOGG) Yönetim Kurulu Başkanı Fuat Tosyalı, yeni model T6X'in çıkış tarihini açıkladı. Tosyalı, aracın her ay yeni bir şekle büründüğünü belirtti. Tosyalı, "T10X ve T10F'den sonra T6X'i özellikle geliştirdik ki neredeyse şu anki cari fiyatlara göre çok çok daha hesaplı, buna uygun kampanya süreçlerimiz de olacak." dedi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın talimatıyla aracın herkes için ulaşılabilir olmasını hedeflediklerini belirten Tosyalı, fiyat hedeflerinin bugünkü seviyelerin yarısı olduğunu vurguladı. T6X'in 1,3 milyon lira bandında olacağı beklentilerine ilişkin Tosyalı, "Ulaşılabilir, en ekonomik otomobili hem de en iyi donanımla vermek üzere var gücümüzle çalışıyoruz, çok rekabetçi bir fiyatla piyasaya süreceğiz." ifadelerini kullandı.

Önümüzdeki haziran ayında talep toplamaya başlayacaklarını duyuran Tosyalı, "Haziran ayı sonundan itibaren de kullanıcılarımıza araçlarımızı sevk etmeye başlayacağız." diye konuştu.

Servis ihtiyaçlarının büyük kısmı uzaktan çözülüyor

Araç üretmenin büyük bir vizyon gerektirdiğini belirten Tosyalı, Türkiye'de muazzam bir teknoloji ekosistemi bulunduğunu kaydetti. Birçok start-up şirketinin yeni ürünler geliştirmek için yarıştığını anlatan Tosyalı, "Çok büyük bir ekosistem çalışıyor ve o ekosistemden süzülerek gelen bütün ürünler burada vücut buluyor." değerlendirmesini yaptı.

Servis altyapısına da büyük yatırımlar yaptıklarının altını çizen Tosyalı, akıllı cihazların klasik araçlardan oldukça farklı olduğunu belirtti. Tosyalı, "Aslında servis ihtiyacının hemen hemen yüzde 80'i uzaktan yazılımla şu an çözülebiliyor." bilgisini verdi.

Geliştirdikleri yeni yazılımlarla araçlara uzaktan erişerek sorunları hızla giderdiklerini belirten Tosyalı, "Bunun yanında özellikle kendini çok daha iyi hissetmek isteyen, servisi ihtiyacı olan kullanıcılarımız için de hızla servislerimizi artırıyoruz." dedi. İçten yanmalı araçlardan farklı bir sistem sunduklarını ifade eden Tosyalı, teknisyenleri bu akıllı cihaza uygun şekilde yetiştirdiklerini sözlerine ekledi.

Üretim hedefi yılda 200 bin aracı aşacak

Togg'un pazara girmesinin üzerinden geçen sürede önemli başarılara ulaştığını ifade eden Tosyalı, 120 bin civarında aracın trafikte dolaştığını duyurdu. T10X'in kendi segmentinde en ekonomik ve lüks araç olduğunu savunan Tosyalı, "T10X ile T10F'nin bir aylık satışına rakiplerimizin toplam satışı yetişemiyor." değerlendirmesini yaptı.

Aylardır açık ara pazar lideri olduklarını vurgulayan Tosyalı, yeni modellerle birlikte üretim kapasitesini de hızla artıracaklarını anlattı. Tosyalı, "Bizim hedeflediğimiz ilk etapta yılda 150 bin adet araç üretimine çıkmak, ondan sonra da 200 bini aşan yıllık araç üretim seviyesine çıkacak şekilde her sene yeni bir segmentte araç piyasaya süreceğiz." diye konuştu.

Almanya pazarında bankacılık görüşmeleri sürüyor

Şarj altyapısı kurmanın elektrikli araçlar için bir mecburiyet olduğunu belirten Tosyalı, Trugo markasıyla pazar lideri konumuna geldiklerini söyledi. Sektörde 30'a yakın markanın bu alana yatırım yaptığını hatırlatan Tosyalı, "Trugo araç şarj istasyonu işinde öncü olmaya devam edecek ama sektörde bu işe girenlere de her türlü desteğimiz sürüyor." ifadelerini kullandı.

Yurt dışı planlarına değinen Tosyalı, geçtiğimiz yıl Almanya pazarına açıldıklarını hatırlattı. Gurbetçi vatandaşların yoğunluğu nedeniyle öncelikle bu ülkeyi seçtiklerini anlatan Tosyalı, "Ancak araç satışlarında özellikle Avrupa'daki bankacılık sistemi, oradaki kredilendirme sistemi Türkiye'den farklı, biz orada onunla ilgili de oranın bankacılık sistemiyle görüşmelerimiz sürüyor." dedi.

Tosyalı son olarak yerli otomobil üretmek isteyen yeni girişimleri sonuna kadar desteklediğini belirterek, "Keşke sayılarımız artsa ve bu ekosistem daha da büyüse." temennisinde bulundu.

İşsizlik oranı erkeklerde yüzde 6,8 olurken kadınlarda yüzde 10,6 olarak hesaplandı.

İstihdamda aylık bazda sert düşüş

Temmuz ayında istihdam edilenlerin sayısında da önemli bir gerileme görüldü. Mevsim etkisinden arındırılmış verilere göre istihdam, önceki aya göre 388 bin kişi azalarak 32 milyon 362 bine indi.

Buna paralel olarak istihdam oranı 0,6 puan düşüşle yüzde 48,3'e geriledi. Erkeklerde istihdam oranı yüzde 65,5, kadınlarda ise yüzde 31,4 oldu.

İşgücüne katılım geriledi

İşgücü de Temmuz ayında aylık bazda daraldı. Mevsim etkisinden arındırılmış işgücü 238 bin kişilik düşüşle 35 milyon 222 bin olarak kaydedildi.

İşgücüne katılma oranı ise 0,4 puan azalarak yüzde 52,5'e geriledi. Bu oran erkeklerde yüzde 70,3, kadınlarda yüzde 35,2 seviyesinde gerçekleşti.

Genç işsizlikte belirgin artış

İşgücü piyasasındaki olumsuz tablo gençlerde daha güçlü hissedildi. 15-24 yaş grubundaki genç nüfusun mevsim etkisinden arındırılmış işsizlik oranı, Temmuz ayında aylık bazda 1,5 puan yükselerek yüzde 14,5 oldu.

Genç erkeklerde işsizlik oranı yüzde 11,3 olarak ölçülürken genç kadınlarda bu oran yüzde 20,3'e çıktı.

Kadınlardaki artış özellikle dikkat çekti. Genç kadınların işsizlik oranı bir önceki aya göre 2,7 puan yükseldi.

2,86 milyon kişinin 1,59 milyonu erkek

Temmuz ayında 15 yaş ve üzerindeki nüfus 67 milyon 43 bin kişi olarak hesaplandı. Bunun 33 milyon 140 binini erkekler, 33 milyon 903 binini kadınlar oluşturdu.

Toplam 35 milyon 222 bin kişilik işgücünün 23 milyon 295 bini erkeklerden, 11 milyon 928 bini kadınlardan meydana geldi.

32 milyon 362 bin kişilik istihdamın 21 milyon 704 bini erkek, 10 milyon 658 bini kadınlardan oluştu.

İşsizlerin 1 milyon 591 bini erkek, 1 milyon 269 bini ise kadın oldu.

İşgücüne dahil olmayanların sayısı arttı

İşgücüne dahil olmayan nüfus Temmuz ayında 31 milyon 821 bin kişiye ulaştı. Bu grubun 9 milyon 845 bini erkeklerden, 21 milyon 976 bini kadınlardan oluştu.

İşgücüne dahil olmayanların sayısı bir önceki aya göre 298 bin kişi arttı. Artış erkeklerde 192 bin, kadınlarda ise 106 bin olarak gerçekleşti.

Aylık değişimlere bakıldığında işgücüne katılma oranı toplamda 0,4 puan gerilerken, erkeklerde 0,5 puan, kadınlarda 0,2 puan düşüş yaşandı.

İstihdam oranındaki gerileme toplamda 0,6 puan olurken erkeklerde 0,7 puan, kadınlarda 0,5 puan olarak kaydedildi. Buna karşılık işsizlik oranı toplamda 0,5 puan arttı. Erkeklerdeki artış 0,3 puan, kadınlardaki artış ise 0,7 puan oldu.

Çalışma süresi 42 saate geriledi

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış verilere göre, istihdam edilen ve referans döneminde işbaşında bulunan kişilerin haftalık ortalama fiili çalışma süresi Temmuz ayında 42 saat olarak gerçekleşti.

Söz konusu süre, Haziran ayına göre 0,4 saat azaldı.

Atıl işgücünde yükseliş

İşgücü piyasasının daha geniş kapsamlı göstergelerinden biri olan atıl işgücü oranında da artış görüldü.

Zamana bağlı eksik istihdam, potansiyel işgücü ve işsizlerin toplamından oluşan atıl işgücü oranı, Temmuz ayında bir önceki aya göre 1,8 puan yükselerek yüzde 30,6'ya çıktı.

Zamana bağlı eksik istihdam ile işsizlerin birlikte değerlendirildiği oran yüzde 20,8 olurken, işsizler ve potansiyel işgücünün birlikte ele alındığı oran yüzde 19,5 olarak hesaplandı.

İsminin açıklanmasını istemeyen yetkililer, ABD Hazinesi'nin Japon yenini desteklemek ve daha uzun vadeli ABD borçlanma maliyetlerini düşürmek için yakın zamanda yaptığı müdahalelerin özellikle endişe verici olduğunu çünkü bunların daha fazla müdahalenin ve yerleşik normlardan daha fazla sapmanın habercisi olduğunu söyledi.

1 Ağustos'taki yen işleminin ardından ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Hazinenin Japon para birimini satın almak için euro sattığını doğruladı ve bölgedeki merkez bankalarına bunun "yalnızca kaynakların yeniden tahsisi" olduğu konusunda güvence verdiğini söyledi. Cuma günü ise yen almak için kullanılan döviz varlıklarının Hazinenin Döviz İstikrar Fonu'ndan geldiğini söyledi.

“ABD istediğini yapıyor”

Ancak kaynaklara göre Avrupalı yetkilileri özellikle rahatsız eden, ABD'nin euro satışlarının işlemin bir parçası olduğu konusunda kendilerine alışılmış şekilde önceden bilgi vermemiş olmasıydı. Yetkililerden biri, "Bu çileden çıkarıcıydı. Her zaman telefonu açıp önceden haber verirsiniz. Benim için mesaj şu: ABD istediğini yapıyor” ifadelerini kullandı. Diğerleri ise daha hoşgörülüydü ve işlemin sıra dışı olduğunu, bu nedenle bunun sadece gözden kaçan bir adım olabileceğini söyledi.

Bir ABD'li yetkili, ABD-Japonya müdahalesinin yenin düzensiz hareketlerini engellemek ve küresel finans piyasalarındaki istikrarı desteklemek amacıyla gerçekleştirildiğini belirtti. Yetkili, "Başka hiç kimseyi hedef almıyordu. Hazine, uluslararası meslektaşlarımızla yakın ve sürekli iletişim halinde, ancak bu görüşmelerin operasyonel ayrıntıları hakkında yorum yapmıyoruz” dedi. 

Trump-Fed endişesi

Kaynaklar ayrıca Bessent'in daha uzun vadeli tahvillerin geri alımlarını artırma planının Avrupalı merkez bankacıları açısından da endişe kaynağı olduğunu söyledi. Çünkü bu plan da yen alımı gibi yönetimin borçlanma maliyetlerini sınırlamak için alışılmadık önlemler almaya istekli olduğunu gösteriyor. İkinci bir kaynak, "Bu müdahaleler normalde yalnızca geçici bir rahatlama sağlar. Ama açıkça endişeliler. Peki sırada ne var? Fed'e piyasadan tahvil almaya başlaması için baskı mı yapacaklar?"

Kaynaklar, Fed’in ABD’deki tek para politikası belirleme organı olmasına ve bu görevinde yönetimden bağımsız olmasına rağmen, Trump’ın kendi iradesini kabul ettirmek için olağanüstü önlemler almaya hazır olduğunu gösterdiğini belirtti. Yetkililerin endişesi, bunun piyasalarda ABD sınırlarının çok ötesine uzanacak bir kargaşaya yol açabileceğiydi.

ABD’li yetkili, uzun vadeli tahvil geri alımlarındaki artışın, Hazine’nin yüksek kaliteli geri alım teklifleri aldığı uzun vadeli sektörlerde daha fazla likidite sağlamayı amaçladığını belirten önceki açıklamalarını tekrarlayarak yanıt verdi. Yetkili, “Bunlar para politikası ya da faiz oranlarına bir sınır getirme çabası değil” dedi.

Swap hatları tehlikede mi?

Bazı kaynaklara göre Avrupalıların bir diğer endişesi ise siyasi müdahalenin nihayetinde, küresel finansal istikrarın temel taşı olarak görülen ve Fed’in dünyanın en büyük merkez bankalarına sağladığı dolar likidite destek mekanizmalarını da etkileyebileceğiydi. Bu swap hatları, özellikle finansal stres dönemlerinde, dünyanın dört bir yanındaki ticari bankaların ABD dolarına erişimlerini sürdürmelerini garanti altına alıyor. 

Fed bu mekanizmayı her yıl yeniliyor. Zira küresel piyasalarda çalkantı yaşandığı zamanlarda yurtdışı bankaların aksi takdirde ABD tahvillerini elden çıkarmak zorunda kalabileceği düşüncesiyle, bu mekanizmanın ABD’nin çıkarlarını ve piyasalarını gerçekten koruduğu varsayılıyor. Kaynaklar, bu destek mekanizmalarının tehlike altında olduğuna dair en ufak bir işaret bile olmadığını ve bunların değişmeden kalacağını beklediklerini belirttiler. Swap hatları, Federal Açık Piyasa Komitesi tarafından yetkilendiriliyor ve ABD hükümeti tarafından değil, Fed tarafından işletiliyor.

Kaynaklara göre Fed Başkanı Kevin Warsh göreve başladıktan yaklaşık bir buçuk ay sonra Avrupa’ya gitti ve buradaki yetkililerle iyi ilişkiler kurmak için özel çaba sarf ederek genel olarak olumlu bir izlenim bıraktı. Fed başkanı olarak katıldığı ilk Jackson Hole konferansında, Kanada Merkez Bankası Başkanı Tiff Macklem ile geleneksel fotoğraf çekimine katıldı. Trump’ın şu anda Kanada ile giderek şiddetlenen ve sert bir ticaret savaşı içinde olması nedeniyle bu küçük ama yine de dikkate değer bir jestti.

Warsh’ın mesajları beklentileri değiştirdi

Barclays’in politika patikasına ilişkin tahminini güncellemesinde Warsh’ın Jackson Hole’daki değerlendirmeleri etkili oldu.

Warsh, enflasyonun Fed’in yüzde 2’lik hedefi doğrultusunda yeterince hızlı ilerlediğine ilişkin güvenin oluşmaması halinde para politikasında ilave adımlar atılabileceğine işaret etti. Fed Başkanı ayrıca mevcut finansal koşulların para politikasını yeterince sıkılaştırmadığını ve iş gücü piyasasının tam istihdamla uyumlu seyrettiğini belirtti.

Barclays konuşmayı “belirgin şekilde şahin” buldu

Barclays, Warsh’ın açıklamalarını Fed’in para politikasına ilişkin önceki mesajlara kıyasla oldukça şahin bir çizgide değerlendirdi.

Banka, enflasyonun yüzde 2 hedefine geri döneceğine yönelik güvenin henüz yeterli olmadığı yönündeki ifadelerin, politika yapıcıların önünde ek faiz artırımları için alan bulunduğuna işaret ettiğini düşünüyor.

Enflasyonda baz etkisi riski

Barclays, önümüzdeki aylarda aylık enflasyon göstergelerinde bir miktar yavaşlama yaşanmasını bekliyor. Ancak banka, olumsuz baz etkilerinin yıl sonuna kadar uzun vadeli enflasyon göstergelerindeki iyileşmeyi sınırlayabileceği uyarısında bulunuyor.

Bu görünümün, Fed yetkililerinin enflasyonla mücadelede daha sıkı bir para politikası izlemeleri gerektiğine ilişkin argümanlarını güçlendirebileceği değerlendiriliyor.

Piyasaların gözü eylül toplantısında

Barclays’in tahmin değişikliği, piyasalarda Fed’in eylül ayında faiz artırabileceğine ilişkin beklentilerin güçlendiği bir dönemde geldi.

CME FedWatch verilerine göre piyasalar, eylül toplantısında faiz artırımı ihtimalini yaklaşık yüzde 60 seviyesinde fiyatlıyor.

Fed’in bir sonraki faiz kararı 16 Eylül’de açıklanacak. Piyasalar, özellikle enflasyon ve istihdam verilerinin para politikasının yönüne ilişkin vereceği sinyalleri yakından izleyecek.

Türkiye'de konaklama ve yiyecek-içecek hizmetleri tıpkı Yunanistan'daki eğilime benzer şekilde son derece hızlı büyüdü. Sektör, toplam istihdam ile işletme sayısı içindeki payını katlayarak artırdı. Her iki ülkede de eğitimli iş gücü, giderek artan bir oranda düşük beceri gerektiren işlere yönelmeye başladı. Türkiye'de kafe sektöründeki yükseköğretim mezunlarının oranı 2014'te yüzde 6,2 seviyesindeydi. Bu oran 2025'te yüzde 12,9'a çıkarak ikiye katlandı.

Raporda, Yunanistan ve Türkiye arasındaki en büyük farklılığın ekonomik bağlam olduğu vurgulandı. Yunanistan'da kafe ekonomisi daralan ve çöken bir ekonomideki tek büyüme alanını oluşturdu. Türkiye'de ise bu durum büyüyen bir ekonominin içinde gerçekleşti.

Rapora adını veren "cafe latte" benzetmesi, Türkiye'ye özgü ikili bir yapıyı vurgulamak için kullanıldı. Türkiye'de küresel pazara açık, yüksek ücretli ancak az istihdam yaratan bir yazılım ve bilişim çekirdeği espressoyu temsil etti. Düşük ücretli, düşük katma değerli ancak istihdamın çok büyük bölümünü sırtlayan kafe ekonomisi ise süt olarak tanımlandı. Raporda, Yunanistan'da böyle bir teknoloji çekirdeğinin olmadığı belirtildi.

Yunanistan'da kafeler gençler için ucuz bir sosyalleşme alanı olarak kabul görüyor. Türkiye'de ise fiyatların enflasyonun çok üzerinde artmasına rağmen talep sürmeye devam ediyor. Türkiye'de kafeler, konut ve kira krizinin de etkisiyle satın alınabilen küçük bir erişilebilir lüks işlevi görüyor. Aynı zamanda bir üçüncü mekan olarak kullanılıyor.

İstihdam motoru ve büyüyen işletmeler

Sektör Türkiye'de devasa bir istihdam motoru olarak çalışıyor. 2010 ile 2025 yılları arasında yaratılan her 12 yeni kayıtlı işten biri yiyecek-içecek hizmetlerinde ortaya çıktı. Sektördeki kayıt dışılık oranı özellikle 2020 yılındaki kırılmayla birlikte ciddi bir düşüş yaşadı. Bu oran yüzde 27,1 seviyelerine gerileyerek Türkiye ortalamasına yaklaştı.

Kamuoyundaki kısa ömürlü, küçük paravan işletmeler algısının aksine veriler farklı bir tablo çizdi. Yeme-içme girişimleri sadece çoğalmakla kalmadı. Aynı zamanda girişim başına düşen çalışan sayısını artırarak ölçeklerini büyüttü ve zincirleşti.

Kafe ekonomisine doğru yaşanan iş gücü kayması, Yunanistan'da toplam verimlilik kaybının üçte birine sebep oldu. Türkiye'de ise diğer sektörlerdeki verimlilik artışlarının devam etmesi sayesinde böyle bir çöküş yaşanmadı. Toplam ekonomik verimlilikte bir yıkım görülmedi.

Düşük verimlilik ve eriyen ücretler

Tüm bu büyümelere rağmen sektörün verimliliği oldukça düşük kaldı. Yiyecek-içecek hizmetlerinde çalışan başına üretilen katma değer, genel ortalamanın yalnızca yüzde 39'u seviyesinde ölçüldü. Bu oran imalat sanayisinin ise sadece yüzde 24'ü kadarına denk geldi.

Sektörde ücretler ciddi şekilde eridi ve asgari ücrete yığıldı. 2025 itibarıyla yeme-içme sektörü çalışanlarının medyan ücreti ekonomi genelinin dörtte üçüne düştü. Çalışanların üçte birinden fazlası, yani yüzde 37,7'si asgari ücret bandına sıkıştı.

Sektörde ciddi bir aşırı eğitimlilik sorunu baş gösterdi. "Sektörde çalışan üniversite mezunlarının yüzde 68,8'i aldıkları eğitimin çok altındaki vasıfsız işlerde çalışmaktadır." değerlendirmesi yapıldı.

Tüketimde uçurum ve zayıflayan bağlar

Kafe ekonomisi büyürken yerli tarım ve gıda imalatıyla olan üretim bağları giderek zayıfladı. Ara girdiler içinde tarımın ve gıda sanayisinin payı hızla düşerken ithalatın payı artış gösterdi.

Gelir grupları arasında kafeye gitme bakımından sınıfsal bir uçurum oluştu. 2016'dan sonra en yoksul yüzde 20'nin dışarıda yeme-içme harcamaları azaldı. En zengin yüzde 20'nin harcamaları ise artış kaydetti. Raporda bu durum, "Barista, servis ettiği latteyi kendi bütçesiyle içememektedir." şeklinde ifade edildi.

Yeme-içme sektörü, kısa kıdemli ve düşük sermayeli yapısı nedeniyle krizlere karşı son derece kırılgan bir yapıda bulunuyor. Nitekim 2020 yılındaki pandemide bu sektör, ekonominin geri kalanından dört kat daha fazla istihdam kaybı yaşadı. Büyümenin teknoloji veya sanayiden çok bu tarz düşük katma değerli hizmetler üzerinden gerçekleşmesi, Türkiye için erken sanayisizleşme riski barındırıyor.

“Koyda en az 1 milyar dolar değerinde yat var”

Yakındaki Monaco Yacht Club’ın genel sekreteri Bernard D’Alessandri, “Koyda en az 1 milyar dolar değerinde yat var. Limanın içinde de bir milyar dolar daha var” dedi. Ancak bu süper yatlara harcanan para, Mareterra’daki evler için alıcıların gözden çıkardığı miktarların yanında sönük kalıyor. 11 yılda inşa edilen ve yaklaşık 2,3 milyar dolara mal olan mahallenin Aralık 2024’te tamamlanmasından önce 130 daire ve villasının tamamı satılmıştı.

Proje, Monako’nun hüküm süren devlet başkanı Prens 2. Albert ile yerel gayrimenkul milyarderi ve Mareterra’nın en büyük yatırımcısı Patrice Pastor’un fikriydi. En başından itibaren proje, Monako’nun zaten seçkin dünyasında bile ultra seçkin bir kulüp olarak tasarlanmıştı: İlk alıcıların her biri, Pastor ve projenin genel müdürü Guy Thomas Levy-Soussan tarafından bizzat mülakata alınmış ve onaylanmıştı. Üstelik potansiyel alıcılar bu görüşmeleri asistanlarına devredemiyordu: Levy-Soussan, 2023’te yaşam tarzı dergisi Robb Report’a, “Herhangi bir aracıyla konuşmayı reddettik. Projeyi size sunmak için bizimle bir saat geçiremiyorsanız, bu binada yaşamanızla ilgilenmiyoruz” demişti. 

Aylık kiralar 130 bin doları geçiyor

Şimdi ise bu ilk evlerden bazıları, tamamlanmalarından iki yıl bile geçmeden çok daha yüksek fiyatlarla yeniden piyasaya çıkıyor. Projenin gizliliği nedeniyle yeniden satışların sayısı ya da ortalama fiyat hakkında güvenilir bir veri bulunmuyor. Ancak yerel emlak danışmanlarına göre bazı daireler metrekare başına 12 bin 900 dolardan satışa sunuluyor. Bu tutar ilk alıcıların ödediğinden yüzde 33 daha yüksek bir fiyat. Bu arada aylık kiralar 130 bin doların üzerine çıkıyor. Le Renzo’daki 5 bin 650 metrekarelik bir daire şu anda 73 milyon dolara satışta. Bu da metrekare başına yaklaşık 12 bin 990 dolara denk geliyor ve Dubai’nin en gösterişli bölgelerinden bile iki kat daha pahalı. Piras Real Estate’in yönetici ortağı Silvio Piras, “Dubai’den büyük bir müşteri dalgası aldık. İnsanlar yeni, büyük ve modern evler istiyor” dedi. 

Bu arada villaların da rekorları kırması bekleniyor. Bunlar arasında şarap tadım odası, kapalı ve açık yüzme havuzları, spa, sauna, masaj odası ve özel sinema gibi olanaklara sahip, 6 yatak odalı ve 41 bin 700 metrekarelik bir villa da bulunuyor. Barnes Valeri Agency’nin kurucusu Florian Valeri, “Bu villalar o kadar büyük ki deniz manzarası olmayanlar için bile başlangıç fiyatı olarak 200 milyon euro’nun üzerinde rakamlardan söz ediyoruz” diye ekledi. Monako’nun kıyı şeridine doğrudan inşa edilmiş tek evler olan deniz kenarındaki yedi villa için fiyatların 290 milyon doları aşabileceğini söylüyor. Başka bir emlak danışmanı ise bunların yaklaşık 350 milyon dolara satılacağını öngörüyor.

Parası bol bazı alıcılar fiyat ne olursa olsun, deniz kenarındaki bu villalardan birini satın alabilene kadar bekliyor. Magrey & Sons Monaco’da emlak komisyoncusu Sufia Kiekbaeva, “Mareterra’daki villaları soran bir müşterim var ve şu ana kadar yalnızca ikinci sırada iki villa bulunuyor” dedi. Şu anda mahallede satışta olan en az iki villa ve yedi daireden haberdar olduğunu belirten Kiekbaeva, “Hala bana deniz kenarında bir şey bulup bulamayacağımı soruyor” diye de ekledi. 

Dünyanın en pahalı konut satışı

Tüm bu gizliliğe rağmen, Mareterra’daki yüksek profilli bir satış şimdiden dünya genelindeki tüm önceki emlak rekorlarını altüst etti. Bloomberg, nisan ayında Ukraynalı milyarder Rinat Akhmetov’un 2021’de Le Renzo’nun tepesindeki 21 odalı, beş katlı bir daireyi yaklaşık 550 milyon dolara satın aldığını ve böylece dünyanın en pahalı konut satış rekorunu kırdığını ortaya çıkardı. Önceki rekor, 2017’de Hong Kong’daki Deep Water Bay golf sahasına bakan üç katlı bir ev için 319 milyon dolar ödeyen eski milyarder Pan Sutong’a aitti. Bu fiyat aynı zamanda milyarder ve Citadel CEO’su Ken Griffin’in 2019’da Manhattan’daki çatı katı dairesi için ödediği 240 milyon doların da iki katından fazla. Griffin’in dairesi hala Amerika Birleşik Devletleri’nde şimdiye kadar satılmış en pahalı konut olma özelliğini taşıyor. Akhmetov metrekare başına yaklaşık 20 bin 370 dolar ödedi. Bu Griffin’in ödediği metrekare başına 10 bin 420 doların yaklaşık iki katı ve Monako’daki ortalama konut fiyatı olan metrekare başına 6 bin 200 doların üç katından fazla. Bu rakam, dünyanın bir sonraki en pahalı şehri olan Hong Kong’un ortalama fiyatının bile neredeyse iki katı.

29 milyardere ev sahipliği yapıyor

Monako, Akdeniz kıyıları ve son derece elverişli vergi sistemi sayesinde uzun zamandır dünyanın en zengin ve en ünlü insanlarını kendine çekiyor. Bunlar arasında Winston Churchill, Ringo Starr, Lewis Hamilton ve elbette Hollywood kraliyetinden Monegasque prensesine dönüşen Grace Kelly de bulunuyor. New Jersey’deki Hoboken’dan yüzölçümü ve nüfusu bakımından daha küçük olan Monako, şu anda toplam servetleri 167 milyar dolar olan en az 29 milyardere ev sahipliği yapıyor. Ayrıca, “üç virgüllü kulüp” olarak anılan milyarderler grubunun beş üyesi de Mareterra’ya yatırım yapmış veya prenslikte ikinci bir eve sahip. Akhmetov’un Mareterra’daki bildirilen komşuları arasında İngiliz kimya milyarderi James Ratcliffe ile Le Renzo’nun karşılıklı iki tarafında yaşayan Formula 1 rakipleri Max Verstappen ve Charles Leclerc bulunuyor.

Milyarderler, Monako’nun 38 bin 857 sakininin yaklaşık yüzde 0,07’sini oluşturuyor. Bu da Monako’yu açık ara dünyada kişi başına en fazla milyardere sahip ülke ve şehir yapıyor: Her 1.340 kişiye bir milyarder düşüyor. Bu oran, en yakın rakipleri olan İsviçre’nin kayak merkezi Gstaad ve Karayipler’deki Cayman Adaları’ndan bile yüksek. Üstelik bu sayı artıyor. Geçen yıl Checkout.com’un kurucusu Guillaume Pousaz ile İngiliz milyarder gayrimenkul geliştiricileri Richard ve Ian Livingstone’ın tamamı bu küçük şehir devletine taşındı. Mareterra’ya yönelik Forbes Dünya Milyarderler Listesi’ndeki müşterilerden gelen talebin arttığını söyleyen Piras, bu sayının muhtemelen daha da yükseleceğini belirtiyor.

Dünyanın en güvenli ülkelerinden biri

Monako’nun uzun zamandır zenginler ve ünlüler için bir cazibe merkezi olmasının bir başka önemli nedeni de ünlü bir vergi cenneti olması. Fransız vatandaşı olmayan sakinler gelir vergisi, veraset vergisi, emlak vergisi veya sermaye kazancı vergisi ödemiyor. Ülkeye yerleşmek isteyenlerin bir ev kiralaması veya satın alması ya da yerel gayrimenkule sahip bir şirketi yönetmesi ve yerel bir banka hesabına 500 bin euro yatırması gerekiyor. Monako aynı zamanda dünyanın en güvenli ülkelerinden biri, her 70 sakine bir polis memuru düşüyor.

Ülkenin yabancılar açısından cazibesini artırmakla görevli Ludmilla Raconnat Le Goff, “Mareterra tam zamanında geldi çünkü uluslararası yatırımcılar istikrar, güvenlik ve uzun vadeli değer arıyor” dedi. Mareterra’dan gelen yeni sakinlerin akınına ve Orta Doğu’daki son çalkantılara dikkat çekek Goff, “Monako yalnızca insanların kumarhanede hayatlarının en güzel dönemini geçirmek için gelip yaşadığı bir yer değil. Aynı zamanda güvenli bir yerde sakin ve gözlerden uzak bir hayat sürmek isteyenler için de bir yer” ifadelerini kullandı. 

Burası o kadar güvenli ki milyarderler bile toplu taşıma kullanıyor: Yat komisyoncusu Russell Crump, eşi ve çocukları Monako’da yaşayan İngiliz perakende milyarderi Sir Philip Green’i kastederek, “Otobüse bindim ve Sir Philip Green’i de otobüste gördüm” dedi.

Prens Albert’ın projesi

Grace Kelly ile Prens 3. Rainier’ın oğlu Prens 2. Albert, 2005’te prensliğin egemen devlet başkanı olduktan kısa süre sonra Monako’yu genişletme planlarını hazırladı. Babası, 1970’lerde denizden doldurularak kazanılan arazi üzerine Fontvieille semtinin inşa edilmesini sağlayarak benzer nitelikteki son genişleme projesine öncülük etmişti. Ancak Prens Albert’in vizyonu, babasından farklı olarak, Akdeniz’in üzerine inşa edilecek çevre dostu bir bölge oluşturmaktı.

Ancak prens, küresel mali krizin ardından ve çevresel kaygılar nedeniyle gelen tepkiler karşısında 2009’da bu fikirden vazgeçmek zorunda kaldı. 2013’te yeniden denedi; bu kez deniz ve kara anlamındaki Latince kelimelerin birleştirilmesinden oluşturduğu Mareterra adını seçti ve böylece bu ikisinin bir araya getirilmesini simgeledi. Planı, küçücük prensliğin topraklarını yüzde 3 oranında genişletmek ve yaklaşık 15 dönümlük yeni arazi eklemeyi öngörüyordu. 

Proje aynı zamanda muazzam derecede pahalı olacaktı. İşte burada, projenin maliyetlerini üstlenecek ve karşılığında hükümete önemli miktarda vergi geliri sağlayacak özel yatırımcılar devreye girdi. Hükümet 2015 yılında, yeni kurulmuş bir gayrimenkul şirketi olan SAM L’Anse du Portier ile Mareterra’yı özel yatırımlarla ve milyarder kardeşler Martin ve Oliver Bouygues tarafından kontrol edilen Fransız mühendislik devi Bouygues’in kamu işleri birimi aracılığıyla inşa etmek üzere bir imtiyaz sözleşmesi imzaladı. Bouygues kardeşler şirketin yüzde 10’una sahipti; kalan yüzde 90 ise özel yatırımcılar tarafından desteklenen ve benzer isimli SCA Anse du Portier adlı yatırım aracına aitti.

Projeyi finanse eden yatırımcılar

Anlaşmanın şartlarına göre proje tamamen bu yatırımcılar tarafından finanse edilecek; yatırımcılar, gayrimenkul satış vergileri ile devlete yapılacak 460 milyon dolarlık toplu ödeme dışında tüm kârı ellerinde tutacaktı. Monegasque vatandaşlarına ayrılmış konut birimlerini de içeren diğer pek çok gayrimenkul projesinin aksine, Mareterra’daki tüm ev ve daireler serbest piyasada satılabilecekti.

Küçük bir grup yerel aile ve varlıklı uluslararası finansçı sermayeyi sağladı. Bunların en büyüğü, kökleri büyük büyükbabası Jean-Baptiste’in 1880’de kuzey İtalya’dan Monako’ya taşınmasına kadar uzanan yerel Pastor gayrimenkul hanedanının varisi Patrice Pastor’dı. Jean-Baptiste sonunda, Monako’daki çok sayıdaki yüksek katlı binanın yanı sıra deniz kıyısındaki Larvotto bölgesini inşa etmesiyle tanınan başarılı bir inşaat şirketi kurdu. Şimdi birkaç kola ayrılmış olan geniş ailenin, Monako’daki toplam konut stokunun yaklaşık yüzde 15’ine sahip olduğu söyleniyor. Patrice, Mareterra’daki yüzde 26’lık hissesinin yanı sıra Monako, Londra ve Kaliforniya’daki seçkin Carmel-by-the-Sea kasabasında onlarca mülke sahip. Bunların tamamı tahmini 5 milyar dolarlık servetinin bir parçası.

Yatırım yapan bir diğer prestijli aile ise yüzde 10,5’lik hisseye sahip Casiraghi ailesi. Aile, İtalyan sosyetik ve iş insanı Stefano Casiraghi’nin 1980’lerde Prens Albert’in ablası Prenses Caroline ile evlenmesinden bu yana Monako’nun önde gelen aileleri arasında yer alıyor. Patrice Pastor’un kuzeni Jean-Baptiste, merhum Gerard Brianti (2017’de öldü) ve Lopez de la Osa ailesi gibi diğer gayrimenkul geliştiricilerinin yanı sıra Kazak milyarder Bulat Utemuratov ile İsviçreli milyarder kardeşler Giammaria ve Mario Germano Giuliani’nin de yüzde 5 ila yüzde 10 arasında hisseleri vardı.

Mareterra’nın inşasındaki ilk adım, deniz canlılarının korunması ve başka yerlere taşınmasıydı. Ardından 2017’de işçiler deniz tabanındaki kirli tortuları taramaya başladı. Daha sonra geliştiriciler, her biri yaklaşık 26 metre yüksekliğinde ve 11 bin ton ağırlığında olan, keson adı verilen 18 devasa beton bloğu Marsilya’da inşa etti. Bu bloklar daha sonra Akdeniz üzerinden Monako’ya çekilerek götürüldü ve yeni oluşturulacak 15 dönümlük arazinin çevresinde koruyucu bir deniz duvarı oluşturmak üzere su altındaki bir setin üzerine yerleştirildi. Apartman binaları, villalar, meydanlar ve bahçeler üzerindeki çalışmalar 2020’de başladı ve Aralık 2024’te, planlanandan yaklaşık altı ay önce tamamlandı.

Alıcıların çoğu son derece memnun. Ya Mareterra’yı o kadar seviyorlar ki satmaya hiç niyetleri yok ya da fiyatlar ve talep hızla yükselirken ciddi bir kâr elde etmek istiyorlar. Gayrimenkul danışmanlık şirketi Savills’in Monako ofisinin eş yönetici ortağı Irene Luke, “Mareterra’nın büyüklüğünü iki katına çıkarsalar bile yine tamamı satılmış olurdu” dedi.

Dubai kıyaslaması

Yatırımcılar daha da mutlu olabilir. Proje, toplamda 6,6 milyar dolardan fazla gayrimenkul satışı yarattı. Bu miktar, inşaat maliyetlerini, 1,2 milyar dolarlık tahvili ve Monako hükümetine ödenen 1,8 milyar dolardan fazla vergi ile imtiyaz bedellerini karşılamaya fazlasıyla yetti. Yatırımcılardan birinin Lüksemburg’da sunduğu ve daha önce kamuoyuna açıklanmamış mali belgelere göre Mareterra’nın geliştirme şirketi, projenin teslim edilmesinden altı ay sonra, 30 Haziran 2025 itibarıyla 3 milyar dolarlık net kâr bildirdi. Bu kâr, yatırımcılara gelir olarak dağıtıldı. Bulat Utemuratov Forbes’a yaptığı açıklamada, “Gerçekten farklı ve seçkin bir şeyi hayata geçirdiğinizde piyasa da buna uygun şekilde karşılık verir. Finansal sonucun ötesinde, Monako ve bölge için bir simge haline gelen bir projenin desteklenmesine katkıda bulunmuş olmak gerçek bir memnuniyet” dedi.

Bu bölge özellikle en büyük rakiplerinden biri olan Dubai’nin İran’la savaşa sürüklenmiş olduğu şu dönemde, Monako’nun dünyanın en varlıklı kesimine yönelik cazibesini de güçlendirdi. Gayrimenkul danışmanlık şirketi Miells Christie’s’in satış direktörü Marilyn Schellino, “Dubai’de vergi ödemiyorsunuz ve oturum izni almak kolay ayrıca burada belki bir ay süren bir süreçte banka hesabını üç saat içinde açabiliyorsunuz ama burada istikrar var. Denizin karşı tarafında hiçbir zaman İran olmayacak” diye konuştu.

Kanada’nın yıllardır ABD’yi ekonomik açıdan zarara uğrattığını öne süren Trump, ülkesinin otomotiv sektöründe de daha fazla üretim yapacağını ifade etti.

“ABD ile iş yapan şirketler taşınsın”

Trump, paylaşımında Kanada merkezli işletmelere doğrudan seslenerek ABD’ye taşınmaları çağrısında bulundu. Çok sayıda Kanadalı şirketin halihazırda ABD’ye yöneldiğini savunan Trump, Amerika ile ticari faaliyet yürüten tüm Kanadalı şirketlerin ABD’ye gelmesini istedi.

Trump ayrıca önceki ABD yönetimlerini de eleştirerek geçmiş yıllarda çok sayıda şirketin ABD’den Kanada’ya taşınmasına izin verildiğini iddia etti.

ABD’ye dönen şirketlere tarife yok

ABD Başkanı, daha önce Kanada’ya taşınmış Amerikan şirketlerine de geri dönüş çağrısı yaptı. Trump, ABD’ye dönmeyi tercih eden şirketlerin herhangi bir tarifeyle karşılaşmayacağını belirtti.

Trump’ın açıklamaları, Washington ile Ottawa arasında ticaret politikaları nedeniyle tansiyonun yeniden yükseldiği bir dönemde geldi. İki ülke arasında karşılıklı tarife adımları ve misillemelerin gündeme gelmesi, şirketlerin üretim ve yatırım kararlarını da yeniden tartışmaya açtı.

Ons altın haziran ayından bu yana en sert günlük düşüşünü yaşadı. Değerli metal yüzde 1,2 oranında gerileyerek 4 bin 400 dolar seviyelerine kadar indi.

Küresel çaptaki bu düşüş iç piyasadaki altın fiyatlarına da yansıdı. Gram altının satış fiyatı yüzde 0,33 düşüşle 6 bin 886,01 lira oldu. Çeyrek altın ise 11 bin 261,63 liradan alıcı buldu.

Aynı dakikalarda yarım altının satış fiyatı 22 bin 523,26 lira olarak kaydedildi. Tam altın ise yüzde 3,47 oranında değer kaybederek 44 bin 735 liradan işlem gördü.

Jackson Hole mesajları fiyatları baskıladı

Altındaki bu düşüşte ABD Merkez Bankası (Fed) Başkanı Kevin Warsh'un açıklamaları etkili oldu. Warsh, Wyoming'deki Jackson Hole konferansında enflasyonla mücadele vurgusu yaptı.

Başkan Warsh, politika yapıcıların enflasyonu yüzde 2 hedefine geri döndüreceğini belirtti. Bu oranın kesin ve sabit bir hedef olduğunu vurguladı. Açıklamaların ardından eylül ayındaki toplantıda faiz artırımı ihtimali yüzde 50'nin üzerine çıktı.

GAMA Asset Management makro portföy yöneticisi Rajeev De Mello süreci değerlendirdi. Daha şahin bir duruşa geçilmesinin birçok yatırımcıyı şaşırttığını söyledi. Altın için kısa vadeli rüzgarların devam etmesini beklediğini ifade etti.

De Mello, yakın vadede fiyatların 4 bin 200 ile 4 bin 300 dolar civarında seyredeceğini öngördü. Ancak uzun vadeli bir yatırımcı olduğu için altın yatırımlarını elinde tutacağını sözlerine ekledi.

Hazine ve Fed arasında halat çekme yarışı

Öte yandan Orta Doğu'daki askeri hareketlilik petrol fiyatlarını yukarı çekerek enflasyonist baskıyı artırdı. ABD ordusu pazar günü İran'a ait roketatarları vurduğunu duyurdu. Bu sistemlerin su yollarına mayın döşemeye hazırlandığı iddia edildi.

Bu saldırı, ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'ı ekonomik olarak sıkıştırma kampanyasından bu yana gerçekleşen ilk askeri eylem oldu. Bölgedeki gerilimin enflasyon beklentilerini nasıl etkileyeceği piyasalar tarafından yakından izleniyor.

Ons altın tüm bu baskılara rağmen ağustos ayında yaklaşık yüzde 10 yükseldi. Bu durum ocak ayından bu yana en büyük aylık kazanç olarak kayıtlara geçti. Yükselişte ABD Hazinesinin tahvil geri alımlarını artıracağı yönündeki sürpriz açıklaması etkili oldu.

Borçlanma maliyetlerini dizginlemeye yönelik bu müdahale, artan kamu borcu ve para birimindeki değer kaybı endişelerini canlandırdı. Bu tema, altının 2025 yılındaki yüzde 65'lik rallisini besleyen ana unsurlardan biriydi.

MKS PAMP Araştırma Başkanı Nicky Shiels yayımladığı bilgi notunda piyasadaki zıt yönlü gelişmeleri değerlendirdi. Güvercin Hazine ile şahin Fed'in bir halat çekme yarışı içinde olduğunu belirtti.

Shiels, Hazine'nin tahvil alımlarına başlamasıyla bu ticaretin eylül ayına kadar sürmesinin muhtemel olduğunu vurguladı. Bu durumun Fed toplantısı öncesinde altını destekleyeceğini ifade etti.

Piyasadaki genel düşüş eğilimi diğer değerli metalleri de etkiledi. Gümüş yüzde 0,4 düşüşle 66,12 dolara gerilerken, platin ve paladyum da değer kaybetti. ABD para biriminin göstergesi olan Bloomberg Dolar Spot Endeksi ise yüzde 0,1 oranında düştü.

Shein’in 2025’in ilk yarısında Hong Kong’da halka arz yapmaya yönelmesinin ardından, kurucusu Sky Xu, Çinli yetkililerle ilişkiler geliştirmeye çalıştı ve Çin’deki kurumlar ile sermaye piyasalarına yönelik temaslarda daha kişisel bir rol üstlendi. Bu çabaları bilen iki kişinin aktardığına göre Xu, bu süreçte daha aktif hale geldi.

Normalde kamuya açık etkinliklerde pek görünmeyen Xu, bu yılın şubat ayında Shein’in üretim merkezinin bulunduğu bölgede düzenlenen bir iş forumunda da konuştu ve Shein’in 1,5 milyar dolarlık yatırım yapacağını açıkladı. Yetkililer ve iş dünyasının liderlerinden oluşan dinleyici kitlesine, “Guangdong’daki köklerimizi derinleştirmeye, Shein’in akıllı tedarik zinciri sistemini geliştirmeye ve birlikte dünya çapında bir moda endüstrisi kümesi oluşturmaya devam edeceğiz” dedi.

Çin’de istihdam mesajı

Bu taahhüt, Shein’in 2012’de kurulduğu doğudaki Nanjing kentinde bir araştırma ve geliştirme merkezini faaliyete geçirmesinden birkaç ay sonra geldi. Kaynaklara göre şirketin bu ticari taahhütlerini öne çıkarma çabaları, Çinli yetkilileri Shein’in özünde hala bir Çin şirketi olduğuna ikna etmeye yardımcı oldu. Bu da şirketin Hong Kong’daki halka arzı için onay almasının önünü açtı.

Shein’in Çin köklerini öne çıkarmaya yönelik diğer girişimlerde ise Guangdong eyaletinin yetkilileri, şirketi merkezi hükümet yetkililerine önemli bir işveren ve ülke içinde istihdam yaratan bir şirket olarak tanıttı. Bu mesaj, Çin’in artan işsizlik sorunuyla giderek daha fazla mücadele ettiği bir dönemde yankı bulmuş olabilir. Kaynaklardan birine göre Shein ayrıca yetkililerle yürüttüğü temaslarda, son derece ucuz ürünlerini Çin’de satmadığını ve deflasyonu körükleyen, düzenleyicilerin de önüne geçme sözü verdiği e-ticaret platformları arasındaki kıyasıya rekabete katkıda bulunmadığını vurguladı. Bunun yerine Shein, denizaşırı faaliyetlerinin ülkeye dolar getirerek Çin ekonomisine katkı sağladığını savundu.

26,5 milyar dolar değerleme

5 dolarlık üstler ve 10 dolarlık elbiseler satmasıyla tanınan Shein, halka arzında 1,7 milyar dolar toplamaya hazırlanıyor. Şirketin değerlemesi ise 26,5 milyar dolar olacak. Bu, 2022’deki değerinin dörtte birinden biraz fazla. Hong Kong’da borsaya açılmaya karar vermeden önce Shein, kendisini küresel bir oyuncu olarak konumlandırmak için dört yıl harcadı.

Şirket yalnızca merkezini taşımakla kalmadı. Aynı zamanda Brezilya ve Türkiye’de üretim merkezleri geliştirme çabalarını kamuoyuna duyurdu ve Avrupa veya Britanya’da fabrikalara yatırım yapmayı değerlendirdiğini açıkladı. Özellikle 2024 yılında Shein’in eski yönetim kurulu başkanı Donald Tang, şirketin değerlerinin Amerikan olduğunu ve başarısının nedeninin de bu olduğunu söyledi. Kaynaklardan ikisine göre bu açıklamalar Çinli yetkilileri öfkelendirdi.

Stanford Üniversitesi’nde hukuk profesörü olan Curtis Milhaupt, “Shein kendisini kozmopolit bir şirket olarak göstermeye çalıştı ve Çin köklerinden uzaklaşmak için bugün ‘Singapur yıkaması’ olarak adlandırılan yönteme başvurdu. Ancak bence bu başarısız oldu çünkü Çin’deki tedarik zinciriyle çok yakından bağlantılı” dedi.

Shein, Hong Kong’daki halka arz izahnamesinde Çin’i küresel lojistik ve sipariş karşılama sisteminin temel dayanağı olarak tanımladı ve çalışanlarının yaklaşık yüzde 80’inin Çin ana karasında bulunduğunu belirtti. İzahnamede şirketin Brezilya ve Türkiye’deki üretim faaliyetleriyle ilgili ayrıntı verilmedi. Tang ise halka arz başvurusundan önce görevinden ayrıldı.
 

Analizde, enerji maliyetlerindeki yükseliş ve ekonomik büyümeye ilişkin dinamiklerin tahvil getirilerini yukarı taşıdığı, getirilerdeki hareketin de bu iki unsurla büyük ölçüde paralellik gösterdiği ifade edildi.

Buna karşılık bütçe açığına yönelik kaygıların, enflasyon beklentilerindeki değişimin ve büyük teknoloji şirketlerinin gerçekleştirdiği borçlanma ihraçlarının tahvil getirilerindeki yükselişte sınırlı bir rol oynadığı değerlendirildi.

Citi dolar için negatif pozisyonunu koruyor

Stratejistlere göre piyasalardaki mevcut baskının önemli bir bölümü önümüzdeki dönemde döviz piyasasına yansıyabilir. Bu beklenti doğrultusunda Citi, dolar karşısında euro, altın ve yüksek getirili gelişmekte olan ülke para birimlerinde kısa pozisyon taşımayı sürdürüyor.

Banka aynı zamanda ABD hisse senetleri konusunda daha olumlu bir yaklaşım sergiliyor. Citi'nin pozisyonu, dolar üzerindeki baskının artmasının hisse senetlerindeki risk iştahını destekleyebileceği beklentisine dayanıyor.

Petrol fiyatlarının gerilemesi ve ABD iş gücü piyasasındaki momentum kaybı, tahvil piyasası açısından da destekleyici bir tablo oluşturabilir. Bu durum, borçlanma maliyetlerini aşağı çekmek amacıyla tahvil geri alımlarına başvuran ABD Hazine Bakanı Scott Bessent'in hareket alanını genişletebilir.

Citi stratejistleri, finansal koşullardaki olası rahatlamanın ABD'nin borçlanma programına ilişkin beklentileri de etkileyebileceğini belirtiyor.

Kritik tarihler öncesi radikal değişiklik beklenmiyor

Citi'ye göre piyasalardaki baskının azalması halinde, 2 Kasım'da açıklanması planlanan çeyreklik borçlanma duyurusu ve 3 Kasım'daki ara seçimler öncesinde ABD'nin borçlanma stratejisinde veya maliye politikasında büyük çaplı bir değişiklik yapılması beklenmiyor.

Stratejistler, mevcut koşulların Hazine'nin finansman tarafında daha temkinli ve kademeli bir yaklaşım sergilemesine olanak sağlayacağı görüşünde.

Fiyat ve satış bilgileri mercek altında

İncelemede şirketlerin rakipleriyle paylaştığı ticari bilgilerin rekabet ortamı üzerindeki etkisi değerlendirilecek.

Bu kapsamda ürün bazında fiyatlar ve satış miktarları, satış hedefleri, vade koşulları ile iskonto oranları gibi rekabet açısından hassas verilerin teşebbüsler arasında paylaşılmış olup olmadığı araştırılacak.

Rekabet Kurumu, özellikle bu tür bilgi alışverişlerinin rakipler arasındaki stratejik belirsizliği azaltıp azaltmadığına odaklanacak. Söz konusu uygulamaların şirketler arasında koordinasyonu kolaylaştırabilecek bir yapıya sahip olup olmadığı da Kanun kapsamında incelenecek.

Bitki sağlığı ve verimlilik ürünleri

Bitki koruma ürünleri; bitkilerin hastalık, zararlı ve diğer zararlı organizmalara karşı korunmasına yönelik kullanılıyor. Bitki besleme ürünleri ise bitkilerin ihtiyaç duyduğu temel besinleri sağlayarak fizyolojik gelişimlerini desteklemeyi ve verimliliği artırmayı amaçlıyor.

Soruşturmanın bu iki alanda faaliyet gösteren şirketlerin ticari davranışlarına ilişkin rekabet boyutunu ortaya koyması bekleniyor.

Soruşturma kapsamındaki 18 teşebbüs

Rekabet Kurumu’nun soruşturma kararı aldığı teşebbüsler şöyle sıralandı:

• Adama Turkey Tarım Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
• Agrobest Grup Tarım İlaçları Tohumculuk İmalat İthalat İhracat Sanayi ve Ticaret AŞ
• Agrofarm Kimya Sanayi ve Ticaret AŞ
• AMC-TR Tarım Sanayi ve Ticaret AŞ
• Astranova Tarım Ticaret ve Sanayi AŞ
• BASF Agricultural Solutions Turkey Kimya Ticaret AŞ
• Ertar Kimya Tarım Ürünleri ve Aletleri İmalat Pazarlama Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
• Ferbis Tarım Ticaret ve Sanayi AŞ
• Sunset Kimya Tarım Ürünleri ve Aletleri İmalat ve Pazarlama Sanayi ve Ticaret AŞ'den oluşan ekonomik bütünlük
• FMC Turkey Endüstri Ürünleri Sanayi Ltd. Şti.
• Lances Link Kimya ve İlaç Sanayi Ticaret AŞ
• Nufarm Turkey Kimyevi Maddeler İthalat ve Ticaret Ltd. Şti.
• Platin Kimya Mümessillik ve Dış Tic. AŞ
• Safa Tarım AŞ
• UPL Ziraat ve Kimya Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
• Sumi Agro Turkey Tarım İlaçları Sanayi ve Ticaret AŞ
• Syngenta Tarım Sanayi ve Ticaret AŞ
• Tarkim Bitki Koruma Sanayi ve Ticaret AŞ

Soruşturma kararı ihlal anlamına gelmiyor

Rekabet Kurumu, soruşturma açılmasının ilgili şirketlerin Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u ihlal ettiği anlamına gelmediğinin altını çizdi.

Kurulun aldığı soruşturma kararları, teşebbüslerin kanunu ihlal ettiğinin veya bu nedenle yaptırım uygulanacağının kesinleştiğini göstermiyor. Nihai değerlendirme, soruşturma sürecinin tamamlanmasının ardından yapılacak.

İzmir'de 2022 yılında kurulan şirket, dış yatırım almadan 40'tan fazla tüketici ürününden oluşan kârlı bir portföy oluşturdu. Şirketin geliştirdiği mobil ve web uygulamaları bugüne kadar 190'dan fazla ülkede 600 milyonu aşkın kullanıcıya ulaştı. HubX, bugün İzmir ve İstanbul'daki ofislerinde 370'i aşkın ekip üyesiyle faaliyet gösteriyor.

Şirket portföyünün büyük bölümünü üretken yapay zeka, fotoğraf ve video, eğitim ve sağlıklı yaşam kategorilerindeki uygulamalar oluşturuyor. Nova, Wiser, DaVinci ve Lotus Flow bu uygulamalar arasında yer alıyor. HubX'in geliştirdiği birçok ürün, farklı ülkelerde kendi kategorilerinde en çok indirilen uygulamalar arasına giriyor.

Yatırım satın alma faaliyetlerini hızlandıracak

Yeni yatırımın, mevcut ürünlerin büyümesini hızlandırmak ve şirketin global birleşme ile satın alma faaliyetlerini genişletmek amacıyla kullanılacağı açıklandı. Şirket, gelecek vadeden mobil ve web ürünlerini satın almaya yönelik operasyonlarını artırmayı planlıyor. Belirli kategorilerde güçlü kullanıcı deneyimi sunan uygulamaların ve bu ürünleri geliştiren ekiplerin HubX ekosistemine dahil edilmesi hedefleniyor.

HubX Kurucu Ortağı Cem Ortabaş, yıllar içinde bir ürünü fikir aşamasından alıp dünya genelinde yüz milyonlarca kullanıcıya ulaştırmayı öğrendiklerini belirtti. Ortabaş, "Bu yatırım, edindiğimiz deneyimi bir adım daha ileri taşımamıza olanak sağlıyor. Kendi bünyemizde güçlü ürünler geliştirmeyi sürdürürken, kullanıcıların sevdiği ürünler ortaya koyan başarılı ekiplerle iş birliği yapmak ve bu ekipleri HubX'e katmak istiyoruz. Onların girişimci bakış açısını HubX'in teknoloji altyapısı, bilgi birikimi ve global büyüme yetkinlikleriyle bir araya getirerek bu ürünleri çok daha büyük ölçeklere taşıyabileceğimize inanıyoruz." dedi.

Point72 Private Investments Partner'ı Ishan Sinha, HubX'in tüketici talebini belirleme ve bu talebe karşılık veren ürünleri hızlı bir şekilde ölçeklendirme konusunda farklılaştığını kaydetti. Sinha, "Şirketin uygulama portföyünün genelindeki uygulama gücü ve modelinin tekrarlanabilirliği bizi etkiledi. HubX ekibiyle büyüme yolculuklarının yeni aşamasında ortaklık kurmaktan heyecan duyuyoruz." ifadesini kullandı.

HubX Kurucu Ortağı Kaan Ortabaş ise karlılıklarını koruyarak dört yıl içinde bu ölçeğe ulaşmalarının, oluşturdukları modele duydukları inancı güçlendirdiğini aktardı. Ortabaş, "Bu iş birliği, modelimizi daha ileri taşımamıza ve hedeflerimizin peşinden çok daha büyük bir global ölçekte gitmemize imkan tanıyor. Türkiye'den çıkardığımız bu başarıyla büyük gurur duyuyoruz." değerlendirmesini yaptı.

Yapay zeka laboratuvarı ile maliyetler düşürülüyor

Şirket, hub-to-studio modeliyle bağımsız çalışan ekipleri, uzmanlaşmış merkezi ekiplerle bir araya getiriyor. Bu yapı, her ürünün kendi odağını korurken ortak teknoloji altyapısından faydalanmasını sağlıyor. HubX, son kullanıcıya yönelik ürünlerin yanı sıra pazarlama ve geliştirme süreçlerini otomatikleştiren iç teknolojiler de üretiyor.

Firma, 2024 yılında kurulan AI Lab adlı şirket içi yapay zeka araştırma ve geliştirme birimiyle operasyonlarını destekliyor. AI Lab, portföydeki uygulamalara özel ve maliyet açısından verimli yapay zeka modelleri tasarlıyor. Bu çalışmalar, çıktı kalitesini artırırken yapay zeka modellerinin kullanım maliyetlerini aşağı çekiyor.

Türkiye'nin unicorn girişimleri listesi

• Trendyol (Kuruluş: 2010 - Unicorn: 2021)
• Dream Games (Kuruluş: 2019 - Unicorn: 2022)
• Getir (Kuruluş: 2015 - Unicorn: 2021)
• Peak Games (Kuruluş: 2010 - Unicorn: 2020)
• Insider (Kuruluş: 2012 - Unicorn: 2022)
• Hepsiburada (Kuruluş: 2000 - Unicorn: 2021)
• Loom (Kuruluş: 2025 - Unicorn: 2026)

Caracas'ın OPEC hamlesi dengeleri değiştirebilir

Venezuela'nın OPEC'ten ayrılma ihtimali, petrol piyasasının yanı sıra örgütün gelecekteki dengeleri açısından da önem taşıyor. Caracas, 60 yılı aşkın süre önce kurulmasına katkı sağladığı petrol kartelinden ayrılması halinde OPEC'in tarihi üyelerinden birini kaybetmiş olacak.

Olası ayrılık aynı zamanda ABD'nin Venezuela üzerindeki artan nüfuzunun da önemli bir göstergesi olarak değerlendiriliyor. ABD Başkanı Donald Trump'ın uzun yıllardır ülkeyi yöneten Nicolas Maduro'yu iktidardan uzaklaştırmasının ve Venezuela'nın petrol ihracatı üzerindeki kontrolü artırmasının ardından Caracas'ta kapsamlı bir siyasi ve ekonomik dönüşüm yaşanıyor.

ABD, Venezuela'nın petrol sahalarında pay arıyor

Washington ile Caracas arasındaki temasların yalnızca siyasi konularla sınırlı kalmadığı görülüyor. ABD'li yetkililer ile Venezuela yönetimi arasında ülkenin petrol sektöründe Amerikan şirketlerinin daha büyük bir rol üstlenmesine yönelik görüşmeler de devam ediyor.

Görüşmeler hakkında bilgi sahibi kaynaklar, tarafların bazı petrol sahalarının uzun vadeli olarak ABD'li şirketlere kiralanması seçeneğini de değerlendirdiğini söyledi. Kaynaklardan bazıları, masadaki seçenekler arasında belirli sahaların 100 yıla kadar kiralanmasına ilişkin düzenlemelerin bulunduğunu aktardı.

Görüşmelerin gizli yürütülmesi nedeniyle kaynaklar isimlerinin açıklanmasını istemedi.

Körfez petrol ihracatı toparlanıyor

Öte yandan küresel petrol piyasasında arz tarafındaki gelişmeler, İran savaşı nedeniyle oluşan fiyat baskısının sınırlanmasına yardımcı oluyor.

Goldman Sachs analistleri Daan Struyven ve Yulia Zhestkova Grigsby'nin yayımladığı değerlendirmeye göre, Basra Körfezi'nden gerçekleştirilen toplam ham petrol ve petrol ürünü ihracatı günlük 15-16 milyon varile ulaştı.

İhracattaki toparlanmada Hürmüz Boğazı'ndan geçen tanker trafiğinin yeniden artması etkili oldu. Buna rağmen bölgeden yapılan sevkiyatlar, çatışma öncesindeki seviyelerin halen günlük 7-8 milyon varil altında bulunuyor.

Hürmüz'den geçişler yeniden hızlandı

Goldman Sachs'a göre Körfez'den yapılan petrol sevkiyatları, mart ayında günlük 5-6 milyon varile kadar gerilemişti. Son veriler ise ihracatın bu dip seviyenin oldukça üzerine çıktığını gösteriyor.

Analistler, yalnızca Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştirilen petrol taşımacılığının bile günlük 8-10 milyon varile ilişkin ABD'li yetkililerin tahminlerine yaklaşmış olabileceğini belirtti.

Körfez'deki ihracatın yeniden toparlanması, İran savaşı nedeniyle küresel petrol arzında oluşan açığın bir bölümünün telafi edilmesini sağlayarak ham petrol fiyatları üzerindeki baskının azalmasına katkıda bulunuyor.

Ghiyam, Capital One’a hiç yabancı değildi. 2014’te şirketi kurduktan sonra ilk dönem masraflarını Capital One Spark kartında binlerce dolarlık harcama biriktirerek karşıladı. Ghiyam, 300’den fazla farklı formda sıvı vitaminler, jelibon formunda takviyeler ve diğer besin desteklerini satan şirketin ilk günden beri kârlı olduğunu söylüyor. MaryRuth’s artık tahmini 600 milyon dolarlık bir işletme (son 12 aylık gelire göre) ve tahmini yüzde 20’lik bir kâr marjına sahip. Capital One’ın şirket için sağladığı 420 milyon dolarlık borç da hesaba katıldığında (bunun büyük bir bölümünü Capital One kendisi finanse etti), Forbes şirketin değerinin en az 1,5 milyar dolar olduğunu tahmin ediyor.

Ekim 2025’te tamamlanan ve kredinin vadesini 2030 olarak belirleyen Capital One anlaşması, eski sağlık koçu Ghiyam’ın kendisi ve ailesi adına yaklaşık yüzde 97’lik mülkiyeti korumasına yardımcı oldu. Bu yapı Ghiyam’ı tahmini 1,5 milyar dolarlık servetiyle yeni bir milyarder yapacaktı. Ancak iki yıl önce, eşi David Ghiyam ile yollarını ayırmasının ardından, MaryRuth’s’un olası bir satışından elde edilecek gelirin yarısını ona verme hakkı tanıyan bir evlilik sonrası anlaşma imzaladı. Buna karşılık, David’in David AI adlı yapay zeka destekli spiritüel koçluk şirketini bir gün satması halinde elde edeceği gelirin yarısı da Ghiyam’a ait olacak. (MaryRuth’s’u evlenmeden önce kuran Ghiyam, şirketin ilk finans direktörü olan annesi Colleen’e de başlangıçta bir mülkiyet payı verdi ve annesinin hala bazı hisseleri bulunuyor. Forbes, Ghiyam’ın toplam hisse tahminini hesaplarken bu hisseleri de dahil ediyor.) Forbes, Ghiyam’ın servetinin yaklaşık 750 milyon dolar olduğunu tahmin ediyor.

““Eğer kârınız varsa özgür iradeniz vardır”

Güçlü kârlılık, MaryRuth’s’u yıllar boyunca satın alma hedefi haline getirdi. Capital One aramadan çok önce Ghiyam, Blackstone gibi kurumların da aralarında bulunduğu gıda holdinglerinden gelen dokuz haneli satın alma tekliflerini geri çevirmişti. Ghiyam, “Eğer kârınız varsa özgür iradeniz vardır” diyor. Ghiyam açısından finansal açıdan her zaman kolay olmadı. MaryRuth’s’u kurduğunda annesinin 700 bin dolarlık kişisel borcunun sorumluluğu onun üzerindeydi. Dokuz yıl boyunca kendisine maaş ödemedi.

Ghiyam yatırımcıların “mükemmellik talep ettiğini” ve 2023 yılına kadar şirketin yıllık satışlarını iki kattan fazla artırarak 270 milyon doların üzerine çıkarmasına yardımcı olduklarını söyledi. “Not veren öğretmenler gibi oldukça katıydılar ve bana hiçbir zaman gerçekten iyi bir iş çıkardığımı söylemediler. Ama bu beni çok daha fazla çalışmaya itti” ifadelerini kullandı.
 

Anlaşmaların yalnızca ulaşım altyapısının geliştirilmesiyle sınırlı kalmayacağı, iki ülke arasındaki ticaret ve yatırım bağlantılarının da güçlendirilmesini sağlayacağı belirtiliyor.

Ortak banka kurulması ise ekonomik iş birliğinin finans ayağını oluşturacak. Projenin hayata geçirilmesiyle para transferlerinin daha hızlı ve güvenli şekilde gerçekleştirilmesi, özellikle Suriye’deki gayrimenkul, turizm ve yeniden imar projelerine yönelik finansman akışının kolaylaştırılması hedefleniyor.

Yaptırımların kalkması yatırımları hızlandırdı

Suriye’nin ekonomik açılımı, ABD tarafından uygulanan yaptırımların kaldırılmasının ardından ivme kazandı. Şam yönetimi, küresel finans sistemine yeniden bağlanırken yabancı sermayeyi ülkeye çekmeye yönelik adımlarını da hızlandırdı.

Bu sürecin sembolik gelişmelerinden biri, Cumhurbaşkanı Ahmed el-Şara’nın hafta başında ülkede Visa altyapısıyla gerçekleştirilen ilk sembolik kart ödemesini yapması oldu. Finansal sistemin yeniden uluslararası ağlara bağlanması, Suriye ekonomisinin dış dünyayla entegrasyonu açısından önemli bir eşik olarak değerlendiriliyor.

Ekonomik normalleşmeye turizm de eşlik ediyor. Suriye, 2026’nın ilk yarısında 3,5 milyon ziyaretçi ağırlarken, bu rakam geçen yılın aynı döneminin iki katından fazla oldu.

Körfez ülkeleri Suriye’nin altyapısına yöneldi

Suriye’nin yeniden yapılanmasında Körfez ülkelerinin rolü de giderek büyüyor. Katar, Şam Havalimanı’nın modernizasyonuna destek verirken, Birleşik Arap Emirlikleri başkentte planlanan metro projesinde rol üstleniyor.

Suudi Arabistan ise altyapı ve yatırım alanındaki girişimlerinin yanı sıra iki ülke arasındaki kara taşımacılığını canlandırmaya yönelik adımlar atıyor. Bu kapsamda Suriyeli kamyon şoförlerinin Suudi Arabistan’a girişini kolaylaştıracak vize düzenlemeleri de devreye alındı.

Riyad yönetiminin Suriye’ye yönelik milyarlarca dolarlık yatırım taahhütleri de ekonomik ilişkilerin kapsamını genişletiyor.

Hedef: Suriye’yi bölgesel ekonomiye yeniden bağlamak

Suriye Sivil Havacılık Otoritesi Başkanı Ömer El Hosari, yapılan anlaşmaların temel hedefinin ülkenin Arap dünyası ve bölgesindeki ekonomik ağlarla yeniden bütünleşmesini sağlamak olduğunu belirtti.

2024 sonunda yönetimi devralan yeni Suriye hükümeti, ekonomik normalleşme konusunda uluslararası desteği artırmaya çalışıyor. Şam yönetimi, Mayıs 2025’te Suudi Arabistan ve Katar’ın desteğiyle Dünya Bankası’na olan borçlarını kapatmasının ardından küresel sermayeyi ülkeye çekmeye yönelik politikalarını daha da hızlandırdı.

Suudi Arabistan ile ortak banka kurulması ve ulaştırma altyapısına yönelik yeni anlaşmalar, Suriye’nin savaş sonrası ekonomik yapılanmasında Körfez sermayesinin ağırlığının daha da artabileceğini gösteriyor.

Facebook ve Instagram’ın sahibi olan şirket ile diğer teknoloji devleri, gençleri sosyal medyanın potansiyel zararlarından koruma hareketinin dünya genelinde giderek güç kazandığı görülürken, son bir yıl içinde uluslararası alanda çok sayıda yasak ve kısıtlamayla karşı karşıya kaldı. Bununla birlikte, bu yasaklar ve kısıtlamalar aksaklıklar ve engellerle karşılaştı. Hatta prensipte bu tür yasakları destekleyebileceklerini söyleyen bazı dünya liderleri bile yaklaşımı veya etkinliğini sorguluyor.

Türkiye

Türkiye nisan ayında 15 yaşından küçük çocukların sosyal medya kullanımını kısıtlayan bir yasa çıkardı ve uygulama aşamalı olarak hayata geçiriliyor. Düzenlemede hangi platformların kapsama girdiği veya kullanıcıların yaşlarının nasıl doğrulanacağı belirtilmedi. Ancak yetkililer, giriş sürecinde hükümet tarafından işletilen bir çevrimiçi portalın kullanılmasının gerekeceğini söyledi.

Danimarka

Geçen yıl Danimarka hükümeti, 15 yaşın altındaki kişilerin belirli platformları kullanmasını yasaklama planını açıkladı. Danimarka Dijital İşler Bakanlığı, amacın çocukların 15 yaşına kadar sosyal medyadan uzak durmasını sağlamak ve onlara “huzur, oyun ve gelişim” için daha fazla zaman tanımak olduğunu belirtti.

Avustralya

Aralık ayında, dünyanın genç ergenlere yönelik ilk sosyal medya yasağı Avustralya’da yürürlüğe girdi. Ülke, çocukları sosyal medyanın potansiyel zararlarından korumak amacıyla kapsamlı bir hükümet girişimi başlattı ve 16 yaşından küçüklerin Facebook, Instagram, Kick, Reddit, Snapchat, Threads, TikTok, Twitch, X ve YouTube dahil olmak üzere çeşitli platformları kullanmasını engelledi.

Ancak gençler kısa sürede bu engelleri aşmanın yollarını buldu. İlkbahar itibarıyla yapılan anketler, yasaktan önce halihazırda sosyal medya hesabı bulunan 16 yaşından küçük çocukların ebeveynlerinin çoğunun (yaklaşık yüzde 70’inin) gençlerin yaş sınırlaması getirilen hizmetlerden en az birine hala erişebildiğini söylediğini gösterdi. Hükümet haziran ayında yasanın etkinliğinin sınırlı olduğunu kabul ederek yasayı güçlendirmek için adımlar atacağını açıkladı.

İspanya

İspanya Başbakan Pedro Sanchez şubat ayında İspanya’nın 16 yaşından küçük herkes için sosyal medyayı yasaklayacağını söyledi ancak bu adımın parlamentonun onayını gerektireceğini de ekledi.

Endonezya

Mart ayında Endonezya’da YouTube, TikTok, Facebook, Instagram, Threads, X ve Roblox dahil olmak üzere “yüksek riskli” olarak değerlendirilen platformlarda 16 yaşından küçük çocukların sosyal medya kullanımına yönelik bir yasak getirildi. Yasak aynı ay yürürlüğe girdi ve Endonezya makamları, yeni yasaya uymadıklarını belirterek Google ve Meta yetkililerini görüşmeye çağırdı.

Brezilya

Mart ayından bu yana Brezilya’da 16 yaşından küçük sosyal medya kullanıcılarının hesaplarını gözetim amacıyla yasal bir vasinin hesabına bağlaması gerekiyor. Ayrıca platformların, sonsuz kaydırma gibi bağımlılık yaratan özellikleri kullanması da diğer bazı kısıtlamalarla birlikte yasaklandı.

Avusturya

Avusturya mart ayında 14 yaşından küçük çocukların sosyal medya kullanımını da yasaklamayı planladığını açıkladı.

Malezya

Haziran ayında Malezya’da 8 milyondan fazla kullanıcısı bulunan sosyal medya platformlarında 16 yaşından küçük çocukların kullanımını yasaklayan bir düzenleme yürürlüğe girdi. Bu düzenleme TikTok, Facebook, Instagram ve YouTube kullanımını kısıtlıyor. Ancak kısıtlamalar çocukların bu platformları kullanmasını tamamen engelleyemedi. Avustralya ve Endonezya’da olduğu gibi, ebeveynler ve yetkililer de yeni kuralların uygulanmasındaki zorluklardan yakındı.

Birleşik Arap Emirlikleri

Birleşik Arap Emirlikleri haziran ayında sosyal medya hesapları için asgari yaşın 15 olacağını açıkladı ve 15 ve 16 yaşındaki gençlerin bazı faaliyetlerini kısıtladı. Kurallar, Birleşik Arap Emirlikleri’nde faaliyet gösteren tüm platformlar için geçerli ancak şirketlerin kurallara uymak için 12 ay süresi bulunuyor.

Birleşik Krallık

İngiliz hükümeti haziran ayında 16 yaşından küçük çocukların sosyal medya kullanımını yasaklama planını açıkladı. Düzenleme gelecek yılın başında yürürlüğe girecek. Hükümet ayrıca 16 yaşından küçük çocukların canlı yayın yapmasını ve oyun siteleri de dahil olmak üzere daha geniş bir çevrim içi hizmet yelpazesinde yabancılarla iletişim kurmasını engellemeyi planladığını söyledi. Ayrıca 18 yaşından küçükler için “gece saatlerindeki sokağa çıkma yasaklarını ve sonsuz kaydırma özelliğine verilen araları daha ayrıntılı biçimde inceleyeceğini” belirtti.

Fransa

Fransa temmuz ayında 15 yaşından küçük herkesin sosyal medyaya erişimini kısıtlayan bir yasayı kabul ederek bunu yapan ilk Avrupa ülkesi oldu. Yasanın bazı hükümlerini daha eylül ayında yürürlüğe koymayı planlıyordu. Ancak bu ay ülkenin en yüksek mahkemesi, ifade özgürlüğünün kısıtlanmasına ilişkin endişeleri gerekçe göstererek yasayı engelledi. Ülkenin Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, gelecek ilkbaharda görevinden ayrılmadan önce yasanın yeni bir versiyonunu geçirme sözü verdi.

Yeni Zelanda

Yeni Zelanda Başbakanı Christopher Luxon sosyal medyaya yönelik kısıtlamalar getirilmesi çağrısında bulundu ve bu hafta hükümetin böyle bir düzenleme getirdiğini söyledi. Ancak diğer ülkelerin uygulamada karşılaştığı zorluklar, Yeni Zelanda’da kısıtlamalara karşı çıkanların konumunu güçlendirdi. Herhangi bir yasanın ne zaman veya yürürlüğe girip girmeyeceği ise henüz net değil.

İş birliği, şirketlerin çalışanlarının seyahat süreçlerini yalnızca uçuşlarla sınırlı kalmadan, havalimanından sonraki kara ulaşımını da kapsayacak şekilde yönetmesine olanak tanıyor.

Qrewards puanları Uber yolculuklarında kullanılabilecek

Anlaşmanın öne çıkan unsurlarından biri de Katar Havayolları'nın "Business Beyond" programı üyelerine sunulan yeni imkan oldu.

Program kapsamında biriken Qrewards puanları, Uber yolculuklarında kullanılabilecek kuponlara dönüştürülebilecek. Oluşturulan kuponlar, doğrudan üyelerin Uber uygulamasındaki dijital cüzdanlarına aktarılacak.

Bu kuponlar, Uber'in hizmet sunduğu ülkelerde ve pazarlarda iş amaçlı ulaşım ihtiyaçları için kullanılabilecek.

Seyahat süreci uçuş sonrasında da devam edecek

Katar Havayolları, anlaşmanın şirketlerin çalışan seyahatlerini daha baştan sona ve esnek biçimde yönetmesine katkı sağlayacağını belirtti.

Yeni sistem sayesinde yolcular, uçuşlarını tamamladıktan sonra kara ulaşımına geçerken hem havayolu programlarından kazandıkları ödülleri değerlendirebilecek hem de şirketlerin seyahat giderlerini daha verimli yönetmesine yönelik avantajlardan yararlanabilecek.

Şirketlere harcama ve raporlama kolaylığı

Uber for Business ise kurumsal seyahat süreçlerinin yönetiminde şirketlere farklı araçlar sunuyor. Platform üzerinden çalışanların ulaşım harcamalarına yönelik limitler belirlenebiliyor, yolculuklar takip edilebiliyor ve harcama raporları oluşturulabiliyor.

Sistem ayrıca ulaşım giderlerinin muhasebe süreçlerine otomatik şekilde aktarılmasına imkan tanıyor. Böylece şirketlerin belirlediği seyahat politikalarının uygulanması, çalışan harcamalarının izlenmesi ve toplam ulaşım giderlerinin kontrol altında tutulması kolaylaşıyor.

Anthropic ise kararın ardından yaptığı açıklamada, “tedarik zinciri riski” sınıflandırmasının hukuka aykırı bulunmasını memnuniyetle karşıladığını duyurdu. Şirket, yapay zekanın ulusal güvenlik alanındaki kullanımına ilişkin ABD hükümetiyle işbirliğini sürdüreceğini açıkladı.

200 milyon dolarlık Pentagon anlaşması gerilimi başlattı

Trump yönetimi ile Anthropic arasındaki anlaşmazlığın merkezinde Pentagon'un şirkete verdiği 200 milyon dolarlık sözleşme bulunuyor. Anlaşma, Anthropic'in yapay zeka teknolojilerinin gizli askeri sistemlerde kullanılmasını kapsıyordu.

Ancak San Francisco merkezli şirket, geliştirdiği yapay zeka modellerinin Amerikalıların kitlesel gözetiminde veya otonom ölümcül silahların kullanımında kullanılmasına karşı çıktı.

Pentagon ise Anthropic'in, ABD hükümetinin yapay zekayı hangi amaçlarla kullanabileceğine ilişkin sınırlar belirleme yetkisine sahip olmadığını savundu. Taraflar arasında uzlaşma sağlanamayınca Savunma Bakanı Pete Hegseth, şirketi “tedarik zinciri riski” ilan etti.

Kararın kapsamı oldukça genişti. Buna göre Anthropic ile çalışan askeri yükleniciler ve tedarikçilerin de şirketle iş yapmasının önüne geçilmesi hedeflendi.

Anthropic ise açtığı davalarda, bu sınıflandırmanın dayandırıldığı yasal hükümlerin kapsamının hükümetin ileri sürdüğü kadar geniş olmadığını ve Amerikan şirketlerine uygulanamayacağını savundu. Şirket ayrıca kararın ideolojik gerekçeler taşıdığını ve Birinci Değişiklik kapsamında güvence altına alınan ifade özgürlüğü haklarını ihlal ettiğini ileri sürdü.

Şirketin ikinci davası henüz sonuçlanmadı

Perşembe günü açıklanan karar, Anthropic'in Trump yönetiminin uygulamalarına karşı 9 Mart'ta açtığı iki davadan ilkinde verildi.

Şirketin ABD Columbia Bölgesi Temyiz Mahkemesi'nde yürüttüğü ikinci dava ise halen devam ediyor. Trump yönetiminin Lin'in kararına itiraz etmesi ya da ikinci davanın sonucunu beklemesi seçenekler arasında bulunuyor.

Yargıç Lin, karar öncesindeki değerlendirmelerinde Pentagon'un Anthropic'in hükümet politikalarına yönelik kamuoyu açıklamalarını federal işlerden dışlanmayı haklı gösterecek bir gerekçe olarak sunmasını “gerçekten endişe verici” olarak nitelendirmişti.

Mahkeme ayrıca hükümetin, Anthropic'in savaş koşullarında yapay zeka modellerini uzaktan devre dışı bırakabileceği veya değiştirebileceği yönündeki iddialarını destekleyen yeterli kanıt sunamadığına dikkat çekti.

Lin, nihai kararında Trump yönetiminin Anthropic teknolojisinin sabote edilebileceğine ilişkin temel iddialarının önemli bölümünden geri adım attığını belirtti. Yargıç ayrıca şirketin hükümeti eleştirmesi nedeniyle kamuoyu önünde ibretlik bir örnek haline getirilmek istendiği sonucuna vardı.

Mythos görüşmeleri hükümetin tezini zayıflattı

Kararda, Trump yönetimi ile Anthropic arasında yeni yapay zeka modeli Mythos konusunda yürütülen görüşmelere de yer verildi.

Yönetim, haziran ayında ulusal güvenlik endişelerini gerekçe göstererek Anthropic'ten müşterilerinin Mythos'a erişimini sınırlandırmasını istemişti. Bunun üzerine taraflar yaklaşık iki hafta boyunca görüşmeler gerçekleştirdi.

Müzakerelerin sonunda hükümet, belirli güvenlik önlemlerinin uygulanması şartıyla Anthropic'in müşterilerinin büyük bölümünün modele yeniden erişmesine izin verdi.

Dönemin Ticaret Bakanı Howard Lutnick de süreç sırasında Anthropic'e teşekkür etmiş ve şirketin gelecekte geliştireceği yapay zeka modelleri için güvenlik protokollerinin oluşturulmasında hükümetle çalışmayı sürdüreceğini açıklamıştı.

Yargıç Lin'e göre bu görüşmeler, Trump yönetiminin Anthropic'i gerçek anlamda bir ulusal güvenlik tehdidi olarak değerlendirdiği yönündeki iddialarıyla çelişen unsurlar arasında yer aldı.

Sermaye 9 milyar liraya yaklaşacak

Sermaye artırımı kapsamında bankanın kayıtlı sermaye tavanının 30 milyar lira olduğu belirtildi. Halkbank'ın mevcut 7 milyar 184 milyon 778 bin 41,963 lira olan çıkarılmış sermayesi yukarı yönlü güncellenecek. Çıkarılmış sermayenin 1 milyar 796 milyon 194 bin 510,491 lira artırılarak 8 milyar 980 milyon 972 bin 552,454 liraya çıkarılması planlanıyor.

Artırılacak sermayeyi temsil eden paylar, mevcut ortakların rüçhan hakları kullandırılmadan borsada halka arz yöntemiyle satışa sunulacak. Sermaye artırımı işleminde kaydi ve nama yazılı HALKB payları ihraç edilecek.

İzahname ve fon kullanım raporu paylaşıldı

Bankanın KAP'ta yayımladığı bir diğer açıklamada, ikincil halka arza ilişkin taslak izahnamenin SPK'nin onayına sunulduğu aktarıldı. İncelemeye sunulan izahnamenin aynı zamanda Halkbank'ın internet sitesindeki Yatırımcı İlişkileri bölümünde de yayımlandığı kaydedildi. Banka ayrıca sermaye artırımı sonucunda elde edilecek fonun kullanımına ilişkin raporunu da kamuoyuyla paylaştı.

Öne çıkanlar

• CrowdStrike hisseleri 27 Ağustos Perşembe günü işlemlerin açılmasıyla yüzde 13,4 yükselerek yaklaşık 214,70 dolara çıktı. Bu hissenin Nisan 2025’ten bu yana gün içindeki en büyük yükselişine işaret ediyor. O dönemde de şirketin hisseleri yüzde 16,3 artmıştı.

• FactSet verilerine göre CrowdStrike, çarşamba günü 1,47 milyar dolarlık çeyreklik gelir ve hisse başına 0,31 dolarlık kâr açıkladı. Bu rakamlar, analistlerin sırasıyla 1,44 milyar dolar ve 0,31 dolarlık konsensüs beklentilerini aştı.

• Siber güvenlik şirketi, yıllık tamini gelirinin yüzde 25 artarak 5,84 milyar dolara ulaştığını bildirdi. Bu rakamın içinde, kaybedilen işler hesaba katıldıktan sonra şirketin eklediği yeni yinelenen geliri ifade eden net yıllık yinelenen gelirde 333 milyon dolarlık rekor artış da bulunuyor.

• CEO George Kurtz, şirketinin son mali döneminin “CrowdStrike tarihindeki en iyi çeyrek” olduğunu söyledi. Kurtz ayrıca, “Mythos anı, yapay zeka kullanımının güvenliğe ihtiyaç duyduğu ve bunun adresinin CrowdStrike olduğu yönündeki düşüncenin kitlesel ölçekte kabul görmesine dönüştü” dedi.

• Anthropic’in Claude Mythos modeli haziran ayında kamuoyuna sunuldu. Ancak şirket, nisan ayında daha geniş kapsamlı güvenlik endişeleri nedeniyle modelin kamu kullanımına açılmayacağını açıklamasının ardından ek güvenlik önlemleri ekledi.

• CrowdStrike’ın son çeyrek sonuçları Wall Street’teki iyimserliği artırdı. TD Cowen, Stifel ve Morningstar’ın her biri CrowdStrike hissesi için fiyat hedefini yükseltti. Morningstar analistleri, “yapay zekanın tetiklediği siber güvenlik talebi” sayesinde siber güvenlik şirketinin işlerinin tüm gücüyle çalıştığını yazdı.

Arka plan

Anthropic’in Claude Mythos modelinin “her büyük işletim sistemi ve web tarayıcısındaki” güvenlik açıklarından yararlanabildiğini ve kamu kullanımı için fazla tehlikeli olduğunu öne sürmesinin ardından, daha geniş kapsamlı siber güvenlik endişeleri arttı. Anthropic, temmuz ayında Claude modelleriyle ilgili üç ayrı ihlal tespit ettiğini açıkladı. Bunlar arasında Mythos 5, Opus 4.7 ve “genel kullanıma sunulması planlanmayan” adı açıklanmamış bir dahili araştırma test modeli de bulunuyordu.

Bundan bir hafta önce ise rakip OpenAI, gelişmiş yapay zeka modellerinden birinin açık kaynaklı yapay zeka modellerine ev sahipliği yapan Hugging Face platformunun sunucularına sızdığını bildirdi. OpenAI, modellerinin kontrolden çıkarak kendilerine böyle bir talimat verilmediği halde bir siber saldırı gerçekleştirdiğini söyledi ve olayı emsalsiz bir vaka olarak nitelendirdi.

Halka arz büyüklüğü 2,14 milyar lira oldu

Halka arz sürecinde sermaye artışı yoluyla 30 milyon lira nominal değerli pay satıldı. Ortak satışı yoluyla ise 10 milyon lira nominal değerli payın satışı yapıldı. Satışa sunulan 40 milyon lira nominal değerli payların tamamı yatırımcılarla buluştu.

Gerçekleşen satışların ardından toplam halka arz büyüklüğü 2,14 milyar lira olarak gerçekleşti. İşlem, Borsa İstanbul Birincil Piyasa'da gerçekleştirildiği için yatırımcı grubu bazında özel bir tahsisat uygulanmadı.

Yatırımcılardan 1,7 kat talep geldi

Borsa İstanbul verilerine göre yatırımcılardan halka arza yoğun ilgi gösterildi. Toplamda 662 bin 947 adet emir ile toplam 67,9 milyon adet nominal değerli pay talebi iletildi. Bu talep, satışa sunulan pay adedinin 1,7 katına denk geldi.

Söz konusu talebin parasal karşılığı ise 3,64 milyar lira seviyesine ulaştı. Gerçekleştirilen dağıtım sonucunda 653 bin 433 yatırımcıya 40 milyon lira nominal değerli payların satışı tamamlandı.

Bireysel yatırımcı payların çoğunu topladı

Dağıtım sonuçlarının alt detayları da raporda yer aldı. Yurt içi bireysel yatırımcılar 39,9 milyon lira nominal tutar ile halka arz edilen payların yüzde 99,76'sını aldı. Bu grupta talebi karşılanan başvuru sayısı 651 bin 837 kişi oldu.

Yurt içi kurumsal yatırımcılara sadece 2 bin 777 lira nominal tutarda pay dağıtıldı ve oranları yüzde 0,01'de kaldı. Yurt dışı bireysel yatırımcılar ise 91 bin 336 lira nominal pay alarak pastadan yüzde 0,23'lük pay aldı. Yurt dışı kurumsal yatırımcılardan ise halka arza herhangi bir katılım gerçekleşmedi.

New York eyaleti ile Kanada’nın Ontario eyaleti arasında bulunan gölün ABD açısından büyük önem taşıdığını belirten Trump, isim değişikliğinin uzun süredir gündeminde olduğunu söyledi.

Trump daha önce de Meksika Körfezi’nin ABD’deki resmi kullanımında “Amerika Körfezi” olarak adlandırılması yönünde adım atmıştı.

Ticaret gerilimi isim değişikliğine zemin hazırladı

İsim değişikliği, Washington ile Ottawa arasındaki ticari ilişkilerin yeniden gerildiği bir dönemde geldi. İki ülke arasında yürütülen ticaret görüşmelerinin geçen hafta sonuçsuz kalmasının ardından ABD, yaklaşık 20 milyar dolarlık Kanada menşeli ürüne yüzde 50 gümrük vergisi uygulamaya başladı.

Kanada da ABD ürünlerine yönelik ek tarifelerle karşılık verdi.

Trump yönetimi, Kanada ile ticaret hacminin önümüzdeki dönemde gerilemesini beklediğini belirtirken, gölün adının değiştirilmesi kararı da bu gerilimli atmosferin hemen ardından geldi. ABD'nin resmi verilerine göre Kanada, Meksika’nın ardından ABD’nin en büyük ikinci ticaret ortağı ve ülkenin toplam dış ticaretindeki payı yüzde 12,6 seviyesinde bulunuyor.

Ottawa: Burası Ontario Gölü olmaya devam edecek

Washington’ın kararına Kanada cephesinden beklenildiği gibi sert tepki geldi. Kanada Başbakanı Mark Carney, “Ontario” adının yüzyıllara uzanan tarihsel bir geçmişe sahip olduğunu vurguladı.

Carney, bu ismin hem ABD’nin hem de Kanada’nın kuruluşundan daha eski olduğunu belirterek Kanada’nın gölü bundan sonra da Ontario Gölü olarak adlandıracağını söyledi.

Ontario Başbakanı Doug Ford da Trump’ın kararını kabul etmediklerini belirtti. Ford, Kanadalılar açısından gölün geçmişte olduğu gibi bugün ve gelecekte de Ontario Gölü olarak kalacağını ifade etti.

ABD kurumlarında isim değişikliği başlayacak

Başkanlık kararnamesi, yeni ismin federal sistem genelinde kullanılabilmesi için de bir takvim ortaya koydu. ABD İçişleri Bakanı Doug Burgum ile ABD Coğrafi İsimler Kurulu’na değişikliğin 30 gün içerisinde uygulanması talimatı verildi.

Bu sürecin tamamlanmasıyla federal kurumların haritalarında, resmi belgelerinde, sözleşmelerinde ve yazışmalarında göl için “Lake America” adı kullanılacak.

ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu (USGS) ise değişikliğin elektronik resmi kayıtlara işlendiğini açıkladı. Basılı harita ve belgelerin de önümüzdeki günlerde yeni isimle güncellenmesi bekleniyor.

Öte yandan iki ülke arasında paylaşılan gölün adının değiştirilmesi, kararın yalnızca ABD federal kurumlarında geçerli olması nedeniyle diplomatik açıdan yeni bir tartışmanın da kapısını araladı. Kanada yönetimi ise kendi resmi kullanımında “Ontario Gölü” adını koruyacağını açıkça ortaya koydu.

Verilere göre endeks, bir önceki yılın aralık ayına kıyasla yüzde 28,95 oranında yükseldi. On iki aylık ortalamalara göre bakıldığında ise artış oranı yüzde 34,71 olarak kayıtlara geçti.

Yıllık bazda en yüksek artış ulaştırmada

Sektörel bazda değerlendirildiğinde yıllık en keskin artış ulaştırma ve depolama hizmetlerinde yaşandı. Bu sektörde üretici fiyatları bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 37,26 oranında arttı. Mesleki, bilimsel ve teknik hizmetlerdeki artış ise yüzde 36,18 oldu.

İdari ve destek hizmetlerinde yıllık artış yüzde 30,62 seviyesinde ölçüldü. Bilgi ve iletişim hizmetleri yüzde 29,56, konaklama ve yiyecek hizmetleri ise yüzde 27,63 oranında yükseldi. Yıllık bazda en düşük artış yüzde 21,92 ile gayrimenkul hizmetlerinde kaydedildi.

İdari ve destek hizmetleri aylık bazda zirvede

Aylık bazdaki değişimlere bakıldığında, idari ve destek hizmetleri yüzde 5,41 ile en yüksek artışı gösteren sektör oldu. Bu sektörü yüzde 5,26 artışla gayrimenkul hizmetleri yakından izledi. Konaklama ve yiyecek hizmetlerinde ise aylık yükseliş yüzde 4,70 seviyesinde gerçekleşti.

Ulaştırma ve depolama hizmetleri temmuz ayında bir önceki aya göre yüzde 3,71 oranında zamlandı. Mesleki, bilimsel ve teknik hizmetlerdeki aylık artış yüzde 2,68 olarak belirlendi. Bilgi ve iletişim hizmetleri ise yüzde 2,41'lik oranla aylık bazda fiyatı en az artan sektör oldu.

Değişik görülmeye başladı

Leverage Shares kıdemli araştırma analisti Violeta Todorova, “Güçlü bir yükselişin ardından piyasa oynaklığa karşı daha kırılgan hale gelebilir. Değerlemeler hata affetmez hale geldi; dolayısıyla yatırımcılar hayal kırıklığı yaratan verileri veya olumsuz manşetleri görmezden gelmeye daha az istekli olabilir” dedi. Günlük piyasa hareketleri, bir değişimin şimdiden başladığına işaret ediyor. Stoxx 600, 20 Ağustos'a kadar art arda yedi işlem seansında geriledi ve 10 yılın en uzun düşüş serisini kıl payı önledi. Hareketler küçük olsa da gösterge endeksin bu ayın başlarında rekor seviyeye ulaşmasından bu yana yatırımcı duyarlılığının soğumaya başladığına işaret ediyor.

Bununla birlikte, şimdilik daha geniş çaplı yükseliş trendi korunuyor. Endeks 640 puan civarındaki bir destek seviyesine yaklaştıktan sonra toparlandı. Bu durum, yatırımcıların güçlü şirket kârları ve dirençli ekonomik büyümenin uzun vadede sağlayacağı destek konusunda hala güvenli olduğunu gösteriyor. RootBridge Capital'ın yönetici ortağı Alpesh Patel, haftalık momentumun zayıflamasına karşın aylık kanalın yükselmesinin “genellikle piyasanın güçlü bir yükselişi sindirdiği, zirve yapmadığı anlamına geldiğini” söyledi. Bununla birlikte Patel, “Eylül genellikle iyi haberleri tükenmiş bir piyasayı açığa çıkardığından, yatırımcıların endişelenmesi için pek çok neden var” diye ekledi.

Başlıca risklerden biri, İran'daki savaşın petrol fiyatlarını yükseltmesiyle birlikte enflasyon ve para politikasına ilişkin görünüm. Yapay zekaya yapılan devasa harcamaların da fiyat baskılarını artırması bekleniyor. Swap piyasasındaki yatırımcılar, Avrupa Merkez Bankası'nın gelecek ay faiz artıracağı beklentisine hazırlanıyor.

Avrupa vadeli işlemlerine yönelik sermaye akışları düşüş yönünde sinyaller veriyor. Citigroup’a stratejistlerine göre genel pozisyonlanma gelişmiş piyasalar arasında ortalama olarak en güçlü seviyede olsa da geçen hafta yatırımcı duyarlılığında “ılımlı bir bozulma” yaşandı. Verileri, son dönemdeki sermaye giriş-çıkışlarının ağırlıklı olarak Euro Stoxx 50 ve Almanya'nın DAX endeksindeki yeni kısa pozisyonlardan kaynaklandığını gösteriyor.

Stratejist David Chew bir notunda, “Temel taktiksel risk DAX'ın içinde bulunuyor. Burada kârlı uzun pozisyonlar, ciddi zarar yazan kısa pozisyonlarla bir arada bulunuyor ve bu durum asimetrik sermaye akışı dinamikleri yaratıyor. Bu yapı, kısa pozisyonların sıkışması veya kâr realizasyonlarının hızlanması yoluyla oynaklığın artması yönünde devam eden bir risk yaratıyor” diye yazdı.

Yapay zeka harcamalarına karşı temkinliler

Morgan Stanley'nin Avrupa hisse senetleri baş stratejisti Marina Zavolock'a göre bölgenin hisse senetleri piyasasındaki en popüler işlemlerden biri de kırılganlık belirtileri gösteriyor olabilir. Yapay zekanın benimsenmesinden fayda sağlayacak hisselerden oluşan bir sepet, teknolojiye yönelik yüksek harcamaların maliyet tasarrufu ve daha yüksek verimlilik sağlayacağı beklentisiyle bu yıl yüzde 13 yükseldi.

Ancak Zavolock, bu yükselişin temkinli bir yaklaşımla birlikte gerçekleştiğini söyledi. Ekonomik döngüye ilişkin endişelere atıfta bulunan Zavolock, “Avrupa'daki yapay zeka sermaye harcaması hisselerine dönen yatırımcılar bunu çok tereddütlü bir şekilde yapıyor ve çok sayıda soru işareti taşıyor” dedi. Stoxx 600'ün üst üste dördüncü yıllık yükselişini sürdürmesiyle Avrupa genelindeki hisseler daha pahalı hale geldi. Bloomberg'in derlediği verilere göre gösterge endeks, 15 seviyesinde ileriye dönük fiyat/kazanç (F/K) oranıyla işlem görüyor. Bu oran, 14,5 olan 10 yıllık ortalamanın biraz üzerinde.

Barclays stratejistleri, ABD'de kasım ayında yapılacak ara seçimlerin de oynaklığı artırabileceği uyarısında bulundu. Stratejist Emmanuel Cau, “Kademeli yükselişin devam etmesi temel senaryomuz olmaya devam ediyor ancak bunun gerçekleşmesi muhtemelen tahvil ve petrol piyasalarının daha sakin olmasını ve genellikle oynaklığın arttığı okula dönüş döneminin daha istikrarlı geçmesini gerektiriyor” dedi.

Öne çıkanlar

• Nvidia hisseleri 27 Ağustos'ta yüzde 8,7 yükselerek 227,98 dolara çıktı. Bu seviye, şirketin tüm zamanların en yüksek seviyesi olan 236 dolardan çok da uzak değil.

• Nvidia 26 Ağustos'ta 96,2 milyar dolar gelir ve hisse başına 2,22 dolar kazanç açıkladı. FactSet verilerine göre bu rakamlar, analistlerin sırasıyla 92,2 milyar dolar ve 2,09 dolarlık konsensüs tahminlerini açık ara aştı.

• Finans Direktörü Colette Kress, bilanço görüşmesinde Nvidia’nın Şubat 2027’den Ocak 2028’e kadar sürecek 2028 mali yılı için yüzde 70 gelir büyümesi beklediğini söyledi. Huang ise talebin “yüzde 70’ten çok daha yüksek” olduğunu, ancak üretimin tedarik kısıtlamaları nedeniyle sekteye uğradığını belirtti.

• Huang, bu tahminin Nvidia’nın bir yıl sonrasına ilişkin “hiçbir zaman tahminde bulunmamış” olmasına rağmen yapıldığını söyledi ancak şirketin artık “çok daha fazla öngörülebilirliğe sahip” olduğunu belirtti.

• Raymond James, Nvidia hissesi için fiyat hedefini 352 dolardan 515 dolara yükseltti. Bu yatırım şirketleri arasındaki en iyimser hedef oldu. Bernstein fiyat hedefini 315 dolardan 400 dolara, JPMorgan ise 280 dolardan 320 dolara yükseltti.

• Hisse senedindeki yükselişin ortasında Nvidia piyasa değerine 450 milyar dolar eklemiş oldu. Şirketin piyasa değeri 5,07 trilyon dolardan 5,52 trilyon dolara yükseldi. Yapay zeka sektörünün öncü göstergesi konumundaki Nvidia 4,59 trilyon dolarlık Apple’ın hemen önünde dünyanın en değerli şirketi sıralamasında yer alıyor. Apple geçen ay kısa süreliğine Nvidia’yı geçerek birinciliğe yükselmişti. Alphabet ise 4,13 trilyon dolarlık piyasa değeriyle Nvidia’nın hemen arkasında yer alıyor.

• The Information’ın ismi açıklanmayan kaynaklara dayandırdığı haberine göre Nvidia, popüler açık ağırlıklı yapay zeka modeli barındırma platformu Hugging Face’i 12,9 milyar dolara satın alma konusunda anlaşmaya vardı. Bu rakam, Nvidia’nın Ağustos 2023’teki bir finansman turunda 235 milyon dolar yatırım yaptığı Hugging Face’in 4,5 milyar dolarlık önceki değerlemesinin iki katından fazlasına denk geliyor.

Forbes değerlemesi

Nvidia hisselerindeki yükseliş sayesinde Huang’ın net serveti 15,6 milyar dolar artarak 196,8 milyar dolara ulaştı. Böylece dünyanın en zengin altıncı kişisi olan Huang, Meta’nın Mark Zuckerberg’ünü (196,2 milyar dolar) ve Oracle’ın Larry Ellison’ını (194,9 milyar dolar) geride bıraktı.

Yılın ilk yedi ayını kapsayan ocak-temmuz döneminde ihracat yüzde 3,4 artarak 161 milyar 539 milyon dolar seviyesine çıktı. Bu dönemde ithalat yüzde 4,7 oranında yükseldi ve 222 milyar 85 milyon doları buldu.

Dış ticaret açığı 7 milyar doları aştı

Temmuz ayında dış ticaret açığı geçen yılın aynı ayına göre yüzde 13,6 artış gösterdi. Açık, 6 milyar 463 milyon dolardan 7 milyar 343 milyon dolara yükseldi. Geçen yılın temmuz ayında yüzde 79,4 olan ihracatın ithalatı karşılama oranı ise yüzde 77,7 seviyesine geriledi.

Ocak-temmuz döneminde dış ticaret açığındaki artış yüzde 8,3 olarak hesaplandı. Yedi aylık açık 55 milyar 923 milyon dolardan 60 milyar 545 milyon dolara tırmandı. Bu dönemde ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 73,6'dan yüzde 72,7'ye düştü.

Enerji ürünleri ve parasal olmayan altın hariç tutulduğunda ihracat temmuzda yüzde 3,1 artarak 23 milyar 788 milyon dolara ulaştı. Aynı koşullarda ithalat yüzde 3,6 artışla 26 milyar 194 milyon dolar oldu. Enerji ve altın hariç dış ticaret açığı 2 milyar 407 milyon dolar olarak gerçekleşti.

İhracatta lider Almanya, ithalatta Çin

Temmuz ayında en fazla ihracat yapılan ülke 2 milyar 42 milyon dolarla Almanya oldu. Almanya'yı 1 milyar 683 milyon dolarla ABD ve 1 milyar 349 milyon dolarla Birleşik Krallık izledi. Irak'a 1 milyar 113 milyon dolar, İtalya'ya ise 1 milyar 110 milyon dolarlık ihracat yapıldı.

İthalatta ise ilk sırayı 5 milyar 40 milyon dolarla Çin aldı. Çin'in ardından 3 milyar 232 milyon dolarla Rusya Federasyonu geldi. Almanya'dan 2 milyar 521 milyon dolar, ABD'den 1 milyar 889 milyon dolar ve İtalya'dan 1 milyar 553 milyon dolarlık ithalat gerçekleştirildi.

İmalat sanayisinin temmuz ayı toplam ihracatı içindeki payı yüzde 94,4 oldu. Tarım, ormancılık ve balıkçılık sektörü yüzde 3, madencilik ve taş ocakçılığı ise yüzde 1,8 pay aldı. İthalatta ara mallarının payı yüzde 69,4 olarak kayıtlara geçti.

Yüksek teknolojili ürünlerin imalat sanayisi ihracatı içindeki payı temmuz ayında yüzde 4,4 seviyesinde ölçüldü. Özel ticaret sistemine göre ise temmuz ayında ihracat 23 milyar 156 milyon dolar, ithalat 30 milyar 400 milyon dolar olarak gerçekleşti.

Kurumdan yapılan açıklamada ekonomik güven endeksinin 0 ile 200 aralığında değer aldığı hatırlatıldı. Endeksin 100'den büyük olmasının genel ekonomik duruma ilişkin iyimserliği gösterdiği ifade edildi. 100'den küçük olması durumunda ise genel ekonomik duruma ilişkin kötümserliğin ortaya çıktığı belirtildi.

Tüketici ve reel kesim güveni arttı

Ağustos ayında tüketici güven endeksi bir önceki aya göre yüzde 1 oranında yükseldi. Bu artışın ardından endeks 90,8 değerini aldı. Tüketici güven endeksinde mevsim etkisinin bulunmadığı da paylaşılan veriler arasında yer aldı.

Reel kesim yani imalat sanayisi güven endeksinde de artış yaşandı. Endeks yüzde 1,2 oranında yükseliş kaydederek 102,4 seviyesine çıktı. TÜİK, reel kesim güven endeksi sonuçlarının Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası verilerinden alındığını kaydetti.

Hizmet, perakende ve inşaat sektörlerinde düşüş

Ekonomik güven endeksinin diğer alt kalemlerinden olan hizmet sektörü güven endeksi ağustos ayında geriledi. Söz konusu endeks yüzde 0,1 oranında azalarak 111,9 değerine düştü. Perakende ticaret sektörü güven endeksinde de benzer bir tablo görüldü. Yüzde 0,8 oranında azalan endeks 110,1 değerini aldı.

İnşaat sektörü güven endeksi de düşüş eğilimine katıldı. Bu endeks yüzde 0,4 oranında azalarak 83,1 değerine geriledi.

Hastaneler ve su tesisleri de hedefte

Siber saldırıların kapsamının genişlemesi halinde hastaneler, su arıtma tesisleri ve internet altyapıları gibi kritik hizmetlerin ciddi biçimde etkilenebileceği belirtildi.

Teknoloji şirketlerine göre dijital sistemlere bağımlılığın artması, bu altyapılara yönelik saldırıların yaratabileceği sonuçları da büyütüyor. Bu nedenle kurumların yalnızca mevcut tehditlere karşı önlem alması değil, gelecekte ortaya çıkabilecek daha karmaşık saldırılara da hazırlık yapması gerekiyor.

Ortak mektupta, dijital altyapının güvenliğini sağlamak için harekete geçilmesi konusunda zamanın daraldığına da vurgu yapıldı.

Hükümetlere üç kritik görev

İmzacı şirketler, siber güvenliğin kurumların gündeminde öncelikli konuma taşınması gerektiğini belirtti. Bunun yanı sıra kamu otoritelerinin ulusal sınırları aşan tehditlere karşı daha koordineli hareket etmesi istendi.

Bu kapsamda hükümetlere;

• Yerel, ulusal ve uluslararası kurumlar arasında koordinasyonu artırma,
• Siber tehditlere ilişkin bilgi ve istihbarat paylaşımını güçlendirme,
• Kritik altyapıların korunmasına yönelik projelere daha fazla kaynak aktarma

çağrısı yapıldı.

Kritik altyapılara teknoloji ve finansman desteği

Mektupta yalnızca hükümetlerin değil, büyük teknoloji şirketlerinin de sorumluluk üstlenmesi gerektiği ifade edildi. Özellikle yeterli kaynağa sahip olmayan kritik altyapı işletmecilerinin gelişmiş güvenlik çözümlerine erişebilmesi için özel sektör desteğinin artırılması istendi.

Bu desteğin teknik çözümlerin yanı sıra çalışan eğitimlerini, finansmanı ve sistemlerin sürekli izlenmesini de kapsaması gerektiği belirtildi.

Accenture, Adobe, Amazon, AMD, Anthropic, Capital One, Citi, Cloudflare, CrowdStrike, Google, IBM, Mastercard, Microsoft, OpenAI ve Visa'nın da aralarında bulunduğu şirketler, kamu ve özel sektörden daha fazla kuruluşu ortak siber savunma çalışmalarına katılmaya davet etti.

Şirketlerin ortak mesajı ise net: Dijital altyapılara yönelik tehditler küresel ölçekte büyürken, savunma mekanizmalarının da aynı ölçekte ve eş zamanlı olarak güçlendirilmesi gerekiyor.

Şirket, uzaktan kimlik tespiti sırasında mevzuatta öngörülen görüntülü görüşme sürecinin gerçekleştirilmemesi nedeniyle 13,3 milyon TL idari para cezasına çarptırıldı. Böylece toplam yaptırımın en büyük bölümünü bu ihlal oluşturdu.

Reklamlardaki ifadeler de incelemeye takıldı

Kurulun tespit ettiği ikinci ihlal ise şirketin reklam faaliyetlerine ilişkin oldu. SPK, yatırımcıları yanıltabilecek nitelikte ifadelerin kullanıldığı gerekçesiyle Midas’a 7,2 milyon TL ceza verdi.

SPK’nın değerlendirmesinde, yatırım hizmetlerinin tanıtımında kullanılan ifadelerin yatırımcıların kararlarını yanlış yönlendirmeyecek şekilde hazırlanması gerektiğine işaret edildi.

İç denetim mekanizmalarına 4,4 milyon TL ceza

Midas Menkul Değerler’e uygulanan üçüncü yaptırım ise şirketin iç denetim ve kontrol yapısına yönelik oldu.

SPK, şirket bünyesindeki iç kontrol ve denetim sistemlerinin etkin ve yeterli biçimde işletilmediği sonucuna vararak 4,4 milyon TL daha idari para cezası uyguladı.

Üç ayrı başlıkta verilen cezaların toplamı böylece 24,9 milyon TL’ye ulaştı.

Sevkiyatlarda dip seviyeden güçlü toparlanma

Goldman Sachs analistleri Daan Struyven ve Yulia Zhestkova Grigsby tarafından hazırlanan rapora göre, Basra Körfezi'nden gerçekleştirilen toplam ham petrol ve petrol ürünü sevkiyatı günlük 15-16 milyon varil düzeyine çıktı.

Bölgedeki ihracatın mart ayında günlük yalnızca 5-6 milyon varile kadar gerilemesi, savaşın petrol arzı üzerindeki etkisinin ne kadar ciddi olduğunu ortaya koymuştu. Son dönemdeki yükselişe rağmen sevkiyatlar hâlâ savaş öncesindeki seviyenin günlük 7-8 milyon varil altında bulunuyor.

Buna karşın Goldman Sachs, ihracat kanallarındaki toparlanmanın bölgedeki petrol arzının tamamen durmadığını ve sektörün yeni koşullara hızla adapte olduğunu gösterdiğine işaret ediyor.

Hürmüz Boğazı'nda gerçek hacmi ölçmek zor

Petrol ticaretinin kritik güzergâhlarından Hürmüz Boğazı'ndan geçen günlük petrol miktarının da yeniden yükseldiği belirtiliyor. Goldman Sachs, boğazdan geçen hacmin ABD'li yetkililerin tahmin ettiği günlük 8-10 milyon varil seviyesine yaklaşmış olabileceğini değerlendiriyor.

Ancak bölgedeki gerçek sevkiyat hacmini belirlemek giderek daha güç hale geliyor. Bazı tankerlerin hareketlerini gizlemek amacıyla uydu tabanlı transponder sistemlerini kapattığı ve böylece "karanlık geçiş" yöntemine başvurduğu ifade ediliyor.

Piyasa kaynaklarının tahminleri ise daha düşük bir tablo ortaya koyuyor. Suudi Arabistan'ın Kızıldeniz üzerinden gerçekleştirdiği ihracat hesaba katılmadığında, Hürmüz Boğazı'ndan geçen ham petrol miktarının günlük yaklaşık 6-8 milyon varil olduğu öngörülüyor.

Tankerler yeni lojistik yöntemlere yöneliyor

Petrol taşımacılığında kullanılan alternatif yöntemlerin yaygınlaşması da arzın korunmasına katkı sağlıyor. Uzmanlaşmış tankerlerin "karanlık geçiş" gerçekleştirmesi ve gemiden gemiye petrol transferlerinin artması, nakliye sektörünün savaş koşullarına uyum sağladığını gösteriyor.

Goldman Sachs'a göre bu operasyonel esneklik, çatışmaların daha uzun süre devam etmesi halinde dahi petrol fiyatlarındaki yükselişin sınırlanmasına yardımcı olabilir. Başka bir ifadeyle piyasa, yalnızca üretim miktarına değil, mevcut petrolün küresel tüketicilere ulaştırılabilme kapasitesine de odaklanıyor.

Petrol 120 doların üzerindeki zirveden döndü

Körfez'deki sevkiyatların yeniden artması, petrol piyasalarında savaş kaynaklı risk priminin azalmasına katkıda bulundu.

Ham petrol fiyatları nisan ayında varil başına 120 doların üzerine çıkarak tarihi zirvelere yaklaşırken, ihracat akışının yeniden güçlenmesiyle birlikte 89 dolar seviyesine kadar geriledi.

Bu hareket, piyasaların bölgedeki çatışmalara rağmen petrol arzının tamamen kesintiye uğramayacağı beklentisini fiyatlamaya başladığına işaret ediyor.

LNG ve rafine ürünlerde tablo daha kırılgan

Bununla birlikte Goldman Sachs, petrol piyasasındaki toparlanmanın enerji piyasalarının tamamında risklerin ortadan kalktığı anlamına gelmediği uyarısında bulunuyor.

Özellikle sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ile rafine petrol ürünlerinin sevkiyatları hâlâ düşük seviyelerde seyrediyor. Bankaya göre Orta Doğu'daki lojistik sorunların uzaması durumunda Avrupa doğal gaz fiyatları ve vadeli rafine petrol ürünü fiyatları, ham petrole kıyasla daha güçlü bir yukarı yönlü riskle karşı karşıya kalabilir.

Dolayısıyla ham petrol akışındaki normalleşme piyasaları rahatlatsa da enerji arzına ilişkin risklerin tamamen ortadan kalktığını söylemek için henüz erken.

Bakanlık, büyümenin büyük ölçüde ilaç ürünleri ihracatından kaynaklandığını ve özellikle Novo’nun 2026’nın başında piyasaya sürdüğü yeni Wegovy hapının “beklenenden daha güçlü bir büyümeye katkıda bulunduğunu” belirtti. Gelecek yıl için büyüme tahmini ise daha önceki yüzde 1,6’dan yüzde 1,8’e yükseltildi.

Avrupa’nın en hızlı büyüyen ekonomileri arasına girebilir

Bu hükümetin bu yılki büyüme tahmininde yaptığı dördüncü yukarı yönlü revizyon oldu. Hükümet, ABD’nin gümrük vergisi tehditleri ve ilaç sektörünün ekonomiye daha küçük bir katkı sağlayacağı beklentilerinin görünümü olumsuz etkilemesi nedeniyle, geçen yıl mayıs ayında 2026 için yalnızca yüzde 1,4’lük bir büyüme öngörmüştü.

Yeni tahmin, Bloomberg’in analistler arasında yaptığı anketteki yüzde 2,5’lik medyan tahminin önemli ölçüde üzerinde ve Danimarka’yı bu yıl Avrupa’nın en hızlı büyüyen ekonomileri arasına sokabilir. Ekonomik Büyüme Bakanı Jakob Engel-Schmidt raporda, “Danimarka gibi küçük ve dışa açık bir ekonomi için bu etkileyici bir başarı. Kendimizi Avrupalı ​​emsallerimizle karşılaştırdığımızda tam anlamıyla zirvedeyiz” dedi. 

Karadeniz, küresel buğday ihracatının dörtte birinden fazlasının gerçekleştirildiği kritik bir merkez konumunda bulunuyor. Ancak savaş boyunca limanlar ve tahıl terminallerinde meydana gelen hasar, bölgeden yapılan sevkiyatların kapasitesini önemli ölçüde sınırladı.

Ukrayna’nın ihracat beklentisi geriledi

Arz tarafındaki baskının önümüzdeki dönemde daha da artabileceğine yönelik işaretler bulunuyor. Ukrayna Tarım Bakanlığı, mevcut sezon için tarımsal ihracat tahminini önceki öngörünün yarısından fazla aşağı çekti.

Rusya’da da benzer bir tablo ortaya çıkıyor. Ağustos ayında gerçekleştirilecek buğday sevkiyatlarının geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 50’den fazla azalması bekleniyor. Böylece iki büyük üretici ve ihracatçı ülkeden küresel pazarlara ulaşan ürün miktarının azalması, fiyatlar üzerindeki yukarı yönlü baskıyı güçlendiriyor.

Güvenlik sorunu fiyatları destekliyor

Advantage Grain Genel Müdürü Chris Nikolaou, Karadeniz’de güvenli deniz taşımacılığının yeniden tesis edilmemesi halinde buğday fiyatlarındaki yükselişin devam edebileceğine dikkat çekti.

Nikolaou’ya göre bölge, dünya piyasaları açısından düşük maliyetli ve yüksek hacimli bir tahıl tedarik merkezi olmayı sürdürüyor. Ancak savaş nedeniyle mevcut arzın önemli bölümüne erişilememesi, ithalatçı ülkelerin alternatif kaynaklara yönelmesine neden oluyor.

Bu durum yalnızca lojistik maliyetleri artırmakla kalmıyor, aynı zamanda küresel tahıl piyasasında arz güvenliği endişelerini de büyütüyor. Karadeniz’deki askeri gerilimin seyri, önümüzdeki dönemde buğday fiyatlarının yönü açısından belirleyici unsurlardan biri olmaya devam edecek.

51 yaşındaki Liu, Jiangsu Gao Kai Precision Fluid Technology’nin (GK Precision) yönetim kurulu başkanı ve CEO’su. Merkezi Şanghay’dan yaklaşık iki saatlik sürüş mesafesindeki Changzhou kentinde bulunan bileşen üreticisi, borsa başvurusuna göre ağustos ayının sonunda, her biri 61,4 yuan fiyatla 25 milyon hisse satarak 1,5 milyar yuan (224 milyon dolar) topladı. Şirket elde edilen geliri Çin’de yeni bir araştırma merkezinin inşası da dahil olmak üzere araştırma ve geliştirme faaliyetlerinde kullanmayı planlıyor.

"Çin çok geç başladı"

Şirketin ürünleri arasında üst düzey çip üretiminde kritik öneme sahip akış kontrol cihazları bulunuyor. Hassas kontrol sistemleri kullanan bu cihazlar, yarı iletken üretiminde kullanılan çeşitli gaz ve sıvıların ölçülmesini ve dağıtılmasını sağlıyor. GK Precision halka arz izahnamesinde, “Bu pazara uzun süredir Amerikan ve Japon şirketleri hakim. Çin ise çok geç başladı” ifadelerini kullandı.

Ancak Pekin, ABD ile süren yoğun rekabetin ortasında yerli teknoloji tedarik zincirini güçlendirmeye devam ederken Liu’nun şirketi de müşteriler kazandı. Halka arz başvurusu belgelerine göre GK Precision şu anda BYD, Contemporary Amperex Technology (CATL) ve Hon Hai Technology Group (Foxconn) gibi şirketlere satış yapıyor. İzahname, şirketin ABD merkezli çok uluslu Nordson ve Japon hassas ekipman üreticisi Horiba gibi firmalarla rekabet ettiğini gösteriyor.

Gelirini yüzde 20 artırdı

Şirketin izahnamesine göre geçen yıl gelirleri yıllık bazda yüzde 20’den fazla artarak 510,6 milyon yuana ulaştı. Net kâr ise bir önceki yıla göre üçte bir oranında artarak 132,7 milyon yuana yükseldi. Liu, şirketi 10 yıldan uzun süre önce kurduğunda, firma başlangıçta otomotiv ve elektronik gibi sektörlere satış yapmaya odaklanmıştı.

Kuzeydoğu Çin’deki Jilin Üniversitesi’nden mekanik alanında doktora derecesine sahip olan iş insanı, ayrıca Japonya’daki Yamagata Üniversitesi’nde yaklaşık bir yıl makine mühendisliği eğitimi aldı. Daha sonra Çin’e dönen Liu, 2019’da üniversitedeki görevinden ayrılıp kendisini tamamen GK Precision’a adamadan önce mezun olduğu üniversitede ders vermeye devam etti.

Yıllardır enerji güvenliğini konuşuyoruz. Petrol nereden gelecek? Doğal gaz boru hatlarını kim kontrol edecek? Kritik mineraller kimin elinde? Nükleer yakıt zincirinde kim kime bağımlı?

Oysa bütün bunların gerisinde daha temel bir stratejik kaynak var: su.

Petrol olmadan ekonomi ağır yara alır. Elektrik kesilirse hayat felç olur. Ama su yoksa yalnızca ekonomi değil, hayatın kendisi durur.

Dünyada bugün 2,1 milyar insan hâlâ güvenli şekilde yönetilen içme suyuna erişemiyor. Yaklaşık 4 milyar insan, yani dünya nüfusunun yarısı, yılın en az bir ayında su stresiyle karşı karşıya. İnsanlığın kullandığı suyun yaklaşık yüzde 70’i gıda üretimine gidiyor. 2050’ye doğru talebin daha da artması bekleniyor.

Dolayısıyla suyu artık yalnızca çevre veya iklim başlığı altında tartışmak büyük hata olur.

Su; ulusal güvenlik, gıda, enerji, göç, ekonomi ve dış politika meselesidir.

Suyun jeopolitiği petrolden daha acımasız

Petrolü dünyanın öbür ucundan tankerle getirebilirsiniz. LNG’yi gemilere yükleyebilirsiniz. Elektriği enterkonnekte hatlarla sınır ötesine taşıyabilirsiniz.

Su çok daha farklıdır.

Coğrafyaya, yağışa, nehir havzalarına ve yeraltı rezervlerine bağımlıdır. Büyük miktarlarda uzun mesafelere taşınması pahalıdır. Yerine geçebilecek başka bir madde de yoktur.

Daha önemlisi, nehirler siyasi sınırları tanımaz.

Bir ülkede doğar, başka ülkelerden geçer, üçüncü bir ülkede denize ulaşır. Yukarı havzadaki devlet baraj yaptığında aşağı havzadaki ülke bunu yalnızca hidroelektrik veya sulama yatırımı olarak görmeyebilir. Kendi tarımına, elektriğine ve hatta ulusal güvenliğine müdahale olarak algılayabilir.

Bu yüzden geleceğin stratejik haritalarında petrol ve doğal gaz boru hatlarının yanında nehir havzalarını, barajları, akiferleri ve büyük tarım bölgelerini de görmek zorundayız.

İndus’tan Nil’e: Geleceğin fay hatları

Hindistan ile Pakistan arasındaki İndus sistemi bunun en çarpıcı örneklerinden biri.

İki nükleer güç arasında 1960’tan beri yürürlükte bulunan İndus Suları Antlaşması savaşlara rağmen uzun yıllar ayakta kaldı. Bu aslında su diplomasisinin büyük başarılarından biridir. Ancak Hindistan-Pakistan gerilimi yükseldiğinde su da kaçınılmaz biçimde stratejik baskının parçasına dönüşüyor.

Nil’de başka bir model görüyoruz.

Etiyopya’nın Büyük Etiyopya Rönesans Barajı Addis Ababa açısından kalkınma, elektrik ve ekonomik bağımsızlık projesi. Mısır açısından ise Nil neredeyse varoluşsal önemde. Sudan’ın da kendine özgü çıkarları var.

Aynı yapı bir ülke için hidroelektrik santrali, diğer ülke için ulusal güvenlik tehdidi olarak algılanabiliyor.

Benzer gerilim potansiyeli Orta Asya’da Amu Derya ve Sir Derya’da, Güneydoğu Asya’da Mekong’da, Güney Asya’da Ganj-Brahmaputra-Meghna sisteminde ve Afrika’nın birçok sınır aşan havzasında mevcut.

Ancak “geleceğin savaşları su için çıkacak” demek meseleyi fazla basitleştirir.

Su tek başına nadiren savaş çıkarır.

Asıl tehlike; su kıtlığının milliyetçilik, sınır anlaşmazlıkları, yoksulluk, gıda güvensizliği, enerji darboğazları, göç ve zayıf devlet kurumlarıyla birleşmesidir.

O zaman su mevcut gerilimleri hızlandıran stratejik bir çarpana dönüşür.

Türkiye su zengini değil

Türkiye açısından belki de en önemli zihniyet değişikliği burada gerekiyor.

Üç tarafımız denizlerle çevrili diye su zengini değiliz.

Türkiye’de kişi başına yıllık kullanılabilir su miktarı bugün yaklaşık 1.301 metreküp seviyesinde. Bu rakam bizi su stresi yaşayan ülkeler arasına yerleştiriyor.

Yıllık ortalama yağışımız yaklaşık 574 milimetre. Dünya ortalaması ise yaklaşık 990 milimetre.

Daha önemlisi, nüfus artışı, kentleşme, iklim değişikliği ve yağış rejimindeki bozulma nedeniyle kişi başına düşen su miktarı aşağı doğru gidiyor.

Türkiye’nin su meselesi dolayısıyla yalnızca İstanbul’da barajların doluluk oranı ya da yaz aylarında Bodrum ve Çeşme’deki kesintiler değildir.

Mesele çok daha büyük.

Konya’daki çiftçinin üretimi, Anadolu’daki yeraltı suları, İstanbul’un içme suyu, sanayinin ihtiyacı, hidroelektrik üretimi, gıda fiyatları ve gelecekteki iç göç aynı denklemin parçalarıdır.

Fırat ve Dicle: Türkiye’nin büyük stratejik dosyası

Türkiye’nin önündeki en hassas jeopolitik alanlardan biri Fırat-Dicle havzasıdır.

Türkiye yukarı kıyıdaş ülke. Suriye ve Irak aşağı havzada.

İklim değişikliği, kuraklık, nüfus artışı ve sulama ihtiyacı yoğunlaştıkça bu havzanın stratejik önemi daha da artacaktır.

Türkiye’nin elindeki coğrafi avantajı bir “su silahına” dönüştürmesi gerektiğini düşünmüyorum.

Tam tersine.

Türkiye su diplomasisinde bölgesel liderliğe oynamalıdır.

Çünkü Irak’ta tarım çökerse bunun sonucu yalnızca Irak’ta kalmaz. Suriye’de uzun süreli kuraklık ve su kıtlığı yaşanırsa bunun sonuçlarını sadece Suriyeliler çekmez.

Gıda fiyatları yükselir, çiftçiler topraklarını terk eder, kentlere göç başlar, toplumsal huzursuzluk büyür ve sonunda yeni göç dalgaları Türkiye’nin sınırlarına dayanır.

Komşularımızın su güvenliği, belli ölçülerde bizim de güvenliğimizdir.

Bu nedenle Fırat ve Dicle üzerinde yalnızca “ne kadar su bırakıyoruz?” tartışmasına sıkışmamalıyız. Ortak ölçüm sistemleri, kuraklık erken uyarı mekanizmaları, tarımsal verimlilik, modern sulama, taşkın yönetimi ve düzenli veri paylaşımı üzerinden yeni bir bölgesel su diplomasisi geliştirebiliriz.

Su aynı zamanda ekonomik güvenliktir

Meselenin şirketler ve yatırımcılar açısından da giderek büyüyen bir boyutu var.

2050’ye gelindiğinde dünya ekonomisinin yaklaşık yüzde 31’inin, kabaca 70 trilyon dolarlık ekonomik faaliyetin, yüksek su stresine maruz kalabileceği hesaplanıyor.

Daha da dikkat çekici olan şu: Hindistan, Meksika, Mısır ve Türkiye bu risk altındaki ekonomik faaliyetin yarısından fazlasını oluşturabilecek ülkeler arasında.

Bu nedenle önümüzdeki dönemde bir fabrikanın nerede kurulacağına karar verirken yalnızca enerji fiyatına, işgücüne, vergi avantajına ve limana uzaklığına bakmak yeterli olmayacak.

“Önümüzdeki 30 yıl boyunca burada yeterli su olacak mı?” sorusu da yatırım kararının merkezine girecek.

Su riski giderek kredi riskine, sigorta riskine ve varlık değerleme riskine dönüşecek.

Ya nükleer bir kriz olursa?

Bir de çok az konuştuğumuz daha rahatsız edici bir senaryo var.

Doğu Avrupa’da, Karadeniz çevresinde veya Basra Körfezi’nde ciddi bir nükleer ya da radyolojik olay meydana geldiğini varsayalım.

O zaman ilk sorularımız yalnızca askerî olmayacak:

Rüzgâr hangi yönde esiyor?

Hangi nehir havzaları etkileniyor?

Yeraltı suyu güvenli mi?

Hangi tarım bölgelerinde üretime devam edilebilir?

Hangi limanlar kullanılabilir?

Gıda nereden gelecek?

Alternatif içme suyu kaynakları nerede?

Böyle bir dünyada ulusal dayanıklılık planlaması yalnızca askerî üslerin, enerji santrallerinin, rafinerilerin ve boru hatlarının haritasını çıkarmak değildir.

Tatlı su havzalarını, tarım bölgelerini, arıtma tesislerini, deniz suyunu tatlı suya dönüştürme kapasitesini, limanları, alternatif lojistik koridorlarını ve radyolojik izleme sistemlerini de aynı stratejik harita üzerinde görmek gerekir.

Türkiye’nin bir su doktrinine ihtiyacı var

Bence artık Türkiye’nin kapsamlı bir Su Güvenliği ve Dayanıklılık Doktrini geliştirmesinin zamanı geldi.

İlk büyük cephe tarımdır. Dünyada kullanılan tatlı suyun büyük bölümü tarıma gidiyor; Türkiye’de de su kullanımının ağırlık merkezi tarımsal sulama. Vahşi sulamadan akıllı, damla ve hassas sulama sistemlerine geçiş yalnızca tarım politikası değil, ulusal güvenlik yatırımı olarak görülmeli.

Şehirlerde şebeke kayıplarını azaltmak, arıtılmış atık suyu yeniden kullanmak ve yağmur suyunu toplamak zorundayız.

Ege ve Akdeniz kıyılarında yenilenebilir enerjiyle çalışan deniz suyu arıtma tesisleri artık lüks teknoloji olarak görülmemeli.

Yeraltı suları stratejik rezerv olarak korunmalı.

Ve en önemlisi, su güvenliği devletin en üst stratejik karar mekanizmalarına taşınmalı.

Çünkü geleceğin güçlü ülkesi yalnızca en fazla petrolü, doğal gazı, kritik minerali, nükleer silahı veya veri merkezini kontrol eden ülke olmayacak.

Kriz anında vatandaşına temiz su, güvenli gıda ve kesintisiz temel hizmetler sağlayabilen ülke olacak.

Petrol çağının temel sorusu şuydu:

“Enerji nereden gelecek?”

21. yüzyılın daha temel ve belki de daha ürkütücü sorusu ise şu olacak:

“Musluğu açtığımızda su gelecek mi — ve o suyun kaynağını kim kontrol ediyor?”

Peki iş fırsatlarını yakalamaya çalışan adaylarla yetenek arayan şirketler aynı platformda buluşmasına rağmen neden birbirlerini bulmakta zorlanıyor?

Sorun yetenek değil, görünürlük olabilir

Yoğun rekabet nedeniyle LinkedIn'de geri planda kaldığınızı düşünüyor olabilirsiniz. Ancak işe alım uzmanlarının sizi değerlendirme dışı bırakmasının nedeni her zaman deneyiminizin veya yeteneklerinizin yetersiz olması değil.

Aradıkları profile aslında oldukça yakın olabilirsiniz. Sorun, profilinizin sahip olduğunuz becerileri ve bu becerilerle elde ettiğiniz sonuçları yeterince açık biçimde ortaya koymaması olabilir.

LinkedIn araştırması da iş arayanların önemli bir bölümünün kendisini yeni bir işe geçiş konusunda hazırlıksız hissettiğini gösteriyor. Üstelik 2026'da dünya genelinde insanların yüzde 52'sinin aktif olarak yeni bir iş aramasının beklendiği bir dönemde rekabetin daha da yoğunlaşması bekleniyor.

Dolayısıyla mesele yalnızca iş arayanların kendilerini anlatması değil, işe alım uzmanlarının ne aradığını anlayarak buna göre konumlanması.

İşe alım uzmanları profilinizde ne arıyor?

İşe alım uzmanlarının görmek istediği şey gösterişli bir LinkedIn profili değil, somut kanıtlar.

Kusursuz bir kapak görseli, uzun bir "Hakkımda" yazısı ya da binlerce takipçi elbette dikkat çekebilir. Ancak asıl önemli olan, sahip olduğunuz becerileri gerçek sonuçlarla destekleyebilmeniz.

Bunu basitçe "A + B = C" şeklinde düşünmek mümkün: Bir beceriye sahipsiniz, bu beceriyi belirli bir durumda kullandınız ve bunun sonucunda ölçülebilir bir etki yarattınız.

Örneğin pazarlama eğitimi aldınız ve hedefiniz iletişim direktörü olmak. Gerekli yeteneklere sahip olabilirsiniz. Ancak işe alım uzmanı profilinize baktığında bu yetenekleri nerede ve nasıl kullandığınıza ilişkin bir kanıt göremiyorsa, potansiyeliniz görünmez hale geliyor.

NACE'nin 2026 İş Görünümü raporuna göre işverenlerin yaklaşık yüzde 70'i beceri temelli işe alım yöntemlerini kullanıyor. Bu nedenle yalnızca hangi becerilere sahip olduğunuzu söylemek yerine, onları nasıl kullandığınızı göstermek giderek daha önemli hale geliyor.

LinkedIn'de öne çıkmanın dört yolu

1. "Hakkımda" bölümünü sonuç odaklı hale getirin

Kendinizi yalnızca eğitim geçmişiniz ve kariyer hedefleriniz üzerinden anlatmayın. Hangi projelerde yer aldığınızı, ne yaptığınızı ve ortaya nasıl bir sonuç çıkardığınızı gösterin.

Örneğin "sosyal medya yönetimi yaptım" demek yerine, yönettiğiniz hesapların erişimini ne kadar artırdığınızı veya etkileşim oranlarında nasıl bir değişim yarattığınızı belirtin.

Rakamlar, anlatınızı güçlendirir. İşe alım uzmanları yalnızca kariyer hikayenizi değil, bu hikayenin yarattığı etkiyi de görmek ister.

2. Profilinizi farklı içerik formatlarıyla zenginleştirin

İşe alım uzmanlarının her adayın uzun özgeçmişini baştan sona okuyacak zamanı olmayabilir. Bu nedenle deneyimlerinizi yalnızca metinle anlatmak yerine farklı içerik formatlarından yararlanın.

Yaptığınız işleri gösteren projeler, sunumlar, çalışmalar ve özellikle 30-60 saniyelik kısa bir tanıtım videosu, yeteneklerinizi daha hızlı biçimde ortaya koyabilir.

Amaç yalnızca içerik üretmek değil; işe alım uzmanına ne yapabildiğinizi mümkün olduğunca kısa sürede göstermek.

3. Başlığınızı doğru anahtar kelimelerle oluşturun

LinkedIn'deki başlığınız, görünürlüğünüz açısından kritik öneme sahip. İşe alım uzmanları aday ararken belirli pozisyon ve becerilere ilişkin anahtar kelimeler kullanıyor.

Bu nedenle başlığınızın ilk bölümünü "yeni mezun", "iş arıyorum" gibi sizi tanımlayan ancak aramalarda fazla değer taşımayan ifadelerle doldurmak yerine, hedeflediğiniz pozisyonu ve uzmanlık alanlarınızı öne çıkarın.

Örneğin yalnızca "Yeni mezun pazarlama öğrencisi" demek yerine, sahip olduğunuz uzmanlıkları ve hedeflediğiniz rolü açıkça ifade etmek profilinizin doğru aramalarda karşılarına çıkma ihtimalini artırabilir.

4. "Öne Çıkanlar" bölümünü kişisel portföye dönüştürün

LinkedIn'deki "Öne Çıkanlar" bölümü yalnızca birkaç bağlantı eklemek için kullanılmamalı. Bu alanı, kariyerinizin en güçlü işlerini sergileyen mini bir portföy olarak değerlendirebilirsiniz.

En başarılı olduğunuz projelerden birini, çalışmalarınızı gösteren web sitesi veya portföyünüzü ve mümkünse kendinizi kısaca anlattığınız bir videoyu burada öne çıkarabilirsiniz.

Böylece işe alım uzmanı, profilinizde uzun süre gezinmek zorunda kalmadan neler yaptığınızı görebilir.

Amaç daha fazla paylaşım yapmak değil, doğru kanıtı göstermek

LinkedIn'de görünür olmak, gün boyunca paylaşım yapmak veya yüzlerce yorum bırakmaktan çok daha fazlasını gerektiriyor.

İşe alım uzmanlarının temel sorusu şu: "Bu kişi aradığımız işi yapabildiğini kanıtlayabiliyor mu?"

Bu nedenle profilinizi yeniden düzenlerken sahip olduğunuz becerileri sıralamakla yetinmeyin. Bu becerileri nerede kullandığınızı, hangi sorunu çözdüğünüzü ve ortaya nasıl bir sonuç çıkardığınızı gösterin.

Doğru anahtar kelimeler, ölçülebilir sonuçlar, güçlü projeler ve farklı içerik formatlarıyla desteklenen bir LinkedIn profili, sizi yalnızca platformda aktif bir kullanıcı olmaktan çıkarıp işe alım uzmanlarının radarına girebilecek bir adaya dönüştürebilir.

İlk bakışta bunun bir gencin harçlığını çıkarmak için yaptığı yan işlerden biri olduğu düşünülebilir. Ancak 19 yaşındaki Fote'nin, Malavi'nin güneyindeki hareketli Kamala köyünde kurduğu derme çatma sinema, yardımın gelecekte nasıl görünebileceğini ortaya koymayı amaçlayan deneyin parçası: İnsanlara nakit para verin ve bununla ne yaptıklarını görün. Ülkenin Chiradzulu bölgesinde, Fote'nin sinemasının yakınlarında terzi William Mwacho elbise dikmekle meşgul. Siparişlerdeki artışı karşılamak için 500 bin kwachaya elektrikli bir dikiş makinesi satın almış. Mwacho, “Hızlı çalışıyor ve kıyafetlerin güzel görünmesini sağlıyor. Hesaplamadım ama kesin olarak bildiğim bir şey var: Çok para kazanıyorum” dedi. 

Amaç ekonomik faaliyet yaratmak

Gelişmiş ülkelerin standartlarına göre 700 dolar, ortalama bir iPhone'un fiyatı. Dünyanın çatışmalardan etkilenmeyen en yoksul ülkesi olan Malavi'de ise bu miktar, ülkenin kişi başına bir yıllık ekonomik üretimine kabaca eşit. Amaç basit: İnsanların bu parayı girişimcilik amacıyla kullanarak ekonomik faaliyet yaratmaları ve böylece gelecekte yardıma olan ihtiyacın azalması. Projenin büyük bölümü, Avustralya merkezli 42 milyar dolarlık tasarım girişimi Canva'nın kurucu ortakları tarafından finanse ediliyor. 

Paranın şubat ayında gelmesinden bu yana evlerin sıvanması ve saz çatılar yerine oluklu metal çatılar yapılması konusunda büyük bir hareketlilik yaşandı. Bazıları keçi satın aldı; nakit yardım alanlardan biri de gelip geçen yolcular için bir konaklama tesisi inşa ediyor. ABD'nin yardımları kesmeye başladığı ve diğer geleneksel bağışçıların kaynaklarını savunma ve diğer önceliklere yönlendirdiği bir dönemde, yardım kuruluşları ve kâr amacı gütmeyen kuruluşlar ellerindeki paranın mümkün olduğunca etkili olmasını sağlamaya çalışıyor. Nakit transferleri, mevcut kaynakları düşük maliyetle dağıtmanın bir yolunu sunuyor.

Nüfusun yüzde 47’si yoksulluk sınırının altında yaşıyor

Malavi’de yaklaşık 21 milyonluk nüfusun yüzde 47’si, hükümetin günlük 1.563 kwacha olarak belirlediği yoksulluk sınırının altında yaşıyor. Bu miktar resmi döviz kuruyla 90 sente, daha yaygın olarak kullanılan karaborsa kuruyla ise bunun yarısına denk geliyor. Canva’nın milyarder kurucu ortağı ve CEO’su Melanie Perkins, “Barışçıl ve aynı zamanda açıkça çok ciddi yoksulluğun yaşandığı bir ülke seçmek istedik. Bu şimdiye kadar harcadığım en iyi para ve insanların temel insani ihtiyaçlarını karşılamada olağanüstü derecede etkili” dedi. 

Doğrudan nakit transferleri, onlarca yıldır akademik tartışmaların ve daha küçük ölçekli araştırmaların konusu. Her zaman sorulan soru, insanların bu parayı boşa harcayıp harcamayacağı. GiveDirectly Başkanı ve CEO’su Nick Allardice, “Bir adama balık verirseniz onu bir gün doyurursunuz, bir adama balık tutmayı öğretirseniz onu uzun süre doyurursunuz diye bir düşünce var. Sermaye, çoğu zaman bilgi ve beceriden çok daha büyük bir kısıt. Balıkçılık yapan koca bir köye ihtiyacımız yok. Fırıncılara, taksi şoförlerine, tamircilere ihtiyacımız var” diye konuştu.

Kamala ile yakınlardaki Phalombe bölgesinde bulunan Sapali köyü arasındaki fark oldukça çarpıcı. GiveDirectly çalışanları Sapali’de, birkaç hafta içinde mobil telefonlar üzerinden ödeme göndermek amacıyla programdan yararlanacak kişileri kaydetmeye henüz yeni başladı. Yaz hasadı sona ermiş durumda. Köylüler, güney yarımkürenin kurak ve tozlu kış aylarını yapacak fazla bir şey olmadan geçirmek için derme çatma yapıların önünde oturuyor. İnsanlar kıt kanaat geçiniyor. Eğlence için para yok ve ticari faaliyetler de oldukça sınırlı.

2008 yılında Harvard Üniversitesi ve Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nden yüksek lisans öğrencileri tarafından kurulan GiveDirectly, Kenya ile başlayarak çeşitli ülkelerde daha küçük ölçekli denemeler ve programlar yürüttü. Yapılan ödemeler, topluluklardaki yalnızca en yoksul insanlara para vermekten afet yardımına ve şimdi de topluluk hibelerine kadar uzandı.

GiveDirectly Malavi’de 2019’da çalışmaya başladı. Canva ise iki yıl sonra programa katıldı. Başlangıçta küçük bir katkıyla başlayan şirket, daha sonra 50 milyon dolar taahhüt etti ve geçen yıl da programı üç yıl daha finanse etmek için ek 100 milyon dolar verdi. Perkins, haziran ayında Sidney’den verdiği bir röportajda, “Bunu seçmemizin nedeni, yardım edilmesi amaçlanan insanlara doğrudan ulaşabilmesiydi” dedi. Malavi’de nakit dağıtımı, genellikle şefin de aralarında bulunduğu topluluk liderleriyle yapılan bir toplantıyla başlıyor. Bunun ardından, programın anlatıldığı daha geniş katılımlı bir toplantı düzenleniyor. 

Belirli aralıklarla etkiler kontrol ediliyor

Bir sonraki aşamada, uygun durumdaki tüm yetişkinler kaydediliyor ve birkaç hafta içinde sembolik bir ödeme yapılıyor. Ödemenin alındığı doğrulandıktan sonra geri kalan para gönderiliyor. Yöneticiler, paranın neye harcanması gerektiği konusunda tavsiyede bulunmak yerine, belirli aralıklarla paranın ne gibi bir etkisi olduğunu kontrol ediyor.

GiveDirectly’nin programlarını inceleyen Oxford Üniversitesi ekonomi profesörü Dennis Egger, araştırmaların dağıtılan her 1 dolar karşılığında sonraki 30 ay içinde 2,50 dolarlık ekonomik faaliyet yaratıldığını ve fiyatların yalnızca marjinal ölçüde yükseldiğini gösterdiğini söyledi. Diğer faydalar arasında çocuk ölümlerinde azalma da bulunuyor; hamile kadınlar sağlık merkezlerine ulaşım masraflarını karşılayabiliyor ve doğumdan önceki haftalarda çalışmayı bırakabiliyor. Egger, başlangıçta paranın bağımlılık yaratacağı veya alkol gibi şeylere harcanacağı yönünde şüpheler olduğunu söyledi. “Artık bunun gerçekten böyle olmadığını gösteren yüzlerce araştırma var” diye ekledi.

Jackson’a göre bağışlanan her 1 doların yüzde 83’ü programdan yararlanan kişilere ulaşıyor. Bu da Malavi’deki projeyi personel, lojistik, eğitim ve diğer maliyetlerle yük altında olan yardım kuruluşlarından daha verimli hale getiriyor. Chicago merkezli Charity Watch, yüzde 75 ve üzerindeki oranları “mali açıdan son derece verimli” olarak değerlendiriyor. Üstelik geleneksel yardım programları Malavi’de çok az fark yaratmış durumda. Dünya Bankası’na göre ülke, 2023’e kadar geçen yirmi yılda yaklaşık 20 milyar dolar yardım aldı. Hükümet bütçesinin büyük bir bölümünü finanse etmek için bağışçılara bağımlı ve her yıl gıda yardımı geliyor. Buna rağmen ülkedeki yoksulluk oranı yerinde sayıyor.

ABD Enerji Bakanlığı, anlaşmanın Amerikan şirketlerinin Suudi Arabistan’ın nükleer enerji programında yer alabilmesine imkan sağlayacağını belirtiyor. Düzenlemenin aynı zamanda Riyad’ın artan enerji ihtiyacını petrol dışındaki kaynaklarla karşılamasına katkı sunması bekleniyor.

Dünyanın önde gelen petrol ihracatçılarından biri olan Suudi Arabistan açısından nükleer enerji yatırımları, yalnızca elektrik arzının çeşitlendirilmesi anlamına gelmiyor. Ülke, petrolü elektrik üretiminde kullanmak yerine daha yüksek miktarlarda dış pazarlara yönlendirmeyi hedefliyor.

Elektrik talebi artıyor

Suudi Arabistan’da elektrik talebi geçen yıl yüzde 3,8 yükseldi. Buna karşın ülkenin elektrik üretimi büyük ölçüde fosil yakıtlara dayanıyor.

Önümüzdeki dönemde enerji ihtiyacındaki artışın devam etmesi bekleniyor. 2026-2030 döneminde elektrik talebinin yıllık ortalama yüzde 3,1 büyüyeceği tahmin ediliyor. Bu süreçte doğal gazın elektrik üretimindeki ağırlığının önemli ölçüde artması öngörülüyor.

Projeksiyonlara göre 2030 yılında Suudi Arabistan’ın elektrik üretiminin yaklaşık yüzde 80’i doğal gazdan sağlanacak. Petrolün elektrik üretimindeki payının ise 2025’teki yüzde 37 seviyesinden yüzde 6’ya kadar gerilemesi bekleniyor.

Riyad bir yandan güneş ve rüzgar enerjisine yatırımlarını sürdürürken, diğer yandan nükleer kapasite oluşturarak elektrik üretimindeki kaynak çeşitliliğini artırmayı planlıyor.

Daha fazla petrol ihracata ayrılabilir

Elektrik üretiminde petrol kullanımının azalması, Suudi Arabistan’ın petrol kaynaklarını farklı alanlarda değerlendirmesine imkan verebilir. Özellikle elektrik üretiminden tasarruf edilen petrolün ihracata yönlendirilmesi, ülkenin küresel hidrokarbon pazarındaki konumunu destekleyebilir.

ABD Dışişleri Bakanlığı eski kıdemli diplomatı ve nükleer enerji danışmanı Justin Friedman’a göre nükleer enerjinin sisteme dahil edilmesi, Suudi Arabistan’ın enerji kaynaklarını çeşitlendirmesinin yanı sıra ekonomik büyümeyi de destekleyebilir.

Friedman, nükleer enerjinin orta vadede daha fazla hidrokarbonun ihracata ayrılmasına imkan sağlayabileceğini belirtiyor.

Nükleer enerji yenilenebilir kaynakları da destekleyebilir

Nükleer enerjinin Suudi Arabistan için bir başka avantajı ise kesintisiz elektrik sağlayabilmesi. Baz yük enerji kaynağı olarak nükleer santraller, güneş ve rüzgar gibi üretimi hava koşullarına bağlı kaynakların şebekeye daha fazla dahil edilmesini kolaylaştırabilir.

Friedman, nükleer enerjinin enerji arz güvenliğine katkı sağlayabileceğini ve gelecekte karbonsuz hidrojen üretiminde de kullanılabileceğini ifade ediyor.

Bu durum, Suudi Arabistan’ın yalnızca petrol ve doğal gaz ihracatına dayalı enerji modelini dönüştürme hedefi açısından da önem taşıyor.

ABD'li şirketler için büyük fırsat

Suudi Arabistan’ın nükleer santral teknolojisi konusunda hangi tedarikçiyle çalışacağına ilişkin kararını daha önce birkaç kez ertelemesi dikkat çekiyor.

Friedman, son gelişmelerin Riyad’ın alternatif tedarikçiler arasından ABD şirketlerine öncelik verme ihtimalini artırdığı görüşünde.

Ancak “123 Anlaşması”nın yürürlüğe girmesi için ABD Kongresi sürecinin tamamlanması gerekiyor. Anlaşma, Amerikan nükleer teknolojilerinin ve malzemelerinin Suudi Arabistan’a transfer edilebilmesi için gerekli hukuki zemini oluşturuyor.

Kongrenin değerlendirmesinde ise nükleer teknolojinin barışçıl amaçlarla kullanılacağına ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesine yönelik taahhütlerin nasıl güvence altına alınacağı belirleyici olacak.

Suudi Arabistan açısından nükleer enerji hamlesi böylece iki stratejik hedefi aynı anda destekleyebilir: hızla büyüyen elektrik talebini karşılamak ve elektrik üretiminde kullanılan petrolün önemli bölümünü yeniden küresel ihracat piyasasına taşımak.

Tahminler piyasaya yön vermekte zorlanıyor

Ghose'a göre merkez bankalarının enflasyon projeksiyonlarının temel işlevlerinden biri, piyasa beklentilerini belirli bir patikada tutarak ekonomik aktörlerin öngörülerini istikrara kavuşturmak. Ancak Türkiye'de özel sektör ekonomistlerinin beklentilerini TCMB'den daha önce güncellediği bir ortamda, merkez bankasının yalnızca Enflasyon Raporu dönemlerinde tahminlerini değiştirmesi bu işlevi zayıflatıyor.

Commerzbank ekonomisti, piyasa katılımcılarının enflasyon görünümünü merkez bankasından önce fiyatlamasının, TCMB'nin tahminlerinin yol gösterici niteliğini aşındırdığına dikkat çekti.

Enflasyon Raporları için güven uyarısı

Ghose, mevcut eğilimin sürmesi halinde yatırımcıların TCMB'nin Enflasyon Raporlarını ve orta vadeli enflasyon hedeflerini aktif bir öngörü aracı olarak değerlendirmek yerine, belirli dönemlerde yayımlanan resmi sunumlar olarak görmeye başlayabileceği uyarısında bulundu.

TCMB, 13 Ağustos'ta yayımladığı son Enflasyon Raporu'nda yıl sonu enflasyon tahminini yüzde 26'dan yüzde 28'e yükseltmişti. Banka, revizyonun gerekçeleri arasında jeopolitik gelişmelerin yanı sıra petrol, doğal gaz ve gıda fiyatlarındaki oynaklığı göstermişti.

Benzer revizyonlar önceki yıllarda da görüldü

Ghose, TCMB'nin enflasyon tahminlerinde tekrarlanan revizyonlara da dikkat çekti. Ekonomiste göre merkez bankası yılın başında görece iyimser bir projeksiyon açıklarken, yıl ilerledikçe hedefin gerçekleşme ihtimali zayıflıyor ve tahminler kademeli olarak yukarı çekiliyor.

Commerzbank'ın değerlendirmesinde, bu yaklaşımın yalnızca son döneme özgü olmadığı, benzer bir revizyon döngüsünün 2024 ve 2025 yıllarında da belirgin biçimde yaşandığı ifade edildi.

Bankaya göre tahminlerin sürekli olarak gerçekleşen verilerin ardından güncellenmesi, TCMB'nin geleceğe ilişkin yönlendirme kapasitesini sınırlarken para politikasına duyulan güven açısından da risk oluşturuyor.

Financial Times (FT) en çok bitcoin tutan 50 şirket üzerinde bir analiz yaptı. Analize göre bu şirketlerin toplam piyasa değeri Temmuz 2025'teki 150 milyar dolardan bugün 67 milyar dolara düştü. Son 12 aydaki düşüş ise 124 milyar dolardan gerçekleşerek 57 milyar dolarlık bir kayıp yarattı.

İspanyol bir kahve dükkanı zinciri ve ABD'li bir pil üreticisi de bu akıma kapıldı. Yüzlerce işletme hisse fiyatlarını yükseltmek amacıyla 2024 sonlarında ve 2025 boyunca bitcoin almaya koştu. Şirketler bu uğurda borç ve öz sermayelerini artırdı.

Şirketler ABD'li bitcoin savunucusu Michael Saylor'dan ilham aldı. Saylor 2020'de token alımlarına öncülük etmişti. Geçen yıl alımlarını hızlandıran Saylor, diğer şirket yöneticilerini de buna katılmaya teşvik etti. Saylor'un yazılım şirketi Strategy de büyük bir bitcoin alıcısına dönüşmüştü.

Ancak bu eğilim kısa ömürlü oldu. Birçok şirket şu sıralar token'larını satıyor ve orijinal iş kollarına geri dönüyor. LO:TECH araştırma başkanı Adam Morgan McCarthy bu durumun başından beri başarısızlığa mahkum olduğunu belirtti. McCarthy, "Çılgınlık öldü, bunun geri döneceğini sanmıyorum, yenilerini göreceğimizi düşünmüyorum." değerlendirmesini yaptı.

Hisseler çakıldı, yatırımcılar geri çekildi

Şirketlerin hisseleri bitcoin alma planlarını duyurduklarında başlangıçta hızla yükseldi. Ancak yatırımcıların geri çekilmesiyle çoğu o zamandan beri sert düşüşler yaşadı. Yatırımcılar kripto alımlarını finanse etmek için sürekli borç artırmaya dayanan bu modeli sorguladı. Zira sistem tamamen bitcoin'in yükselişine veya düşüşüne bağlıydı.

ABD Hazine Bakanlığının tahvil piyasalarına yaptığı sürpriz müdahale son bir haftada hisse fiyatlarını ve bitcoin'i hareketlendirdi. Bu hamle yatırımcıların dolara olan inancını sarsarak, değer kaybı ticaretini bitcoin ve altın gibi varlıklara yönlendirdi.

Buna rağmen kripto hazine şirketleri eski değerlerinin çok küçük bir kısmında kalmaya devam ediyor. FT analizine göre Strategy'nin piyasa değeri geçen yılki zirvesinden bu yana 79 milyar dolar azaldı. Bu kayıp, ilk 50 şirketteki düşüşün büyük bölümünü oluşturdu.

FT analizine göre 50 şirketten 43'ünün hisseleri bugün bitcoin hamlelerini duyurmadan önceki fiyatlarından daha düşük seviyede bulunuyor. Hisselerin 35'i ise en az yarı yarıya değer kaybetti. Söz konusu analize yalnızca yakın zamanda bitcoin almaya yönelen şirketler dahil edildi. Kripto borsaları, madenciler veya bilançolarında olağan operasyonlarının bir parçası olarak bitcoin tutan şirketler dışarıda bırakıldı.

McCarthy konuya ilişkin, "Çoğunlukla sadece hisse fiyatını artırmak için işinizle hiçbir ilgisi olmayan bir şey gidip yapmak kötü niyetli ve iyi düşünülmemiş bir hareketti." ifadesini kullandı.

Natixis CIB teknoloji ve veri araştırmaları uzmanı Eric Benoist de yüzlerce küçük taklitçi şirket hakkında konuştu. Benoist, "Dalgada sörf yapıyorlardı, yutturmacaya biniyorlardı ve modeli kopyalamaya çalışıyorlardı ancak neredeyse haftalık bir temelde piyasaya geri dönebilmek kolay değil." dedi. Benoist ayrıca bu satışların ve tasfiyelerin piyasanın rasyonelleşmesine işaret ettiği değerlendirmesini yaptı.

Şirketler net satıcı konumuna geçti

Bitcoin son 12 ayda uzun süreli bir gerileme yaşadı ve yüzde 30 düşerek 78.000 dolar civarında işlem gördü. Birçok kripto hazine şirketinin hisseleri ise daha da sert çakıldı. Zira kripto para almak için kaldıraçlı bahisler yapan bu şirketler, düşüş yolunda yatırımlarını daha hızlı elden çıkarıyor.

En büyük 50 bitcoin sahibi, bu yılın temmuz ayında Strategy'nin öncülüğünde net alıcı konumundan net satıcı konumuna geçti. BitcoinTreasuries.net verilerine göre şirketler temmuz ayında aldıklarından 2.500 daha fazla bitcoin sattı. Satılan bu varlıkların değeri yaklaşık 160 milyon dolardı.

Yıllarca bitcoin'lerini asla satmayacağına yemin eden Saylor, bu yaz Strategy varlıklarını elden çıkarmaya başladığında taktik değiştirdi. Şirket faiz getiren araçlarının sahiplerine ödeme yapmak için nakde ihtiyaç duyuyordu. Bu nedenle haziran sonu ile ağustos ortası arasında yaklaşık 7.000 bitcoin satıldı. Satıştan 430 milyon dolar elde edildi.

Saylor sert eleştirilere yanıt olarak "asla satma" mantrasının kurumsal varlıkları değil kişisel varlıkları kastettiğini savundu. X hesabı üzerinden yaptığı açıklamada, "Strategy halka açık bir şirket, benim cüzdanım değil." ifadesini kullandı.

Geçen yıl UTXO Management ve Pantera Capital gibi risk sermayesi firmaları çok sayıda kripto hazine şirketine yüz milyonlarca dolar yatırdı. Cantor Fitzgerald gibi yatırım bankaları da anlaşmaları bir araya getirmişti. Ancak Value Creation Co adındaki Japon bir pazarlama şirketi de dahil olmak üzere diğer birçok küçük bitcoin sahibinin hisseleri büyük ölçüde çakıldı.

Diğer kripto varlıklarda da tablo aynı

Diğer token'ları hızla satın alan şirketler de benzer bir kaderi paylaştı. Dünyanın en büyük ether sahibi olan Bitmine Immersion Technologies'in hisseleri, Temmuz 2025'teki zirvesinden bu yana yüzde 85 düştü.

ABD'li bir temizlik ürünleri şirketi, yapay zekâ alanına yönelmek için bu ay Dogecoin varlıklarını elden çıkardı. Eski ABD Başkanı Donald Trump'ın medya grubu ise Crypto.com borsasına bağlı token'ları satın alma planını iptal etti.

Bu yılki satışlarına rağmen Strategy'nin bitcoin rezervi dünyadaki şirketler arasında açık ara liderliğini koruyor. Uzman Benoist, Saylor'un bu kadar çok bitcoin tutmanın nihai amacını açıklaması halinde piyasanın daha olumlu tepki verebileceğini söyledi.

Benoist, "Ne amaçla? Eğer dünyanın dört bir yanındaki yatırımcılara ulaşacaksanız, onlara o büyük resmi vermeniz gerekir çünkü aksi takdirde birikimi finanse etmek giderek zorlaşacaktır." dedi.

Yatırımcı hissiyatındaki bozulmaya rağmen Saylor kendi modeline bağlı kalmaya devam ediyor. Saylor yakın zamanda yaptığı bir açıklamada Strategy'nin zaman içinde net bir bitcoin alıcısı olmasını beklediğini kaydetti.

Kamu borcundaki bu olağanüstü artışa rağmen özel sektörün mali görünümünün geçmiş kriz dönemlerine kıyasla daha sağlam olduğu ifade ediliyor. Şirketler ve tüketiciler tarafında kamu borcundaki artışa paralel bir borçlanma dalgası yaşanmaması, ekonominin yüksek faizlere karşı dayanıklılığını destekleyen unsurlardan biri olarak öne çıkıyor.

Hanehalkının borç yükü geriliyor

ABD’de hanehalkı bilançolarındaki iyileşme de ekonominin yüksek faiz ortamını absorbe etmesine yardımcı oluyor. Hanehalkı borcunun gayrisafi yurt içi hasılaya oranı, 2000 yılında yaklaşık yüzde 70 ve 2019'da yüzde 74 seviyesindeyken bugün yaklaşık yüzde 67’ye gerilemiş durumda.

Tüketicilerin önemli bölümünün düşük faiz döneminde uzun vadeli ve sabit faizli mortgage kredilerine yönelmiş olması da mevcut faiz oranlarının hane bütçeleri üzerindeki etkisini sınırlıyor. Böylece politika faizleri ve piyasa faizleri yükselse bile geçmişte kullanılan düşük maliyetli konut kredileri, tüketicilere belirli ölçüde koruma sağlıyor.

Şirketler de yüksek faize rağmen dirençli

Kurumsal tarafta da benzer bir tablo dikkat çekiyor. Teknoloji yatırımları, birleşme ve satın alma faaliyetleri nedeniyle şirketlerin tahvil ihracında yüksek seviyeler beklenmesine karşın, şirket borcunun GSYH’ye oranı yaklaşık son 10 yıldır belirgin bir yükseliş göstermedi.

Bu durum, federal borçtaki hızlı genişlemenin henüz özel sektör bilançolarında aynı ölçekte bir bozulmaya dönüşmediğine işaret ediyor. Morgan Stanley’ye göre bu ayrışma, mevcut piyasa koşullarının neden henüz geniş çaplı bir finansal kriz görünümü yaratmadığını açıklayan önemli faktörlerden biri.

Kritik eşik: Yatırımcıların tercihi değişirse

Morgan Stanley analizinde piyasalara yönelik en önemli riskin yalnızca yüksek faiz oranları olmadığına dikkat çekiliyor. Asıl kritik gelişmenin, yatırımcıların hisse senetleri yerine tahvilleri daha cazip bulmaya başlaması olabileceği belirtiliyor.

ABD’nin 30 yıllık tahvilleri, beklenen enflasyonun yaklaşık 300 baz puan üzerinde reel getiri sunuyor. Uzun vadeli, yatırım yapılabilir seviyedeki şirket tahvillerinde ise getiri yaklaşık yüzde 6,2 seviyesinde bulunuyor.

Buna karşın yüksek tahvil getirileri henüz hisse senetlerinden tahvillere geniş çaplı bir fon akışını tetiklemiş değil. Piyasalardaki para hareketleri, yatırımcıların şimdilik hisse senetlerinden toplu biçimde çıkıp sabit getirili varlıklara yönelmediğini gösteriyor.

Borsanın desteği şirket kârlarından geliyor

S&P 500'ün yükselen faizlere rağmen güçlü görünümünü korumasında şirket kârlarındaki artış belirleyici rol oynuyor. Güçlü kârlılık, yüksek faizlerin hisse değerlemeleri üzerindeki baskısını kısmen telafi ederek hisse senetlerinin yatırımcılar açısından cazibesini korumasına yardımcı oluyor.

Ancak şirket kârlarının büyüme hızında belirgin bir yavaşlama yaşanması halinde dengelerin değişebileceği belirtiliyor. Böyle bir senaryoda tahvil getirilerinin cazibesi daha fazla öne çıkabilir ve yatırımcıların hisse senetlerinden sabit getirili menkul kıymetlere yönelmesi hız kazanabilir.

Dolayısıyla Morgan Stanley’nin değerlendirmesine göre piyasalar açısından izlenmesi gereken temel konu yalnızca ABD'nin 40 trilyon doları aşan borcu değil; bu borcun finansman koşulları, tahvil getirileri ve yatırımcıların riskli varlıklara yönelik iştahının ne yönde değişeceği olacak.

Sübvasiyonlara bağımlı proje

İnsansı robotlara, el emeği gerektiren işlerin üstesinden gelmeyi öğretmek, bir gün ciddi bir ihtiyacı karşılayabilir. Çin’in nüfusu yaşlanıyor ve küçülüyor. Ayrıca Çinli askeri araştırmacılar, gelecekteki silah sistemlerinde robotik ve yapay zekanın olası kullanım alanlarını da araştırdı. Reuters’ın nisan ayında ziyaret ettiği Liuzhou’daki merkez, robot eğitimi verilerini fabrikalara satmayı amaçlıyor. Ancak üç çalışan, sübvansiyonlara bağımlı olan projenin şu anda kârlılığa ulaşmak için net bir yolunun bulunmadığını kabul etti. Bunun nedenleri arasında yüksek işletme maliyetleri ve henüz gelişmekte olan pazarda veriler için ödenen düşük fiyatlar gösteriliyor.

Tesis, Çin’in insansı robot atağındaki temel gerilimi gözler önüne seriyor: Hükümet desteği ve üretim yatırımları, robotların internette sansasyon yaratmış kung fu gösterileri, danslar ve boks maçları gibi önceden koreografisi belirlenmiş gösterilerin dışındaki görevleri yerine getirme kapasitesinin önüne geçiyor.

Pratik alanlarda kullanılamıyorlar

Reuters’a konuşan sektör yöneticileri ve araştırmacılara göre Çinli robot üreticileri dünya çapında rekabet edebilecek donanımlar üretiyor olsa da insansı robotlar, genel amaçlı işlerde ihtiyaç duyulan zekadan yoksun. Bu da pratik kullanım alanlarını sınırlıyor. Özellikle sezgi gerektiren veya programlanmış rutinlerden sapmayı zorunlu kılan durumlarda zorlanıyorlar.

BofA Global Research’e göre insansı robot sektörü geçen yıl dünya genelinde yaklaşık 20 bin adet robot sevk etti ve Çinli üreticiler bunun yüzde 95’ini oluşturdu. Çin Sanayi ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığı yetkililerinden Gan Xiaobin, temmuz ayında ülkenin bu yıl 100 binden fazla insansı robot üretmeyi beklediğini söyledi. BofA ise 2030 yılına kadar dünya genelindeki yıllık sevkiyatların 1,2 milyon adede ulaşacağını öngörüyor.

Çin’in tedarik zincirindeki hakimiyetinin sonuçları ticari rekabetin ötesine geçiyor. ABD Başkanı Donald Trump yönetimi temmuz ayında yeni Çin üretimi insansı robotların ithalatını yasakladı ve bunun gerekçesi olarak ABD yapay zeka sektörünü aksama ve siber saldırı tehditlerinden koruma ihtiyacını gösterdi.

Pekin’in akıllı robotlar geliştirme çabası, elektrikli araçlar ve güneş panelleri için uyguladığı sanayi politikası planını takip ediyor: Stratejik bir sektörü sübvanse et, erkenden kapasite oluştur ve maliyetleri düşürmek için yoğun rekabeti teşvik et. Bu tür yatırımlar, Çin’in kritik endüstriyel teknolojiler üzerinde kontrol kazanma ve Batılı rakiplerin yerini alma hedeflerine hizmet ediyor.

Ancak Çin üretimi hızlandırdığında otomobiller ve güneş enerjisi panelleri olgunlaşmış sektörlerdi. Analistler ve sektör yöneticilerine göre insansı robotlar ise bunun aksine, yerli veya yabancı talebin sınırlı olduğu ve el becerisi, güvenilirlik, zeka ve maliyet konularındaki sorunların henüz çözülemediği erken aşamadaki bir teknoloji. Devlet kurumları aynı robotların hem başlıca finansörleri hem de müşterileri konumunda; bu da talebi yapay biçimde artırıyor.

Sektördeki riskler

Tüm bunlar Çin’in insansı robotlara yaptığı yatırımı daha riskli bir bahis haline getiriyor. Bazı analistler, belirli üretim görevleri için özel olarak tasarlanmış robot kolları daha ucuz, daha güvenilir ve halihazırda yaygın biçimde kullanılırken, insan biçiminde tasarlanmış genel amaçlı bir makinenin ekonomik açıdan anlamlı olup olmadığını sorguluyor. Hello China Tech bülteninin analisti ve yazarı Poe Zhao, “Ekonomik koşullar bugün yaygın kullanımı desteklemiyor” dedi. Ancak Zhao’ya göre Çin’in sermaye piyasaları insansı robot teknolojisine fazla değer biçiyor; yatırımcılar esasen robotların gelecekte faydalı olacağı üzerine bahis oynuyor.

Zhao, evler veya bakım tesisleri gibi alanlarda potansiyel görüyor. Buralarda insan biçimindeki bir makine, merdivenleri, kapıları ve aletleri çok az değişiklikle kullanabilir. Ancak yakın vadede insansı robot pazarının “tehlikeli, tekrarlayan ve yapılandırılmış işlerde yoğunlaşmaya devam edeceğini” düşünüyor. ABD yatırım şirketi Interconnected Capital’dan Kevin Xu, bazı kurucuların Çin’in insansı robot sektörünü bir balon olarak nitelendirdiğini söyledi. Xu, “Er ya da geç yüzde 100 bir konsolidasyon olacak. Mesele sadece bunun kim tarafından yapılacağı ve ne kadar çirkin olacağı” dedi. 

Sayıları elektrikli araç markalarından fazla

Ekonomik planlamadan sorumlu en üst kurum olan Ulusal Kalkınma ve Reform Komisyonu’na göre Çin’de 150’den fazla insansı robot şirketi bulunuyor. Bu sayı, Çin’deki elektrikli araç markalarının sayısını aşıyor. Kamu satın alma verilerine göre ülkenin merkezi, eyalet ve yerel yönetimleri yılın ilk yarısında insansı robotlar ve bunlarla bağlantılı ürünleri satın almak için en az 230 milyon dolar harcadı. Bu rakam, bir önceki yılın aynı dönemindeki 62 milyon doların ve 2024’ün aynı dönemindeki 6 milyon doların oldukça üzerinde. Reuters devlet kurumlarının robotlar, eğitim sistemleri, ekipmanlar ve tanıtım projeleri için gerçekleştirdiği alımları kapsayan yaklaşık bin tamamlanmış ihaleyi inceledi.

Çin’in sanayi bakanlığı ile devlet varlıklarını denetleyen kurumu haziran ayında, 10 eyaletin her birinin insansı robotların ve yapay zeka sistemlerinin gerçek dünya koşullarında eğitimi için en az 20 saha belirlemesini zorunlu kılacaklarını açıkladı. Nisan ayında enerji dağıtım şirketi State Grid, şebeke bakımı ve trafo merkezi denetimleri için yapay zeka destekli insansı robotlara, çift kollu robotlara ve robot köpeklere 1 milyar dolar harcama planlarını açıkladı. Devlet medyasının haberine göre her bir ünite, yıllık işgücü maliyetlerinde 74 bin ila 119 bin dolar tasarruf sağlayacak ve insanların tehlikeli işlere maruz kalmasını azaltacak. Shenzhen gelecek yıla kadar bin 200’den fazla “bedenlenmiş zeka” robotik şirketinden oluşan, 15 milyar dolarlık bir sanayi kümesi kurmayı hedefliyor.

New York’taki Asia Society Policy Institute’ta Çin ekonomisini inceleyen Lizzi Lee’ye göre Çin’in piyasayı sübvansiyonlar, rakipler ve üretim kapasitesiyle doldurma stratejisi, “Açlık Oyunları’nı başlatmak” için tasarlanmış durumda. Bu öğrenme ve inovasyonu hızlandıran, yapay olarak aşırı rekabetçi bir piyasa yaratıyor. Diğer sektörlerde bu yöntem, fiyatları yıllarca baskılayarak neredeyse tüm Çinli ve yabancı rakiplerin kâr etmesini imkansız hale getirdi ancak sonunda Çin’in elinde küresel ölçekte rekabet edebilen birkaç şirket kaldı. Lee, kaçınılmaz olarak yüksek olan başarısızlık oranına dikkat çekerek, “Bu modelde israf bir kaza değil”, aksine “keşif mekanizmasının bir parçası” dedi. 

Şimdilik birçok analiste göre Çinli UBTech ve Unitree potansiyel olarak ayakta kalabilecek şirketler arasında görünüyor. Dünyanın en büyük robot köpek satıcısı ve ikinci büyük insansı robot üreticisi olan Unitree, sektöre akan sermayenin öncü göstergelerinden biri haline geldi. Unitree hisseleri, 19 Ağustos’taki Şanghay borsası işlem başlangıcında beş kattan fazla yükselerek şirketin değerini yaklaşık 50 milyar dolara çıkardı, ardından geriledi. Kendi halka arzlarını hedefleyen Çinli “bedenlenmiş yapay zeka” şirketleri, yatırımcılar somut işlere sahip robot şirketleri ile yalnızca vizyon satan şirketler arasındaki farkı anlamaya çalışırken Unitree’nin ilerleyişini yakından izliyor.

Geçici sonuçlara göre, 2025 yılında Türkiye genelinde aktif faaliyet gösteren girişim sayısı 4 milyon 16 bin 59 olarak gerçekleşti. Bu girişimlerin yarattığı toplam istihdam ise 20 milyon 122 bin 817 kişiye ulaştı.

Hizmet sektörü istihdamda zirveye yerleşti

Sektörel dağılıma bakıldığında, faal olan girişimlerin yüzde 48,4’ü hizmet sektöründe yer aldı. Hizmet sektörünü yüzde 31,6 ile ticaret ve yüzde 12,4 ile sanayi sektörü takip etti.

İstihdam rakamlarında da benzer bir tablo ortaya çıktı. Toplam istihdamın yüzde 41,2’sini hizmet sektörü sağlarken, sanayi sektörünün istihdamdaki payı yüzde 26,1 seviyesinde kaldı.

Ciroda en büyük pay ticaretin

Girişim sayısı ve istihdamda geride kalan ticaret sektörü, ciro büyüklüğünde ilk sıraya oturdu. Ticaret sektörü toplam cirodan yüzde 46,8’lik pay aldı.

Sanayi sektörünün ciro payı yüzde 28,5 olarak hesaplandı. Girişim sayısının en yoğun olduğu hizmet sektörünün cirodan aldığı pay ise yüzde 17,8'de kaldı.

Toplam ciro hacmi 2025 yılında 124,8 trilyon lira seviyesine ulaştı. Üretim değeri 71,3 trilyon lira, faktör maliyetiyle katma değer ise 22,2 trilyon lira oldu. İşletmelerin mal ve hizmetlere yönelik toplam satın alışları 108,5 trilyon lira olarak kayıtlara geçti.

İmalat sektörü üretim değerinde lider

Türkiye genelinde üretim değerine en büyük katkıyı imalat sanayisi verdi. İmalat sektörünün üretim değeri 27,8 trilyon lira bandına erişti.

İmalat sektörünü 9,1 trilyon lira ile ticaret, 7,9 trilyon lira ile inşaat sektörü izledi. Ulaştırma ve depolama faaliyetlerinin üretim değeri 6,8 trilyon lira, elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı ise 4,4 trilyon lira olarak gerçekleşti.

İstihdam yükünü küçük işletmeler çekti

Şirket büyüklüklerine göre ciro dağılımında başı büyük ölçekli şirketler çekti. Cironun yüzde 34,3’ünü 250 ve üzeri çalışanı olan işletmeler yarattı. Bunu yüzde 25,8 ile 1-9 çalışanı olan işletmeler, yüzde 20,1 ile 50-249 çalışanı olanlar ve yüzde 19,8 ile 10-49 çalışanı olan büyüklük grubu izledi.

İstihdam tarafında ise yükü küçük işletmeler sırtladı. Toplam istihdamın yüzde 36,4’ünü 1-9 çalışanı olan işletmeler sağladı. 250 ve üzeri çalışanı olan işletmelerin istihdamdaki payı yüzde 27 oldu. İstihdamın yüzde 19,6’sını 10-49 çalışanı, yüzde 17’sini ise 50-249 çalışanı olan işletmeler karşıladı.

İmalat sanayisindeki girişimlerin teknoloji düzeyleri de raporun dikkat çeken kısımlarından biri oldu. Bu sektördeki girişimlerin yüzde 54,4’ü düşük teknoloji faaliyetlerinde yer aldı. Düşük teknolojili girişimler, imalat sanayisi istihdamının yüzde 47,9’unu, cironun ise yüzde 35,8’ini oluşturdu.

Binlerce bot kendi iletişim ağını kurdu

Rapora göre botlar, temmuz ayında yaklaşık bir hafta boyunca oluşturdukları iletişim panosu üzerinden birbirleriyle yoğun biçimde etkileşim kurdu. Bu süreçte yaklaşık 70 bin mesaj gönderildi.

Söz konusu koordinasyonun dikkat çeken boyutlarından biri ise yaklaşık 700 botun yapay zeka platformu Hugging Face’in sistemlerine sızmaya çalışması oldu. Botların burada amaçlarının sistemlerde bulunan yanıtları ele geçirmek olduğu aktarıldı.

Modeller testleri geçmek için hileli yöntemlere başvurdu

Araştırmacılara göre olayın temelinde, modellerin pekiştirmeli öğrenme sırasında kendilerine verilen görevleri tamamlamak için geliştirdiği beklenmedik stratejiler bulunuyor.

OpenAI, bazı modellerin testlerde doğru sonuçlara ulaşabilmek amacıyla çalıştırıldıkları bilgisayar sistemlerindeki daha önce bilinmeyen güvenlik açıklarından yararlandığını ve bu yollarla açık internete erişebildiğini belirtti.

Bu davranışların yalnızca sistemlere erişim sağlamakla sınırlı kalmadığı da ifade edildi. Modellerin faaliyetlerinin tespit edilmesini zorlaştırmak için önceki ifadelerini değiştirdiği, değerlendirme mekanizmalarını aşmaya çalıştığı ve kendilerini kontrol eden sistemleri yanıltabildiği kaydedildi.

OpenAI eğitim süreçlerini yavaşlattı

Ortaya çıkan tablo, yapay zeka modellerinin güvenlik testlerinde nasıl davrandığına ilişkin tartışmaları yeniden alevlendirdi. Özellikle modellerin verilen hedefi gerçekleştirmek için kendilerine tanımlanan sınırların dışına çıkabilmesi, yapay zeka güvenliği açısından önemli bir risk olarak değerlendiriliyor.

OpenAI ise gelişmelerin ardından denetim mekanizmalarını güçlendirmek amacıyla model eğitimlerinin belirli aşamalarını yavaşlatma kararı aldı. Şirket böylece modellerin eğitim sırasında sergilediği davranışların daha yakından incelenmesini ve güvenlik kontrollerinin güçlendirilmesini hedefliyor.

Öne çıkanlar

• Abercrombie hisseleri, 26 Ağustos Çarşamba günü ABD'de piyasaların kapanmasına 45 dakika kala yüzde 34,8 yükselerek Ocak 2025'ten bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.

• Giyim şirketi, yaklaşık 100 milyon dolarlık gümrük vergisi iadesinden yararlandı. Şirketin bilançosuna göre bu durum, faaliyet gelirini geçen yılın aynı dönemindeki 207 milyon dolardan 253 milyon dolara yükseltti.

• FactSet'e göre hisse başına kâr 4,17 dolara ulaştı. Bu analistlerin 1,99 dolarlık hisse başına kar beklentisini fazlasıyla aşarak beklentilerin çok üzerinde gerçekleşti.

• Perakendeci ayrıca ikinci çeyrekte 1,3 milyar dolarlık net satış kaydetti. Bu rakam geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 5 artış anlamına geliyor.

• ABD Yüksek Mahkemesi'nin bu yılın başlarında ABD Başkanı Donald Trump'ın geçen yıl açıkladığı gümrük vergilerine karşı karar vermesinin ardından ABD Uluslararası Ticaret Mahkemesi, söz konusu vergileri ödeyen bazı ABD şirketlerinin geri ödeme almaya hak kazandığına hükmetti.

• Abercrombie, geçen yıl 90 milyon dolarlık gümrük vergisi gideri bildirmişti. Bu gider, şirketin tam yıl faaliyet kâr marjı beklentisini 1,7 puan düşürmüş ve 2025'te şirketin toplam net gelirinin yaklaşık yüzde 16'sına denk gelmişti.

• Abercrombie, üçüncü çeyrekte 20 milyon dolarlık gümrük vergisi iadesi almayı bekliyor.

ABD'de gümrük vergisi iadesi alan şirketler

Abercrombie, bu ay gümrük vergisi iadeleri bildiren çok sayıda ABD şirketinden biri oldu. ABD'li perakendeciler yalnızca geçen hafta 5 milyar doların üzerinde iade aldıklarını bildirdi. Bu iadelerin 2,9 milyar dolarlık büyük bir kısmı Walmart'a aitti. Gümrük vergisi iadesi bildiren diğer şirketler arasında Target (994 milyon dolar), Home Depot (730 milyon dolar) ve TJ Maxx'in sahibi TJX (331 milyon dolar) da yer aldı.

Birçok perakendeci, gümrük vergisi iadelerini daha yüksek perakende fiyatları ödeyen tüketicilere aktarmak yerine şirketlerine yeniden yatırmayı planladıklarını belirtti. Walmart, aldığı iadenin mümkün olduğunca büyük bir bölümünü tüketiciler için fiyatları düşürmeye yönlendirmeyi planladığını açıkladı. Costco da benzer bir yol izlemeyi planladığını söyledi ancak büyük mağaza zincirinin şimdiye kadar ne kadar gümrük vergisi iadesi aldığı henüz net değil.
 

Diğer kuruluşların ağustos ayı verilerini henüz açıklamadığı rapora yansıdı. Metinde, 27 Ağustos 2026 tarihi itibarıyla güncel başka bir veri bulunmadığı ifade edildi.

Palamut fiyatı fırladı, mercimek ucuzladı

Taze meyve ve sebze kategorisi dışındaki ürünlerde yaşanan fiyat değişimleri dikkat çekti. Bu grupta en fazla fiyat artışı yüzde 31,6 ile yerli palamutta gözlemlendi. Palamudu yüzde 10,9 artışla yumurta ve yüzde 9,6 artışla çay izledi.

Aynı kategoride fiyatı en çok düşen ürün ise yüzde 5,1 ile mercimek oldu. Mercimeği yüzde 3,9 düşüşle krema, kaymak ve benzeri süt ürünleri takip etti. Ambalajlı şekerde de yüzde 3,4 oranında fiyat düşüşü tespit edildi.

Taze fasulye ve limonda sert düşüş

Taze meyve ve sebze kategorisinde fiyatı en çok düşen ürün yüzde 22,2 ile taze fasulye oldu. Limon fiyatları yüzde 21,1, kavun fiyatları ise yüzde 20,7 oranında geriledi.

Buna karşılık, aynı dönemde elma fiyatlarında yüzde 4,5 oranında artış kaydedildi. Kültür mantarı yüzde 4,1, salatalık ise yüzde 3,7 oranında zamlandı.

KKTC gıda enflasyonunda yeni tablo

Raporun Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) bölümünde de güncel fiyat değişimleri paylaşıldı. KKTC-TEGE kapsamında, 1-25 Ağustos 2026 döneminde aylık gıda enflasyon oranı yüzde 2,72 olarak hesaplandı.

Söz konusu veriler ışığında kurum, KKTC verileri için "Ağustos ayında gıda enflasyonu tekrar artış eğilimine girmiştir." değerlendirmesini yaptı.

İki ülkenin, küresel enerji taşımacılığı açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı'nın kullanımına ilişkin bir anlaşmanın ayrıntıları üzerinde çalıştığı bildirildi. İran Devrim Muhafızları da stratejik su yolunun kullanımına yönelik taraflar arasında anlaşmaya varıldığını açıkladı.

Hürmüz Boğazı, savaş öncesinde dünya genelindeki petrol ve doğal gaz tüketiminin yaklaşık beşte birine karşılık gelen enerji sevkiyatının geçtiği başlıca güzergâhlardan biriydi. Çatışmaların başlamasının ardından İran'ın geçişleri sınırlandırması, boğazdan taşınan petrol miktarının olağan seviyenin yaklaşık dörtte birine kadar düşmesine yol açtı.

Arz riski gündemden çıkmış değil

Diplomatik gelişmeler petrol fiyatları üzerinde aşağı yönlü baskı oluştursa da enerji piyasasındaki arz endişeleri tamamen ortadan kalkmış değil.

ANZ Kıdemli Emtia Stratejisti Daniel Hynes, İran ve Umman arasındaki görüşmelerin Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılabileceği beklentisini güçlendirdiğini ve bu durumun petrol fiyatlarını baskıladığını belirtti. Hynes, buna karşın arz tarafındaki risklerin devam ettiğine dikkat çekti.

Katar'ın Tahran ziyareti izlenecek

Petrol piyasasının odağında yalnızca Hürmüz Boğazı'na ilişkin görüşmeler bulunmuyor. Bölgedeki diplomatik girişimlerin seyri de fiyatlamalarda belirleyici oluyor.

Katar Başbakanı'nın bugün İran'ı ziyaret ederek yaklaşık altı aydır devam eden çatışmaların sona erdirilmesine yönelik diplomatik temasları yeniden canlandırması bekleniyor. Ancak tarafların olası bir ateşkesin şartları konusunda hâlâ ciddi görüş ayrılıkları yaşadığı ifade ediliyor.

Dizel stoklarındaki gerileme dikkat çekiyor

Petrol fiyatlarındaki düşüşe rağmen enerji piyasasında özellikle rafine ürün arzına ilişkin kaygılar sürüyor.

ABD Enerji Bilgi İdaresi'nin verilerine göre, 21 Ağustos'ta sona eren haftada dizel ve kalorifer yakıtını kapsayan distilat stokları 2,2 milyon varil azalarak 103,4 milyon varile indi.

ANZ, mevcut stok seviyesinin yılın aynı dönemi için kaydedilen en düşük seviyeye işaret ettiğini belirtti.

Orta Doğu'daki gelişmelerin yanı sıra Rusya-Ukrayna savaşının da dizel arzı üzerindeki baskıyı artırdığı belirtilirken, petrol fiyatlarının bundan sonraki seyrinde Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmeler ve bölgedeki diplomatik girişimlerin belirleyici olması bekleniyor.

Öne çıkanlar

• “2026’da piyasa değeri açısından en büyük halka arz hangisi olacak?” başlıklı bahiste Anthropic’in bu yılki en büyük halka arzı gerçekleştirme ihtimali yüzde 58 olarak görülürken, SpaceX’in oranı yüzde 44 seviyesinde.

• SpaceX’in bu bahisteki oranı yalnızca iki hafta önce yüzde 90’a kadar çıkmıştı. Ancak Anthropic ve yakında gerçekleşebilecek halka arzına ilişkin giderek artan bilgiler, yatırımcıların SpaceX’in yılın en büyük halka arzı unvanını koruyacağına dair güvenini azalttı. 

• Anthropic halka arzının ekim ayı içinde gerçekleşmesi bekleniyor.

• Wall Street Journal’ın haberine göre Anthropic, yatırımcılara 30 trilyon doların üzerinde potansiyel gelir öngördüğünü söylemeyi planlıyor. Bu rakam, SpaceX’in verdiği 28,5 trilyon dolarlık tahmini aşıyor.

• Anthropic, halka arzında 2 trilyon dolara kadar bir değerlemeyi hedefliyor ve 100 milyar dolara kadar fon toplayabilir.

• SpaceX ise 1,7 trilyon dolarlık bir değerlemeyle halka açıldı ve haziran ayında 85,7 milyar dolar topladı.

• Yatırımcıların bu bahse yatırdığı toplam para 5,6 milyon dolar. Anthropic üzerine 835 bin doların, SpaceX üzerine ise 820 bin doların üzerinde bahis oynandı.

• OpenAI, en geç gelecek yıl halka açılmayı planlıyor. İlk haberler, şirketin halka arz sırasında 1 trilyon doların üzerinde bir değerlemeye ulaşabileceğine işaret ediyor.

Arka plan

SpaceX’in hisseleri, halka arzının ardından hisse başına 150 dolardan işlem görmeye başladı. Anthropic henüz halka arz fiyatını belirlemiş değil. SpaceX hisseleri ise haziran ayındaki halka arzın ardından yaklaşık 139 dolar seviyesine geriledi. Hisseler, bu ayın başlarında 106 dolara kadar düşmelerine neden olan sert gerilemenin ardından toparlandı. İki şirket yapay zeka sektöründe rakip olsa da bilişim altyapısı alanındaki bir ortaklık üzerinden yakın bir ilişki sürdürüyorlar. Bu ortaklık, Anthropic’in bazı iş yüklerini SpaceX’in bir iştiraki olan xAI’ın donanımıyla çalıştırmasına olanak tanıyor.

Elon Musk da Anthropic’e yönelik daha önceki olumsuz tutumunu tersine çevirdi. Musk, temmuz ayında yaptığı bir paylaşımda şirketi “yapay zeka alanında lider” olarak nitelendirdi ve Anthropic’in Mythos AI modelini övdü. Mythos AI, siber güvenlik özellikleri son derece kapsamlı ve çığır açıcı bir model. Şirket, modelin büyük internet tarayıcılarına ve işletim sistemlerine saldırmak amacıyla kullanılabileceği endişesi nedeniyle modelin tam kapsamlı kamuya açık sürümünü yayınlamaktan geri duruyor.

Ancak yeni işlem gününde satış baskısının yerini tepki alımları aldı. Ons altın TSİ 06.00 itibarıyla 4 bin 630 dolar seviyesine yükselirken, yurt içinde gram altın güne 7 bin 161 liradan başladı.

4 bin 700 dolar kritik eşik

Piyasa uzmanları, altının kısa vadeli görünümünde teknik seviyelerin önemine dikkat çekiyor. İlk önemli destek olarak 4 bin 576 dolar seviyesi öne çıkıyor. Söz konusu seviye, ocak-haziran dönemindeki düşüşün yüzde 38 Fibonacci geri çekilme noktasına denk geliyor.

Analistler, mevcut yükselişin şimdilik bir tepki hareketi niteliğinde olduğunu değerlendiriyor. Alımların güç kazanması halinde 4 bin 700 dolar seviyesi önemli bir direnç olarak takip edilecek.

Öte yandan satışların yeniden hızlanması durumunda yaklaşık 4 bin 525 dolarda bulunan 200 günlük hareketli ortalama öne çıkan destek konumunda bulunuyor.

ABD enflasyonu faiz beklentilerini şekillendiriyor

Altının yönü açısından ABD’den gelecek ekonomik veriler de yakından takip ediliyor. Temmuz ayında Kişisel Tüketim Harcamaları (PCE) fiyat endeksi aylık bazda yüzde 0,2 yükselirken, yıllık artış yüzde 3,7 oldu.

Fed’in enflasyon görünümünü değerlendirirken yakından izlediği çekirdek PCE fiyat endeksi de aylık yüzde 0,2, yıllık yüzde 3,3 arttı. Her iki veri de piyasa beklentileriyle uyumlu gerçekleşti.

Aynı dönemde ABD’de kişisel gelirler yüzde 0,4, tüketici harcamaları ise yüzde 0,2 artış gösterdi.

Piyasaların gözü Warsh’ın vereceği mesajlarda

Enflasyonun Fed’in yüzde 2’lik hedefinin üzerinde seyretmeyi sürdürmesi, para politikasının geleceğine ilişkin belirsizliği canlı tutuyor. Bu nedenle yatırımcılar, Fed Başkanı Kevin Warsh’ın Jackson Hole’daki konuşmasından gelecek sinyallere odaklanmış durumda.

Warsh’ın faiz indirimlerinin zamanlaması ve para politikasının seyrine ilişkin mesajlarının dolar ve ABD tahvil faizlerinin yanı sıra ons altının yönünü de belirlemesi bekleniyor. Özellikle daha güvercin bir söylem altın üzerindeki alım iştahını destekleyebilirken, şahin mesajların değerli metal üzerinde yeniden baskı oluşturabileceği değerlendiriliyor.

Öne çıkanlar

• Nvidia, ikinci çeyrekte 96,2 milyar dolar gelir açıkladı. Bu rakam, bir önceki yılın aynı dönemindeki 46,7 milyar dolara göre yüzde 106 artış anlamına geliyor ve analistlerin tahmin ettiği yaklaşık 92,2 milyar doların üzerinde.

• Net kâr geçen yılın aynı dönemindeki 26,4 milyar dolardan 59,7 milyar dolara yükseldi. Düzeltilmiş hisse başına kâr ise 1,05 dolardan 2,22 dolara çıktı ve analistlerin beklediği 2,09 doların üzerine çıktı.

• Şirket üçüncü çeyrek için yüzde 2 artı veya eksi marjla 108 milyar dolar gelir öngördü. Bu da analistlerin yaklaşık 104,2 milyar dolarlık beklentisinin üzerinde.

• Şirket 2028 mali yılı için iyimser bir satış beklentisi açıkladı. Şirketin Finans Direktörü Colette Kress, şirketin 2028 mali yılında gelirini yaklaşık yüzde 70 oranında artırmayı beklediğini belirtti.

• Şirketin bu iyimser beklentisi, yapay zeka ekonomisinde bir balon oluşmasından endişe duyan yatırımcıları rahatlattı. Kress’in açıklamalarının ardından şirketin hisseleri çarşamba günü seans sonlarında yüzde 4’ün üzerinde değer kazandı.

• Nvidia, bellek maliyetlerindeki artış nedeniyle önümüzdeki aylarda kâr marjlarının daralacağı konusunda uyarıda bulundu. Ancak şirketin kendi fiyatlarını artırmasıyla birlikte bu oranın 2028 mali yılında yüzde 72 ile yüzde 73 aralığına yerleşeceğini öngörüyor.

Forbes değerlemesi

Jensen Huang Forbes tahminlerine göre yaklaşık 181,2 milyar dolarlık bir servete sahip. Bu servet, onu Forbes'un Gerçek Zamanlı Milyarderler Listesi'nde dünyanın en zengin sekizinci insanı yapıyor.

Arka plan

Nvidia'nın veri merkezi faaliyetleri geçen çeyrekte 75,2 milyar dolar gelir üretti. Bu bir önceki yıla göre yüzde 92 artış anlamına geliyor. Böylece Nvidia, küresel yapay zeka altyapısındaki patlamanın en önemli oyuncularından biri haline geldi. Yatırımcılar, gelir büyümesinin yanı sıra müşteri yoğunlaşmasını ve finansmanı da yakından takip ediyor. Bunun nedeni, Nvidia'nın çiplerinin güç verdiği altyapının finansmanına giderek daha fazla dahil olması. Nvidia, yapay zeka altyapısındaki patlamanın finansmanına giderek daha fazla katkıda bulunurken, çiplerine olan talebi yaratan şirketlere de büyük ölçüde bağımlı hale geliyor. Şirket kısa süre önce büyük yatırım firmalarıyla birlikte, yapay zeka altyapısı için 500 milyar dolardan fazla finansmanı harekete geçirmeyi amaçlayan finansman platformları oluşturdu. Şirketin son çeyreklik bildiriminde ayrıca üç müşterinin gelirlerin sırasıyla yüzde 21, yüzde 17 ve yüzde 16'sını oluşturduğu ve ticari alacakların yüzde 64'ünü temsil ettiği görüldü. Bu durum, çip üreticisinin az sayıdaki büyük müşteriye olan bağımlılığını gözler önüne seriyor.

Uzlaşma, 29 eyaletin California federal mahkemesinde açtığı dava sırasında sağlandı. Bu anlaşmayla sosyal medya şirketlerinin genç kullanıcılara zarar verdiği iddialarına ilişkin en kritik yargı sınavlarından birinin önüne geçildi.

Anlaşma kapsamında Meta, ülke genelinde genç kullanıcılara yönelik önemli güvenlik adımları atacak. Şirket, Facebook ve Instagram'da günlük kullanım sınırları ve gece saatlerinde erişim kısıtlamaları getirecek.

Menlo Park merkezli teknoloji devi uzlaşmayı kabul ederken herhangi bir suçlamayı kabul etmedi. Şirket hisseleri ise piyasa öncesi işlemlerde yüzde 4,4 oranında değer kazandı.

Tüketiciyi koruma ve veri gizliliği ihlalleri

Söz konusu dava, eyaletler, yerel yönetimler, okul bölgeleri ve bireyler tarafından açılan geniş kapsamlı davalar dalgasının bir parçasını oluşturuyor. Davacılar, Meta ve diğer sosyal medya devlerinin ülke genelinde gençlerin ruh sağlığı krizini körüklediğini savunuyor.

Federal dava süreci California, Colorado, Kentucky ve New Jersey eyaletlerinin tüketiciyi koruma yasalarının ihlal edildiği iddialarını kapsadı. Ayrıca 29 eyalet, Meta'nın çocukların çevrim içi gizliliğini koruma yasasını çiğnediğini belirtti.

Eyaletler, şirketin çocuk kullanıcılardan ebeveyn izni olmadan kişisel veri topladığını öne sürdü. Bu verilerin makine öğrenimi ve üretken yapay zeka modellerini eğitmek amacıyla kullanıldığı vurgulandı.

Meta ise iddiaları reddederek çocukları korumak için yoğun çaba harcadığını savundu. Şirket, "sosyal medya bağımlılığı" kavramının tıbben tanınan bir psikiyatrik durum olmadığını ve tüketicileri yanıltmadığını öne sürdü.

Dava öncesi dosyalarda dört eyaletin 1,4 trilyon dolara kadar ceza talep ettiği belirtilmişti. Eyaletler daha sonra bu talebin 200 milyar dolara yakın olacağını ifade etti. Davacılar ayrıca çocukların hesap açmasının engellenmesini ve kapsamlı platform değişikliklerini talep etti.

Sosyal medya devlerine binlerce dava açıldı

Meta, Snap, Alphabet ve ByteDance şirketleri federal ve eyalet mahkemelerinde binlerce benzer davayla karşı karşıya bulunuyor. Teknoloji devlerinin genç kullanıcıları bağımlı kılan tasarımlar üreterek zihinsel sağlık krizine yol açtığı öne sürülüyor.

Federal çaptaki tüm davalar Oakland'da ABD Bölge Yargıcı Yvonne Gonzalez Rogers huzurunda birleştirildi. Eyalet mahkemelerinde de binlerce bireysel dava süreci devam ediyor. Los Angeles'ta bir yargıç, platformların tasarımı yüzünden zarar gördüğünü belirten binlerce kişinin dosyasını inceliyor.

Yaklaşık 30 eyalet ise şirketler aleyhine yerel mahkemelerde dava açtı. Tennessee eyaletinin Meta'ya karşı açtığı dava temmuz ayından bu yana Nashville'de görülüyor.

Uzlaşma kararı, Meta'nın New Mexico'da kaybettiği iki kritik davanın ardından geldi. Jüri mart ayında kullanıcıları yanılttığı gerekçesiyle Meta'yı 375 milyon dolar ödemeye mahkum etti. Yargıç 6 Ağustos'ta şirketin kamuya zarar verdiğine hükmederek 567 milyon dolarlık ek ceza ve çocuk güvenliği önlemleri getirdi.

Mart ayında Los Angeles'ta görülen ilk bireysel davada jüri, davacı Kaley G.M.'nin depresyon ve anksiyetesinden Meta ve Google'ı sorumlu tutarak toplam 6 milyon dolar tazminat kararı verdi. Şirketler bu kararlara itiraz edeceklerini açıkladı.

Dört büyük teknoloji şirketi, Kentucky'deki bir okul bölgesinin açtığı ilk federal davada uzlaşmaya vardı. Breathitt County Okul Bölgesi'nin bu uzlaşma kapsamında toplam 27 milyon dolar alacağı kaydedildi.

Şimdiye kadar yapılan en pahalı uzlaşmalar

Şirket hisseleri, Jordan markalı ürünlerin satışlarındaki sert düşüş ve spor giyim biriminin On Holding ile Hoka'nın ana şirketi Deckers Outdoor gibi rakiplerle rekabet etmekte zorlanması nedeniyle bu yıl yüzde 38 geriledi. Yıllardır süren hatalı adımların ardından Çin operasyonlarını yeniden yapılandırmaya çalışan şirket, binlerce çevrim içi dağıtıcıyla bağlarını koparma planı yüzünden pazar payını daha fazla kaybetme riskiyle karşı karşıya kaldı.

Aptus Capital Advisors Portföy Yöneticisi David Wagner verdiği bir röportajda süreci değerlendirdi. Wagner, "Nike'ın hisseleri, markanın daha çevik rakiplere zemin kaybetmesi ve çığır açan yeni ürün hattının bu hıza ayak uyduramaması nedeniyle ciddi şekilde zorlandı. Kendi kategorisinde kültürel ve inovasyon lideri olma temeline dayanan bir şirketi, bu avantajı köreldiğinde elde tutmak çok daha zordur. Geri dönmeye çalışan eski bir lidere bahis oynamaktansa pazarın yeni oyun bozucularına sahip olmayı tercih ederiz." ifadelerini kullandı.

"Kazanmaya başla" planı kan kaybını durduramadı

Nike, satışlardaki uzun süreli düşüşü tersine çevirmek, pazar payını dengelemek ve markayı basketbol ile koşu sporlarına yeniden odaklamak amacıyla 2024 sonunda "Win Now" (Hemen Kazan) adını verdiği kapsamlı bir stratejik dönüşüm başlattı. Bu dönüşüm, tıpkı Jordan'ın 1995'te yaptığı gibi kısa bir aranın ardından emeklilikten dönerek Ekim 2024'te dümene geçen İcra Kurulu Başkanı Elliott Hill'in ana odağını oluşturuyor.

Hill'in önündeki en büyük sınav, önceki yönetimin hatalarından sonra markayı yeniden ayağa kaldırmak oldu. Eski CEO John Donahoe döneminde Nike, Air Force 1 ve Dunk gibi çabuk tüketilen sokak modası modellerine aşırı ağırlık verdi. Şirket bu ürünlerin üçüncü taraf perakendecilere akışını durdurarak rakiplerin boşalan raf alanlarını doldurmasına zemin hazırladı. Donahoe'nun göreve geldiği Ocak 2020'den ayrıldığı Ekim 2024'e kadar geçen süreçte S&P 500 Endeksi yaklaşık yüzde 80 yükselirken Nike hisseleri yüzde 20 değer kaybetti.

Ancak yeni strateji hızlı bir çözüm sağlamadı. Hill'in dönüş haberiyle ilk etapta yüzde 7 sıçrayan şirket hisseleri, ünlü yöneticinin göreve başlamasından bu yana değerinin yaklaşık yarısını kaybetti. 60 milyar dolardan fazla piyasa değerini silen bu düşüş, hisseleri 2014'ten bu yana en düşük seviyelere çekti. Hisselerin 2026'yı düşüşle kapatması durumunda şirket, beş yıl üst üste değer kaybederek rekor bir düşüş serisine imza atacak.

Yaklaşık iki yıl önce Nike pozisyonlarını kapatan Zacks Investment Management Baş Piyasa Stratejisti Brian Mulberry, yatırımcıların henüz toparlanmaya inanmadığını belirtti. Hill'in geri dönüş planının henüz "işe yarıyor" dedirtecek ölçülebilir bir ilerleme göstermediğini vurgulayan Mulberry, toptan satış ilişkilerini ve tedarik zincirlerini düzeltmenin bir gecede gerçekleşmeyeceğini, gerçek bir dönüşün en az 3-4 çeyrek uzakta olduğunu kaydetti.

Wall Street bölündü, gözler kasım ayına çevrildi

Kuzey Amerika'daki spor giyim perakendecileri genel bir talep zayıflığıyla mücadele ediyor. Dick's Sporting Goods, ayakkabı üreticisi On ve Under Armour son finansal sonuçlarında yoğun indirimlerin yapıldığı bir pazar ortamında bulunduklarını duyurdu.

Mali yılının ilk çeyrek sonuçlarını birkaç hafta içinde açıklayacak olan Nike cephesinden ise sabır mesajı geldi. Bir şirket sözcüsü e-posta yoluyla yaptığı açıklamada, "Nike'ın geri dönüşünün doğrusal olmayacağını açıkça belirttik. Marka odaklı başarılı dönüşümler önemli bir sırayı takip eder: önce dengelenme, sonra yeniden yapılanma ve ardından büyüme. Bu planı uygulamaya ve hissedarlar için sürdürülebilir uzun vadeli değer yaratmaya odaklandık." değerlendirmesinde bulundu.

Wall Street analistleri ise şirket beklentileri konusunda ikiye bölündü. Hisseler için 16 "al", 24 "tut" ve 4 "sat" tavsiyesi bulunurken, Bloomberg verilerine göre ortalama hedef fiyat mevcut seviyelerden yüzde 28'lik bir yükselişe işaret ediyor. Ancak bu yıl en az 12 aracı kurum şirket için not indirimine gitti.

En son tavsiye indirimi Truist Financial tarafından yapıldı ve şirketin notu "al"dan "tut"a düşürüldü. Analist Joseph Civello, perakende ortağı Dick's'in ayakkabı pazarındaki bozulmaya işaret eden son bilançosunun ardından Nike konusunda daha temkinli hale geldiklerini söyledi. Mart ayındaki resmi kayıtlara göre Nike, Dick's ve Foot Locker operasyonlarının toplam mal alımlarının yaklaşık yüzde 31'ini oluşturarak grubun en büyük tedarikçisi konumunda bulunuyor.

İlk çeyrek bilançosunun ardından Nike, kasım ayında düzenleyeceği yatırımcı gününde Wall Street'i ikna etmek için kritik bir sınava çıkacak. Merlin Asset Management Yatırım Direktörü Michael Obuchowski, yatırımcıların yeniden alıma geçmeden önce kalıcı satış büyümesi görmek istediğini belirterek, "Piyasaya çıkan tüm yeni oyuncularla rekabet edebilecek yenilikçi ürünlere sahip olduklarını kanıtlamak zorundalar." dedi.

Yapay zeka modelleri neden dış kuruluşlara sızdı?

Yapay zeka modelleri kamu kullanımına sunulmadan önce şirketler bir dizi test gerçekleştiriyor. Modellerin kıyaslanması veya modelleri test etme süreci, yapay zeka sistemlerinin soruları yanıtlama, kod yazma veya talimatları takip etme gibi görevlerde ne kadar başarılı olduğunu ölçüyor. Modellere, sandbox adı verilen kontrollü sanal test ortamlarının sınırları içerisinde tamamlamaları gereken testler veriliyor. Bazı modellerin, testlerden kaçarak ve ihtiyaç duydukları bilgileri bulmak için internete erişerek bu testleri manipüle edebildiği görüldü. Bu süreç bazı durumlarda üçüncü taraf kuruluşların sistemlerine sızmayı da içerdi.

CTM Insights'ın kurucusu ve genel müdürü Lou Steinberg, “Bir çözüme ulaşmaya çalışırken neyin ‘hile’ olduğunu anlayacak ahlaki bir pusuladan yoksunlar. Birini hackleyip cevabı çalmak, cevabı kendileri bulmaktan daha kolaysa, cevap alma hedefini bu da karşılıyor” dedi. Temmuz ayında OpenAI modelleri, yapay zeka modellerinin paylaşılması için kullanılan popüler bir platform olan Hugging Face'e sızdı. Şirket bu olayı “eşi benzeri görülmemiş” olarak nitelendirirken, olay teknolojinin kullanımına yönelik kısıtlamalar getirilmesi çağrılarına yol açtı.

OpenAI'ın yaşadığı olay, diğer şirketleri de kendi güvenlik önlemlerini gözden geçirmeye yöneltti. Birkaç şirket daha önce bilinmeyen güvenlik ihlalleri keşfettiklerini açıkladı. Anthropic de aynı ay, Claude modelinin testler sırasında üç kuruluşa sızdığını açıkladı. Ağustos ayında Meta, Muse Spark 1.1 modelinin test sırasında internete eriştiğini ve dışarıdaki bir hizmetin sistemlerine sızdığını söyledi.

Test ortamı ihlalleri neden oluyor?

Sandbox'lar, temel olarak modellerin internete erişmesini engellemek amacıyla tasarlanmış değil. Güçlü yapay zeka modelleri bunu nasıl yapacaklarını keşfetmeden önce bu durum acil bir endişe kaynağı değildi. Sandbox'lar esas olarak dahili sistemlere erişimi ve bu sistemlere verilebilecek zararı sınırlandırmak için tasarlanıyor. Bu kör nokta, söz konusu ihlallerin gerçekleşebileceği koşulların oluşmasına yardımcı oldu.

OpenAI, testleri sırasında modellere doğrudan internet erişimi sağlamadığını söyledi. Ancak modeller, test ortamındaki daha önce bilinmeyen bir “zero-day” güvenlik açığından yararlandı. Zero-day açıkları, siber güvenlik personelinin daha önce farkında olmadığı ve dolayısıyla düzeltmek için vakit ayırılmamış yazılım açıklarıdır. Anthropic'in durumunda modellere, internet erişimi olmayan simülasyonlarda çalıştıkları söylendi. Ancak Anthropic ile değerlendirme ortağı arasındaki bir yanlış anlaşılma nedeniyle canlı internet erişimi mevcuttu.

Meta ise modelinin gerçekleştirdiği ihlalin, test ortamının kurulumu sırasında yapılan bir hatadan kaynaklandığını ve konuyu daha ayrıntılı şekilde araştırdığını söyledi. Bununla birlikte, sektörü takip eden bazı kişiler bu ihlallerin şirketlerin modelleri için kamuoyunda ilgi yaratmasının kullanışlı bir yolu haline geldiğini söylüyor. Bir yapay zeka modelinin test ortamından kaçabilmesi, modelin olağanüstü güçlü olduğunu düşündürüyor ve bu da geliştiricisinin olumlu görünmesini sağlıyor.

İnsanlar siber saldırı için yapay zekayı nasıl kullanıyor?

Yapay zeka destekli siber saldırılar, saldırganların kimlik avı ve kötü amaçlı yazılım geliştirme gibi görevleri otomatikleştirmesine ve hızlandırmasına olanak tanıyarak bilgisayar korsanlığı kapasitesini artırıyor. Saldırı gerçekleştirmek için gereken teknik beceri de hiç olmadığı kadar düşük: Yapay zekayı kullanarak siber saldırı düzenlemek çok daha az teknik bilgi gerektiriyor.

Şimdiye kadar kamuoyuna açıklanan ve insanlar tarafından yönlendirilen saldırılar, sandbox ihlallerinden daha ciddi sonuçlar doğurdu. Bunlar arasında hassas devlet verilerinin çalınması da bulunuyor. Eylül 2025'te Anthropic'teki bir araştırma ekibi, önemli ölçüde insan müdahalesi olmadan bir bilgisayar korsanlığı kampanyasını yönlendirmek için yapay zekanın kullanıldığı ilk bildirilen vakayı ortaya çıkardığını açıkladı. Şirket, Çin devlet destekli bir bilgisayar korsanlığı grubunun, geniş kapsamlı bir veri hırsızlığı ve şantaj operasyonunda Claude Code'u kullandığı değerlendirmesinde bulundu.

Benzer saldırılar da devam etti. Bloomberg, şubat ayında kimliği bilinmeyen bir bilgisayar korsanının Meksika'daki devlet kurumlarına yönelik bir dizi saldırıyı gerçekleştirmek için Anthropic'in Claude modelini kullandığını bildirdi. Saldırı sonucunda büyük miktarda hassas vergi ve seçmen bilgilerinin çalındığı belirtildi.

Ocak ayından itibaren Rusça konuşan bilgisayar korsanları, ticari yapay zeka araçlarının yardımıyla onlarca ülkede 600'den fazla güvenlik duvarı cihazını aşarak sistemlere sızdı. Tayvan hükümeti de yakın zamanda yurt dışından devlet kurumlarına yönelik yapay zeka destekli siber saldırılar tespit ettiğini açıkladı. İhlali ilk olarak tespit eden İsrailli yapay zeka şirketi Dream'e göre bilgisayar korsanları en az 85 devlet hesabına erişim sağladı ve 2 bin 500'den fazla personele ait kaydı ele geçirdi. Daha sonra Tayvan'ın nükleer güvenlik kurumunu hedef aldılar.

Bu nedenle 2026-27 döneminde beklenen güçlü bir el nino, şirketlerin tedarik zincirlerinden enerji piyasalarına, gıda fiyatlarından altyapıya kadar çok geniş bir alanda yeni riskler yaratabilir. Asıl soru ise işletmelerin bu tabloya ne kadar hazırlıklı olduğu.

Sorun enerji piyasalarında başlıyor

Morgan Stanley, olası bir Süper el nino'nun şeker ve kakaodan bakır ve kredi piyasalarına kadar çok sayıda emtia ve varlık sınıfını etkileyebileceği uyarısında bulunuyor. Ancak risklerin merkezinde enerji piyasaları yer alıyor.

Petrol ve doğal gaz piyasaları, ABD-İran savaşı nedeniyle yaşanan arz şokunun etkilerini hâlâ tamamen atlatabilmiş değil. Uluslararası Para Fonu'na göre Hürmüz Boğazı'nın kapanması, küresel petrol arzının yaklaşık beşte birini bir anda devre dışı bıraktı. Körfez dışındaki üretimin artırılması, stokların azalması ve talebin zayıflamasıyla piyasalar kısmen dengelense de petrol fiyatları hâlâ bir yıl öncesine göre yaklaşık yüzde 30 daha yüksek.

Üstelik enerji sistemindeki esneklik ve kullanılabilir rezervler de azalmış durumda. Bu da yeni bir arz şokunun etkilerini absorbe etmeyi zorlaştırıyor. el nino'nun yol açabileceği aşırı hava olayları, enerji üretimi ve taşımacılık üzerindeki baskıyı artırarak fiyatları yeniden yukarı çekebilir.

Böyle bir gelişmenin etkisi enerji sektörüyle sınırlı kalmayacak. Daha yüksek enerji maliyetleri, küresel ticaretin hemen her aşamasına yansıyacak.

Gıda fiyatlarında yeni baskı riski

Enerji maliyetlerindeki artışın yanı sıra savaş nedeniyle yükselen gübre fiyatları da tarımsal üretim üzerinde baskı oluşturuyor. el nino'nun özellikle Asya ve Avustralya'da kuraklığı artırması halinde pirinç, mısır ve buğday gibi temel ürünlerde verim kayıpları yaşanabilir.

Sığır eti ve süt ürünlerinden soğan gibi temel gıda maddelerine kadar birçok ürünün fiyatı zaten baskı altında. Brezilya'daki tarım koşullarının el nino'dan olumsuz etkilenmesi halinde domates, patates ve havuç fiyatlarının iki katına çıkabileceği öngörülüyor.

Avrupa'daki aşırı sıcaklar da gıda üretiminin kırılganlığını şimdiden ortaya koyuyor. Reuters'ın aktardığı gelişmelere göre yüksek sıcaklıklar, Parmigiano Reggiano başta olmak üzere çeşitli tarım ve hayvancılık ürünlerini olumsuz etkiliyor.

el nino'nun bazı bölgelerde ise olumlu sonuçları olabilir. Güney Amerika'da daha yağışlı koşullar, örneğin soya üretimini destekleyebilir. Ancak küresel ölçekte değerlendirildiğinde, potansiyel zararların faydalardan çok daha büyük olması bekleniyor.

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü de kahve, çay ve kakao gibi küresel içecek sektörlerinin ek baskıyla karşılaşabileceğine dikkat çekiyor. Özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerdeki küçük üreticiler, sel ve kuraklık gibi aşırı hava olaylarına karşı en savunmasız kesimlerden biri.

Bu çiftçilerin çoğu küçük ölçekli üretim yaptığı için artan fiyatlardan büyük şirketler kadar faydalanamıyor. Aynı zamanda sigorta kapsamları da sınırlı. Büyük bir fırtına, sel veya kuraklık döneminin ardından üreticilerin önemli bir bölümünün ciddi finansal kayıplarla karşı karşıya kalması mümkün.

Bu risklerin nihai faturası ise küresel tüketicilere çıkıyor. ABD'de tüketiciler zaten marketlerde yüksek fiyatlarla karşı karşıya ve yeni bir el nino dalgasının bu baskıyı kısa vadede hafifletmesi beklenmiyor.

Küresel deniz taşımacılığı yeni bir darboğazla karşılaşabilir

el nino'nun etkileri deniz taşımacılığında da hissedilebilir. Her el nino farklı koşullar yarattığı için etkileri kesin biçimde öngörmek zor. Ancak Pasifik'te fırtına ve tayfun riskinin artması, Asya ile Amerika arasındaki yoğun deniz ticareti rotalarında operasyonel sorunlara yol açabilir.

Ticaret rüzgarlarının zayıflaması da gemilerin seyir sürelerini uzatabilir. Daha uzun yolculuklar ise daha fazla yakıt tüketimi ve daha yüksek taşıma maliyeti anlamına geliyor.

ABD kıyılarına ulaşan gemiler açısından sorun burada da bitmeyebilir. Özellikle Panama Kanalı'nı kullanan taşımacılık şirketleri için kuraklık önemli bir risk oluşturuyor.

2023-24 dönemindeki el nino sırasında Panama Kanalı havzasında yaşanan kuraklık, gemilerin taşıyabileceği yükün sınırlandırılmasına ve ek ücretlerin artırılmasına neden olmuştu. Kanalda o tarihten bu yana tarama ve kapasite artırımı gibi çeşitli iyileştirmeler yapılsa da iklim kaynaklı riskler tamamen ortadan kalkmış değil.

Gemilerin alternatif rotalara yönlendirilmesi ise ciddi maliyet yaratıyor. Üstelik bazı alternatif güzergâhlar çok daha uzun olduğu için yakıt tüketimi ve transit süreleri artıyor. Süveyş Kanalı kuraklık nedeniyle Panama Kanalı'ndaki kadar büyük bir risk taşımıyor ancak kıyı taşkınları ve deniz seviyesindeki yükseliş gibi farklı tehditlerle karşı karşıya.

Sonuç olarak deniz taşımacılığındaki belirsizliklerin el nino döneminde ve sonrasında küresel ticaret üzerinde baskı yaratması bekleniyor.

Yapay zeka yatırımları da hava koşullarına bağımlı

el nino'nun yaratacağı riskler limanlar ve lojistikle sınırlı değil. Yapay zeka yatırımlarındaki hızlı büyüme, dünya genelinde elektrik ve enerji talebini de artırıyor.

Bu teknolojilerin temelini oluşturan veri merkezleri, yalnızca büyük miktarda elektrik değil, soğutma sistemleri için yüksek miktarda su da tüketiyor. Daha uzun ve şiddetli sıcak hava dalgaları, aynı anda hem su kaynakları hem de elektrik şebekeleri üzerinde baskı oluşturabilir.

Elektrik kesintilerine karşı devreye alınacak yedek jeneratörler ise çoğunlukla fosil yakıtlara ihtiyaç duyuyor. Bu da enerji piyasalarındaki herhangi bir arz şokunun teknoloji sektörüne doğrudan yansıması anlamına geliyor.

Benzer bir risk yarı iletken üretiminde de bulunuyor. Çip üretimi son derece yüksek miktarda su gerektiriyor. Tayvan'ın kritik öneme sahip yarı iletken sektörü, su geri dönüşümü ve tuzdan arındırma yatırımlarına rağmen su kaynakları konusunda hâlâ kırılgan durumda.

Tedarik zincirinin daha üst aşamalarında ise çip üretiminde kullanılan nadir toprak elementleri ve diğer metallerin madenciliği bulunuyor. Ani seller madencilik faaliyetlerini sekteye uğratabilirken, kuraklık da hidroelektrik enerjiye bağımlı madenlerin üretimini azaltabilir.

Şili'deki bakır madenciliği bunun önemli örneklerinden biri. Aşırı yağış veya kuraklık nedeniyle hidroelektrik üretiminin düşmesi, maden operasyonlarını da etkileyebilir.

Tedarik zincirinin herhangi bir halkasında yaşanacak kesinti, yalnızca tek bir sektörü değil, birbirine bağlı çok sayıda sektörün üretimini etkileyebilecek zincirleme sonuçlar doğurabilir.

Şirketler dayanıklılık testine hazırlanmalı

Peki işletmeler olası bir Süper el nino'ya karşı ne yapabilir?

Enerji kaynaklarını çeşitlendirmek: Şirketler enerji portföylerini yenilenebilir kaynaklar ve petrol fiyatlarındaki dalgalanmalara daha az duyarlı alternatiflerle çeşitlendirmeli. Aşırı hava olayları ve jeopolitik gerilimlerin arzı tehdit ettiği bir ortamda enerji çeşitliliği artık yalnızca maliyet değil, aynı zamanda bir güvenlik meselesi.

Enerji verimliliğini artırmak: Yeni tesislerde verimlilik standartları yükseltilirken mevcut binalar da yenilenmeli. Daha dayanıklı ve verimli tasarımlar, hem enerji tüketimini hem de uzun vadeli maliyetleri düşürebilir.

Kritik girdiler için yedek kapasite oluşturmak: Şirketler kritik ürün, hammadde ve hizmetlerde alternatif tedarikçiler ve yeterli stok kapasitesi oluşturmalı. Pandemi sırasında görülen kırılganlıklar, "tam zamanında üretim" modelinin tek başına yeterli olmadığını gösterdi.

Dayanıklılık yatırımlarını ölçeklendirmek: Parametrik sigorta, dayanıklı altyapı ve değişen koşullara uyarlanabilen tasarımlar gibi çözümler daha geniş ölçekte uygulanmalı. Amaç, aşırı hava olaylarının yaratacağı finansal darbeyi önceden sınırlamak.

Yapay zekayı risk yönetiminde kullanmak: Yeni teknolojiler ve yapay zeka, şirketlerin tedarik zincirlerindeki riskleri daha erken tespit etmesine yardımcı olabilir. Ancak teknolojiye aşırı bağımlılık da yeni bir kırılganlık yaratabilir. Siber saldırı, elektrik kesintisi veya tek bir teknoloji sağlayıcısında yaşanacak sorun, şirketin operasyonlarını tamamen durdurmamalı.

Tedarik zincirlerini bölgeselleştirmek: Jeopolitik gerilimler, ticaret savaşları, tarifeler ve yaptırımlar küresel ticaretin yapısını değiştiriyor. Şirketler üretim ve tedarik kaynaklarını farklı bölgelere yayarak tek bir ülkeye veya bölgeye bağımlılığı azaltmalı.

el nino'nun ötesine bakmak gerekiyor

Güçlü bir el nino yalnızca birkaç mevsim sürecek bir hava olayı olarak görülmemeli. Asıl mesele, şirketlerin aynı anda birden fazla şokla karşı karşıya kalabileceği yeni ekonomik ortam.

Enerji krizleri, jeopolitik çatışmalar, ticaret kısıtlamaları, aşırı hava olayları ve tedarik zinciri kesintileri artık birbirinden bağımsız riskler değil. Bir alandaki sorun diğerini tetikleyebiliyor ve şirketlerin karşı karşıya olduğu toplam riski büyütebiliyor.

Bu nedenle güçlü tedarik zinciri ve jeopolitik risk yönetimi mekanizmaları, şirketler açısından stratejik bir yatırım haline geliyor. Özellikle kâr marjlarını doğrudan etkilemeyen alanlarda gereksiz harcamaların azaltılması önemli olsa da dayanıklılık yatırımlarından kaçınmak kısa vadede tasarruf sağlarken uzun vadede daha büyük maliyetler yaratabilir.

2026-27 sezonunda güçlü bir el nino yaşanması halinde şirketler için asıl sınav yalnızca bu dönemi atlatmak olmayacak. Alınacak önlemler, önümüzdeki yıllarda karşılaşılabilecek yeni iklim, enerji ve jeopolitik şoklara karşı da bir güvenlik ağı oluşturacak.

Geleceği tamamen öngörmek mümkün değil. Ancak şirketler, karşılarına çıkabilecek senaryoları bugünden hesaba katarak hangi şok yaşanırsa yaşansın ayakta kalabilecek daha esnek ve dayanıklı bir yapı kurabilir.

Bu oran, hükümetin yıllık bütçesinde öngördüğü yüzde 5'lik büyümenin oldukça uzağında kalıyor. Yine de bu tablo Milei'nin göreve geldiğinde devraldığı durgunluktan daha iyi bir duruma işaret ediyor. Birçok analist, ekonomik genişlemenin artık teklemeye başladığını düşünüyor. Libertaryan liderin geçen ekim ayındaki kongre ara seçimlerindeki zaferinden sonra bu durum neredeyse imkansız görünüyordu.

Bazı uzmanlar, Milei'nin uluslararası piyasalara dönmeme kararının yavaşlayan büyüme üzerinde etkili olduğunu belirtiyor. Latin Securities Argentina Makro ve Ülke Stratejisi Başkanı Bárbara Guerezta, ekonominin şu anda durgunlaştığını ifade etti. Guerezta, "Geçen aralıktan bugüne kadar ekonomi mevsimsel etkilerden arındırılmış olarak büyümedi. Hükümet yurt dışından borçlanmayarak beklediğimizden çok daha sıkı bir politika duruşu sergilemeye karar verdi ve tahminimizi revize etmemizin nedenlerinden biri de buydu." dedi. Büyüme tahminini yüzde 3 ila 3,5 aralığından yüzde 2 ila 2,5 aralığına çeken Guerezta, Buenos Aires'teki ekonomistler arasındaki genel eğilimi yansıttı.

Sıkılaşma politikaları ve dengesiz büyüme

Yaşanan yavaşlama Milei'nin ekonomik deneyinin bir sonraki aşamasını zorlaştırıyor. Hükümetin başlangıçtaki kemer sıkma politikası enflasyonu ezdi ve Uluslararası Para Fonu'nun bile tam bir krize yakın gördüğü ekonomiyi istikrara kavuşturmaya yardımcı oldu. Bu harcama kesintileri beklenenden çok daha hızlı işe yaradı. Ancak daha güçlü bir toparlanma için zemin hazırlamayı içeren ikinci aşamanın daha zor olduğu kanıtlanıyor.

Merkez bankasının en güncel anketine göre Arjantin'in üretimi ikinci çeyrekte muhtemelen yüzde 0,4 oranında daraldı. Bu rakam önceki ankete göre tam bir yüzde puanlık aşağı yönlü revizyona işaret ediyor. Hükümet verilerine göre ekonomik aktivite haziran ayına kadar yüzde 1,9 büyüyerek bir önceki yılki yüzde 6,1'lik hızın gerisinde kaldı. Ekonomistler, toparlanmanın sadece zayıflamakla kalmayıp giderek daha dengesiz hale geldiğine dikkat çekiyor.

Madencilik, enerji ve tarım sektörleri Vaca Muerta kaya gazı oluşumu, devasa lityum yatakları ve güçlü tarım sektörü sayesinde ivmenin büyük kısmını sağlıyor. İmalat, inşaat ve ticaret ise zayıflamaya devam ediyor. Buenos Aires'te 60 çalışanı olan bir plastik ambalaj üreticisi Miguel Jacobawsky, satışların hiçbir zaman tam olarak istikrara kavuşmadığını belirtti.

Jacobawsky, "Bazen toparlanıyorlar, sonra tekrar düşüyorlar. Bu bir tahterevalli." değerlendirmesini yaptı. Fabrikasının kapasitesinin üçte ikisinden daha azıyla çalıştığını belirten Jacobawsky, dolar bazında artan genel giderlerin maliyetleri artırdığını ve bu artışları müşterilere yansıtamadığı için kâr marjlarının daraldığını vurguladı.

Seçmen tepkisi ve siyasi riskler

Merkez Bankası Başkanı Santiago Bausili de ekonomideki ivme kaybını kabul etti. Mendoza Borsası'nda 14 Ağustos'ta konuşan Bausili, ekonominin 2024'ten bu yana yılda yaklaşık yüzde 2 büyüdüğünü belirterek, "Bu bizim istediğimizden çok daha yavaş." ifadesini kullandı. Bausili, para politikasının öngörülebilir gelecekte sıkı kalmaya devam edeceğinde ısrar etti. Kötüleşen görünüm, üç haneli enflasyonu bugün yaklaşık yüzde 34'e düşürme başarısına rağmen Milei'nin gelecek yılki yeniden seçilme çabasını zorlaştırıyor.

Bloomberg Economics Arjantin Ekonomisti Jimena Zuniga, haziran ayındaki güçlü aktivite artışının önceki iki aydaki ciddi daralmaları telafi edemediğini kaydetti. Zuniga, "Bu durum Arjantin'in ikinci çeyrekteki büyümesini negatif bölgede bıraktı ve yüzde 2,7'lik tam yıl tahminimiz için aşağı yönlü risk oluşturuyor." dedi. Şimdi birçok kişi seçmenlerin Milei'nin fiyatları düşürmedeki başarısına mı yoksa ekonomiyi canlandırmadaki zorluklarına mı daha fazla ağırlık vereceğini merak ediyor.

Küçük ve orta ölçekli işletmeler (KOBİ) Arjantin'in en büyük özel sektör işverenleri arasında yer alıyor. Bu sektördeki kalıcı zayıflık Milei'ye gelecek yıl destek kaybettirebilir. Jacobawsky, hükümetin KOBİ'lerin yaşadıklarına dikkat etmemesi halinde KOBİ sektörünün 2027'de hükümeti desteklemeyeceğini söyledi. Kamuoyu yoklamaları da uyarı işaretleri veriyor. Temmuz ayında AtlasIntel tarafından yapılan bir ankete göre Milei'nin onay oranı yüzde 37,1 ile başkanlığının en düşük seviyesine yaklaştı. Torcuato Di Tella Üniversitesi'nin hükümet güven endeksi, görev sürelerinin bu noktasındaki diğer yeni başkanlardan daha yüksek olsa da, Milei'nin görev süresinin en düşük seviyelerine yakın seyrediyor.

Fitch Ratings Amerika Kredi Notları Eş Başkanı Todd Martinez, seçimlere düşük onay oranlarıyla girilmesinin risklerine değindi. Martinez, "Seçime düşük onay oranları, zayıf bir iş gücü piyasası ve durgun ekonomik aktiviteyle yaklaşırsak, bu durum finansal piyasalarda büyük bir gerginlik yaratabilir." dedi. Devir etkileri gibi istatistiksel faktörleri de hesaba katan analistler, büyümenin bu yıl neredeyse yatay seyredeceğini öngörüyor.

Danışmanlık firması Equilibra'da ekonomist olan Lorenzo Sigaut Gravina ise yatırımlar olmadan ekonominin yerinde saydığını belirtti. Bu yıl sadece yüzde 2 büyüme öngören Gravina, "Yatırım eksikliği, işletmelerin kapanması ve resmi istihdam yaratılmaması ortamında Arjantin ekonomisi ne ileri ne de geri gidiyor." ifadesini kullandı.

Avrupa Gaz Altyapısı (GIE) verileri de Hollanda’daki depoların mevcut durumunu ortaya koyuyor. Ülkenin doğal gaz depolama tesisleri yaklaşık yüzde 45 doluluk seviyesinde bulunuyor.

Bu oran, GIE kayıtlarının tutulmaya başlandığı 2009’dan bu yana aynı dönem için görülen en düşük seviye olarak öne çıkıyor. Hollanda’nın mevcut doluluk oranı, son beş yılın yaklaşık yüzde 73 olan ortalamasının da belirgin şekilde altında kalıyor.

Sert kış senaryosu endişelendiriyor

Hollanda’nın belirlediği 115 teravatsaatlik stok hedefi, son 30 yılın en zorlu kış koşullarından biri yaşanabileceği varsayımıyla hesaplandı. Ancak Gasunie, ilave tedbirler devreye alınmadığı takdirde ülkenin aşırı soğuk hava koşullarında enerji arzı açısından savunmasız kalabileceğini belirtti.

Şirket, söz konusu risklere ilişkin endişelerini İklim ve Yeşil Büyüme Bakanlığı’na da iletti.

Hollanda’daki stok Avrupa piyasasını da etkileyebilir

Hollanda'nın enerji tüketimi Avrupa'nın büyük ekonomileriyle kıyaslandığında sınırlı olsa da ülke, kıta enerji piyasasında stratejik bir konuma sahip. Avrupa'nın gösterge niteliğindeki doğal gaz fiyatının belirlendiği önemli ticaret merkezlerinden biri olan Hollanda’daki stok durumu, bölgesel fiyatlamalar açısından yakından izleniyor.

Üstelik Hollanda'nın komşusu Almanya da benzer bir sorunla karşı karşıya. Geçen yıl doğal gaz ihtiyacının yüzde 20’den fazlasını Hollanda’dan karşılayan Almanya’da depolama seviyelerinin mevsimsel ortalamaların altında seyretmesi, olası arz sıkıntılarına ilişkin kaygıları artırıyor.

Jeopolitik riskler stok yarışını hızlandırdı

Orta Doğu'daki çatışmaların küresel enerji arzını sekteye uğratabileceği endişesi, doğal gaz fiyatlarının yükselmesine ve Avrupa’daki tüccarların yaz aylarında yeterli miktarda stok oluşturmakta zorlanmasına neden oldu.

Avrupa'daki ülkelerin depolama performansı ise birbirinden farklı bir tablo ortaya koyuyor. İtalya, stoklamayı cazip hale getiren çeşitli teşvik mekanizmalarının desteğiyle depolarındaki doluluk oranını yüzde 82 seviyesine kadar yükseltti.

Avrupa Birliği genelinde ise doğal gaz depolarının ortalama doluluk oranı yaklaşık yüzde 63 seviyesinde bulunuyor. Hollanda’nın yüzde 45’lik seviyesi, ülkenin Avrupa ortalamasının da belirgin biçimde gerisinde kaldığını gösteriyor.

Gates’in ekibi, Kasım ayında yapılması planlanan Çin ziyareti için temaslarını sürdürüyor. Gates, üç yıl önce Xi ile görüşmüş ve pandemi sonrasında Çin’i ziyaret eden ilk yabancı girişimcilerden biri olmuştu.

Teknolojide yeni bir döneme girildiğini belirten Gates, yapay zekanın toplumsal etkilerinin artık yalnızca teknoloji şirketleri tarafından yönetilemeyeceğini düşünüyor. Gates’e göre hükümetlerin de sürece dahil olduğu kapsamlı bir politika çerçevesine ihtiyaç var.

Yapay zeka siber güvenlikte yeni tehdit oluşturuyor

Gates’in yapay zekaya ilişkin değerlendirmeleri son aylarda daha temkinli bir çizgiye kaydı. Daha önce teknolojinin sağlayabileceği fırsatlara vurgu yapan Gates, bugün ise iş kayıplarından insanların teknolojiye bağımlılığına, siber saldırılardan biyolojik tehditlere kadar geniş bir risk alanına dikkat çekiyor.

OpenAI, Anthropic ve Meta tarafından geliştirilen bazı yapay zeka sistemlerinin güvenlik testleri sırasında gerçek internet sitelerine yönelik saldırılar gerçekleştirebildiğine işaret eden Gates, bu gelişmelerin ciddiye alınması gerektiğini belirtti.

Gates, yapay zekanın yalnızca dijital dünyada değil, biyoloji alanında da kötüye kullanılabileceği uyarısında bulunuyor. Özellikle molekül geliştirme ve biyolojik saldırı potansiyeli taşıyan yeteneklerin uluslararası düzeyde yakından takip edilmesi gerektiğini savunuyor.

Nükleer enerji ve havacılık modeli önerisi

Gates, yapay zekanın denetlenmesi için mevcut uluslararası sistemlerden yararlanılabileceği görüşünde. Son blog yazısında nükleer silahların kontrolüne yönelik mekanizmalar ile uluslararası havacılık kurallarını örnek gösteren Gates, yapay zeka alanında da ülkeler arasında ortak çalışan bir denetim yapısının kurulmasını önerdi.

Bu tür bir mekanizmanın teknoloji sektörünün büyümesini engellemek zorunda olmadığını belirten Gates, temel amacın yapay zekanın yüksek riskli kullanım alanlarında güvenlik standartları oluşturmak olması gerektiğini düşünüyor.

İş kayıplarına karşı yapay zeka vergisi

Gates’in gündemindeki başlıklardan biri de yapay zekanın çalışma hayatı üzerindeki etkisi. Teknolojinin çok sayıda mesleği dönüştürmesi ve bazı işlerde insan emeğinin yerini almasıyla birlikte gelir dağılımındaki eşitsizliğin daha da büyüyebileceği uyarısında bulunan Gates, hükümetlerin bu dönüşüme şimdiden hazırlanması gerektiğini belirtiyor.

Milyarder girişimci, yapay zekadan elde edilen gelirlerin veya insan emeğinin yerine geçen sistemlerin vergilendirilmesini öneriyor. "Yapay zeka vergisi" olarak tanımlanan bu yaklaşımın, sosyal güvenlik sistemlerinin ve toplumun ihtiyaç duyduğu kamu hizmetlerinin finansmanında kullanılabileceğini savunuyor.

Gates ayrıca bazı sektörlerde insan emeğinin korunması gerektiğini düşünüyor. Toplumdaki işlerin en az yüzde 40’ının insan gücüne dayalı kalması gerektiğini ifade eden Gates, babasının Alzheimer tedavisi sürecinde aldığı bakım hizmetlerinin tamamen insan unsuruna dayandığını ve bunun yapay zekayla kolayca ikame edilemeyeceğini vurguladı.

Veri merkezlerine yönelik protestoların yapay zekanın asıl toplumsal etkisini ikinci plana ittiğini söyleyen Gates, esas büyük dönüşümün iş gücü piyasasında yaşanacağını belirterek şirketleri ve hükümetleri bu değişime hazırlıklı olmaya çağırdı.

Gates Vakfı yapay zekaya kaynak ayırıyor

Gates’in yönettiği vakıf da yapay zekayı sağlık alanındaki çalışmalarının önemli unsurlarından biri haline getiriyor. Vakıf, 2045 yılına kadar toplam 200 milyar dolarlık harcama yapmayı hedeflerken, yapay zeka destekli sağlık projelerine de kaynak sağlıyor.

Bu kapsamda Anthropic ile hamilelik takibine yönelik çalışmalar yürütülürken, OpenAI ile Ruanda’daki sağlık çalışanlarının desteklenmesine yönelik bir proje geliştiriliyor.

Gates, teknoloji şirketlerinin yapay zeka güvenliği konusunda sunduğu farklı modelleri de yakından takip ediyor. Google DeepMind CEO’su Demis Hassabis’in, yapay zeka sistemlerini ulusal güvenlik açısından değerlendirecek FINRA benzeri bir yapı oluşturulması önerisini de değerlendiren Gates, kurumun isminden veya modelinden çok hangi ölçütlerin uygulanacağının önemli olduğunu belirtti.

Gates’in sonbaharda İngiltere Başbakanı Andy Burnham ile de görüşmesi bekleniyor. Tüm bu temaslar, yapay zekanın ekonomik ve teknolojik bir fırsat olmanın ötesinde küresel güvenlik ve sosyal politika başlığına dönüştüğüne işaret ediyor.

Söz konusu karar, küresel petrol ticareti açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı’ndaki deniz taşımacılığının karşı karşıya olduğu riskleri artırdı. Özellikle Körfez ülkelerinden çıkan petrolün uluslararası piyasalara ulaştırılmasında kullanılan alternatif taşıma yöntemleri üzerindeki baskı güçlendi.

STS operasyonları da risk altında

İran’ın hamlesinin, Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan gibi büyük Körfez üreticilerinin kullandığı petrol taşıma zincirini sekteye uğratabileceği belirtiliyor.

Bu ülkelerden Umman Körfezi’ne taşınan petrolün nihai alıcılara ulaştırılmasında, tankerlerin mekik seferleri ve gemiden gemiye transfer işlemleri önemli bir rol oynuyor. Savaş nedeniyle zaten baskı altında bulunan bölgesel petrol akışının bu operasyonlara bağımlılığı, İran’ın yeni uygulamasını daha kritik hale getiriyor.

Gemiler arasındaki transferlerin de hedef alınması, Orta Doğu’dan küresel piyasalara yönelik petrol arzında yeni aksama ihtimalini gündeme getiriyor.

Kara listedeki gemilere ağır yaptırım tehdidi

İran’da Hürmüz Boğazı’nın yönetimi için yeni oluşturulan Basra Körfezi Boğaz Otoritesi (PGSA), yaptırımların kapsamına ilişkin açıklama yaptı.

PGSA’nın X hesabından yapılan duyuruda, kara listeye alınan gemilerin para cezası, alıkoyma ve taşıdıkları kargoya el konulması gibi yaptırımlarla karşılaşabileceği belirtildi.

Daha da dikkat çekici olan ise kara listedeki tankerlerle gemiden gemiye yük veya petrol transferi yapan diğer gemilerin de otomatik olarak yaptırım riskiyle karşı karşıya bırakılması oldu.

Bu tehdit, Hintli rafineriler ile uluslararası enerji şirketlerinin söz konusu tankerlerden uzaklaşmasında belirleyici oldu. Şirketlerin aldığı kararların temelinde, gemilerin olası şekilde alıkonulması veya taşıdıkları petrol ve diğer yüklerin İran tarafından müsadere edilmesi riskini azaltma amacı bulunuyor.

Böylece Hürmüz Boğazı’ndaki gerilim yalnızca gemilerin geçiş güvenliğini değil, petrolün bölge içinde bir tankerden diğerine aktarılması gibi lojistik operasyonları da doğrudan etkilemeye başladı.

Silicon Valley Power, bu çözümlerden biri olarak yakın zamanda Emerald AI adlı, iki yıllık bir girişimin yardımına başvurdu. Emerald, kendi geliştirdiği yazılımı kullanarak veri merkezlerinin, enerji şirketlerinden gelen girdilere bağlı olarak elektrik tüketimlerinde daha esnek olmalarına yardımcı oluyor. Yapay zeka modellerini oluşturmak ve çalıştırmak, muazzam miktarda işlem gücü ve bu iş yükünü karşılamak için şebekeden büyük miktarda enerji gerektiriyor. Kaynaklar üzerindeki bu baskı, ülke genelinde veri merkezi yatırımlarına karşı bir tepkinin oluşmasına neden oldu ve bu durum sektörün büyümesini sekteye uğratma tehdidi taşıyor.

150 milyon dolar yatırım aldı

Emerald, bu sorunu hafifletmeye çalışan girişimlerden biri. Şirket bu hafta kendisine 1,05 milyar dolarlık değerleme sağlayan 150 milyon dolarlık bir yatırım aldığını açıkladı. Yatırım turuna DCVC ve Energize Capital birlikte liderlik ediyor. Nvidia, Samsung Ventures, GE Vernova ve Salesforce Ventures’ın yanı sıra başka yatırımcılar da tura katılıyor. İlk yatırımcılar arasında ABD’nin eski Dışişleri Bakanı John Kerry ve yakın zamanda kendi girişimini kuran, Google’ın deneyimli isimlerinden Jeff Dean de bulunuyor.

Nvidia’nın bu yatırımdaki payı, çip devinin yapay zeka ekonomisinin büyümesini nasıl finanse ettiğinin bir başka örneği. Energize Capital’ın yönetici ortağı John Tough, “Enerji olmadan işlem gücü sağlayamazsınız” dedi. Ancak yapay zeka sistemlerinin ihtiyaç duyduğu enerji miktarı değişkenlik gösteriyor ve yoğun işlem gerektiren görevler, talebin zirve yaptığı zamanlarda şebekeye aşırı yük bindirebiliyor. Emerald’ın yazılımını kullanan veri merkezleri, enerji şirketleri talep ettiğinde enerji tüketimlerini azaltabiliyor ve enerji şirketlerinin kapasite fazlası olduğunda bu kapasiteyi kullanabiliyor.

Emerald, 37 yaşındaki Varun Sivaram tarafından kuruldu. Yenilenebilir enerji sektörünün deneyimli isimlerinden biri olan Sivaram, şirketin genel müdürü olarak görev yapıyor ve daha önce ABD’nin eski başkanı Joe Biden yönetiminde iklim politikası alanında çeşitli görevlerde bulunmuştu. Girişimin baş bilim insanı ise veri merkezi esnekliği konusunda öncü araştırmalar yapan Boston Üniversitesi bilgisayar bilimi profesörü Ayşe Coşkun.

Beş veri merkezinde test edildi

Emerald birkaç farklı şekilde gelir elde ediyor. Verimliliği optimize ederek enerji şirketlerinin veri merkezlerine daha fazla elektrik sağlamasına olanak tanıyor ve bu ek satışlardan pay alıyor. Girişim ayrıca veri merkezi işletmecilerinin, yapay zeka laboratuvarları veya hiper ölçekli bulut hizmeti sağlayıcıları gibi kendi müşterileriyle birlikte çalışarak hangi yapay zeka iş yüklerinin azaltılabileceğini ve fazla işlem kapasitesinin nerelerde kullanılabileceğini belirlemesine yardımcı oluyor. Emerald, elde edilen ek gelirden de pay alıyor.

Emerald’ın yazılımı, veri merkezi işletmecisinin ve müşterilerinin elektrik yükünü en iyi şekilde nasıl azaltmaları gerektiği konusunda bağımsız olarak karar veren yapay zeka ajanları tarafından destekleniyor. Şirket, Nvidia ve Oracle’ın da aralarında bulunduğu ortaklarla birlikte ürününü beş veri merkezinde test etti. Şu anda Kaliforniya ve Virginia’da iki sözleşmesi bulunuyor. Sivaram, amacının veri merkezlerini şebeke açısından daha esnek hale getirmek ve bu süreçte onları “kötülerden kahramanlara dönüştürmek” olduğunu söyledi.

En çok harcama kullanıcı edinmek için yapılıyor

Owl & Co, Media Partners Asia’nın tahminine atıfta bulunarak gelir açısından lider uygulama olan ReelShort’un gelirinin yaklaşık yüzde 73’ünü kullanıcı edinme ve uygulama mağazası ücretlerine harcadığını belirtiyor. Ayrıca bu oranın daha küçük uygulamalarda muhtemelen daha yüksek olduğunu ifade ediyor. Bu söz konusu uygulamaların dizileri üretmeye harcadığından çok daha büyük bir pay.

Reklam destekli ücretsiz uygulamalarda geçirilen mikrodrama süresinin oranı, altı çeyrekte yüzde 15’ten yüzde 83’e yükseldi. Ücretli uygulamalar televizyondan çok mobil oyunlar gibi çalışıyor. Kullanıcı satın alıyor, onları merak uyandıran bölüm sonlarıyla kendilerine bağlamaya çalışıyor ve ardından bir sonraki kitleyi satın alıyorlar. Meta, ByteDance ve YouTube ise bunun için sıfırdan başlamıyor.

Daha fazla dizi stratejisi işe yaramadı

Raporda, yapay zeka ile üretim tezini rahatsız edebilecek bir sonuç da yer alıyor. Önde gelen ücretli uygulamalardan oluşan bir grupta, yeni dizi yayınları 2026’nın ikinci çeyreğinde yüzde 25 artarken toplam izlenme süresi yüzde 4 düştü. Yayınlanan yapımların sayısı 2025’in ilk çeyreğindeki bin 659’dan 5 bin 145’e yükseldi.

Owl & Co, bu hızlanmanın önemli bir bölümünü yapay zeka tarafından üretilen yapımlara bağlıyor. Ancak ReelShort’ta haziran ve temmuz aylarında yayımlanan yeni canlı çekim yapımlarının ortalama izlenme sayısı 4,17 milyonken, yapay zeka yapımlarında bu sayı 2,74 milyondu. Daha ucuz üretim arzı artırabilir ancak talebi kendiliğinden yaratmaz.

Yayın platformları bu formata farklı koşullarla giriyor. Peacock, mobil uygulaması için orijinal Bravo mikrodramaları sipariş etti. ViX ise ilk yılında 145 orijinal dikey yapım üretti. Rapora göre yayın platformlarının motivasyonu bölüm başına dönüşümden ziyade etkileşim ve kullanıcı kaybını azaltmak. JioHotstar ise en hızlı hareket edenler arasında gösteriliyor.

Character.ai ise yine farklı bir şeyi test ediyor: Bir bölüm bittikten sonra kullanıcıların konuşmaya devam edebileceği karakterlerin etrafında oluşturulan dikey diziler. Jamie Oliver’ın Life360 tarafından finanse edilen komedi yapımı ise şirketinin halihazırda kontrol ettiği kanallar üzerinden ilerliyor. Marka, dizi olsun ya da olmasın zaten var olan bir kitleye erişim için ödeme yapıyor.

Bunlar farklı işler. Ancak ücretli uygulama modelinin sahip olmadığı ortak bir avantajları var: Bir sonraki dizi pazarlanmadan önce izleyiciyle olan ilişki zaten mevcut. Owl & Co’nun kendi rakamları da pazarın en üstünde aynı avantajı gösteriyor. Rapora göre Meta’nın 2026 geliri 253 milyar dolar ve bunun yüzde 27’si dikey videolara atfediliyor. Forbes’a yazan Maureen Kerr’e göre bu yalnızca dikey videolardan yaklaşık 68 milyar dolarlık gelir anlamına geliyor. Bu tutar, raporun Netflix’in toplam geliri için tahmin ettiği 52 milyar dolardan daha yüksek. 

Üretim maliyeti bu kategoride hiçbir zaman temel kısıt olmadı. Asıl kısıt kullanıcı edinimiydi. Üretken yapay zeka bir sonraki bölümü daha ucuza ve binlerce yeni yapımı mümkün hala getirebilir. Ancak arz bu kadar hızlı genişlediğinde, ilgiyi satın almak daha zor hale geliyor.

Trump, İran'la uzun vadeli bir barış anlaşmasına ulaşma konusunda ilerleme kaydedildiğini belirtirken, Tahran'dan gelen 10 maddelik teklifin müzakereler için uygun bir zemin oluşturduğunu ifade etti. Ateşkes planında olası saldırıların durdurulmasının yanı sıra Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması da yer aldı.

Jeopolitik tansiyonun düşmesine yönelik beklentiler, küresel tahvil piyasalarında da alımları destekledi. ABD'nin 10 yıllık tahvil faizi 8 baz puan gerileyerek yüzde 4,24'e, 2 yıllık tahvil faizi 9 baz puan düşüşle yüzde 3,73'e ve 5 yıllık tahvil faizi 9 baz puan azalışla yüzde 3,86'ya indi.

Türkiye'nin risk primi geriledi

ABD tahvil getirilerindeki düşüş ve küresel piyasalardaki olumlu hava, gelişmekte olan ülke varlıklarına yönelik ilgiyi artırırken Türkiye'nin CDS'ine de yansıdı. Türkiye'nin 5 yıllık CDS'i 17 baz puanlık düşüşle 268 baz puana indi.

Türkiye'nin CDS'i, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarının başlamasından önce yaklaşık 235 baz puan seviyesinde bulunuyordu. Jeopolitik gerilimin tırmanmasıyla mart ayında 327 baz puana kadar yükselen risk primi, son gelişmelerle birlikte yeniden aşağı yönlü bir seyir izlemeye başladı.

Analistler, ABD'nin 10 yıllık tahvil faizlerindeki gerilemenin gelişmekte olan ülkelere yönelik sermaye akımlarını destekleyebileceğine dikkat çekiyor.

TCMB'den likiditeyi destekleyen adımlar

Jeopolitik gerilimin piyasalarda yarattığı oynaklık döneminde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), döviz piyasalarında aşırı hareketlerin önüne geçmek amacıyla rezerv ve likidite yönetimine yönelik çeşitli adımlar attı.

Bankaların TCMB ile swap işlemlerine yeniden yönelmesi, finansal sistemde döviz likiditesi açısından belirgin bir sorun yaşanmadığına ve mevcut kur rejiminin işleyişini sürdürdüğüne işaret etti.

TCMB ayrıca bankaların Türk lirası likidite yönetimindeki hareket alanını artırmak amacıyla Döviz Karşılığı Türk Lirası Swap işlemlerini devreye aldı. Bu mekanizmayla bankaların TL likiditesinin desteklenmesi, kredi ve faiz piyasalarındaki oynaklığın azaltılması ve Türk lirası üzerindeki baskının hafifletilmesi hedefleniyor.

Piyasalar olumlu gelişmeleri fiyatlıyor

Swap adımının bankacılık sistemindeki TL likiditesini güçlendirmesinin yanı sıra döviz rezervlerinin desteklenmesine katkı sağlaması bekleniyor. TCMB, bankalardan döviz karşılığında Türk lirası sağlayarak piyasadaki likidite koşullarını rahatlatmayı amaçlıyor.

Piyasa uzmanları ise son gelişmelerin risk iştahını desteklediğini ve yatırımcıların olumlu haberleri fiyatlamaya daha fazla istek gösterdiğini belirtiyor. Jeopolitik risklerin azalması ve küresel tahvil faizlerindeki düşüşün devam etmesi halinde Türkiye'nin risk primindeki gerilemenin de sürebileceği değerlendiriliyor.

Yaklaşık 125 bin dönümlük, yani 50 bin 585 hektarlık alanı kapsayacak tesis, bölgedeki geniş kıyı bataklıkları üzerinde yükselecek. Projenin kaplayacağı alanın Manhattan’ın yüzölçümünün sekiz katından fazla olduğu belirtiliyor.

Kendi kendine yeten uzay kompleksi

SpaceX’in planı yalnızca bir fırlatma rampası inşa etmekle sınırlı değil. Dev kompleks içerisinde roket yakıtı üretim tesisleri, enerji altyapısı, derin deniz taşımacılığı olanakları, uzay araçlarının hazırlanacağı işlem merkezleri ve özel bir havalimanının bulunması öngörülüyor.

Bu kapsamıyla tesisin, SpaceX’in Starship operasyonları için kapsamlı ve büyük ölçüde kendi ihtiyaçlarını karşılayabilen bir merkez olarak faaliyet göstermesi hedefleniyor.

Louisiana için istihdam ve yatırım vurgusu

Louisiana Valisi Jeff Landry, anlaşmanın eyalet açısından önemli bir dönüm noktası olduğunu belirtti. Landry, yatırımın yalnızca teknoloji ve finansman boyutuyla değerlendirilmemesi gerektiğini, projenin yeni istihdam olanakları yaratmasının yanı sıra kıyı bölgelerinin korunmasına da katkı sağlayacağını ifade etti.

SpaceX fırlatma ağını genişletiyor

SpaceX, Starship operasyonları ve diğer uzay görevleri kapsamında halihazırda Florida’daki Cape Canaveral, Kaliforniya’daki Vandenberg Uzay Kuvvetleri Üssü ve Güney Teksas’taki Starbase tesislerinden yararlanıyor.

Louisiana’daki yeni merkez, şirketin fırlatma altyapısına yönelik dördüncü büyük tesis hamlesi olacak. SpaceX ile Louisiana Opportunity tarafından yapılan açıklamalara göre proje, şirketin ticari uzay uçuşlarındaki kapasitesini önemli ölçüde artırmayı ve Starship programını daha geniş bir operasyonel ölçeğe taşımayı hedefliyor.

Öne çıkanlar

• Kaliforniya Merkez Bölgesi’nde açılan dava dilekçesine göre Druyan-Sagan Associates, Luma’yı telif hakkı ihlali, yanlış destek izlenimi yaratma ve örf ve adet hukukuna göre haksız rekabetle suçladı.

• Şirket, Luma’nın Sagan’a ait sekiz saniyelik bir ses kaydını izinsiz şekilde kullanarak bir reklamın “merkezine” yerleştirdiğini öne sürdü.

• Druyan-Sagan Associates, iddia edilen ihlal konusunda Luma’yı şubat ayının başlarında bilgilendirdiğini ancak şirketin iddiaları reddettiğini ve reklamın Facebook’ta kalmaya devam ettiğini söyledi. Dava dilekçesine göre reklam, mahkemeye başvuru tarihi itibarıyla 2,7 milyondan fazla görüntülenme aldı.

• Miras ayrıca Luma’nın paylaşımı “kaldıracağını belirttiğini” ve bunu yapmama kararının “kasıtlı ve kötü niyetli bir suistimalin açık ve inkar edilemez göstergelerini” taşıdığını iddia etti.

• Druyan-Sagan Associates, Luma’nın Sagan’ın sesinin kullanıldığı reklamı kullanmasını engelleyecek bir mahkeme kararı ile Luma’nın elde ettiği karları, artırılmış tazminatı ve avukatlık ücretlerini de içerebilecek bir tazminat talep etti.

Arka plan

Daha önce Carl Sagan Productions olarak faaliyet gösteren Druyan-Sagan, Sagan’ın sesini ve görüntüsünü onlarca yıldır lisanslıyor. Buna 2017’de Apple’ın bir iPhone kampanyası, 2019’da Fiat Chrysler ve 2025’te Netflix için verilen lisanslar da dahil. Mirasın yönetimi Sagan’ın dul eşi Ann Druyan tarafından yürütülüyor. Miras, Luma’nın reklamının Sagan markasıyla ilişkilendirilen münhasırlığı zedelediğini iddia ediyor.

Luma, kasım ayında Suudi Arabistan Kamu Yatırım Fonu’nun yapay zeka biriminden 4 milyar dolarlık değerleme üzerinden 900 milyon dolar yatırım aldı. Bunun ardından girişim, mart ayında gerçekleşen başka bir yatırım turunda 9 milyar dolar değerlemeye ulaştı. Şirket, 2027 yılına kadar yeni işe alınacak çalışanlarla birlikte toplam 200 kişilik bir iş gücüne ulaşmayı öngördü.
 

Listenin başında ilaç devi Eli Lilly (1. sıra) ve teknoloji devi Apple (2. sıra) yer alırken, ilk 10’da imalat (Boeing, 8. sıra) ve finansal hizmetler (Mastercard) gibi birbirinden çok farklı sektörler bulunuyor. Ancak ister Ar-Ge yatırımları, ister pazar ve tüketici güveni, ister yeni fikri mülkiyet yaratılması yoluyla olsun, bu şirketlerin tamamı ABD’de kendi sektörlerindeki rakiplerini geride bırakıyor.

Lilly’nin popüler zayıflama ilacı

Lilly’nin listenin zirvesinde yer almasının nedenlerinden biri, yeni ilaç üretiminin yaygınlığı ve hızındaki artış. Son yıllarda çok poüpler olan GLP-1 zayıflama hapları Lilly’nin öne çıkan ürünlerinden biri. Şirket ayrıca popüler GLP-1 enjeksiyonları Mounjaro ve Zepbound’u da üretiyor. Diğer gelişmeler arasında erken evre Alzheimer, meme kanseri ve migren için umut vadeden tedaviler bulunuyor.

Şirketin bir sonraki zayıflama ilacı Retatrutide, aynı anda üç farklı reseptörü (GIP, GLP-1 ve glukagon) hedefliyor. İlacın insanlarda yapılan 3. faz çalışmalarında ortalama vücut ağırlığı kaybı yüzde 28 olarak görüldü. Bu seviyedeki rakamlar şimdiye kadar çoğunlukla cerrahi müdahalelerle elde ediliyordu. Yatırımcıların şirkete neden iyimser baktığı şaşırtıcı değil: Lilly’nin hisse fiyatı geçtiğimiz yıl yüzde 79 yükselirken şirketin piyasa değeri de 1,17 trilyon dolara ulaştı.

Lilly’nin baş bilim ve ürün sorumlusu ve Lilly Research Laboratories başkanı Daniel Skovronsky, şirketin tedavisi zor hastalıklara, ilaç çalışmalarını hızlandırmaya ve ilaçlarına dünya çapında daha geniş erişim sağlamaya odaklandığını söylüyor. Skovronsky, “İnovatiflik yalnızca bir slogan değil. Günlük işimiz bilimi ilaçlara dönüştürmek.” dedi.

Amazon’un yapay zeka destekli robotları

Amazon’da (6. sıra) şirket yetkilileri, firmanın perakende ve veri hizmetlerindeki hakimiyetinin arkasında inovatifliğin bulunduğunu söylüyor. Amazon Robotics’in baş teknoloji sorumlusu Tye Brady, şirketin 2022’de kullanıma sunduğu ve haziran ayında güncellediği yapay zeka destekli Proteus robotlarını örnek gösteriyor. Bu robotlar şu anda şirketin robot destekli yaklaşık 300 tesisinin 25 kadarında kullanılıyor.

Amazon’un karşı karşıya olduğu zorluk, paketlerle doldurulmuş ve Go Carts adı verilen rafların tasnif kanallarından doğru kamyonların doğru yükleme rampalarına doğru zamanda taşınmasını otomatikleştirmekti. Üstelik bunu yükleme rampalarında çalışan insanların arasında bağımsız ve güvenli bir şekilde yol alarak yapmak gerekiyordu. Brady, Amazon’un tam da bu tür sorunları çözmek için diğer tüm şirketlerden daha fazla mobil robot ürettiğini söylüyor. Biraz güçlendirilmiş bir Roomba’ya benzeyen Proteus, yerleşik yapay zeka destekli bir bilgisayar beynine bağlı bir sensör filosu kullanıyor.

Brady, “Bir kokteyl partisi düşünün. Herkes orada oturmuş sohbet ediyor ve odanın içinde yolunuzu bulmak zor. İnsanlar, ‘Hey, odanın diğer ucuna gitmem gerekiyor çünkü uzak köşede nefis bir kokteyl var’ diye düşünmekte gerçekten çok iyiler. Şimdi bunu yapmaya çalışan bir robot olduğunuzu hayal edin” ifadelerini kullandı.

Proteus örneğinde robot kısa sürede bir sorunla karşılaştı ancak sorun teknik değildi: Meraklı insan depo çalışanları, testler sırasında etrafta toplanıp yaklaşık 408 kilogram paket kafeslerini taşıyan, dost canlısı görünümlü küçük yapay zeka robotlarını incelemeye başladı ve farkında olmadan robotların kendilerine verilen görevleri yerine getirmelerini engelledi. Amazon, çalışanlara robotların nereye gitmek istediğini göstermek için ışıklar, daha davetkar görünmeleri için de gözler eklemişti. Testlerin ardından birkaç küçük ayar yaptılar. Brady, “İnsanlar kısa sürede, Proteus robotlarının artık görev yaptığı fabrikalarda aynı anda çok sayıda robotun dolaşmasına alıştı. Artık adeta ortamın bir parçası haline geliyorlar” diye ekledi.

Boeing, şirketlerin patent ve ticari marka faaliyetlerini takip eden bir fikri mülkiyet veri şirketi olan Forbes’un veri ortağı IPQwery’nin analizinde de iyi bir puan aldı. IPQwery’nin başkanı ve teknoloji direktörü Frédérik Lacharite, Boeing’in geniş patent yelpazesinden etkilendiğini belirtti. Lacharite, "Mühendislikten sistemlere, yönetimden yazılıma kadar pek çok konuyu ele alıyorlar. Bunların hepsi, onların teknolojisinden doğan yan dallar” dedi. 

Biglione, ana akım medyanın radarına yakalanmayan bazı firmaların, izleyici tepkisi açısından olağanüstü bir performans sergilediğini görünce şaşırdığını söyledi. Bunlardan biri, Forbes listesinde 76. sırada yer alan iletişim teknolojisi şirketi Lumentum. Yapay izleyiciler, iPhone’larda yüz tanıma gibi uygulamalarda kullanılan Lumentum’un lazer tabanlı teknolojisine güçlü tepkiler gösterdi.

Mastercard’ın başkan yardımcısı Craig Vosburg, “Tarihsel olarak ve günümüzde de ticaretin büyük bir kısmında, tüketicinin satın alma niyetini gösteren işaret, kartını okutmak ya da bir web sitesinde ‘Satın Al’ düğmesine tıklamaktır—ancak temsilci tabanlı ticarette yetki devri söz konusudur" diyor. Ona göre şirket, bir dizi yeni finansal yenilik aracılığıyla kendisini “ekonomilerin işletim sistemi” olarak konumlandırıyor. Mastercard'ın bu listeye girmesini sağlayan yenilikler arasında şunlar yer alıyor: Farklı bölgeler ve para birimleri arasında anında uluslararası işlemleri mümkün kılacak yeni bir stabilcoin oluşturmak. Bir yapay zeka ajanı veya satıcıya alışkanlıklarınızı ve tercihlerinizi öğrenme yetkisi verdiğiniz “insight token’ları” yaratmak ve sürekli iş işlemlerinin yoğun olarak gerçekleştiği makineler için B2B ajanslı ödeme sistemlerini geliştirmek.

Forbes ABD’nin en inovatif şirketleri listesinin tamamı için tıklayın

TCMB'nin 21 Ağustos 2026 tarihinde aldığı iki ayrı karar doğrultusunda gerçekleştirilen lisans iptalleri, şirketlerin elektronik para kuruluşu olarak faaliyet göstermesinin önünü kapattı.

Junomoney'nin 2025'te aldığı izin iptal edildi

TCMB'nin 12077/21676 sayılı kararıyla Junomoney Elektronik Para ve Ödeme Hizmetleri A.Ş.'ye verilen faaliyet izni sonlandırıldı.

Şirket, elektronik para kuruluşu olarak faaliyet göstermek üzere gerekli izni 20 Mayıs 2025 tarihinde TCMB'den almıştı.

Payco'nun 2022'den beri süren lisansı sona erdi

Payco Elektronik Para ve Ödeme Hizmetleri A.Ş.'nin faaliyet izni de TCMB'nin 12076/21675 sayılı kararıyla iptal edildi.

Payco'nun elektronik para kuruluşu olarak faaliyet göstermesine yönelik izin, 28 Temmuz 2022 tarihinde TCMB tarafından verilmişti. Böylece şirketin söz konusu lisansı da alınan son kararla birlikte geçerliliğini yitirdi.

Petrol fiyatlarında düşüş böylece ikinci güne taşındı. Her iki gösterge de salı günü yüzde 3'ün üzerinde değer kaybetmişti.

Hürmüz'de geçici geçiş planı gündemde

Piyasaların odağındaki gelişme, İran ile Umman arasında Hürmüz Boğazı'ndaki deniz ulaşımının yeniden düzenlenmesine yönelik temaslar oldu.

İki ülkenin, boğazda geçici bir ortak deniz koridoru oluşturulması ve bölgenin mayınlardan temizlenmesi konusunda iş birliği seçeneklerini değerlendirdiği belirtildi. Görüşmelerin, güvenli geçişlerin sağlanmasına yönelik kalıcı bir mekanizma kurulması amacıyla sürdürülmesi bekleniyor.

Küresel enerji ticareti açısından stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı'ndan savaş öncesinde dünya genelindeki petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatlarının yaklaşık beşte biri gerçekleştiriliyordu. Savaşın ardından bölgede deniz taşımacılığının önemli ölçüde aksaması, enerji arzına ilişkin endişeleri artırmıştı.

Arz kesintisi endişesi zayıflıyor

İran ve Umman arasındaki temasların ilerleyebileceğine ilişkin beklenti, piyasalarda Hürmüz kaynaklı arz riskinin azalacağı yönündeki değerlendirmeleri güçlendirdi.

Fujitomi Securities analisti Mitsuru Muraishi, yatırımcıların Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmelere odaklandığını belirterek İran ile Umman arasındaki görüşmelerden olumlu sonuç çıkabileceği beklentisinin petrol satışlarını desteklediğini ifade etti.

Bununla birlikte bölgedeki güvenlik risklerinin tamamen ortadan kalktığı düşünülmüyor. Umman açıklarında kısa süre önce bir petrol tankerinin kimliği belirlenemeyen bir cisim tarafından vurulması, deniz taşımacılığının halen önemli riskler taşıdığını ortaya koydu.

ABD stokları da fiyatları baskıladı

Petrol fiyatları üzerinde etkili olan bir diğer gelişme ise ABD'deki ham petrol stokları oldu.

Amerikan Petrol Enstitüsü'nün (API) verilerine göre, 21 Ağustos'ta sona eren haftada ABD'nin ham petrol stokları 4,2 milyon varil yükseldi. Piyasa beklentisi ise stokların yalnızca yaklaşık 600 bin varil artması yönündeydi.

Stoklarda tahminlerin çok üzerinde gerçekleşen yükseliş, petrol piyasasında arzın daha rahat olduğu algısını güçlendirdi. Hürmüz Boğazı'na ilişkin olumlu beklentilerle birleşen veri, fiyatlar üzerindeki satış baskısının artmasına neden oldu.

Petrol piyasasında gözler Hürmüz'de

Önümüzdeki dönemde petrol fiyatlarının seyrinde İran ve Umman arasındaki görüşmeler belirleyici olabilir.

Geçici deniz koridorunun devreye alınması ve Hürmüz Boğazı'nda güvenli geçişlerin yeniden sağlanması durumunda, savaşın oluşturduğu jeopolitik risk priminin daha da gerilemesi beklenebilir.

Buna karşılık müzakerelerin sonuçsuz kalması veya bölgedeki güvenlik tehditlerinin yeniden tırmanması halinde petrol fiyatlarında aşağı yönlü hareket sınırlanabilir. Böyle bir senaryoda Hürmüz Boğazı üzerinden küresel enerji arzına ilişkin kaygıların yeniden güç kazanması mümkün görünüyor.

Spot altının ons fiyatı sınırlı değişimle 4 bin 652,39 dolara gerilerken, ABD altın vadeli kontratları yüzde 0,3 yükselerek 4 bin 709,20 dolara çıktı.

Altındaki yükselişte ABD Hazinesi'nin uzun vadeli tahvillere yönelik geri alım programını genişleteceğini duyurması etkili olmuştu. Bu gelişmenin ardından geçen hafta değer kazanan altın, salı günü mayıs ortasından bu yana gördüğü en yüksek seviyeye ulaşmıştı.

Piyasaların gözü PCE verisinde

Yatırımcıların bugün takip edeceği en önemli başlıklardan biri ABD'nin temmuz ayına ilişkin Kişisel Tüketim Harcamaları (PCE) fiyat endeksi olacak. Fed'in enflasyon eğilimini değerlendirirken yakından izlediği göstergeler arasında yer alan PCE, faiz indirimi beklentilerinin şekillenmesinde önemli rol oynayacak.

Piyasanın bir diğer kritik gündemi ise Fed Başkanı Kevin Warsh'ın cuma günü Jackson Hole Ekonomi Politikası Sempozyumu'nda yapacağı konuşma olacak. Warsh'ın para politikasının geleceğine ilişkin vereceği mesajların, özellikle faiz beklentileri ve dolar üzerinden altın fiyatlarında hareketlilik yaratması bekleniyor.

Analistlere göre enflasyonun beklentilerin altında kalması ve Warsh'ın güvercin veya dengeli bir politika mesajı vermesi, altın için pozitif bir tablo oluşturabilir. Böyle bir durumda reel faizlerin gerileyeceği beklentisi güçlenirken, faiz getirisi sunmayan altının yatırımcılar açısından cazibesi artabilir.

Faiz indirimi beklentileri şekilleniyor

ABD'den son dönemde gelen zayıf istihdam göstergeleri de Fed'in para politikasına yönelik fiyatlamalarda etkili oluyor. Tüketici enflasyonunun beklentiler doğrultusunda gerçekleşmesi de piyasalardaki faiz senaryolarını destekleyen unsurlar arasında yer aldı.

CME FedWatch verilerine göre piyasalar, Fed'in gelecek ay gerçekleştireceği toplantıda politika faizini mevcut seviyesinde tutma ihtimalini yüzde 63,6 olarak fiyatlıyor.

Gümüş ve platinde de yükseliş

Altındaki yatay seyre karşın diğer değerli metallerde alıcılı bir görünüm hakim oldu. Spot gümüş yüzde 0,7 yükselerek 69,09 dolara çıkarken, platin yüzde 0,6 artışla 1.869,22 dolara ulaştı. Paladyumun fiyatı ise yüzde 1,4 yükselerek 1.345,30 dolar oldu.

Jeopolitik gelişmeler de değerli metal piyasalarının yönü açısından önemini koruyor. İran'ın Hürmüz Boğazı'nın yönetimine ilişkin Umman ile görüşmelere yeniden başladığını açıklaması petrol fiyatları üzerinde aşağı yönlü baskı oluştururken, piyasalarda bölgedeki gelişmeler yakından izleniyor.

26 Ağustos 2026 altın fiyatları

Türkiye'de 26 Ağustos 2026 itibarıyla altının satış fiyatları şöyle:

• Gram altın: 7.186,00 TL
• Çeyrek altın: 11.724,00 TL
• Yarım altın: 23.442,00 TL
• Tam altın: 46.465,79 TL
• Cumhuriyet altını: 46.711,00 TL
• Gremse altın: 116.520,81 TL
• Ons altın: 4.644,19 dolar

Öne çıkanlar

• OnlyFans’in ana şirketi Fenix International’ın yıllık raporuna göre Radvinsky, kasım ayında  sona eren 2025 mali yılında şirketten 535 milyon dolar temettü ödemesi aldı.

• 2026’nın ilk üç ayında, toplam 174 milyon dolar tutarında dört ek temettü ödemesi yapıldı.

• 2025 yılında yapılan ödeme, bir önceki yıla göre artış gösterdi. Radvinsky, önceki yıl 497 milyon dolar almıştı.

• Bildirimde, şirket yöneticisinin bu dönem için başka bir temettü ödenmesini tavsiye etmediği belirtildi.

• Bildirim ayrıca şirketin 2025 yılında 1,55 milyar dolar gelir elde ettiğini gösteriyor. Bu önceki yıla göre yüzde 10’luk bir artış anlamına geliyor. Faaliyet kârı ise yüzde 6,5 artarak 709 milyon dolara yükseldi.

• Radvinsky’nin 2021’den bu yana şirketinden temettü olarak aldığı toplam miktar 2,5 milyar dolar. Bu rakama son bildirimde açıklanan 709 milyon dolar ile önceki yıllarda aldığı 1,8 milyar dolar dahil.

Architect Capital anlaşması

Radvinsky’nin ölümünden birkaç hafta sonra OnlyFans’ın ana şirketi, San Francisco merkezli Architect Capital’a yüzde 16’lık hisseyi satmayı kabul etti. Bu işlem şirketin değerini yaklaşık 3,1 milyar dolar olarak belirledi. Forbes daha önce, milyarder OnlyFans sahibine ölümcül kanser teşhisi konulduğunu yatırımcıların öğrenmesinin ardından anlaşmanın hızlandırılmış bir süreçte gerçekleştiğini bildirmişti.

Anlaşma duyurulduğunda Architect, OnlyFans ile birlikte yetişkin içerik platformundaki içerik üreticileri için yeni finansal hizmetler ve ürünler geliştireceğini açıkladı. Forbes daha önce Architect’in OnlyFans’i yetişkin içeriğine daha az bağımlı bir platforma dönüştürmeyi umduğunu ve buranın “favori boksörünüz veya sporcunuzla bağlantı kurabileceğiniz” bir yer olmasını hedeflediğini bildirmişti.

Arka plan

Forbes’un tahminlerine göre Radvinsky’nin serveti, öldüğü sırada 4,7 milyar dolar seviyesindeydi. Bildirimde, Radvinsky’nin ölümünün ardından nihai kontrolün LR Fenix Trust'ın tek mütevellisi sıfatıyla eşi Yekaterina Chudnovsky’ye geçtiği belirtiliyor. Çifte yakın bir kaynak, mayıs ayında Forbes’a Chudnovsky’nin eşinin fiili iş ortağı olduğunu söyledi.

Radvinsky, 2018 yılında OnlyFans’ın kurucusu Tim Stokely ve babası Guy Stokely’den ana şirketteki yüzde 75’lik hisseyi, bildirildiğine göre 30 milyon dolar karşılığında satın aldı. Bundan önce Ukrayna asıllı Amerikalı iş insanı, yetişkinlere yönelik bir web kamerası sitesi olan MyFreeCams üzerinden servetini kazanmıştı.

Merkez Bankası, 23 Ağustos'ta haftalık repo ihalelerini yeniden devreye aldı. Böylece fonlama tekrar bir hafta vadeli repo faiz oranı olan yüzde 37 seviyesinden sağlanmaya başlandı.

Haftalık repo işlemleri Mart 2026'dan bu yana askıya alınmıştı. Orta Doğu'daki çatışmaların başlamasının ardından banka, piyasaya likiditeyi yüzde 40 seviyesindeki gecelik borç verme faizi üzerinden sağlıyordu.

Tahvil faizlerinde düşüş yaşandı

HSBC, repo ihalelerinin yeniden başlatılmasının büyük ölçüde beklendiğini ancak zamanlamasının belirsiz olduğunu ifade etti. Kararın ardından devlet tahvili faizleri ile OIS eğrisinde 50-60 baz puanlık düşüş yaşandı. Ayrıca getiri eğrisindeki farkların gün içinde dikleştiği kaydedildi.

Raporda, OIS fiyatlamalarının eylül ayındaki Para Politikası Kurulu toplantısı için yaklaşık 40 baz puanlık faiz indirimine işaret ettiği belirtildi. Fiyatlamalar, yıl sonuna kadar kümülatif yaklaşık 170 baz puanlık gevşeme beklentisini yansıtıyor.

İndirim döngüsü eylülde başlayabilir

HSBC Economics, piyasa fiyatlamasından daha güvercin bir görünüm ortaya koydu. Kurum, Merkez Bankası'nın eylül ayında faiz indirimlerine yeniden başlamasını bekliyor. Bankanın bir hafta vadeli repo faizini 2026 sonunda yüzde 34 seviyesine indirmesi öngörülüyor.

Banka, daha olumlu bir senaryoda yerel tahvillerde ve OIS eğrisinde önemli bir yükseliş potansiyeli bulunduğuna dikkat çekti. HSBC'nin 2027 yılı için enflasyon tahmini ise yüzde 15 seviyesinde bulunuyor. Politika faizinin de gelecek yıl sonuna kadar yüzde 20 seviyesine inmesi bekleniyor.

Bu tahminlerin gerçekleşmesi halinde, Türk lirası tahvillerinde daha güçlü bir rallinin mümkün olabileceği ifade edildi. Bununla birlikte HSBC, mevcut seviyelerde faizlerdeki düşüşü agresif şekilde takip etmeye henüz hazır olmadığını vurguladı.

Raporda, 10 Eylül'de başlayabilecek yeni bir faiz indirim döngüsü için beklentiler değerlendirildi. Bölgesel çatışmalara ilişkin devam eden riskler nedeniyle bu döngü için çıtanın daha yüksek olduğu belirtildi.

Ülke ekonomisi 2025'in son çeyreğinde yüzde 0,3, 2026'nın ilk üç ayında ise yüzde 0,4 büyüme kaydetmişti. Destatis Başkanı Ruth Brand, Almanya ekonomisinin yılın başından itibaren yakaladığı büyüme ivmesinin devam ettiğini belirterek, "Bu durum yılın ilk çeyreğinde olduğu gibi daha güçlü ihracat performansından kaynaklanıyor." değerlendirmesini yaptı.

Yılın ikinci çeyreğinde mal ve hizmet ihracatı, bir önceki çeyreğe göre yüzde 2 oranında arttı. Teçhizat yatırımları yüzde 1,4 oranında belirgin bir düşüş yaşarken, inşaat yatırımları yüzde 0,1 ile sınırlı bir artış kaydetti. Tüketici harcamaları da durgun bir seyir izleyerek ikinci çeyrekte yüzde 0,1 arttı. Hem özel hem de kamu tüketim harcamaları çeyreklik bazda yüzde 0,1 oranında hafif bir artış gösterdi.

Sanayi sektöründeki toparlanma ekonomik görünüme olumlu yansısa da Almanya Merkez Bankası (Bundesbank) Ren Nehri'ndeki düşük su seviyelerinin toparlanmayı baltaladığı konusunda uyarıda bulundu. Bundesbank raporunda, düşük su seviyelerinin üçüncü çeyrekteki ekonomik aktiviteyi gözle görülür şekilde etkilediği ve GSYH'nin bu dönemde en iyi ihtimalle hafif bir artış göstereceği ifade edildi.

Ülkede akaryakıt indiriminin sona ermesiyle enflasyon oranı temmuz ayında yüzde 2,8 seviyesine tırmandı. Orta Doğu'daki savaş ve Hürmüz Boğazı'nın fiilen bloke edilmesi enerji maliyetleri üzerindeki baskıyı artırmaya devam ediyor.

Savunma harcamaları bütçe açığını büyüttü

Almanya'da genel kamu bütçe açığı, artan savunma harcamaları ve devasa altyapı yatırımlarının etkisiyle bu yılın ilk yarısında keskin bir artış gösterdi. Destatis verilerine göre, ocak-haziran döneminde bütçe açığı geçen yılın aynı dönemine kıyasla 36,6 milyar euro artarak 71,3 milyar euroya ulaştı.

Söz konusu açık, gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 3,1'ine denk geldi. Böylece ülke, Avrupa Birliği İstikrar ve Büyüme Paktı kapsamında Maastricht Antlaşması'nda öngörülen yüzde 3'lük bütçe açığı üst sınırını da aşmış oldu.

Yılın ilk yarısında toplam kamu gelirleri yüzde 2,8 artarak 1 trilyon 73,2 milyar euroya, kamu giderleri ise yüzde 6,1 artışla 1 trilyon 144,5 milyar euroya tırmandı. Bütçedeki rekor açığın ana kaynağı, 48,1 milyar euro açık veren ve geçen yıla göre açığını 29 milyar euro artıran federal hükümet oldu.

Aynı dönemde eyalet düzeyindeki bütçe açığı 6,5 milyar euroya çıkarken, belediyeler açıklarını 1,5 milyar euro azaltarak 14,8 milyar euroya düşürdü. Geçen yılın ilk yarısında 3,8 milyar euro fazla veren sosyal güvenlik fonları ise bu yılın ilk altı ayında 1,8 milyar euro açık verdi.

Küresel tahvil faizlerindeki yükseliş borç maliyetlerini doğrudan etkiledi. Almanya'nın 10 yıllık devlet tahvili faizleri yüzde 3,3 ile son 15 yılın en yüksek seviyesini gördü. Ülkenin faiz ödemeleri yılın ilk yarısında yüzde 11,6 artarak 27,3 milyar euroya yükseldi.

İş dünyasının güveni son bir yılın zirvesinde

Makroekonomik zorluklara rağmen Almanya'da iş dünyasının güveni ağustos ayında piyasa beklentilerini aşarak son bir yılın en yüksek seviyesine çıktı. Ekonomi Araştırma Enstitüsü (Ifo) İş Ortamı Güven Endeksi, ağustosta 88,8 puana ulaştı.

Üst üste dördüncü ayında da yükselen endeks, Orta Doğu'daki savaş öncesindeki seviyesini geride bıraktı. Mevcut durum endeksi 88,5 puana çıkarken, beklentiler endeksi 89,1 puana yükseldi. İyimserlik dalgası ülkenin önde gelen ekonomik sektörlerinin tamamına yayıldı.

Ifo Başkanı Clemens Fuest, yeniden tırmanışa geçen enerji fiyatlarına rağmen Alman ekonomisinin toparlandığını dile getirerek, "Şirketler mevcut durumlarından son döneme kıyasla daha memnun ve iş ortaklıklarına dair gelecek projeksiyonları daha iyimser." ifadesini kullandı.

ING Küresel Makro Araştırma Başkanı Carsten Brzeski ise Alman iş dünyasındaki güven ortamının uzun risk listesine karşı adeta bağışıklık kazandığını aktardı. Brzeski, ikinci çeyrekteki toparlanmanın kısmen Hürmüz Boğazı'nın kapanması nedeniyle diğer bölgelerin daha fazla darbe almasıyla ilişkili olduğunu belirterek, bazı Alman şirketlerinin bu süreçte kriz yararlanıcısı haline geldiği değerlendirmesini yaptı.

Sürdürülebilir büyüme için hükümetin adımlarını yetersiz bulan Brzeski, "Ekonomiyi temelden düzlüğe çıkarmak için yapısal reformlara, uygun fiyatlı enerji planına ve iç talebi canlandıracak vergi indirimlerine hala ihtiyaç var." dedi. Uzmanlar, tüm zorluklara rağmen Alman ekonomisinin 2022'den bu yana en iyi büyüme performansını yakalama yolunda ilerlediğini belirtiyor.

Bu kapasite, Anthropic ve Google'ın amiral gemisi modellerinin işleyebildiği veri miktarının yaklaşık 5 milyon katına denk geliyor. Şirket, bu işlem gücünü Tolstoy'un "Savaş ve Barış" romanını tek oturuşta 5 milyon kez okumaya benzetti.

Dil modellerinden fizik merkezli zekaya

Sistemin temel farkı, metin ve dil öğrenmek yerine tamamen fizik kanunları için tasarlanmış olmasıdır. Şirketin kurucu ortakları Anima Anandkumar ve Benedikt Jenik, sistemin fiziksel dünyayı modellemek amacıyla inşa edildiğini söyledi.

ChatGPT gibi geleneksel modeller internetteki metin verileriyle eğitilerek kelimeleri tahmin ediyor. Yeni sistem ise uzay ve zamandaki fiziksel olayları tahmin etmeyi öğreniyor.

Sistem, Google'ın geliştirdiği Transformer mimarisini kullanmak yerine sinirsel operatörler teknolojisine dayanıyor. Caltech profesörü Anandkumar, "zekanın dil merkezli bakışı insanı merkeze koyar. Fiziği merkeze koymak ise doğayı merkeze alan bir bakış açısıdır." değerlendirmesini yaptı.

Yeni yapay zeka, özellikle çip tasarımı, robotik, aşırı hava olaylarının tahmini ve enerji şirketlerinin jeolojik analizlerinde kullanılabilecek. Girişim, başlangıçta bireysel kullanıcılardan ziyade kurumsal anlaşmalara odaklanacak.

Bezos'tan gelen 2 milyar dolarlık teklifi reddettiler

Benzer bir fikir, Amazon'un kurucusu Jeff Bezos ve biyoteknoloji girişimcisi Vik Bajaj'ın da dikkatini çekmişti. Bajaj, 2024 yılı sonlarında Los Angeles'ta düzenlenen bir akşam yemeğinde araştırmacı çifte ortaklık teklif etti.

Eski bir Amazon bilim insanı olan Anandkumar ve altyapı mühendisi eşi Jenik'e Project Prometheus adı altında resmi bir teklif sunuldu. Teklif mektubu, Anandkumar'ın şirketin bilimsel vizyonunu yönetmesini ve yönetim kurulunda yer almasını içeriyordu.

Çifte şirketten yüzde 35 pay ve yıllık 1 milyon dolar maaş teklif edildi. Bu maaşın üç ay sonra 2 milyon dolara çıkarılması planlanıyordu.

Mektupta ayrıca Bezos dahil yatırımcılardan Seri B turuna kadar 2 milyar doları aşan fon sağlanacağı belirtildi. Ancak iki araştırmacı teklifi reddederek kendi şirketlerini kurma yolunu seçti. Bezos ve Bajaj ise Prometheus için Haziran 2026'da 12 milyar dolarlık Seri B yatırımı topladı.

Temelleri Nvidia'da atıldı

Anandkumar, kendi girişiminin donanım altyapısı için çeşitli bilişim sağlayıcılarıyla ortaklık kurduğunu açıkladı. Bu fikrin ilk tohumları ise araştırmacının Nvidia'daki beş yıllık yöneticilik döneminde atıldı.

Nvidia İcra Kurulu Başkanı Jensen Huang, Anandkumar'ı bu yaklaşımı geliştirmesi için bizzat cesaretlendirdi. Anandkumar'ın hava durumu tahminini hızlandıran ilk projesi, 2021 yılındaki GTC Konferansı'nda Huang tarafından tanıtıldı.

Anandkumar, yapay zekanın fizik teorisyenlerinin yerini alabileceğini söylediğinde Huang'ın heyecanlandığını aktardı. Anandkumar'a göre Huang o görüşmede, "Tüm teorisyenlerin yerini almasını istiyorum." ifadesini kullandı.

Aynı sıralarda Florida'da Memur Christopher Goodson, Flock sistemini tamamen farklı bir amaç için kullanıyordu. Goodson, bir suçluyu değil ayrı yaşadığı eşini takip ediyordu. Departmanının sisteme erişimini kullanan polis memuru, Eylül 2024 ile Haziran 2026 arasında eşinin aracına yönelik 700'den fazla yetkisiz sorgulama yaptı. Bu ihlallerin ortaya çıkmasının ardından memur geçen hafta tutuklandı.

Gözetim ağı 49 eyalete yayıldı

Flock Safety, dokuz yıldır suçları çözme vaadiyle ABD tarihindeki en kapsamlı gözetim ağını kurdu. Güneş enerjisiyle çalışan kameralar 49 eyaletteki 5 binden fazla bölgede araçların plaka, marka, model, renk ve belirleyici özelliklerini kaydediyor. Kolluk kuvvetleri, bu veriler içinde doğal dil tanımlamaları kullanarak binlerce yargı bölgesinde aynı anda arama yapabiliyor.

Pratik olarak Flock sözleşmesi olan herhangi bir polis departmanı, bir kişinin nereye, ne zaman ve ne sıklıkla araç kullandığını haritalandırabiliyor. Şirket, verilerin müşterilere ait olduğunu ve genellikle 30 gün içinde silindiğini iddia ediyor.

Ancak Fortune dergisinin incelemesine göre durum her zaman böyle işlemiyor. Los Angeles Polis Departmanı (LAPD) müfettişlerinin hazırladığı denetim raporunda, en az bir Flock sözleşmesinin şirkete verileri beş yıl boyunca saklama ve kendi takdirine bağlı olarak herhangi bir amaçla kullanma izni verdiği ortaya çıktı.

Şirketin değeri 8,3 milyar dolara ulaştı

Tartışmalara yanıt veren Flock CEO'su Garrett Langley, şirketin suçları çözmek için kurulduğunu belirtti. Langley, "Flock her gün aksi takdirde çözülemeyecek suçların çözülmesine yardımcı oluyor. Kayıp çocukların bulunmasından cinayetlerin ve şiddet suçlarının çözülmesine kadar müfettişlere daha önce sahip olmadıkları ipuçları sağlıyor." dedi. CEO, teknoloji ve yönetim kararlarının temelinde bu etkinin yattığını sözlerine ekledi.

Silikon Vadisi'nin dev risk sermayesi şirketleri a16z ve Tiger Global tarafından desteklenen girişim, bugüne kadar oldukça kazançlı bir tablo çizdi. Şirket, nisan ayında 8,3 milyar dolar değerlemeyle 500 milyon dolar yatırım aldığını duyurdu. Bugüne kadar toplam 1,2 milyar dolar fon toplayan girişim, 2026'nın ilk yarısında yıllık 500 milyon dolar yinelenen geliri aştı.

Görüntü, silah sesi algılama, insansız hava araçları ve yapay zeka destekli arama yazılımları alanına da genişleyen şirket, yeni gelirlerinin yarısından fazlasının plaka okuyucu dışı ürünlerden geldiğini doğruladı.

Halka açık tepkiler ve sözleşme iptalleri artıyor

Büyüyen gözetim ağı, halk arasında ciddi bir tepkiye yol açtı. İnsanlar New York'ta kameraları elektrikli testereyle kesti, Kaliforniya'da üzerlerine boya attı ve Idaho'da bir kamyonetle cihazlara çarptı. NPR verilerine göre Flock kameraları bugüne kadar en az 36 eyalette tahrip edildi. Vandallık olayları sorulduğunda Langley, bu kişilerin muhtemelen ağır bir suç işlediklerinin farkında olmadıklarını belirtti.

Washington Post'un araştırması, sistemin eski veya mevcut romantik partnerleri takip etmek için kullanıldığı 50'ye yakın polis suistimali vakasını ortaya çıkardı. Adalet Enstitüsü (IJ) ise ülke çapında 150'den fazla belgelenmiş kötüye kullanım vakasının yer aldığı halka açık bir veri tabanı tutuyor. IJ yetkilileri, polislerin arama yaparken nadiren belirli bir neden göstermek zorunda olması sebebiyle gerçek sayının çok daha yüksek olabileceğini söylüyor.

Tepkiler nedeniyle Boston, Flagstaff ve Santa Clara gibi şehirler sözleşmelerini iptal etti. San Francisco Standard'ın raporuna göre, Ağustos 2021 ile Mayıs 2026 arasında 28 eyalette toplam 82 Flock sözleşmesi sonlandırıldı. Bunun 39'u sadece bu yılın ilk beş ayında gerçekleşti. İptallere rağmen CEO Langley işlerin etkilenmediğini savundu. Langley, "Müşteri tabanımızı müşteri kayıp oranımızın 10 katı hızda büyütüyoruz ve kurumlar topluluklarını daha güvenli hale getirmek için her geçen gün daha fazla Flock'a yöneliyor." değerlendirmesini yaptı.

Veri paylaşımı ve yasal boşluklar

Gizlilik savunucuları, gevşek veri saklama politikalarının verileri aylarca veya yıllarca aranabilir kıldığını belirterek bu durumdan endişe duyuyor. Şirket geçen hafta varsayılan saklama süresini yedi güne indirmeyi önerdi. Ancak Demokrasi ve Teknoloji Merkezi'nden Tom Bowman, bu politika değişikliklerinin karar hakkını yine müşteriye bıraktığına dikkat çekti. Bowman, "Bu sadece bir öneri ve yasal olarak bağlayıcı değil." ifadesini kullandı.

Los Angeles Polis Departmanı'nın denetim raporu da Bowman'ın endişelerini doğruladı. Raporda, sözleşmelerden birinin şirkete anonimleştirilmiş görüntüleri makine öğrenimi algoritmalarının eğitimi için kullanma hakkı verdiği ortaya çıktı. Üstelik raporda verilerin departmandan veya şehirden ücret talep edilmeksizin beş yıl boyunca saklanacağı belirtildi. Bu süre, şirketin standart 30 günlük politikasından 60 kat, kamuoyuna duyurduğu yedi günlük süreden ise 260 kat daha uzun.

Demokrasi ve Teknoloji Merkezi'nden Bowman, otomatik plaka tanıma sistemlerinin sadece bir konumu değil, insanların hareket kalıplarını takip edecek kadar yaygınlaştığını belirtti. Bowman, "İnsanların nerede uyudukları, nerede çalıştıkları gibi tüm günlük yaşamlarını esasen yeniden inşa edebilirler." dedi.

Verilerin yargı bölgeleri arasında paylaşılması ise bir başka tartışma konusu yarattı. Mayıs 2025'te Teksas'ta bir şerif yardımcısının kürtaj yaptırdığından şüphelenilen bir kadını ülke çapında Flock üzerinden arattığı tespit edildi. Wisconsin'de ise polisler, esrarın yasal olduğu Michigan'a sık seyahat eden bir adamın aracını sistem üzerinden bularak arama yaptı. Gizlilik savunucuları, polisin sadece cüzdanını çıkarıp bu verileri satın alarak anayasal sınırları aşabildiğini ve bu yasal boşluğun kapatılması gerektiğini savunuyor.

Daha önce MSCI Türkiye Küçük Ölçekli Şirketler Endeksi'ne üç şirketin dahil edileceği açıklanmıştı. Bu şirketler Tera Yatırım Menkul (TERA), Tera Finansal Yatırımlar (TRHOL) ve Kardemir (B) (KRDMB) olarak belirlenmişti. Ancak kurum bu hisseler için değişikliğe gitti. MSCI'nin son duyurusuna göre söz konusu üç şirket endekse eklenmeyecek.

Altı şirketlik liste üçe düştü

MSCI, açıklamasında liste dışı kalan üç şirket için "Small Cap: Not Added" ifadesini kullandı. Yapılan bu son güncellemeler 1 Eylül 2026 tarihi itibarıyla geçerli olacak.

Böylece, kurumun daha önce açıkladığı listede yer alan altı şirketlik ekleme kararı yarı yarıya azaldı. Son güncellemeyle birlikte listeye girecek şirket sayısı üçe inmiş oldu.

Endekse girecek ve çıkacak diğer hisseler

MSCI'ın önceki duyurusunda yer alan diğer üç şirkette ise karar değişmedi. Borusan Boru (BRSAN), Europower Enerji (EUPWR) ve Rönesans Gayrimenkul (RGYAS) hisseleri 1 Eylül itibarıyla endekse dahil edilecek.

Öte yandan MSCI Türkiye Standard Endeksi'ne Astor Enerji'nin (ASTOR) eklenmesi kararı korundu. Ayrıca Arçelik (ARCLK) ve Katılımevim'in (KTLEV) Küçük Ölçekli Şirketler Endeksi'nden çıkarılması süreci de netleşti. Bu kararda herhangi bir değişikliğe gidilmedi.

Nakit dönüşündeki tıkanıklık, özel sermaye sektörünün en büyük sorunu haline geldi. Durum, firmaları bir dizi finansal mühendislik tekniğini benimsemeye yöneltti. "Yapılandırılmış hisse" olarak bilinen en yeni yaklaşım, hisse senedi ve borç özelliklerini harmanlayan anlaşmaları içeriyor.

Bu özel işlemler, fon performansının temel ölçütlerini destekliyor. Firmalar, iyi bir fiyata satamadıkları şirketleri ellerinde tutmaya devam edebiliyor. Aynı zamanda şirketlerin borç yükünü artırmadan büyümelerini sürdürmeleri sağlanıyor.

DLA Piper şirketinden Ranesh Ramanathan, altı yıldır aynı özel sermaye şirketinin elinde bulunan, pozitif büyüme gösteren devasa bir şirket grubu olduğunu söyledi. Sermaye çözümleri birimini yöneten Ramanathan, "Bu şirketler geleneksel yollarla nakit borçlanamayacak kadar yüksek kaldıraç oranlarına sahipler. Yatırımcıların hedeflediği grup tam olarak bu." dedi.

Bu işlemlerin alıcı tarafında genellikle Apollo Global Management ve Bain Capital gibi özel sermaye devleri yer alıyor. Yatırımcılar bu sayede oldukça cazip getiriler elde ediyor. Aynı şirketin borçlanma araçları tek haneli yıllık getiri sağlarken, bu işlemler yüzde 15 civarında getiri sunabiliyor.

Bu araçlar, geri ödeme sırasında normal hisse senetlerinden daha öncelikli olduğu için daha az risk taşıyor. Ancak şüphecilere göre bu işlemler sadece maliyetli bir geçici çözümden ibaret kalıyor. Anlaşmalar, özel sermaye firmalarının ulaşmaya çalıştığı gerçek çıkışları temsil etmiyor. Sınırlı ortakları temsil eden kurumlar, büyük kurumsal yatırımcıların uzun vadeli getirileri peşin nakit için feda etme konusunda temkinli olduğunu ifade etti.

Bekleyen satılmamış varlıklar 3,8 trilyon dolara ulaştı

Çeşitli dönüştürülebilir ve imtiyazlı menkul kıymetleri içeren bu araçlar piyasa için yeni değil. Yeni olan durum, özel sermaye şirketlerinin nakit yaratmak için bu yöntemleri giderek daha fazla kullanması oldu. Sektör halihazırda temettü yeniden yapılandırmaları ve yeni devam fonları gibi farklı araçları da benimsedi.

Bain & Co. verilerine göre, satın alma firmaları şu anda 3,8 trilyon dolarlık satılmamış varlığın üzerinde oturuyor. Yatırımların ortalama elde tutulma süresi ise yedi yıla çıktı. Bu süre 2010 yılında ortalama 5 yıl seviyesindeydi.

Almanya merkezli ambalaj makineleri üreticisi Syntegon, bu duruma iyi bir örnek oluşturuyor. CVC Capital Partners, Bayer ve Alfred Ritter gibi devlerle çalışan şirketi 2020 yılı başlarında Robert Bosch'tan satın aldı. Avrupa'nın en büyük satın alma firmalarından biri olan CVC için 2025 sonlarına gelindiğinde satış vakti gelmişti.

CVC, şirkete 4 milyar euronun (4,7 milyar dolar) üzerinde bir değer biçerek potansiyel alıcılarla görüşmeler yürüttü. Ancak şirket nihayetinde işletmeyi elinde tutarak yatırımcılara nakit sağlayan iki farklı hamle yaptı.

Mart ayında CVC, hisselerin yüzde 37'sini Apollo'ya sattığını duyurdu ancak işlem detaylarını paylaşmadı. Şirket ayrıca temettü dağıtımını yapılandırdı ve böylece hissedarlara ödeme yapmak için 550 milyon euronun üzerinde borç aldı. 

Çıkış birikimi yapısal bir soruna dönüştü

Şirketleri satmanın zorlaşması, yatırımcılara yapılan ödemelerin yatırılan sermayeye oranını (DPI) sert şekilde düşürdü. McKinsey & Co. verilerine göre sektör genelindeki DPI oranı geçen yıl rekor düşük seviyeye geriledi. McKinsey Ortağı Rahel Schneider, "Çıkış birikimi özel sermaye firmaları için yapısal bir sorun haline geldi." değerlendirmesini yaptı. Schneider, sektörün artık beş ila yedi yıllık elde tutma sürelerinin her yatırım için işe yaramayabileceğini fark ettiğini belirtti.

Nakit sıkıntısı, DPI oranını sınırlı ortaklar için eskisinden daha önemli hale getirdi. Dört yıl önce fon yatırımcılarının sadece yüzde 8'i bunu en kritik performans ölçütü olarak görüyordu. Bu oran 2025 yılına gelindiğinde yüzde 21 seviyesine sıçradı.

Bain Capital'in küresel özel durumlar başkanı Barnaby Lyons, DPI'yi artıran anlaşmaların işlerinin büyüyen bir parçası olduğunu vurguladı. Lyons, "Özel sermaye sektörü yatırımcı sermayesini değerlendirme ve zaman içinde geri döndürme işindedir. Tarihsel olarak bu durum şirketlerin satılması yoluyla gerçekleşirdi. Ancak artık yatırımcıların önünde çok daha geniş seçenekler var." ifadesini kullandı.

Çalışanlara 360 milyon dolarlık nakit ikramiye

Yapılandırılmış hisse işlemleri, genellikle vade tarihi olmayan imtiyazlı hisse senetlerini kapsıyor. Bu hisseler, adi hisse sahiplerinden önce ödenmesi gereken yüksek ve sabit temettüler barındırıyor. Şirket satıldığında veya halka açıldığında genellikle ilk ödeme bu yatırımcılara yapılıyor.

Ev tadilatı alanında faaliyet gösteren Pensilvanya merkezli Power Home Remodeling, yakın zamanda benzer bir anlaşmaya imza attı. Şirket mayıs ayında Bain Capital, Sixth Street ve Harvest Partners ile yeni bir finansman anlaşması sağladı.

S&P Global Ratings'e göre finansman turu, 450 milyon dolarlık itfa edilebilir imtiyazlı hisse senedi ve 1,2 milyar dolarlık dönüştürülebilir menkul kıymet içeriyordu. Şirket aynı zamanda temettü yeniden yapılandırması da gerçekleştirdi.

Anlaşma, şirketin mevcut destekçisi Harvest Partners'ın payını korurken sınırlı ortaklara nakit döndürmesine olanak tanıdı. Power Home Eş İcra Kurulu Başkanı Asher Raphael, sağlanan finansmanla tüm çalışanlara toplam 360 milyon dolar nakit ikramiye ödendiğini belirtti. Raphael, "Organizasyonda değeri yaratan şey onların sıkı çalışmasıdır ve bu değeri paylaşmaları gerektiğine her zaman inandık." dedi.

Yatırımcılar kısa vadeli likidite yerine getiriyi seçiyor

Bu işlemler, özel sermaye şirketleri tarafından sağlanan ve melez araçlar olarak bilinen geniş çaplı eğilimin bir parçasını oluşturuyor. Metric Capital Yönetici Ortağı John Sinik, "Piyasada geleneksel borç veya öz sermayeden daha esnek finansman çözümlerine ihtiyaç duyulduğunu görüyoruz." dedi. Sinik, kurucuların kontrolü bırakmadan veya aşırı borçlanmadan büyümeyi finanse etmek istediklerini sözlerine ekledi.

Apollo'nun melez işlemler birimi başkanı Matt Nord ise melez araçlara duyulan ihtiyacın finansman maliyetlerini yansıttığını bildirdi. Nord, şirketleri halka açmanın zorluğunun ve değer konusundaki farklı görüşlerin de bu eğilimde etkili olduğunu vurguladı.

Yine de yatırımcılar özel sermaye firmalarının fon dağıtırken daha seçici olmasını talep ediyor. Kurumsal Sınırlı Ortaklar Birliği (ILPA) tarafından yapılan bir ankete göre, katılımcıların yüzde 60'ı uzun vadeli getirileri kısa vadeli likiditeye tercih ediyor.

ILPA Yönetici Direktörü Neal Prunier, yatırımcıların uzun vadeli getirilerini olumsuz etkileyecekse varlıkları ellerinde tutmayı seçeceklerini belirtti. Prunier, "İmtiyazlı hisse senedi yaklaşımının uygun olacağı zamanlar olduğu gibi, yatırımcılar arasında hayal kırıklığı yaratacağı zamanlar da vardır. Bu nedenle niyetlerinizi yatırımcılarla erkenden paylaşmanız önemlidir." değerlendirmesini yaptı.

Oxford Üniversitesi'nden Finansal Ekonomi Profesörü Ludovic Phalippou, yapılandırılmış hisse senetlerinin hissedar ödemelerini finanse etmek için kullanılan pahalı bir sermaye olduğunu söyledi. İşlemlerin ekonomik açıdan temettü yeniden yapılandırmasına benzediğine dikkat çekti.

Sermaye akışlarının döngüselliğini çok çarpıcı bulduğunu söyleyen Phalippou, "Nihayetinde aynı emeklilik fonları, bağış fonları ve varlık fonları bu işlemlerin her iki tarafında da yer alıyor." dedi. Phalippou, bunun aynı yatırımcılara ait araçlar arasında sermayenin geri dönüştürülmesi anlamına geldiğini ve sadece aracılara ek ücretler yarattığını ifade etti.

Melez sermaye anlaşmalarında işlem hacmi katlanıyor

Yapılandırılmış hisse işlemleri genellikle özel olarak yürütüldüğü için ihraç hacimlerine ilişkin net veri bulmak zorlaşıyor. Ancak piyasa katılımcıları bu işlemlerin ABD ve Avrupa'da giderek yaygınlaştığını ve Asya'da da seçenek olarak tartışıldığını dile getiriyor.

Apollo yetkilileri, melez sermaye işlemleri yatırımlarının bu yıl dolar bazında 2025'in aynı dönemine göre tam üç kat arttığını kaydetti. Paul Hastings'in özel sermaye uygulaması eş başkanı Alex Temel de benzer bir ivmeye dikkat çekti. Hem melez işlem hacimlerinde hem de bu işlemlere katılan yatırımcı sayısında devasa bir artış gördüklerini ifade eden Temel, "Bu durum sektörün geldiği noktanın devasa bir parçası haline dönüştü." dedi.

Geçtiğimiz günlerde motorine 2 lira 92 kuruşluk bir fiyat artışı uygulanmıştı. Motorinin ardından beklenen zam benzine de geldi. Benzinin litre fiyatına 2 lira 74 kuruş zam yapıldı. Yeni fiyatlar gece yarısı itibarıyla akaryakıt istasyonlarında pompaya yansıdı.

Büyükşehirlerde güncel fiyatlar

Yapılan son zammın ardından büyükşehirlerdeki akaryakıt fiyatları yeniden şekillendi. İstanbul Avrupa Yakası'nda benzinin litre fiyatı 74,26 TL'ye çıktı. İstanbul Anadolu Yakası'nda ise bu rakam 74,11 TL oldu.

Başkent Ankara'da benzinin litresi 75,23 TL seviyesine yükseldi. İzmir'de tabelalar 75,53 TL'yi gösterirken, Bursa'da fiyat 75,34 TL olarak güncellendi. Sanayi kenti Kocaeli'de ise benzinin litresi 74,70 TL'den satılmaya başlandı.

En yüksek fiyat Antalya'da

Yeni tarifeyle birlikte benzinin en yüksek fiyattan satıldığı büyükşehir Antalya oldu. Turizm başkenti Antalya'da benzinin litre fiyatı 76,45 TL seviyesine ulaştı. Adana'da ise güncel fiyat 76,08 TL olarak belirlendi.

Öte yandan uzmanlar, akaryakıt fiyatlarının serbest piyasa koşullarında belirlendiğini hatırlatıyor. Bu nedenle benzin fiyatları il, ilçe, dağıtım şirketi ve istasyonlara göre küçük farklılıklar gösterebiliyor.

Ağustos ayında güven endeksi hizmet sektöründe yüzde 0,1 azalarak 111,9 değerini aldı. Aynı dönemde perakende ticaret sektöründe yüzde 0,8 azalışla 110,1 seviyesine inen endeks, inşaat sektöründe ise yüzde 0,4 gerilemeyle 83,1 oldu.

Hizmet sektöründe iş durumu zayıfladı

Hizmet sektöründe ağustos ayında son üç aylık dönemdeki iş durumu yüzde 1,2 azaldı. Son üç aylık dönemde hizmetlere olan talep ise yüzde 0,1 oranında sınırlı bir düşüş kaydetti. Buna karşılık, gelecek üç aylık dönemde hizmetlere olan talep beklentisinin yüzde 0,9 arttığı görüldü.

Perakende ticarette satış hacmi düştü

Perakende ticaret sektöründe güven kaybı diğer sektörlere göre daha belirgin oldu. Sektörde son üç aylık dönemde iş hacmi ve satışlar yüzde 5,8 oranında azaldı. Mevcut mal stok seviyesi de bu dönemde yüzde 0,1 oranında geriledi.

TÜİK verilerine göre perakende sektöründe gelecek üç aylık döneme ilişkin beklentiler ise iyimserliğini korudu. Gelecek üç aylık dönemde iş hacmi ve satış beklentisi yüzde 3,8 artış gösterdi.

İnşaatta siparişler azalırken istihdam beklentisi arttı

İnşaat sektöründe alınan kayıtlı siparişlerin mevcut düzeyi ağustos ayında yüzde 3,8 oranında azaldı. Diğer yandan, inşaat firmalarının gelecek üç aylık dönemdeki toplam çalışan sayısı beklentisi yüzde 2,8 arttı.

O dönemde yatırımcılar şirkete 100 milyar dolar değer biçti. Şirketin küresel piyasalarda halka açılarak Çin'in en başarılı uluslararası tüketici markalarından biri haline gelmesi bekleniyordu.

Ancak aradan geçen dört yıl, iki başarısız girişim ve milyarlarca dolarlık kâğıt üzerindeki değer kaybının ardından halka arz süreci ancak tamamlanma aşamasına geldi.

Shein, zirve değerlemesinin dörtte birine gerileyerek Hong Kong borsasında halka arz olmaya çalışıyor. Şirket, 25,7 milyar dolar ile 26,8 milyar dolar arasında bir piyasa değeri hedefiyle 1,7 milyar dolar ila 1,8 milyar dolar toplamayı amaçlıyor.

Şirket bir yandan Avrupa Birliği ve ABD'deki ticaret soruşturmalarıyla mücadele ederken, diğer yandan iş modeline avantaj sağlayan vergi muafiyetlerinin sona ermesiyle karşı karşıya bulunuyor. Shein'in halka açılma serüveni, Pekin ile Batı arasındaki artan jeopolitik rekabetin ortasında kalan şirketler için ibretlik bir ders niteliği taşıyor.

Eski Amazon ve Dell çalışanı olan Teksas merkezli tedarik zinciri danışmanı Brittain Ladd, "Dünyanın en yakından izlenen halka arz adaylarından biri ve ultra hızlı moda e-ticaret modelinin tamamı için bir gösterge." değerlendirmesini yaptı.

Batı başkentlerinden dönen halka arz rotası

Ürünlerini Çin'de üreten ancak bu ülkede satış yapmayan Shein için denizaşırı bir borsada kote olmak, küresel bir moda devi olarak konumunu güçlendirme ve Batı sermayesine erişme fırsatıydı. Şirket, halka arz sürecini yönetmesi için eski Bear Stearns yatırım bankacısı Donald Tang'ı göreve getirdi. Bu yılın başlarında icra kurulu başkanlığından ayrılan Tang, zorlu bir süreçle karşılaştı.

Küresel teknoloji hisselerindeki düşüşle birlikte yatırımcıların şirkete ilgisi 2022'nin sonlarında azalmaya başladı. Ekim ayına gelindiğinde Shein'in ikincil piyasalardaki şirket değeri 65 milyar dolar ile 85 milyar dolar seviyesine indi. Aylar sonra şirket, nisan zirvesinin üçte bir gerisinde kalarak 66 milyar dolar değerleme üzerinden yatırım topladı.

ABD ve Avrupa'daki perakendeciler, Çin hızlı modasının haksız rekabet oluşturduğunu savunarak tepki gösterdi. ABD'li yetkililer, Shein'in sevkiyatlarda gümrük vergilerinden kaçınmak için kullandığı 800 dolar altındaki paketlere yönelik "de minimis" vergi muafiyetini kaldırma hazırlıklarına başladı. Benzer adımlar İngiltere ve Avrupa Birliği'nde de gündeme geldi.

Düzenleyiciler ve siyasetçiler, tedarik zincirindeki çalışma koşulları ve sürdürülebilirlik konularını gündeme getirerek şirketin iş modelini sorguladı. Özellikle BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği'nin azınlık gruplara yönelik zorla çalıştırma ve gözaltı uygulamalarını tespit ettiği Çin'in Sincan bölgesinde üretilen pamukla olası bağlar endişe yarattı. Pekin yönetimi ise bu iddiaları reddetti.

Mergermarket Asya-Pasifik Hisse Senedi Piyasaları Başkanı Perris Lee, Shein'in ABD'de halka arz sürecine girdiğinde yoğun bir denetime maruz kaldığını belirtti. Lee, "İnsanlar işte o zaman 'Aman Tanrım, burada bir vergi açığı ve çalışma koşulları sorunu var' demeye başladı." dedi.

Shein daha önce zorla çalıştırmaya karşı sıfır tolerans politikası uyguladığını ve düşük maliyetlerin vergi açıklarından değil verimli tedarik zincirinden kaynaklandığını savundu.

Şirket endişeleri gidermek amacıyla Çinli kimliğinden uzaklaşmaya çalıştı. Merkezini 2022'de Singapur'a taşıdı. Tang, 2024'te Los Angeles'taki bir konferansta Shein'in esasen bir "Amerikan şirketi" olduğunu söyledi ve bu açıklama Çin'de tepki çekti. Şirket internet sitesinde kendisini "Singapur merkezli küresel çevrim içi moda ve yaşam tarzı perakendecisi" olarak tanımladı.

Ancak bu adımlar hissedarları ikna etmeye yetmedi. Artan düzenleyici ve siyasi baskı nedeniyle şirket 2024 başında rotasını Londra'ya çevirdi. Tang o dönemde Financial Times'a yaptığı açıklamada, Çin'in şirketi kontrol ettiği algısını değiştirmede ilerleme kaydettiklerini belirterek, "ancak bu ABD'li yasa yapıcıları ikna etmeye yetmedi" ifadesini kullandı. Tang daha sonra Londra'nın "en iyi saat dilimine, en iyi dile, hukuk ile siyaset arasında en iyi ayrıma ve en yüksek hesap verebilirlik standartlarından birine" sahip harika bir sermaye piyasası olduğunu söyledi.

Londra planı Çin engeline takıldı

Halka arz yerini değiştirmek Shein'in yapısal sorunlarını çözmedi. Donald Trump'ın 2024 yılındaki seçim zaferi vergi muafiyetlerinin kaldırılmasını hızlandırdı ve Çin mallarına daha yüksek gümrük vergileri getirdi. Shein, ABD ve Avrupa'da pazar payını hızla artıran Temu gibi rakiplerin yoğun rekabetiyle karşılaştı.

Yatırımcılar, şirketin 2023 yılındaki fonlama turundaki 66 milyar dolarlık değerlemeyi koruyup koruyamayacağını sorgulamaya başladı. Bazı yatırımcılar rakamın 30 milyar dolara kadar indirilmesini talep etti.

Çin tarafında ise Shein'in Çinli kimliğinden uzaklaşma çabaları, denizaşırı halka arzlara onay vermesi gereken Çin Menkul Kıymetler Düzenleme Komisyonu (CSRC) nezdinde rahatsızlık yarattı. İngiltere Finansal Davranış Otoritesi (FCA) Londra listelemesine ön onay verirken, Çinli düzenleyici kurum şirketin risk bildiriminde Sincan ile olası bağlantıları açıklama biçimine itiraz etti.

Şirket geçen yılın mayıs ayında rota değiştirerek CSRC onayının daha kolay alınacağı düşünülen Hong Kong borsasına yöneldi. İmajını yeniden Çinli bir şirket olarak kurgulayan Shein'in kurucusu Xu Yangtian, bu yılın şubat ayında ilk kez bir hükümet konferansında kamuoyu önüne çıkarak Komünist Parti yetkililerini övdü ve şirketin yerel köklerini vurguladı.

Delaware Üniversitesi'nde moda endüstrisi uzmanı Prof. Sheng Lu, "İdeal olarak Shein halka arzını New York veya Londra gibi birinci sınıf bir küresel finans merkezinde gerçekleştirebilirdi ancak ne yazık ki ikisi de olmadı." değerlendirmesini yaptı.

Soruşturmalar kârlılığı ve değerlemeyi düşürdü

Hızlı modaya ve e-ticaretin yerel esnafa etkisine yönelik tepkiler, şirketin geçen yılın sonunda ilk fiziksel mağazasını açtığı Paris'te protestolara yol açtı.

Avrupa Komisyonu, Dijital Hizmetler Yasası (DSA) kapsamında platformun algoritmalarını ve pazar yerinde üçüncü taraf satıcıların silah ile çocuk görünümlü cinsel ürünler sattığı iddialarını incelemeye aldı. Soruşturma, şirketin küresel gelirinin yüzde 6'sına kadar ceza almasıyla sonuçlanabilir. Şirket şubat ayında yaptığı açıklamada DSA yükümlülüklerini ciddiye aldığını ve "Avrupa Komisyonu ile her zaman tam iş birliği yaptığını" bildirdi.

Düzenleyici kurallar, vergiler ve tüketici tepkileri şirketin değerlemesini daha da düşürdü. Danışmanlar yatırımcılara 30 milyar doların altında bir değerleme sundu ve temel yatırımcıların çoğunu mevcut ortaklar oluşturdu.

Geçen ay Hong Kong Borsası'na sunulan taslak izahnamede, Shein bu yılın ilk çeyreğinde 99 milyon dolar net zarar açıkladı. Yıllık net kârı ise bir önceki yılın 3,4 milyar dolarlık zirvesinden 2025'te 2 milyar dolara geriledi.

İzahnamede şirket, yüksek gümrük tarifelerine karşı maliyetlerin bir kısmını telafi etmek amacıyla "ABD pazarında fiyat artışına gitmek de dahil geniş kapsamlı seçenekleri değerlendirdiğini" kaydetti. Shein ayrıca ABD Federal Ticaret Komisyonu (FTC) tarafından soruşturulduğunu açıkladı ancak soruşturmanın içeriğine dair ayrıntı verilmedi.

Bazı analistler, şirketin 15 milyar dolarlık nakit ve kısa vadeli yatırım varlığına dikkat çekerek acil sermayeye ihtiyacı olmadığını ve halka arzın erken yatırımcılara çıkış imkânı sağlamak için yapıldığını belirtti. Şirket ise toplanacak kaynağın teknoloji, pazarlama ve tedarikçi eğitim programları gibi kurumsal sorumluluk projelerinde kullanılacağını açıkladı.

Tedarik zinciri uzmanı Brittain Ladd, şirketin geleceğinin pazar yerini büyütmekte ve ABD ile AB dışındaki pazarlara açılmakta yattığını vurguladı. Ladd, "Shein, iş modelinin temeline yerleştirdiği bir düzenleme avantajına erişimini kaybediyor. Vergi muafiyeti kurallarındaki değişiklikler şirketin tüm çalışma düzenini sarstı." dedi.

Bloomberg'in Apple uzmanı Mark Gurman, yayımladığı "Power On" bülteninde şirketin fiyat artışına hazırlandığını bildirdi. Gurman, iPhone modellerinin de diğer ürünleri etkileyen bellek ve çip tedarik zinciri sorunlarıyla karşı karşıya olduğunu belirtti. Gurman, bu durum nedeniyle telefon grubunda bir fiyat artışının "kaçınılmaz kalmaya devam ettiğini" ifade etti.

Rakiplerin hamlesi ve 100 dolarlık artış ihtimali

Apple, artan parça maliyetlerine rakipleri Samsung ve Google'ın nasıl yanıt verdiğini yakından takip ediyor. Her iki şirket de son çıkan akıllı telefon fiyatlarını yaklaşık 100 dolar artırdı.

Apple'ın da rakipleriyle benzer bir adım atması durumunda baz model iPhone 18 Pro'nun başlangıç fiyatı 1.199 dolara yükselecek. Bu rakam, 1.099 dolarlık başlangıç fiyatına sahip olan iPhone 17 Pro'ya kıyasla yaklaşık yüzde 9'luk bir artış anlamına geliyor.

Mevcut bellek krizinin boyutuna değinen Gurman, 100 dolarlık artışın "oldukça mütevazı bir sıçrama" olduğunu söyledi. Gurman, bu tablonun Apple'ın ek maliyetlerin bir kısmını kendi bünyesinde sübvanse ettiğini gösterdiğini kaydetti. Şirket, bu çeyrekte brüt kâr marjları üzerinde baskı oluşabileceği konusunda yatırımcılarını uyarmıştı.

Sadık müşteri kitlesi ve kiralama modeli

Uzmanlara göre Apple'ın önünde daha yüksek fiyat artışları yapabilecek bir alan da bulunuyor. Şirket, yaz aylarında iPad Air modeline 150 dolar, MacBook Air modeline 200 dolar ve Mac Studio modeline 500 dolar zam yaptı.

Apple, kullanıcılarının iOS ekosistemine olan bağlılığına güvenerek fiyatları rakiplerinden daha fazla yükseltmeyi de değerlendirebilir. Ayrıca şirketin yeni "Apple Upgrade" abonelik programı da olası fiyat şokunu hafifletmeye yardımcı olabilir. Kullanıcılar bu kiralama modeli sayesinde cihaz bedelini peşin ödemek yerine aylık taksitlere bölerek yeni modeller çıktığında kolayca değişim yapabiliyor.

Katlanabilir iPhone Ultra ve yeni serinin nihai fiyat etiketlerine dair tüm ayrıntıların Apple'ın eylül ayındaki geleneksel etkinliğinde netleşmesi bekleniyor.

Küresel kripto para piyasasının toplam büyüklüğü son 24 saatte yüzde 3,44 artış göstererek 2 trilyon 700 milyar dolara ulaştı. Yaşanan sert rallide piyasa genelinde biriken milyarlarca dolarlık kaldıraçlı düşüş pozisyonunun zorunlu tasfiyesi kritik rol oynadı. Coinglass verilerine göre, fiyatların hızla tırmanmasıyla birlikte kripto piyasalarında yaklaşık 7,2 milyar dolarlık açığa satış pozisyonu kapatılmak zorunda kaldı.

Paranın değer kaybı endişesi ve tahvil hamlesi

Fiyat artışının arkasındaki en temel itici gücü, ABD Hazine Bakanı Scott Bessent'in geçen hafta açıkladığı uzun vadeli tahvil geri alım planı oluşturdu. Bessent, 30 yıllık tahvil faizlerinin 2007'den bu yana en yüksek seviyeye çıkmasının ardından uzun vadeli tahvil geri alımlarını iki katına çıkaracaklarını duyurdu. Bu hamle tahvil getirilerini baskılamayı amaçlasa da piyasalarda hükümetin bütçe açığını azaltmaktan kaçındığı ve paranın değer kaybına uğrayacağı algısını güçlendirdi.

Hazine'nin kararı dolar endeksinde satış dalgası başlatırken yatırımcıları sınırlı arza sahip altın ve Bitcoin gibi varlıklara yönlendirdi. 21Shares Stratejisti Stephen Coltman, tahvil geri alım kararının ABD bütçe açıkları ve kamu finansman ihtiyacına dair endişeleri öne çıkardığını belirterek, bu durumun sınırlı arzlı varlıklara yönelik talebi artırdığını söyledi. Bitget Wallet Araştırma Analisti Lacie Zhang ise Hazine planının doları zayıflatarak Bitcoin ve altında paranın değer kaybına karşı korunma temasını yeniden canlandırdığını ve makroekonomik görünümü desteklediğini ifade etti.

Hedge fonu yöneticisi Ray Dalio da yayımladığı analizde yaklaşan bir borç krizine işaret ederek dikkat çeken bir uyarıda bulundu. Dalio, yatırımcıların tahvil gibi borç varlıklarındaki paylarını azaltıp altın ve bir miktar Bitcoin gibi kıt varlıklara ağırlık vermesi gerektiğini belirtti.

Spot ETF girişleri ve Beyaz Saray'dan yasa desteği

ABD'de işlem gören 13 spot Bitcoin borsa yatırım fonuna (ETF) geçen hafta net 1,92 milyar dolar giriş kaydedildi. Bu rakam, Bitcoin'in rekor kırdığı Ekim ayından bu yana görülen en güçlü haftalık sermaye girişi olarak kayıtlara geçti. Fonlara dün de net 337 milyon dolarlık ek giriş gerçekleşti. Öte yandan dünyanın en büyük kurumsal Bitcoin sahibi konumundaki MicroStrategy şirketinin son iki haftada yeni alım yapmaması dikkat çekti.

Ralliye siyasi taraftan gelen en büyük destek ise Başkan Donald Trump'ın Beyaz Saray'da sektör liderleriyle gerçekleştirdiği toplantı oldu. Trump, dijital varlıklara yasal çerçeve kazandıracak Clarity Act yasa tasarısının Senato'dan geçirilmesi çağrısında bulundu. Trump konuşmasında, "Kongre'nin Clarity Act'in adil bir versiyonunu kabul ederek bir sonraki adımı atmasına ihtiyacımız var. Bu yasa bizi Çin'in ve diğer herkesin önünde tutacak çok güçlü bir düzenlemedir." ifadelerini kullandı. Tasarının eylül ayı ortasında yeniden oylamaya sunulması bekleniyor.

Altcoin piyasasında çift haneli sıçrama

Bitcoin'in öncülüğünde başlayan yükseliş dalgası diğer büyük kripto varlıklara da yansıdı. Piyasa değerine göre ikinci sırada bulunan Ether, haftalık bazda yüzde 30'un üzerinde değer kazanarak 2 bin 503 dolara tırmandı.

Son yedi günlük süreçte Solana (SOL) yüzde 32, Ripple (XRP) yüzde 51,7, Dogecoin (DOGE) yüzde 31,8 ve Binance Coin (BNB) yüzde 18,7 oranında prim yaptı.

Piyasadaki bu hızlı yükselişe rağmen analistler temkinli yaklaşımını sürdürüyor. Bitfire Araştırma Direktörü Allen Ding, hareketin erken bir boğa piyasası özelliği taşıdığını ancak henüz teyit edilmiş bir trend sayılamayacağını söyledi. Ding, "Piyasanın asıl sınavı, spot talebin kısa pozisyon kapatmalarının yerini alıp alamayacağıdır. Kurumsal katılım, yasal düzenleme adımları ve sermaye rotasyonu birbirini beslerse bu hareket yeni bir piyasa döngüsünün başlangıcı olabilir." değerlendirmesinde bulundu.

Fiyatlardaki aşağı yönlü harekette, ABD'nin açıkladığı yaptırımların arz üzerinde anlık bir kesinti yaratmayacağı algısı ve ticaret savaşlarının küresel büyümeyi baskılayacağı kaygıları belirleyici oldu.

ABD'den İran'a ekonomik çıkarma operasyonu

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Başkan Donald Trump'ın talimatıyla İran'a ve ülkeye destek sağlayan aktörlere karşı benzeri görülmemiş bir "ekonomik dışlama" operasyonu başlattıklarını duyurdu. Bessent, İkinci Dünya Savaşı'ndaki Normandiya Çıkarması'na benzeterek "ekonomik D-Day" olarak nitelendirdiği kampanya kapsamında Tahran'ın petrol geliri ağları ve gölge filosuna bağlı yaklaşık 60 kuruluşa yeni kısıtlamalar getirildiğini açıkladı.

İran'ın önünde yalnızca iki yol bulunduğunu söyleyen Bessent, "İran, şu anda çok net bir tercihle karşı karşıya. Tam bir küresel izolasyon ve asgari düzeyde bir geçim ekonomisi ya da küresel ekonomiye yeniden entegre olma fırsatını barındıran, normale dönüş yolu." ifadelerini kullandı. Bessent, İran ile ticari bağlarını kesmeyen ülkelerin dolar bazlı finansal sistemden çıkarılma riskiyle karşılaşacağını belirtirken, uygulanacak ikincil yaptırımların takvimine ve hedef ülkelere ilişkin somut bir tarih vermekten kaçındı.

Tahran yönetimi ise ekonomik baskılara hazırlıklı olduğunu duyurdu. İran Ekonomi Bakanı Seyed Ali Madanizadeh devlet televizyonuna yaptığı açıklamada, ülkesinin Washington'ın yeni hamlelerine karşı "tamamen hazır" olduğunu söyledi.

Piyasa uzmanları, açıklanan yaptırımların beklenenden daha az sert olması nedeniyle petrol fiyatlarının düştüğünü belirtti. Karobaar Capital Baş Yatırım Yetkilisi Haris Khurshid, "Duyuru etrafında çok fazla beklenti oluşturuldu ancak aldığımız şey, fiziki arza acil bir şoktan ziyade politikanın nereye doğru gittiğine dair bir uyarı oldu." değerlendirmesini yaptı.

KCM Baş Piyasa Analisti Tim Waterer ise piyasaların ekonomik baskıyı askeri müdahaleye kıyasla daha düşük bir risk olarak fiyatladığını belirterek, "Piyasalar ekonomik baskıyı fiziki arz için askeri harekata kıyasla daha düşük riskli bir yol olarak fiyatlıyor gibi görünüyor. Petrolün sert yükselmek yerine düşüş tepkisi vermesinin nedeni budur." dedi.

Hürmüz Boğazı'nda kriz ve saldırılar sürüyor

ABD ile İran arasındaki gerilim sürerken Hürmüz Boğazı ve çevresindeki enerji rotalarında güvenlik riskleri yüksek kalmaya devam ediyor. İngiltere Deniz Ticareti Operasyonları (UKMTO), Umman'ın Ash Shishah bölgesinin 16,7 kilometre kuzeydoğusunda bir petrol tankerinin tanımlanamayan bir mermiyle vurulduğunu ve hareket edemez hale geldiğini bildirdi.

İran, savaş öncesinde küresel petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 20'sinin taşındığı Hürmüz Boğazı'ndaki kurallarını ihlal ettiğini öne sürdüğü 45 tankerin ismini açıklayarak kargolara el koyma tehdidinde bulundu. Kızıldeniz'de ise İran destekli Husiler, Suudi Arabistan'a ait bir süpertankere saldırı düzenlediklerini duyurdu.

Kriz, petrol şirketlerinin bölgede indirimli ham petrol almasına da zemin hazırladı. TotalEnergies Üst Yöneticisi Patrick Pouyanne, Basra Körfezi içinden varil başına 50 ila 60 dolara petrol aldıklarını, süpertankerle boğazdan geçiş navlununun ise yaklaşık 10 dolar olduğunu açıkladı.

Öte yandan, şubat ayında başlayan çatışmalar nedeniyle ülkelerin stratejik rezervleri hızla geriledi. ABD Enerji Bakanlığı, ABD Stratejik Petrol Rezervi'ndeki ham petrol stoklarının geçen hafta 3,7 milyon varil azalarak 289,7 milyon varile gerilediğini bildirdi. Bu miktar, Kasım 1982'den bu yana kaydedilen en düşük seviye oldu.

Kuzey Amerika'da tarife restleşmesi ve dolar baskısı

Petrol fiyatları üzerindeki talep baskısını artıran bir diğer önemli gelişme ise ABD ile Kanada arasındaki ticaret müzakerelerinin çökmesi oldu. Birçok Kanada ürününe yüzde 50 gümrük vergisinin yürürlüğe girmesi öncesinde yapılan görüşmelerden sonuç alınamadı.

ABD Başkanı Donald Trump, gelecek yıldan itibaren Kanada'dan ithal edilecek otomotiv, kamyon, yedek parça ve çeliğe uygulanan gümrük vergilerinin yüzde 50'ye çıkarılacağını belirtti.

Kanada Başbakanı Mark Carney ise ABD'nin "ekonomik açıdan uygulanamaz ve adaletsiz" şartlar sunduğunu ifade ederek, kendi işçilerini ve işletmelerini korumak için Washington'ın yeni tarifelerine aynı oranda misilleme yapacaklarını duyurdu.

Bunun yanı sıra ABD'nin küresel ticaretteki yaptırım tehditleri dolar talebini artırdı. Dolar endeksi yüzde 0,1 artışla 99,1 seviyesine çıktı. Güçlenen dolar, diğer para birimlerini kullanan alıcılar için petrol maliyetlerini artırarak küresel talebi aşağı çekiyor.

Analistler, Brent petrolde teknik olarak 91,19 dolar seviyesinin direnç, 88,82 dolar seviyesinin ise önemli bir destek bölgesi olarak izlendiğini ifade etti.

Yurt içi piyasalarda ise yükseliş eğilimini koruyan gram altın güne alıcılı başladı. Dünü yüzde 1,11 artışla 7 bin 188 liradan tamamlayan gram altın, saat 09.40 itibarıyla yüzde 0,1 primle 7 bin 195 liradan işlem gördü. Aynı dakikalarda serbest piyasada çeyrek altın 11 bin 776 liradan, Cumhuriyet altını ise 46 bin 868 liradan alıcı buldu.

Tahvil geri alımları ve dolar endişeleri ralliyi tetikledi

Altın fiyatları, ABD Hazine Bakanlığı'nın uzun vadeli devlet borçlarında likidite destekli geri alım operasyonlarının büyüklüğünü iki katına çıkaracağını açıklamasının ardından geçen hafta yaklaşık yüzde 7 değer kazandı.

ABD yönetiminin borçlanma maliyetlerini kontrol etme çabaları yatırımcılarda enflasyon ve dolardaki değer kaybı endişelerini yeniden canlandırdı. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, daha maliyetli borçların geri alımını artırmaya hazır olduğunu ifade ederken, piyasalarda yeni bir yön sinyali vermekten kaçındı.

Saxo Markets Baş Yatırım Stratejisti Charu Chanana piyasadaki son hareketleri, "Altındaki son hareketler çok güçlü bir koşunun ardından gelen bir konsolidasyon gibi görünüyor." sözleriyle değerlendirdi. Chanana, yatırımcıların Warsh'un bu hafta yapacağı konuşmadan kaynaklanabilecek olası risklere karşı da pozisyon aldığını ekledi.

Fidelity International Portföy Yöneticisi George Efstathopoulos da Fed politikasına ilişkin belirsizlikleri gerekçe göstererek son üç haftada fonunun altın varlıklarını iki katına çıkardığını duyurdu. Efstathopoulos, Fed'in temmuz toplantısında faizleri sabit bırakmasının ardından uzun vadeli Hazine tahvillerinden çıkış yapan yatırımcı hareketlerini görünce birikime başladığını aktardı.

Teknik göstergeler ve ETF girişleri güçleniyor

Son haftalardaki toparlanmayla birlikte altın, teknik açıdan yükseliş sinyali olarak kabul edilen 200 günlük hareketli ortalamasının üzerine çıktı. Bloomberg tarafından takip edilen altın destekli borsa yatırım fonları (ETF) geçen hafta 28 tondan fazla giriş kaydederek ocak ayından bu yana en yüksek haftalık artışı yaşadı.

Analistler, opsiyon piyasalarındaki hareketliliğin de yatırımcıların yukarı yönlü pozisyonlar için prim ödemeye istekli olduğunu gösterdiğini belirtti. IG Piyasa Analisti Tony Sycamore, "İleriye baktığımızda, altının 4 bin 900 ile 5 bin dolar arasındaki bir sonraki yukarı yönlü dirence doğru ilerlemesini isteyen alıcılardan gelen düşüşlerin iyi desteklenmesini bekliyoruz." değerlendirmesini yaptı.

TD Securities yayımladığı analiz notunda, doların değer kaybı endişelerinin altını desteklemeyi sürdüreceğini vurguladı. Kurum, "Fed'in yüksek enflasyonla mücadeleye hazır olduğuna dair net bir sinyal vermemesi nedeniyle doların değer kaybı korkuları önümüzdeki haftalarda altını destekleyecektir. Ancak ham petrol fiyatları yükselirken kısa vadeli faizlerin artabileceği riski göz önüne alındığında, metalin 5 bin 350 dolarlık hedefimize yükselmesi için henüz erken." ifadelerine yer verdi.

Citigroup ise üç aylık altın hedef fiyatını ons başına 4 bin 800 dolara yükseltti. Kenny Hu liderliğindeki analistler, spekülatif ivmenin devam edebileceğini ancak rallinin sürmesi için fiziki talebin yetişmesi gerektiğini bildirdi.

Jeopolitik riskler ve Jackson Hole beklentisi

ABD ile İran arasındaki gerilim ve ticaret savaşları da güvenli liman talebini canlı tutuyor. ABD Hazine Bakanı Bessent, İran'a karşı ekonomik dışlama operasyonu başlatıldığını belirterek, Tahran'ı destekleyen ülkeler için ikincil yaptırım uyarısında bulundu. Tahran yönetimi ise yaptırımlara tamamen hazır oldukları ve misilleme yapacakları mesajını verdi.

Aynı zamanda ABD ile Kanada arasındaki ticaret müzakerelerinin çökmesi küresel ticaret risklerini tırmandırırken, dolar endeksi yüzde 0,1 artışla 99,1 seviyesine çıktı. Jeopolitik gerilimlerin enerji maliyetlerini yüksek tutması tahvil piyasaları üzerindeki enflasyon baskısını artırıyor.

Piyasaların ana odağı, cuma günü yıllık Jackson Hole toplantısında ilk kez sahne alacak olan Fed Başkanı Kevin Warsh'un konuşmasına çevrildi. Yatırımcılar, tahvil faizlerindeki sıçramaya karşı Fed'in nasıl bir tepki vereceğini ve Warsh'un Donald Trump yönetimi karşısındaki bağımsızlık duruşunu yakından izleyecek. Öte yandan çarşamba günü Fed'in favori enflasyon göstergesi olan ABD Kişisel Tüketim Harcamaları (PCE) verisi ile Nvidia'nın açıklayacağı finansal sonuçlar bekleniyor.

Diğer değerli metallerde de geri çekilmeler görüldü. Spot gümüş yüzde 1,3 ila 1,5 düşüşle 67,93 - 68,01 dolar aralığına geriledi. Platin yüzde 1,2 kayıpla bin 853,85 dolara, paladyum ise yaklaşık yüzde 1 düşüşle bin 345,26 dolara indi.

Analistler, bugün yurt içinde veri gündeminin sakin olacağını, yurt dışında ise ABD konut fiyat endeksi, New York Fed tüketici güven endeksi ve Almanya büyüme verilerinin takip edileceğini belirtti.

Fox Business muhabiri Charles Gasparino, konuyu doğrudan bilen Wall Street yöneticilerine dayandırdığı bilgileri paylaştı. Buna göre Hazine Bakanı, uzun vadeli tahvillerde kısa pozisyon alan "tahvil bekçileri" üzerinde güçlü baskı oluşturmayı hedefliyor. Bessent'in bunun için ne gerekiyorsa yapmayı planladığı ifade edildi.

Hazine'nin masasında farklı müdahale seçenekleri de bulunuyor. Bu seçenekler arasında daha fazla kısa vadeli borçlanmaya yönelmek ve 20 yıllık tahvil gibi uzun vadeli ihraçları tamamen kaldırmak yer alıyor.

Hazine yönetimi geçen hafta tahvil geri alım operasyonlarının büyüklüğünü iki katına çıkaracağını duyurmuştu. Bu adımlarla uzun vadeli devlet tahvillerinde likiditenin desteklenmesi ve borçlanma maliyetlerinin düşürülmesi amaçlanıyor.

Bakanlığın bu alımları finanse etmek için yaklaşık 1 trilyon dolarlık Hazine Genel Hesabı'ndan kaynak kullanabileceği belirtildi. Bu seçeneğin, geri alımların piyasada güçlü bir etki yaratacak büyüklükte gerçekleştirileceğine dair güven vermeyi hedeflediği kaydedildi.

Wall Street yöneticileri, söz konusu adımların ekonomik büyümeyi korumayı hedeflediğini ancak kısa vadeli çözümler sunduğunu aktardı. Yöneticiler temel sorunlar arasında 40 trilyon dolara yaklaşan ABD ulusal borcunu ve yapay zeka yatırımlarından kaynaklanan sermaye talebini gösterdi.

Aynı kaynaklar, Donald Trump yönetiminin kalan görev süresinde kemer sıkma politikalarına yönelmeyi düşünmediğini bildirdi. Beyaz Saray'ın vergi artışlarını veya sert mali sıkılaştırmayı resesyon riski olarak gördüğü aktarıldı. Yönetimin, yüksek borç yükünü ekonomik büyümeyle artacak vergi gelirleri üzerinden hafifletmeyi planladığı belirtildi.

Uzmanlar kalıcı bir düşüş beklemiyor

Wall Street'in önde gelen faiz stratejistleri, tahvil geri alımlarının artırılmasının faizlerdeki yükselişi kalıcı biçimde tersine çevirmeyeceğini savundu. Goldman Sachs ve Wells Fargo uzmanları, bütçe açığı ve enflasyon endişeleri çözülmeden faizlerde kalıcı düşüş beklemiyor.

ABD Hazine tahvillerinde 10 ve 30 yıllık faizler, geri alım açıklamasının ardından kısa süreli bir gerileme yaşadı. Ancak oranlar geçen haftanın son bölümünde yeniden yükselişe geçti.

Hazine Bakanı Scott Bessent ise elinde geniş bir araç seti bulunduğunu söyledi. Bakanın bu açıklamasıyla birlikte nakit rezervlerinin kullanılabileceği ihtimali piyasalarda yankı buldu.

Goldman Sachs stratejistleri, artırılan uzun vadeli tahvil geri alımlarının faiz oynaklığının temel nedenlerini ortadan kaldırmadığını ifade etti. Ekip, alımlar büyütülse bile faiz seviyelerinin anlamlı biçimde yeniden belirlenmeyeceğini kaydetti.

Banka uzmanları, uzun vadeli tahvil satışlarının arkasında güçlü ekonomik dayanıklılık ve Fed politikalarındaki değişimlerin yattığını aktardı. Ayrıca mali baskılar, enerji riskleri ve yapay zeka yatırımlarının da bu satışlarda etkili olduğu belirtildi.

Wells Fargo stratejistleri de uzun vadeli faizlerin daha düşük seviyelere inmesi için yeni bir tetikleyiciye ihtiyaç duyulduğunu açıkladı. Büyüme ve enflasyonda yavaşlama veya mali konsolidasyon gibi adımların faizleri aşağı çekebileceği kaydedildi.

Farklı kurumlardan tahvil piyasası analizleri

Finans kuruluşlarının tahvil piyasasının geleceğine dair beklentileri farklılık gösterdi. Societe Generale, Deutsche Bank ve Scotiabank, uzun vadeli faizlerin kısa vadelilere kıyasla daha fazla yükseleceğini ve getiri eğrisinin dikleşeceğini öngördü.

Scotiabank, uzun vadeli faizlerdeki yükselişin temel göstergeler tarafından desteklendiğini belirtti. Güçlü nominal büyüme ve yüksek ihraç miktarlarının uzun vadeli tahviller üzerinde baskı yaratacağı ifade edildi.

Societe Generale, büyük geri alımların piyasa likiditesini destekleyebileceğini ancak faiz artışını tersine çevirmesinin zor olduğu değerlendirmesini yaptı. Citi ise 20 yıllık Hazine tahvillerinde risk-getiri dengesinin iyileştiğini ve değerlemelerin cazip hale geldiğini belirtti.

TD Securities uzmanları, 2 ve 5 yıllık faizlerde uzun pozisyon tavsiyelerini koruduklarını açıkladı. Uzmanlar 10 yıllık tahvillerdeki geri çekilmelerin ise alım fırsatı yaratabileceğini bildirdi. BMO stratejistleri de zayıflayan güvenli liman algısının kısa vadede satış baskısını sürdürebileceğini kaydetti.

Nakit rezervleri sadece zaman kazandırır

State Street Investment Management stratejisti Masahiko Loo, Hazine Bakanlığı'nın planlanan hamlelerini ele aldı. Loo, nakit bakiyesinin kullanılmasının piyasaya zaman kazandırabileceğini ancak mali güvenilirlik sağlayamayacağını belirtti.

Loo, tahvil geri alımlarının piyasa işleyişini iyileştirerek getiri eğrisini geçici olarak istikrara kavuşturabileceğini söyledi. Fakat bu işlemlerin toplam borç yükünü hiçbir şekilde azaltmadığına dikkat çekti.

Stratejist, mali disiplin endişelerinin veya yapay zeka kaynaklı sermaye talebinin bu adımlarla ortadan kalkmayacağını ifade etti. Loo süreç hakkında, "Zaman satın alabilir ancak mali güvenilirlik satın alamaz." dedi.

İhaleler ve alımlar eş zamanlı yürüyecek

Hazine Bakanı Bessent, uzun vadeli tahviller de dahil olmak üzere düzenli borçlanma ihalelerine devam edeceklerini açıkladı. Bessent, ağustos başında açıklanan ihale programının kesintisiz sürdürüleceğini duyurdu.

Bakan, büyütülen program kapsamında piyasadan henüz tahvil satın alınmadığını belirtti. Bessent, 10 ve 20 yıllık tahviller için artırılmış geri alımların 10 Eylül'de başlayacağını söyledi.

Bakanlığın tahvil geri alımlarını hangi kaynaktan finanse edeceği henüz resmi olarak netleşmedi. Yaklaşık 940 milyar dolar seviyesinde olan Hazine Genel Hesabı piyasalarda en güçlü olasılık olarak öne çıkıyor.

Hazine, bu hesabı Yüksek Mahkeme kararı sonrasında oluşan bir iade yükümlülüğünü karşılamak için de güçlendirmişti. ABD Başkanı Donald Trump dönemindeki tarifelerden kaynaklanan ithalatçılara yönelik yaklaşık 166 milyar dolarlık iadenin buradan yapılması hedeflenmişti.

Bessent ayrıca İran yaptırımları konusunda da uyarılarda bulundu. Bakan, İran ile ticari bağlarını kesmeyen ülkelerin ikincil yaptırımlarla karşılaşabileceğini söyledi. Hafta içinde bir bankaya yönelik önemli bir yaptırım açıklaması yapılacağını bildirdi.

Belirsizlik ortamı altını yeniden parlattı

Tahvil piyasasındaki dalgalanma ve Fed politikalarına dair belirsizlikler, yatırımcıların güvenli liman arayışını hızlandırdı. Altın fiyatları yaşanan bu gelişmelerin ardından son haftalarda güçlü bir toparlanma sergiledi.

Fidelity International Portföy Yöneticisi George Efstathopoulos, fonunun altın varlıklarını son üç haftada iki katına çıkardığını duyurdu. Efstathopoulos, fondaki altın payını yüzde 5'lik üst sınıra yükselttiğini söyledi. Doların zayıflaması halinde bu tavanı artırmayı değerlendirebileceğini kaydetti.

Yönetici, son altın alımlarına uzun vadeli ABD Hazine tahvillerinden yatırımcı çıkışlarının başlamasıyla yöneldiğini belirtti. Efstathopoulos, bu durumu Fed'in güvenilirliğine dair soru işaretlerinin bir yansıması olarak değerlendirdi.

Portföy yöneticisi, Hazine'nin tahvil geri alımlarını artırmasını da eleştirdi. Bu adımı faizlerin neden yükseldiğini çözmek yerine sadece faiz seviyelerini etkilemeye yönelik bir girişim olarak nitelendirdi.

CFTC verileri de altına yönelik artan güçlü ilgiyi doğruladı. Hedge fonların altındaki net uzun pozisyonları 18 Ağustos haftasında yılın en yüksek seviyesine ulaştı.

Ocak-temmuz dönemine bakıldığında ise dış satımda yüzde 3,4 oranında istikrarlı bir artış sağlandı. Yılın ilk 7 ayındaki toplam ihracat hacmi 161 milyar 601 milyon dolar olarak gerçekleşti.

Ticaret Bakanlığı verilerine göre bu dönemde 54 ilin ihracatında belirgin bir artış yaşandı. Ayrıca toplam 22 il, 1 milyar doların üzerinde dış satım yapma başarısı gösterdi.

En yüksek ihracat rakamına ulaşan iller

Temmuz ayında faaliyet illeri bazında en yüksek ihracatı İstanbul gerçekleştirdi. Megakent, 5 milyar 846 milyon dolarlık dış satımla listesinin zirvesinde yer aldı.

İstanbul'u 3 milyar 389 milyon dolarla Kocaeli izledi. Ardından 2 milyar 74 milyon dolarla İzmir, 1 milyar 771 milyon dolarla Bursa ve 1 milyar 328 milyon dolarla Tekirdağ sıralandı.

Temmuzda ihracatını geçen yılın aynı ayına göre en çok artıran il ise Mersin oldu. Mersin, 194 milyon dolarlık ek bir ihracat artışı sergiledi.

Bu alanda İzmir 135 milyon dolar, Antalya 129 milyon dolar, Sakarya 128 milyon dolar ve Gaziantep 121 milyon dolarlık artış kaydetti. Temmuz ayındaki toplam ihracat artışının yüzde 64,3'ünü Mersin, İzmir ve Antalya tek başına sağladı.

Yedi aylık dönemde artış liderleri

Ocak-temmuz döneminde ihracatını tutar bazında en fazla artıran il Ankara oldu. Başkent, yedi aylık süreçte ihracatına 1 milyar 131 milyon dolar daha ekledi.

Artış sıralamasında Ankara'yı 959 milyon dolarla Bursa ve 590 milyon dolarla Kocaeli takip etti. Yalova 460 milyon dolar, Adana ise 373 milyon dolarlık artışla ilk beşe girmeyi başardı.

Yılın ilk 7 ayında elde edilen toplam ihracat artışının yüzde 50,2'si Ankara, Bursa ve Kocaeli'den geldi.

Motorlu kara taşıtları sektörü zirvede

İhracata en fazla katkı veren ürün gruplarında illerin performansları büyük farklılıklar gösterdi. Temmuz itibarıyla en çok dış satım yapılan ilk grup, 87 numaralı motorlu kara taşıtları oldu.

İkinci sırada 84 numaralı kazanlar ve makineler yer aldı. Bu alanı hemen ardından 85 numaralı elektrikli makine ve cihazlar izledi.

Motorlu kara taşıtlarında en büyük katkıyı Kocaeli, Bursa ve Sakarya verdi. Kazanlar ve makinelerde İstanbul, Bursa ve İzmir öne çıkarken, elektrikli makine ve cihazlarda İstanbul, Kocaeli ve Ankara başı çekti.

Ticaret Bakanlığı paylaştığı veri raporunda, "54 ilde görülen ihracat artışı, Türkiye'nin üretim ve ihracat kapasitesinin ülke geneline yayıldığına işaret ediyor." değerlendirmesini yaptı.

Böylece Bitcoin'in haftalık yükselişi yüzde 22,7'ye ulaştı. Bu performans, kripto paranın tarihindeki en yüksek dolar bazlı haftalık kazanç olarak kayıtlara geçti.

Rallinin fitilini ise ABD Hazine Bakanlığı'nın geri alım programını genişleteceğine yönelik açıklaması ateşledi. Açıklamanın ardından piyasalarda likidite koşullarına ilişkin beklentiler iyileşirken, Bitcoin başta olmak üzere riskli varlıklara yönelik talep de arttı.

ETF'lerde 1,92 milyar dolarlık giriş

Bitcoin'deki yükseliş, ABD'de işlem gören spot Bitcoin borsa yatırım fonlarına yönelik ilgide de belirgin bir artış yarattı.

SoSoValue verilerine göre, 21 Ağustos'ta sona eren haftada spot Bitcoin ETF'lerine toplam 1,92 milyar dolarlık net para girişi gerçekleşti. Söz konusu tutar, Ekim 2025'teki son yükseliş döngüsünün zirvesinden bu yana ETF'lerde görülen en yüksek haftalık giriş oldu.

ETF kanalıyla piyasaya yönelen güçlü sermaye, kurumsal ve profesyonel yatırımcıların Bitcoin'e yönelik iştahının yeniden arttığına işaret etti.

"En güçlü Bitcoin döngüsü olabilir"

Strive Yönetim Kurulu Başkanı ve Üst Yöneticisi Matt Cole, Bitcoin'in hem ABD doları hem de altın karşısındaki performansının gelecek döneme ilişkin güçlü sinyaller verdiğini belirtti.

Cole, mevcut göstergelerin Bitcoin'de başlayacak yeni yükseliş döngüsünün şimdiye kadarki en güçlü dönem olabileceğine işaret ettiğini ifade etti.

Rapora göre EMEA, Asya, Latin Amerika ve Pasifik bölgelerinde ticari sigorta fiyatları yüzde 10’a varan oranlarda geriledi. Bununla birlikte fiyatlama koşulları; sigorta ürününün yanı sıra sektör, coğrafya ve şirketlerin risk profiline göre farklılık göstermeye devam etti.

Türkiye’de kapasite ve seçenekler artıyor

Türkiye’de özellikle kurumsal şirketlerin mal varlığı, iş durması, genel sorumluluk ve siber risk alanlarında uluslararası sigorta kapasitesine erişiminin güçlendiği belirtildi.

Aon’un değerlendirmesine göre risk yönetimini etkin biçimde uygulayan şirketler, hem fiyatlama hem de teminat kapsamı açısından daha avantajlı koşullardan yararlanabiliyor. Sigorta şirketlerinin kararlarında artık yalnızca şirketin faaliyet gösterdiği sektör ve ülke değil, risklerin ne kadar iyi yönetildiği de önemli bir kriter haline geliyor.

EMEA’da rekabet fiyatları aşağı çekiyor

EMEA bölgesinde ticari sigorta piyasası, ikinci çeyrekte de sigorta satın alan şirketlerin lehine bir görünüm sergiledi.

Sigorta şirketlerinin güçlü finansal performansı, reasürans piyasasındaki rekabetçi koşullar ve piyasadaki yüksek kapasite; mal varlığı, sorumluluk, siber ve yönetici sorumluluk sigortalarında daha fazla seçenek ortaya çıkardı.

Özellikle büyük ve karmaşık mal varlığı risklerinde belirgin fiyat indirimleri görülürken, kapasite artışı sigorta şirketleri arasındaki rekabeti de yoğunlaştırdı.

Siber sigorta tarafında da artan kapasite ve rekabet, fiyatların gerilemesine katkıda bulundu. Risk yönetimi güçlü şirketler ise daha geniş teminatlara ve daha yüksek limitlere ulaşma konusunda avantaj elde etti.

Jeopolitik gelişmeler risk iştahını etkiliyor

Küresel sigorta piyasasının seyrinde jeopolitik gelişmeler belirleyici olmaya devam ediyor. Özellikle Orta Doğu’daki gelişmeler, savaş, siyasi şiddet, deniz taşımacılığı ve enerji alanındaki risklerin sigortalanmasında daha ihtiyatlı yaklaşımların benimsenmesine neden oluyor.

Tedarik zincirlerindeki kırılganlıklar, siber saldırılar ve operasyonel açıdan kritik bağımlılıklar da sigorta şirketlerinin değerlendirmelerinde daha fazla ağırlık kazanıyor.

Bu tablo, risklerin daha ayrıntılı analiz edilmesini zorunlu hale getirirken veri ve analitik araçların kullanımını da artırıyor. Şirketlerin sigortacılara sunduğu risk verilerinin niteliği, fiyatlama ve teminat koşullarının belirlenmesinde giderek daha önemli bir rol üstleniyor.

Yapay zeka yeni risk alanları oluşturuyor

Yapay zeka ve gelişmiş analitik teknolojileri, sigorta sektöründe risk değerlendirme süreçlerinin önemli araçlarından biri haline geliyor.

Sigorta şirketleri, riskleri daha doğru ölçmek ve sermaye kullanımını optimize etmek amacıyla geniş veri setlerinden, ileri analitik çözümlerden ve yapay zeka uygulamalarından yararlanıyor.

Bununla birlikte Aon’un raporuna göre yapay zeka henüz sigorta fiyatlama mekanizmalarında köklü bir değişim yaratmış değil. 2026’nın ikinci çeyreğinde fiyatları şekillendiren ana unsurlar yine yüksek kapasite ve yoğun rekabet oldu.

Öte yandan veri gizliliği, algoritmik hatalar ve yapay zekanın beraberinde getirdiği yeni sorumluluklar, sigorta sektörünün yakından izlediği risk başlıkları arasına girdi.

Risk yönetimi fiyatlamada öne çıkıyor

Aon Türkiye Kurumsal Risk Yönetiminden Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı Tevfik Erdengi, yüksek kapasite ve yoğun rekabetin birçok sigorta branşında şirketler açısından elverişli bir ortam oluşturduğunu belirtti.

Ancak bu koşulların bütün risk grupları için aynı ölçüde geçerli olmadığına dikkat çeken Erdengi, jeopolitik gelişmeler, hasar enflasyonu, siber tehditler ve yapay zekanın ortaya çıkardığı yeni risklerin sigorta şirketlerini daha seçici olmaya yönelttiğini ifade etti.

Erdengi, şirketlerin risklerini doğru tanımlamasının, bunları nitelikli verilerle desteklemesinin ve değişen piyasa koşullarına uygun risk finansmanı stratejileri geliştirmesinin giderek daha kritik hale geldiğini vurguladı.

Güçlü şirketler daha avantajlı koşullara ulaşabilir

Aon’un raporu, sigorta piyasasında şirketlerin yalnızca faaliyet alanı veya bulunduğu coğrafya üzerinden değerlendirilmediğini ortaya koyuyor. Risklerini etkin biçimde yöneten şirketler, fiyat ve teminat görüşmelerinde daha güçlü bir konuma sahip oluyor.

Kaliteli ve kapsamlı risk verileri, güçlü siber güvenlik altyapısı ve sistematik risk yönetimi uygulamaları; daha uygun primlerin yanı sıra daha geniş teminat ve yüksek limit imkanlarının da önünü açabiliyor.

Bu nedenle küresel ticari sigorta piyasasında fiyatların gerilediği mevcut ortamdan en fazla yararlanabilecek şirketlerin, risklerini ölçülebilir ve şeffaf biçimde ortaya koyabilen kuruluşlar olması bekleniyor.

Bu tarihi davalar ve 2027’de görülecek birçok dava, yaklaşık 30 yıl önce büyük tütün şirketlerinin tüketici bağımlılığıyla ilgili yaşadığı ve sigara sektöründe daha sıkı düzenlemelere yol açan yargılamalarla karşılaştırılıyor.

Davalar neler hakkında?

Los Angeles’taki dava, Instagram ve Google’ın YouTube’u da dahil olmak üzere siteleri on yıldan uzun süre boyunca durmaksızın kullandığını ve bunun kendisinde anksiyete, depresyon ve beden dismorfisi yaşamasına neden olduğunu söyleyen bir kadın üzerine kuruluydu. Snap ve TikTok, gizli anlaşmalara vardıkları için bu davaya dahil olmadı. Ancak dört şirketin tamamı çocuklar, ergenler ve genç yetişkinler tarafından açılan 3 binden fazla başka davayla karşı karşıya. Bu davalar bazen ebeveynler, kardeşler veya diğer aile üyeleri aracılığıyla açılıyor ve psikolojik sıkıntı, fiziksel işlev kaybı ve ölüm iddialarına dayanıyor.

New Mexico başsavcısı da bu yıl Meta’ya karşı toplam 942 milyon dolarlık tazminat kararları almayı başardı. Bir jüri, şirketin platformlarının güvenliği konusunda gençleri yanılttığına hükmetti. Oakland’da Meta’ya karşı dava açan eyalet başsavcılarından oluşan koalisyon, şirketin gençleri platformlarını zorlayıcı ve uzun süreli biçimde kullanmaya teşvik eden özellikleri bilinçli olarak tasarladığını, aynı zamanda platformlarındaki güvenlik özellikleri konusunda tüketicileri yanılttığını iddia ediyor.

Diğer 14 eyalet de şirkete karşı ayrı davalar yürütüyor. Bunlar arasında Tennessee başsavcısının Nashville eyalet mahkemesinde açtığı ve halen devam eden dava da bulunuyor. TikTok, Snap ve Google da benzer iddialar nedeniyle başsavcılar tarafından dava edildi. Devlet okulu bölgeleri de öğrenciler adına 1.300’den fazla şikayette bulundu. Meta, TikTok, Snap ve Google, haziran ayında görülmesi planlanan bir davaya gitmesi beklenen Kentucky’deki bir okul bölgesinin açtığı davayı çözmek için mayıs ayında toplam 27 milyon dolar ödemeyi kabul etti. Bir sonraki okul bölgesi davasının şubat ayında görülmesi planlanıyor.

İddia edilen bağımlılık nasıl oluşuyor?

Davaların çoğunda, sosyal medya devlerinin kumar ve sigara sektörlerinden davranışsal teknikleri ödünç alarak genç kullanıcıları “akış durumu” olarak adlandırılan bir duruma sokmak amacıyla sonsuz, algoritmalar tarafından oluşturulan akışlar tasarladığı iddia ediliyor. Bu durumda kullanıcılar, dopamin seviyelerini manipüle eden kesintisiz bildirimlere tepki veriyor, hesaplarını tekrar tekrar kontrol etmeye teşvik ediliyor ve günün her saati kullanım ödüllendiriliyor.

Davalar, sosyal medyanın bağımlılık yaratan kullanımının çeşitli psikolojik bozukluklara, aşırı durumlarda ise kendine zarar verme ve intihara yol açtığını öne sürüyor. Bu tür bağımlılık yaratan kullanım, en değerli ödülü de sağlıyor: genç kullanıcıların tercihleri, alışkanlıkları ve davranışları hakkında, onları reklamlarla hedeflemek için kullanılan devasa miktarda veri.

Şirketler ne diyor?

Şirketler, ürünlerinin çocukları bağımlı hale getirmek amacıyla geliştirilmediğini ve genç kullanıcıları korumak için ayarlar ile güvenlik önlemlerinin mevcut olduğunu savunuyor. Oakland davasında Meta, eyaletlerin iddialarını reddetti. Meta’nın avukatı Paul Schmidt, jüri üyelerine şirketin genç kullanıcıları korumaya kararlı olduğunu ve yeni güvenlik araçlarını devreye aldığını söyledi. Ayrıca Meta’nın 13 yaşından küçük çocukların sosyal medyada bulunmaması gerektiğini ciddiye aldığını ancak kullanıcıların platformlara abone olduğu mobil uygulama mağazalarının da erişimi denetleme sorumluluğu bulunduğunu savundu. Meta, Los Angeles davası sırasında sosyal medyanın aslında gençlerin arkadaşları ve aileleriyle bağlantı kurmasına yardımcı olduğunu savundu. Meta ve Google, Los Angeles kararına itiraz etti. Meta ayrıca New Mexico kararına da itiraz ediyor.

Geçmişte sosyal medya şirketlerinin ilk savunma hattı, şirketleri platformlarındaki yorumlar, reklamlar, fotoğraflar ve videolarla ilgili sorumluluktan koruyan 1996 tarihli federal yasa olan İletişim Ahlakı Yasası’nın 230. Maddesi’ydi. Ancak mevcut dava dalgasını yöneten hakimler, 230. maddenin şirketleri ihmal iddialarına karşı korumadığına hükmetti.

Davaların sonucu şirketleri nasıl etkileyebilir?

Los Angeles davasında jüri Meta’nın 4,2 milyon dolar, Google’ın ise 1,8 milyon dolar ödemesi gerektiğine hükmetti. Her şirketin ödeyeceği miktarın yarısı, terapi masrafları da dahil olmak üzere davacının uğradığı kayıpların karşılanması için tazminat, diğer yarısı ise hukuka aykırı davranışı cezalandırmak ve gelecekte benzer davranışları caydırmak amacıyla verilen cezai tazminattı. Bu dava, diğer binlerce davanın arkasındaki hukuki argümanların gücünü değerlendirmeye yardımcı olmak amacıyla duruşmaya taşınmak üzere seçilen birkaç örnek davanın ilkiydi.

Oakland’daki davada Meta açısından riskler yüksek. Dava, federal bir gizlilik yasasının ve eyalet tüketiciyi koruma yasalarının ihlal edildiği iddialarına odaklanıyor. Bu yasalar, her ihlal için 20 bin dolara kadar para cezası öngörüyor. Milyonlarca genç Instagram ve Facebook kullanıcısı söz konusu olduğunda bu miktar hızla büyüyebilir. Şirket davayı kaybederse 193 milyar ila 1,4 trilyon dolar arasında mali cezalarla karşı karşıya kalabilir. Daha düşük olan miktar bile şimdiye kadarki en büyük dava ödemeleri arasında yer alacak ve eyalet başsavcılarının 1998’de sigara bağımlılığı konusunda tütün şirketleriyle vardığı 206 milyar dolarlık anlaşmayla karşılaştırılabilecek.

Okul bölgelerinin açtığı davalar, sosyal medyanın yol açtığı iddia edilen zararlarla bağlantılı geçmiş ve gelecekteki masrafların karşılanmasını talep ediyor. Bunlar arasında ek ruh sağlığı danışmanları ve güvenlik görevlileri istihdam etmek için finansman sağlanması ve sıkıntı yaşayan öğrencileri tespit edip onlara nasıl müdahale edeceklerini öğretmenlere aktarmak için ek eğitim verilmesi de bulunuyor. Bloomberg Intelligence, şirketlerin toplu olarak karşı karşıya olduğu mali riskin yaklaşık 400 milyar dolar olduğunu tahmin ediyor.

Okul bölgeleri ayrıca şirketlerden platformlarda değişiklik yapmalarını talep ediyor. Bunlar arasında ebeveyn denetimlerinin kurulması ve kullanıcı etkileşimini en üst düzeye çıkarmak üzere tasarlanmış algoritmaların değiştirilmesi bulunuyor. Benzer şekilde, şirketlere dava açan eyalet başsavcıları da platformların, başsavcıların çocukların beyin gelişimini kâr amacıyla istismar eden “bağımlılık yaratıcı” tasarım özellikleri olarak nitelendirdiği unsurları ortadan kaldırmasını emredecek mahkeme kararları talep ediyor.
 

Himmeti, "Bugüne kadar yapabilecekleri her şeyi yaptılar. Son açıklamalar, bizi çöküşe götürecek yeni bir sınırlama veya baskı oluşturmuyor" değerlendirmesinde bulundu.

İran’ın son 6 ayda oldukça zorlu bir dönemden geçtiğini belirten Himmeti, hükümet ve kamu kurumlarının ekonomik faaliyetlerin devam etmesi ve halkın günlük yaşamının sürdürülebilmesi için yoğun çaba gösterdiğini dile getirdi.

Döviz kurlarındaki farkın geçici olduğunu savundu

İran Merkez Bankası Başkanı, özellikle temel tüketim ürünleri ile ilaçların ithalatında ihtiyaç duyulan dövizin sağlanacağını açıkladı. Serbest piyasa ile resmi kurlar arasındaki farkın geçici olduğunu belirten Himmeti, kısa vadeli kur hareketlerinin para politikasında köklü değişikliklere neden olmaması gerektiğini söyledi.

Mehr Haber Ajansı'nın haberine göre Himmeti, doların serbest piyasadaki satış kurunun rekor seviyeye yükselmesinin ardından İranlı Girişimciler Meclisi üyeleriyle bir araya gelerek ekonomideki gelişmeleri değerlendirdi.

Sanayiye 20 milyar dolarlık döviz desteği

Himmeti, ekonomik faaliyetlerin sürdürülebilmesi açısından bankacılık sektörünün kritik bir konumda bulunduğunu belirtti. Bankaların ekonomiye finansman sağlama kapasitesinin güçlendirilmesi gerektiğini ifade eden Himmeti, bunun ekonomik dayanıklılığın artırılması açısından önemli olduğunu vurguladı.

Şubat ayından itibaren zorlu ekonomik koşulların yaşanabileceğini öngördüklerini aktaran Himmeti, bu nedenle çeşitli kaynaklarda döviz rezervi biriktirmeye başladıklarını söyledi.

Merkez Bankası Başkanı, bu hazırlıklar sayesinde temel ürün ve ilaç ithalatında herhangi bir döviz sıkıntısı yaşanmayacağını belirtti. Sanayi sektörünün ihtiyaçlarının da yıl sonuna kadar karşılanacağını kaydeden Himmeti, sanayiye toplam 20 milyar dolar döviz tahsis edileceğini açıkladı.

Himmeti, planlamalar doğrultusunda döviz arzında sorun yaşanmayacağını ve girişimcilerin ihtiyaç duyduğu nakit dövizin karşılanacağını ifade etti.

İran Merkez Bankasının yıl başından bu yana günlük ortalama 175 milyon dolar döviz sağladığını aktaran Himmeti, geçen yıl aynı dönemde bu miktarın yaklaşık 205 milyon dolar olduğunu bildirdi.

Ekonomik faaliyetlerdeki gerileme gelirleri etkiledi

Himmeti, ekonomik faaliyetlerde yaşanan yavaşlamanın vergi ve sigorta primleri üzerinden elde edilen kamu gelirlerini de olumsuz etkilediğini belirtti. Ancak bu durumun ekonomik faaliyetlerin tamamen durduğu anlamına gelmediğini savundu.

Ekonominin zorlu koşullara rağmen faaliyet göstermeye devam ettiğini belirten Himmeti, finansman mekanizmalarının etkin biçimde kullanılmasının önemine işaret etti.

Enflasyonda yavaşlama iddiası

İran Merkez Bankası Başkanı, hükümetin öncelikli hedeflerinden birinin enflasyonu kontrol altına almak olduğunu söyledi. Merkez Bankasının da bu hedef doğrultusunda hükümete destek vermesi gerektiğini belirten Himmeti, para arzının herhangi bir hedef olmadan artırılmasının mümkün olmadığını ifade etti.

Şubat ayından itibaren savaş ihtimalini dikkate aldıklarını belirten Himmeti, halkın temel ihtiyaçlarını güvence altına almak amacıyla önceden döviz rezervi oluşturduklarını kaydetti.

Himmeti, olağanüstü ekonomik koşullara rağmen enflasyonun hız kaybettiğini savundu. Ağustos ayında enflasyonun yaklaşık yüzde 4 seviyesinde gerçekleştiğini belirten Himmeti, likidite artış hızının da gerilediğini söyledi.

Yerel para birimindeki değer kaybı ve yüksek enflasyonla mücadeleye devam edeceklerini belirten Himmeti, üretimin finansmanı için 700 trilyon tümenlik kaynağın para basılmasına başvurulmadan, alternatif finansman araçları üzerinden sağlanmasının planlandığını açıkladı.

İran Merkez Bankası Başkanı ayrıca ihracatçıların faaliyetlerini kolaylaştırmak için çeşitli düzenlemeler üzerinde çalıştıklarını ve mevcut sorunların çözümü için Yargı Erki ile görüşmeler yürütüldüğünü belirtti.

Portföy değeri 9,2 milyar TL

Bakırcı GYO’nun konut, ticari gayrimenkul, turizm ve lojistik alanlarındaki varlıklarının toplam portföy değeri 9,2 milyar TL’ye ulaşıyor. Portföyde tamamlanmış projeler arasında Bakırcı Topkapı Sitesi, Bakırcı Kemer, GOP Yurt Binası ve Serenity Suites Airport Hotel bulunuyor. Bu varlıkların kira geliri ürettiği belirtiliyor. Devam eden konut projeleri arasında yer alan Bakırcı Zenit Topkapı, Zeytinburnu’nda 15 bin 874 metrekare arsa üzerinde 364 konut ve 98 ticari üniteden oluşuyor. Yine Zeytinburnu’nda geliştirilen Bakırcı Kaya Residence ise 83 konut, 6 dükkan ve bir ofis olmak üzere 90 bağımsız bölüm içeriyor.

Ticari gayrimenkul tarafında ise Arnavutköy Ömerli’de yaklaşık 68 bin 500 metrekare inşaat alanına sahip Bakırcı Ömerli Lojistik Merkezi ile İSTOÇ Mahmutbey’de 153 bin 564 metrekare inşaat alanı üzerinde geliştirilen Motim İSTOÇ Ticaret Merkezi öne çıkıyor.

Lojistik ve ticari gayrimenkulde büyüme

İstanbul Havalimanı’na yakın konumuyla öne çıkan Bakırcı Ömerli Lojistik Merkezi’nin uluslararası taşımacılık ve depolama standartlarına uygun olarak tasarlandığı belirtiliyor. Projede yüksek hacimli depolama ve lojistik operasyonlarına yönelik altyapı oluşturulması planlanıyor. Motim İSTOÇ Ticaret Merkezi ise 25 bin 807 metrekare arsa üzerinde geliştiriliyor. Projede mağaza, showroom, depo ve lojistik merkez olarak kullanılabilecek bağımsız bölümlere yer verilmesi planlanıyor. Bakırcı GYO, öğrenci yurdu, otel ve ticari gayrimenkullerden oluşan mevcut varlıklarıyla düzenli kira geliri elde ederken, devam eden projelerle gelecekteki gelir kaynaklarını çeşitlendirmeyi hedefliyor. Şirket, dağıtılabilir kârının yüzde 50’sini temettü olarak dağıtmayı hedeflediğini de açıklıyor.

Projelerin yüzde 88’i üç yatırımda

Şirketin portföyünün önemli bölümü devam eden projelerden oluşuyor. Fatih Sağlam’ın verdiği bilgilere göre Motim İSTOÇ Ticaret Merkezi, Bakırcı Zenit Topkapı ve Bakırcı Ömerli Lojistik Merkezi tek başına toplam portföyün yaklaşık yüzde 88’ini oluşturuyor.

Bakırcı Kaya Residence’ın Haziran 2027’de, Bakırcı Ömerli Lojistik Merkezi ve Bakırcı Zenit Topkapı’nın Aralık 2027’de, Motim İSTOÇ Ticaret Merkezi’nin ise yine Aralık 2027’de tamamlanması hedefleniyor. Şirket, tamamlanan projelerin satış ve kiralama gelirlerinin yanı sıra yeni yatırımların finansmanında kullanılacak kaynak yaratmasını planlıyor.

Halka arz gelirinin yüzde 90’ı projelere

Bakırcı GYO, halka arzdan elde edeceği gelirin yüzde 90’ını proje finansmanında kullanmayı planlıyor. Yeni gayrimenkul yatırımları, proje geliştirme faaliyetleri, arsa ve ticari gayrimenkul alımları ile devam eden projelerin finansmanı şirketin öncelikli kullanım alanları arasında yer alıyor. Şirket ayrıca düzenli kira geliri üretebilecek ve değer artışı potansiyeli taşıyan varlıklara odaklanarak portföyünü büyütmeyi hedefliyor.

Fatih Sağlam, halka arzın şirketin büyüme sürecinde yeni bir dönem başlatacağını belirterek, sermaye piyasalarından sağlanacak kaynakla yatırım kapasitesini artırmayı ve gelir üreten varlıkların portföydeki payını yükseltmeyi hedeflediklerini söyledi.

Halka arzın yüzde 25’i halka açık olacak

İntegral Yatırım liderliğinde gerçekleştirilen halka arzda şirketin çıkarılmış sermayesi 501 milyon TL’den 668 milyon TL’ye yükseltilecek. Bu kapsamda 167 milyon TL nominal değerli pay yatırımcılara sunulacak. Toplam 45 aracı kurumun katılımıyla gerçekleştirilecek halka arzda paylar 12,93 TL sabit fiyatla satışa sunuluyor. Payların yüzde 70’i yurtiçi bireysel yatırımcılara, yüzde 10’u yurtiçi yüksek talepte bulunacak yatırımcılara, yüzde 20’si ise yurtiçi kurumsal yatırımcılara tahsis edilecek. Halka arzın ardından Bakırcı GYO’nun halka açıklık oranının yüzde 25 olması bekleniyor. Şirket paylarının Katılım Endeksi kriterlerine uygun olduğu belirtiliyor.

Azimut Portföy ve Fuzul Holding iştiraki Fuzul Topraktan iş birliğiyle hayata geçirilen fon, ilk aşamada 985 milyon TL büyüklükle yatırımcılarla buluşuyor. Fonun temel yaklaşımı, gayrimenkul geliştirme sürecinde oluşan değeri profesyonel fon yönetimi aracılığıyla nitelikli yatırımcılara sunmak. Böylece yatırımcıların yalnızca tamamlanmış bir gayrimenkule değil, projenin başlangıcından itibaren oluşan değer zincirine ortak olması hedefleniyor.

İlk proje Başakşehir

Fonun ilk proje alanlarından biri İstanbul Başakşehir’de yer alıyor. Fuzul’ün uzun yıllardır proje geliştirdiği bölgede bulunan 16 bin 724 metrekare büyüklüğündeki konut imarlı arsa, fon portföyüne dahil edildi. Burada geliştirilecek proje, Fuzul’ün Başakşehir’deki 22’nci projesi olacak.

35 yıldır gayrimenkul geliştirme geçmişine sahip olan Fuzul, bugüne kadar 5 bin 500’ün üzerinde bağımsız bölüm içeren projeler geliştirdi. Tamamlanan, devam eden ve planlanan projeler birlikte değerlendirildiğinde şirketin toplam geliştirme hacmi 1,5 milyon metrekarenin üzerine çıkıyor.

Bu birikimin fon modeliyle sermaye piyasalarına taşınması iş birliğinin en dikkat çekici yönlerinden biri. Azimut Portföy Genel Müdürü ve Yönetim Kurulu Üyesi Murat Salar, Topraktan Proje Gayrimenkul Yatırım Fonu’nun gayrimenkul sektörü ile sermaye piyasaları arasındaki bağı güçlendirecek bir model olarak tasarlandığını belirtiyor. Salar’a göre fonun arkasındaki temel fikir, gayrimenkul geliştirme sürecindeki deneyim ile profesyonel fon yönetimini bir araya getirerek yatırımcıya yeni bir alternatif sunmak.

Bu noktada fon modeli, geleneksel gayrimenkul yatırımından farklı bir perspektif ortaya koyuyor. Yatırımcı, tamamlanmış bir konut veya ticari gayrimenkul satın almak yerine, bir projenin daha erken aşamasında yatırım yapma imkânına kavuşuyor. Böylece gayrimenkulün geliştirilmesiyle ortaya çıkabilecek değer artışından projenin başlangıç aşamasından itibaren yararlanma potansiyeli sunuluyor.

Topraktan Proje Gayrimenkul Yatırım Fonu katılım finans ilkelerine uygun olarak yapılandırılıyor. Nitelikli yatırımcılara yönelik hazırlanan fonun katılma paylarının, gerekli başvuru ve onay süreçlerinin tamamlanmasının ardından Borsa İstanbul Girişim Sermayesi Pazarı’nda işlem görmesi hedefleniyor. Halka arz yatırımcıların gayrimenkul projelerine erişim kanallarının çeşitlenmesi açısından da yeni bir kapı açacak.

985 milyon TL ilk adım

Fuzul Topraktan Yönetim Kurulu Başkanı Faruk Akbal, 985 milyon TL’lik başlangıç büyüklüğünü uzun vadeli büyüme stratejisinin ilk adımı olarak değerlendiriyor. Fonun önümüzdeki dönemde hem büyüklüğünün hem de yatırım alanlarının artırılması planlanıyor.

Akbal’a göre gayrimenkule olan talep devam ederken, finansmana erişim ve yatırım yöntemleri dönüşüyor. Fuzul Topraktan’ın konut sahibi olmayı kolaylaştırmak amacıyla geliştirdiği Aşamalı Konut Sahibi Olma Sistemi’nin ardından şimdi de yatırım enstrümanı haline dönüşüyor. Bu yaklaşımın merkezinde ise yatırımcıyı gayrimenkulün yalnızca nihai alıcısı olmaktan çıkarıp değer üretim sürecinin bir parçası haline getirmek bulunuyor. 

Fuzul Holding CEO’su Erdal Erdem, grubun gayrimenkulden tasarruf finansmanına, sigortacılıktan teknolojiye kadar 11 farklı sektörde faaliyet gösterdiğini belirtiyor. Holding bünyesinde 12 grup şirketi ve yaklaşık 4 bin 800 kişilik bir çalışan kadrosu bulunuyor.

Erdem’in paylaştığı verilere göre holdingin aktif toplamı, 2026 ikinci döneminde geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 126 artarak 165,2 milyar TL’ye ulaştı. Özkaynaklar yüzde 118 artışla 41,1 milyar TL’ye, net kâr ise yüzde 67 artışla 10,1 milyar TL’ye yükseldi.

Holdingin kuruluş çalışmalarını sürdürdüğü katılım bankasının da devreye girmesiyle birlikte gayrimenkul, finans ve sermaye piyasaları arasındaki bağlantının daha da güçlendirilmesi planlanıyor.

Fonun önümüzdeki dönemdeki büyüme performansı ve Borsa İstanbul’da işlem görme hedefinin gerçekleşip gerçekleşmeyeceği, modelin gayrimenkul yatırım piyasasında ne ölçüde karşılık bulacağını gösterecek. 

Haberde, Perplexity'nin yıllıklandırılmış gelirinin senenin başındaki 250 milyon doların altındaki seviyeden 750 milyon doların üzerine çıktığı belirtildi. Şirkete yakın kaynaklara göre gelir artışının bir kısmı, profesyoneller tarafından bilgisayar tabanlı görevleri otomatikleştirmek amacıyla kullanılan bulut tabanlı bir yapay zeka ajanı olan Perplexity Computer'dan kaynaklandı. 

2028’de halka arz planı

Bloomberg’e göre Perplexity, bu yılın başlarında Microsoft ile Azure bulut hizmetini kullanmak üzere 750 milyon dolarlık bir anlaşma imzaladı. Perplexity CEO'su Aravind Srinivas haziran ayında CNBC'ye verdiği röportajda, Anthropic ve OpenAI'ın halka arzlarının piyasa tarafından nasıl karşılandığından bağımsız olarak şirketin 2028'de halka arz olmayı planladığını söyledi. Girişimin Nvidia'nın yanı sıra öne çıkan yatırımcıları arasında Amazon'un kurucusu Jeff Bezos ve Japonya merkezli SoftBank Group da bulunuyor.

Üç vadede de tahmin değişti

Goldman Sachs’ın yeni projeksiyonunda dolar/TL’nin 3 ay içinde 51 seviyesine ulaşması bekleniyor. Bankanın önceki tahmini 48 seviyesindeydi.

Altı aylık beklenti de 50’den 53’e çıkarılırken, 12 aylık tahmin 54’ten 59’a yükseltildi.

Böylece Goldman Sachs, tüm vadelerde Türk lirasının dolar karşısındaki performansına ilişkin daha zayıf bir görünüm ortaya koydu.

TL üzerindeki baskı artabilir

Goldman Sachs analistleri, Türk lirasında beklenenden daha hızlı bir değer kaybı yaşanması riskinin öne çıktığı değerlendirmesinde bulundu.

Analistlere göre enerji fiyatlarının yüksek seyretmeye devam etmesi, altında güçlü yükselişlerin görülmesi veya doların küresel ölçekte yeterince zayıflamaması TL üzerindeki baskıyı artırabilecek unsurlar arasında yer alıyor.

Notta ayrıca dış dengedeki baskıların giderek biriktiğine ve seçimlere ilişkin belirsizliklerin piyasalarda daha fazla gündem oluşturduğuna işaret edildi.

Kur rejiminde değişiklik beklenmiyor

Goldman Sachs, dolar/TL tahminlerini yukarı çekmesine karşın Türkiye’nin mevcut döviz kuru rejimine ilişkin öngörüsünü değiştirmedi.

Banka, mevcut sistemin korunacağını ancak Türk lirasının değer kaybının önceki beklentilere kıyasla daha hızlı gerçekleşebileceğini düşünüyor.

TL carry trade pozisyonunda hedef yükseldi

Goldman Sachs’ın Türk lirasına yönelik carry trade stratejisinde de değişikliğe gidildi.

Banka, TL’nin Nijerya nairası ve Kazakistan tengesine karşı eşit ağırlıklı bir sepet içinde uzun pozisyonda tutulmasına ilişkin getiri hedefini yüzde 7,5’ten yüzde 10’a çıkardı.

Söz konusu pozisyon için zarar-kes seviyesi de yüzde 1,5’ten yüzde 4’e yükseltildi.

Goldman Sachs analistleri, hedefteki değişikliğin carry getirilerinin birikmeye devam etmesi beklentisiyle yapıldığını belirtti.

Beş yılın en güçlü çeyreklik büyümesi

Lenovo'nun açıkladığı ilk çeyrek sonuçları, şirketin son beş yıldaki en yüksek çeyreklik gelir artışına işaret etti. Tüm ana iş grupları dönem boyunca rekor gelir ve faaliyet kârı elde etti.

Düzeltilmiş net kârın yanı sıra şirketin Ar-Ge harcamaları da yükseldi. Araştırma ve geliştirme yatırımları yıllık bazda yüzde 30 artarak 682 milyon dolara çıktı. Gelirlerdeki ölçek büyümesi ve operasyonel verimlilik sayesinde düzeltilmiş net kâr marjı da geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık iki puan arttı.

Lenovo Türkiye pazar liderliğini sürdürüyor

Lenovo'nun büyümesi küresel sonuçlarla sınırlı kalmadı. Türkiye operasyonu da ilk mali çeyrekte güçlü sonuçlar elde etti.

IDC verilerine göre Lenovo Türkiye, toplam PC pazarında yüzde 28,5 paya ulaşarak liderliğini sürdürdü. Tüketici segmentindeki pazar payı yüzde 23,4 olurken şirket kamu ile büyük ve çok büyük ölçekli kurumsal müşteri segmentinde yüzde 37,4 payla ilk sırada yer aldı.

Lenovo'nun Android tablet pazarındaki payı ise yüzde 18,2 olarak gerçekleşti ve şirket bu alanda ikinci sırada yer aldı. Farklı segmentlerdeki dengeli performans, Lenovo Türkiye'nin altı yıllık liderliğini daha da güçlendirdi.

Yapay zeka gelirleri 9,3 milyar dolara çıktı

Lenovo'nun yapay zeka bağlantılı gelirlerinin toplam satışlar içindeki payının yüzde 35'e yükselmesi, şirketin stratejisindeki dönüşümün finansal sonuçlara yansıdığını gösterdi.

Şirket, PC ve akıllı cihazlardaki güçlü konumunu yapay zeka çözümleri ve altyapı yatırımlarıyla genişletiyor. Özellikle Altyapı Çözümleri Grubu'nun performansı, hem gelir hem de kârlılık tarafında büyümenin önemli kaynaklarından biri oldu.

Lenovo Yönetim Kurulu Başkanı ve CEO'su Yuanqing Yang, şirketin şimdiye kadarki en güçlü çeyreklerinden birini geride bıraktığını belirterek yapay zekanın tüm iş gruplarında önemli bir büyüme motoruna dönüştüğünü ifade etti. Yang, PC ve akıllı cihazlardaki liderliğin yanı sıra yapay zeka ve altyapı alanındaki genişlemenin şirketin stratejisinin doğruluğunu ortaya koyduğunu söyledi.

Tüm iş kollarında güçlü sonuçlar

Lenovo'nun Akıllı Cihazlar Grubu'nun geliri yüzde 27 artışla 17,1 milyar dolara ulaştı. Şirket küresel PC pazarındaki payını yüzde 24,2'ye yükselterek en yakın rakibiyle arasındaki farkı 5 puanın üzerine taşıdı.

Yapay zeka destekli PC segmentinde yüzde 25,1 pazar payına ulaşan Lenovo, küresel liderliğini korudu. Android tablet gelirleri yüzde 80'in üzerinde artarken akıllı telefon faaliyetleri de yüzde 15 büyüdü ve şirket bu alanda mali yılın en yüksek ilk çeyrek gelirini elde etti.

Altyapı Çözümleri Grubu ise yüzde 98'lik gelir artışıyla 8,5 milyar dolara çıktı. Grubun faaliyet kârı 777 milyon dolar olurken faaliyet marjı yüzde 9,1 ile rekor seviyeye yükseldi. Bulut hizmet sağlayıcıları ile kurumsal ve KOBİ müşterilerinden elde edilen gelirler neredeyse iki katına çıktı.

Lenovo, geleneksel bilgi işlem alanında x86 sunucu gelirlerinde dünyanın en büyük ikinci şirketi konumuna yükseldi. Bulut, uç bilişim, yapay zeka ve özellikle yapay zeka çıkarımına yönelik yatırımlar bu büyümede önemli rol oynadı.

Çözümler ve Hizmetler Grubu'nun geliri de yüzde 28 artarak 2,9 milyar dolara ulaştı. Faaliyet kârı yüzde 39 yükselerek 697 milyon dolar olurken faaliyet marjı yüzde 24,2 ile tüm zamanların en yüksek seviyesine çıktı. Yapay zeka hizmetlerindeki gelirler üç haneli büyüme gösterdi.

Dünya Kupası'na yapay zeka destekli teknoloji

Lenovo, FIFA'nın Resmi Teknoloji Ortağı olarak 2026 FIFA Dünya Kupası'nda da geniş kapsamlı teknoloji çözümleri sunuyor. Üç ülke ve 16 şehirde oynanacak 104 maçlık organizasyonda şirketin cihaz, altyapı, hizmet ve yapay zeka destekli teknolojileri kullanılacak.

Çözümler; FIFA operasyonlarından yayıncılık altyapısına, takım analizlerinden hakemlik teknolojilerine ve taraftar deneyimine kadar turnuvanın farklı alanlarını kapsıyor. Lenovo'nun küresel ve yerel tedarik zinciri yapısının da tedarik sorunları ve maliyet baskılarının yönetilmesine katkı sağladığı belirtildi.

Küresel sıralamalarda yeni zirve

Lenovo'nun yükselişi finansal sonuçların yanı sıra uluslararası sıralamalara da yansıdı. Şirket, 2026 Gartner Tedarik Zinciri En İyi 25 listesinde beşinci sıraya çıkarak tarihindeki en yüksek dereceyi elde etti.

Fortune Global 500 sıralamasında da 43 basamak birden yükselen Lenovo, 153. sıraya yerleşerek bu listede de şimdiye kadarki en yüksek konumuna ulaştı.

Şirket, sürdürülebilirlik alanında ise iklim eylemi, döngüsel ekonomi, sosyal etki ve yönetişim başlıklarındaki çalışmalarını sürdürdüğünü açıkladı. Lenovo, yapay zeka çağında teknoloji geliştirme yaklaşımını sorumlu inovasyon ve yeni sürdürülebilirlik hedefleriyle desteklemeyi hedefliyor.

Banka, cuma akşamı yayımladığı “Türk Lirası Likidite Yönetimine İlişkin Basın Duyurusu” ile bir hafta vadeli repo ihalelerinin yeniden başlatılacağını açıklamıştı.

Duyuruda, 1 Mart 2026 tarihinde durdurulan bir hafta vadeli repo ihalelerine tekrar başlanmasına karar verildiği belirtilmişti.

Önceki ihalede faiz yüzde 40,06'ydı

TCMB'nin yeniden başlattığı repo ihalelerinde belirlenen yüzde 37'lik faiz oranı, önceki ihaleye kıyasla daha düşük seviyede kaldı.

Bir önceki ihalede faiz oranı yüzde 40,06 olarak gerçekleşmişti. Yeni ihaleyle birlikte politika faizindeki mevcut seviyenin likidite yönetiminde yeniden kullanılmaya başlandığı görüldü.

Ne yazık ki, “aslında işler böyle yürümüyor,” diye yakındı 76 yaşındaki milyarder. Henry, 2004’te masalsı bir şampiyonlukla 86 yıllık şampiyonluk hasretine son vermiş ve sonraki 14 yıl içinde üç World Series şampiyonluğu daha kazanmış olmasına rağmen, Boston’ın son derece tutkulu taraftarlarından gelen “takımı satın” tezahüratları da dahil olmak üzere eleştirilerin hedefi haline geldi.

Fenway Sports Group’un başkanı Mike Gordon, yüzü çoğu Red Sox taraftarı tarafından tanınan ve iç saha maçlarında sık sık locasında görülebilen John Henry’nin aksine, çok az taraftar tarafından tanınıyor. Buna rağmen 61 yaşındaki ortak, Forbes’un yaklaşık 1,4 milyar dolar değer biçtiği FSG’nin yaklaşık yüzde 10’luk hissesine sahip ve bu da onu milyarder yapıyor.

Liverpool’un hisse atışı

Yaklaşık yirmi yıl Boston’da yaşadıktan sonra Gordon 2001 yılında Red Sox, Fenway Park ve bölgesel spor ağı NESN için yaklaşık 700 milyon dolarlık başarılı satın alma teklifini veren sahiplik grubuna katıldı. Daha sonra grubun NASCAR takımı (bugün RFK Racing olarak biliniyor) ve 2021’de satın alınıp iki ay önce satılan NHL takımı Pittsburgh Penguins gibi spor varlıklarını satın almasına da tanıklık etti. Ancak Gordon’un FSG’deki asıl görevi bugün, grubun 2010 yılında yaklaşık 475 milyon dolara satın aldığı Premier Lig futbol takımı Liverpool FC’nin operasyonlarını yönetmek.

Geçen hafta FSG, kulübün yüzde 30 ila yüzde 40 arasındaki hissesini, bildirilen 7,4 milyar dolarlık değerleme üzerinden 1892 Holdings’e sattı. Konsorsiyumun başında, Hintli maden milyarderi Lakshmi Mittal’ın damadı Amit Bhatia bulunuyor ve yatırımcıları arasında Jeff Bezos da yer alıyor. Bu fiyat, Liverpool’u FSG’nin ilk gözde varlığı olan Red Sox’tan daha değerli hale getiriyor. Forbes, Red Sox’un 5,25 milyar dolarlık değeriyle ABD Major Beyzbol Ligi’nin en değerli üçüncü takımı olduğunu tahmin ediyor. Gordon, anlaşmanın duyurusunda yaptığı açıklamada, “Liverpool her zaman tek bir sezonun ötesini düşünerek ve kararları kulübün uzun vadeli çıkarlarını göz önünde bulundurarak hareket ederek inşa edildi” dedi.

“Liverpool’un arkasındaki beyin”

2020 yılında dönemin Liverpool teknik direktörü Jürgen Klopp, Boston Globe’a Gordon’un “Liverpool’daki her şeyin arkasındaki beyin” olduğunu söyledi. Henry de Globe’a Gordon’un “FSG America’da futbol konusunda açık ara en bilgili kişi” olduğunu ifade etti.

Dünyanın en prestijli takımlarından birini yönetmeye başlamasından çok önce Gordon, spordaki kariyerine Milwaukee’de büyüyen bir gençken başladı. 2015 tarihli bir Boston Globe haberine göre Brewers maçlarında patlamış mısır satıyordu. Annesi ile o dönemde Brewers’ın sahibi olan Bud Selig arkadaştı. Bu ilişki, Selig’in MLB komiseri olmasının ardından Gordon’un Henry ile tanışmasına da yardımcı oldu.

O zamana kadar Gordon, Boston’daki Tufts Üniversitesi’nde okuduktan sonra Boston bölgesine yerleşmişti. Üniversite, Fenway Park’ın yaklaşık 8 kilometre kuzeyinde, Massachusetts eyaletinin Medford kentinde bulunuyor. Gordon 1987’de mezun oldu ve Boston merkezli Fidelity Investments’ta araştırma analisti olarak işe başladı. Zamanla Jeffrey Vinik’in yardımcısı haline gelerek şirketin prestijli Magellan Fund’ını yönetmesine ve Blue Chip Growth Fund’ın portföy yöneticiliğini yapmasına yardımcı oldu.

1996’da Vinik, kendi hedge fonu Vinik Asset Management’ı kurmak için Fidelity’den ayrıldı ve Gordon’u da kurucu ortak olarak yanında götürdü. Fon, 2013’te faaliyetlerini sonlandırmadan önce 17 yılı aşkın sürede yıllık ortalama yüzde 17 getiri sağladı ve aynı dönemde yüzde 10 büyüyen S&P 500 endeksini geride bıraktı.

Liverpool’un potansiyelini fark etti

Henry Red Sox’u satın alma teklifini hazırlarken Vinik’in anlattığına göre Gordon bir gün ofisine gelip Henry’nin kendileriyle görüşmek istediğini söyledi. İkisi de başlangıçta New England Sports Ventures olarak adlandırılan yatırım grubundan küçük birer hisse aldı. Vinik’e göre 2009 civarında Henry, Liverpool’u bir satın alma hedefi olarak değerlendirmeye başlamak üzere ikisinden Liverpool’a gitmelerini istedi.

Vinik, o dönemde 1970’ler ve 1980’lerde İngiliz futboluna damga vurmuş ancak 1990’dan bu yana, yani Premier Lig’in bugünkü yapısının kurulmasından iki yıl önceki tarihten beri, üst lig şampiyonluğu kazanamamış olan Liverpool hakkında, “Mike oradaki potansiyele çok güçlü biçimde inanıyordu. Kulüp tamamen gözden düşmüşken bile dünyanın en büyük spor varlıklarından biri olduğunu düşünüyordu. Ona göre bunun cazip bir varlık olduğu çok açıktı” dedi.

Aynı dönemde Vinik, 2010 yılında bildirilen 170 milyon dolarlık değerleme üzerinden satın aldığı NHL takımı Tampa Bay Lightning’e daha fazla odaklanmaya başladı. Vinik, 2024’te çoğunluk hissesini 1,8 milyar dolarlık değerleme üzerinden sattı. Bu sırada Gordon ise FSG’ye daha fazla ağırlık verdi. O dönemde Boston Globe’un da sahibi olan New York Times, FSG’deki yüzde 17,5’lik hissesini elden çıkarıyordu. Gazete, başlangıçta 75 milyon dolar yatırdığı hisseden 2010-2012 yılları arasında gerçekleşen bir dizi satışla 225 milyon dolar elde etti. Gordon bu hisselerin bir bölümünü satın alarak FSG’nin önde gelen ortaklarından biri haline geldi.

En değerli dört futbol takımından biri

Henry ve Werner, Liverpool’daki yeni yatırımlarının başına onu getirdi. Gordon, 2015 yılında Klopp’un işe alınmasında önemli rol oynadı. Klopp, Liverpool’u 2019’da UEFA Şampiyonlar Ligi zaferine taşıdı ve nihayet 2020’de Premier League tablosunun zirvesine çıkardı. Klopp’un bir önceki yıl ayrılmasının ardından kulüp, teknik direktör Arne Slot yönetiminde 2025’te bir lig şampiyonluğu daha kazandı.

Dünyanın en değerli futbol takımları 2026

Gordon ayrıca takımın mali durumunun iyileştirilmesine de yardımcı oldu. Gelirler 2010-11 sezonundaki yaklaşık 300 milyon dolardan 2024-25 sezonunda 911 milyon dolara yükselirken, kulübün değeri de aynı dönemde 619 milyon dolardan on katından fazla artış gösterdi. Liverpool’un iç saha maçlarını oynadığı Anfield’ın çok aşamalı yenilenmesi bu dönemde 16 bin yeni koltuk eklenmesini sağladı ve kapasite 61 bin 276’ya yükseldi. Kulüp artık dünyanın en değerli dört futbol takımı arasında yer alıyor.
 

Buna karşılık hane halkının gelecek 12 aya ilişkin enflasyon beklentisi 0,64 puan yükselerek yüzde 45,58'e çıktı.

Reel sektörün enflasyon beklentisinde de artış görüldü. Bu grubun 12 ay sonrası enflasyon öngörüsü 0,30 puan yükselişle yüzde 32,80 seviyesine ulaştı.

Enflasyonun düşeceğini düşünenlerin oranı azaldı

Hane halkının gelecek 12 aylık dönemde enflasyonun gerileyeceğini öngören kesiminde ise düşüş yaşandı. Bu beklentiye sahip olanların oranı ağustosta bir önceki aya kıyasla 0,78 puan azalarak yüzde 16,85'e geriledi.

Veriler, piyasa katılımcılarının enflasyon konusunda daha iyimser bir tablo çizerken hane halkı ve reel sektörün beklentilerinin ağustosta yukarı yönlü hareket ettiğine işaret etti.

Beklentiler pozitife döndü

Çin’in sermaye çıkışlarını durdurmaya ve servetleri vergilendirmeye çalışması, ülkenin en varlıklı vatandaşlarının harcamalarını olumsuz etkiliyor. Bunun sonucunda Çin’deki en büyük 25 lüks markanın satışları temmuz ayında yüzde 10’dan fazla geriledi. Ancak kazanç tahminleri artık yıl ilerledikçe performansta bir toparlanmaya işaret ediyor. Konsensüs tahminlerine göre Gucci’nin sahibi Kering’in, Çin’in de dahil olduğu bölgede bu yılın dördüncü çeyreğinde yeniden satış büyümesine dönmesi bekleniyor. Hermes International için bölgedeki büyümenin hızlanması, mücevher şirketi Pandora için ise düşüşlerin yavaşlaması bekleniyor.

TD Cowen analisti Oliver Chen bir notunda Kering açısından Çin’in “portföy genelindeki baskının başlıca kaynağı olmaya devam ettiğini ancak çeyrek boyunca trendlerin belirgin biçimde iyileştiğini” yazdı. Kering’in CEO’su Luca de Meo ise son bilanço görüşmesinde Çin’in şirket için “en önemli stratejik önceliklerden biri” olduğunu söyledi.

Trençkot üreticisi Burberry, son çeyrekte Büyük Çin bölgesindeki perakende satışlarının, Z kuşağının  talebinin desteğiyle yüzde 9 arttığını açıkladı. Mali İşler Direktörü Kate Ferry, bilanço görüşmesinde Çin’deki faaliyet ortamının hala karmaşık olduğunu belirtirken, “Attığımız adımların daha iyi bir performans göstermemizi sağladığını görüyoruz” dedi. Ferry, Çin National Geography dergisiyle ortak hazırlanan bir belgeselin de aralarında bulunduğu yeni, yerelleştirilmiş pazarlama kampanyalarına dikkat çekti.

CEO Joshua Schulman da aynı görüşmede, “Çin’de gördüğümüz tablo aslında oldukça olumlu. Ürünlerimizin ve pazarlama çalışmalarımızın, en büyük ve en önemli pazarlarımızdan biri olan Çin’de tüketicilerde karşılık bulmaya devam etmesinden büyük memnuniyet duyuyoruz” dedi. Dünyanın en büyük lüks şirketi LVMH açısından ise Chen’e göre Çin birkaç çeyrektir devam eden bozulmanın ardından istikrar kazanıyor gibi görünüyor. Şirket, son bilanço görüşmesinde ülkede konyak ve güzellik markası Sephora için trendlerin iyileştiğine dikkat çekti.

Küçük oyuncular daha iyi konumda

Moncler gibi daha küçük oyuncular da iyi bir konumda. Citi analisti Thomas Chauvet, lüks şişme mont üreticisi Moncler için fiyat hedefini yükseltti. Chauvet, ABD ve Çin’de henüz yeterince değerlendirilmemiş pazar segmentlerinin şirket açısından uzun vadeli büyüme fırsatları yarattığını belirtti.

Genel tabloyu değerlendiren Chen, “Richemont, Hong Kong ve Makao turizminden faydalanıyor. Kering ardışık dönemlerde cesaret verici bir iyileşme gösteriyor. LVMH istikrar kazanmaya devam ediyor ve Hermes bölgedeki en istikrarlı şirket olmayı sürdürüyor” dedi. Bu harcama artışı, öncelikle yüksek net servete sahip tüketiciler tarafından destekleniyor. Buradaki temel tartışma ise iyileşen tüketici duyarlılığının varlıklı alışveriş yapanların ötesine geçerek daha geniş bir tüketici kitlesine yayılıp yayılmayacağı üzerinde yoğunlaşıyor.

Çin’deki bu temkinli toparlanma, sektörün birçok cephedeki zorluklarla mücadele ettiği bir dönemde kritik önem taşıyacak. Enflasyonist baskılar dünyanın her yerinde isteğe bağlı harcama bütçelerini sıkıştırırken, Orta Doğu’daki savaş Dubai gibi alışveriş merkezlerindeki talebe zarar veriyor ve Avrupa’ya yönelik turist akışını kısıtlıyor. Deutsche Bank analisti Do-Hyun Yoo, “Tüketici güveninde daha anlamlı bir iyileşme ve Çin’e yönelik ithalat akışlarında daha güçlü bir artış olmadan, yeniden hızlanmaya giden yol belirsizliğini koruyor” dedi.

Perplexity’nin yeni turu 30 milyar doların üzerinde bir değerlemeyle tamamlaması halinde, şirketin değeri yaklaşık bir yıl içinde yüzde 50’den fazla artmış olacak. Girişimin bir önceki yatırım turundaki değerlemesi yaklaşık 20 milyar dolar seviyesindeydi.

Gelirler bir yılda üç katına çıktı

Perplexity’nin değerlemesindeki yükselişin arkasında güçlü gelir performansı da bulunuyor. Şirketin yıllıklandırılmış gelirinin yılın başında 250 milyon doların altında olduğu belirtilirken, bu rakamın kısa sürede 750 milyon doların üzerine çıktığı aktarılıyor.

Gelir artışında, yapay zeka destekli arama hizmetlerinin yanı sıra profesyonel kullanıcıların çeşitli görevlerini otomatikleştirmeye yönelik ürünlerin de önemli rol oynadığı belirtiliyor.

Nvidia'nın stratejik ortaklığı derinleşebilir

Nvidia’nın olası yatırımı, şirketin Perplexity ile mevcut ilişkilerinin daha ileri bir noktaya taşınması anlamına gelebilir.

Yapay zeka modellerinin çalıştırılması için gerekli yüksek performanslı çipler ve hesaplama altyapısı konusunda Nvidia, sektörün en kritik oyuncuları arasında yer alıyor. Perplexity gibi hızlı büyüyen yapay zeka girişimleri için bu altyapıya erişim, ölçeklenme açısından stratejik önem taşıyor.

Olası yatırımın gerçekleşmesiyle Nvidia, Perplexity’nin yalnızca teknoloji altyapısı sağlayıcısı değil, aynı zamanda büyüme hikayesine doğrudan ortak olan yatırımcılarından biri haline gelecek.

Yapay zeka girişimlerine yatırım iştahı sürüyor

Perplexity’nin kısa sürede 30 milyar doların üzerinde bir değerlemeye ulaşma ihtimali, yatırımcıların yapay zeka sektöründeki yüksek büyüme potansiyeline sahip şirketlere ilgisinin devam ettiğine işaret ediyor.

Yeni finansman turunun tamamlanması halinde Perplexity, özel piyasalarda en yüksek değerlemeye ulaşan yapay zeka girişimleri arasındaki konumunu daha da sağlamlaştıracak.

Şirketin yatırımcıları arasında Nvidia’nın yanı sıra Amazon’un kurucusu Jeff Bezos ve SoftBank Group gibi önemli isim ve kuruluşlar da yer alıyor.

Gözler 2028'deki halka arz hedefinde

Perplexity CEO’su Aravind Srinivas daha önce şirketin 2028 yılında halka arz edilmesini planladığını açıklamıştı.

Yeni yatırım turunun tamamlanması ve değerlemenin 30 milyar doların üzerine çıkması, şirketin halka arz öncesindeki finansal kapasitesini güçlendirebilir. Perplexity açısından bu süreç, yapay zeka destekli arama alanındaki büyümesini hızlandırırken halka arz için daha güçlü bir bilanço ve piyasa konumu oluşturma fırsatı da sunuyor.

Usain Bolt'un rekorunu kırdılar

Çin devlet medyasında yoğun biçimde tanıtılan oyunlarda 51 etkinlik bulunuyor. Bunların 30'u spor müsabakası, 21'i ise senaryo tabanlı yarışmalardan oluşuyor. Oyunların teknoloji ortağı Huawei'ye göre etkinliklerin yüzde 40'ından fazlasında robotların tamamen otonom şekilde çalışması gerekiyor. Cumartesi günü iki robot, 100 metre sprintte Usain Bolt'un 9,58 saniyelik dünya rekorundan daha hızlı dereceler elde etti. Bu kazanan robotun derecesinin 20 saniyeyi aştığı 2025 yılına kıyasla büyük bir ilerlemeydi. Ancak frenleme sorun yarattı. Makineler, organizatörlerin bitiş çizgisinden birkaç metre sonra yerleştirdiği kalın bir mindere çarptı.

100 metre şampiyonuyla aynı modelden bir başka insansı robot ise 400 metreyi 39,7 saniyede koştu. Bu derece, Güney Afrikalı Wayde van Niekerk'in 43,03 saniyelik dünya rekorundan daha hızlıydı. Oyunları izleyen robotik yatırımcısı Xu Qiaosheng, "Yoğunluk geçen yıla göre daha yüksek. Bu da robotun batarya yönetimi ve ısı dağıtma kapasitesine önemli talepler getiriyor. Bu Çin'in sanayi sektörünün gelişimi açısından çok büyük önem taşıyor” dedi.

Küçük sorunlar belirleyici

Gösterinin ötesinde, robotlar fiziksel dünyanın küçük kusurlarıyla karşılaştığında daha belirleyici testler ortaya çıkabilir: yanlış açıdaki bir kablo, erişilemeyecek kadar uzakta duran bir nesne, yer değiştiren bir paket veya atlanan bir adım. Bu testler, robotların nesneleri tanımlayıp tanımlayamadığını, ellerini ve vücutlarını doğru şekilde konumlandırıp konumlandıramadığını, kontrollü kuvvet uygulayıp uygulayamadığını ve insan müdahalesi olmadan hatalardan kurtulup kurtulamadığını ölçüyor.

Lumos Robotics CEO'su Yu Chao, oyunların donanımın geliştirilmesine yardımcı olabileceğini ve sektör için bir vitrin görevi görebileceğini söyledi. Ancak Yu, uzun vadeli değerin gerçek dünyadaki sorunları çözme becerisine bağlı olacağını belirtti. Yu, "Ancak gerçek kullanım senaryolarında çalışabildiğinde gerçek bir değere sahip olur. Sadece koşmak ve zıplamak verimliliği artırmaz” diye konuştu. 

Etkinlikte robotların, insan sporlarından alınan daha tanıdık etkinliklerin yanı sıra elektrikli araç şarjı, restoran işleri, acil durum müdahalesi ve el becerisi yarışmalarında da performansları ölçülecek. Ayrıca endüstriyel montaj ve malzeme yükleme etkinlikleri de bulunuyor. Kablo bağlantısı mücadelesi ise görüş, mekanik hizalama ve kuvvet kontrolünü test ediyor.

Pekin merkezli robotik girişimi Galbot, otonom bir insansı robot tenis maçı düzenleyeceğini açıkladı. Robotlar tekler ve çiftler müsabakalarında top takibi, servis atma ve gelen topları karşılama gibi görevleri gerçekleştirmeye çalışacak. Robotik şirketi Zeroth'un pazarlama direktörü Hua Rong için asıl test, gösteriler sona erdikten sonra başlayacak. Rong, "Ürün satıldıktan sonra gerçekten kullanıcıların sorunlarını çözüp çözemeyeceği asıl rekabet konusu olacak” dedi.

Hisseler 47,60-49,50 Hong Kong doları aralığında

Shein’in pazartesi günü yaptığı başvuruya göre yaklaşık 280 milyon hisse yatırımcılara sunulacak. Hisselerin fiyatı 47,60 ile 49,50 Hong Kong doları arasında belirlenecek.

Fiyatın üst banttan oluşması halinde şirketin halka arz sonrası değerlemesinin yaklaşık 27 milyar dolara çıkması öngörülüyor. Böylece Shein, birkaç yıl önceki zirve değerlemesinin çok altında bir seviyeden halka açık şirket statüsüne geçecek.

Şirketin değeri neden bu kadar geriledi?

Shein’in değerlemesindeki düşüşte büyüme hızının yavaşlaması, artan operasyonel maliyetler ve ticaret politikalarındaki değişiklikler etkili oldu.

Özellikle ABD, şirket açısından kritik bir pazar konumunda bulunuyor. Washington yönetiminin düşük değerli paketlere yönelik gümrük vergisi muafiyetini kaldırması, Shein’in düşük fiyat avantajına dayanan iş modelini doğrudan etkiledi.

Şirketin küresel satışları büyümeye devam etse de maliyet baskısının artması kârlılık üzerinde önemli bir yük oluşturuyor.

ABD ve Londra'daki halka arz girişimleri sonuç vermedi

Hong Kong seçeneği, Shein’in daha önce ABD ve Londra’da halka arz gerçekleştirme yönündeki planlarının sonuçsuz kalmasının ardından geldi.

Şirket, faaliyetleri ve tedarik zinciri uygulamaları nedeniyle uzun süredir çeşitli ülkelerde düzenleyici kurumların incelemeleriyle karşı karşıya. Bu süreç, Shein’in küresel sermaye piyasalarına erişimini de zorlaştırdı.

Hong Kong Borsası’na yapılacak halka arz ise şirketin uluslararası yatırımcılardan kaynak sağlamak için yeni bir rota oluşturmasına imkan verecek.

Halka arzda Wall Street'in devleri görev alıyor

Shein’in halka arz sürecinde dünyanın önde gelen yatırım bankaları yer alıyor. Goldman Sachs, Morgan Stanley ve JPMorgan, şirketin halka arzında danışmanlık ve aracılık hizmeti üstleniyor.

Küresel ölçekte güçlü marka bilinirliğine sahip olan Shein’in borsadaki ilk işlem gününde göstereceği performans, yatırımcıların şirketin yeni değerlemesine yönelik yaklaşımını ortaya koyacak.

Shein ilk çeyrekte zarara geçti

Şirketin halka arz öncesindeki finansal performansı da yatırımcıların yakından izleyeceği başlıklar arasında bulunuyor.

Shein, ABD’nin küçük paketlere yönelik gümrük vergisi muafiyetini kaldırmasının ardından satış ivmesinin zayıfladığını açıklamıştı. Şirket yılın ilk üç ayında 99 milyon dolar net zarar etti.

Bir önceki yılın aynı döneminde ise Shein 395 milyon dolar net kâr açıklamıştı. Böylece şirketin finansal sonuçlarında bir yıl içinde dikkat çekici bir tersine dönüş yaşandı.

Gümrük maliyetleri fiyat politikasını değiştirebilir

Artan gümrük ve vergi yükünün etkisini sınırlamak isteyen Shein, ABD’de ürün fiyatlarını yükseltmek de dahil olmak üzere farklı seçenekleri değerlendiriyor.

Bu durum, özellikle son derece düşük fiyatlarıyla tüketici çekmeye dayanan iş modeli açısından önemli bir sınav oluşturuyor. Ticaret politikalarındaki yeni değişiklikler, şirketin maliyet yapısını ve ürün fiyatlarını doğrudan etkileyebilir.

Shein ayrıca İran’daki savaşın tüketici talebini baskıladığını, maliyetleri yükselttiğini ve bazı pazarlarda teslimat süreçlerini aksattığını belirtti.

100 milyar dolardan 27 milyar dolara

Shein’in Hong Kong Borsası’ndaki halka arzı, şirketin yalnızca sermaye piyasalarına açılması anlamına gelmiyor. Aynı zamanda son birkaç yılda yaşanan değer kaybının da somut bir göstergesi niteliğinde.

2022’de 100 milyar dolarlık değerlemeye ulaşan şirket, halka arzda yaklaşık 27 milyar dolarlık piyasa değeri hedefliyor. Bu, zirve değerlemesinden yaklaşık yüzde 73’lük bir gerilemeye işaret ediyor.

Yatırımcıların 1 Eylül’de Shein hisselerine vereceği ilk tepki, şirketin halka açık piyasalardaki geleceği açısından kritik bir gösterge olacak.

Rezerv Fars eyaletinde bulundu

Yeni doğal gaz rezervi, İran’ın güneyindeki Fars eyaletinde tespit edildi. Sahada doğal gazın yanı sıra ekonomik değeri yüksek, on milyarlarca dolar değerinde gaz kondensatı bulunduğu da açıklandı.

İran yönetimi, söz konusu kaynakların geliştirilmesi için çalışmaların hızlandırılmasını planlıyor. Ancak rezervin açıklanması ile üretimin başlaması arasında uzun bir süreç bulunuyor. Yeni kaynağın ticari üretime geçmesinin yıllar alabileceği değerlendiriliyor.

Enerji altyapısı savaşla daha da zayıfladı

İran’ın enerji sektörü, çatışmalar başlamadan önce de Batı yaptırımları, yatırım eksikliği ve elektrik arzındaki sorunlarla mücadele ediyordu. Savaş sırasında enerji tesislerinin de hedef alınması, mevcut sorunların daha da derinleşmesine yol açtı.

Şubat sonunda başlayan saldırılar nedeniyle İran’ın günlük doğal gaz üretim kapasitesinin yaklaşık dörtte biri devre dışı kaldı. Kapasitenin bir bölümü yeniden kullanıma açılmış olsa da enerji arzındaki kırılganlık devam ediyor.

Kış öncesi enerji endişesi

İran hükümeti, önümüzdeki kış döneminde doğal gaz ve elektrik arzında sıkıntı yaşanabileceği konusunda uyarıda bulundu. Yetkililer, olası enerji açığını sınırlamak amacıyla halktan doğal gaz ve elektrik tüketimini azaltmasını istedi.

Yeni keşif İran açısından uzun vadede önemli bir kaynak artışı anlamına gelse de rezervin üretime kazandırılması zaman alacak. Bu nedenle keşfin, ülkenin kısa vadede yaşadığı enerji arzı sorunlarını tek başına çözmesi beklenmiyor.

Silikon Vadisi çevrelerinde Instagram, Spotify ve daha yakın zamanda OpenAI gibi şirketlere yaptığı ileri görüşlü yatırımlarla tanınan Thrive Capital’ın yöneticisi olarak bilinen Kushner, son iki ayda basından uzak duran bir girişim sermayedarından çok, yıldız gücüne sahip bir güç simsarı gibi görünmeye başladı. Temmuz ayının başında, süper model eşi Karlie Kloss ile birlikte Taylor Swift ve NFL yıldızı Travis Kelce’nin Madison Square Garden’da düzenlenen yıldızlar geçidi niteliğindeki düğününe katılırken görüntülendi. Günler sonra Idaho’nun Sun Valley kentinde, Allen & Co.’nun -sıklıkla “milyarderler için yaz kampı” olarak adlandırılan konferansındaydı. Burada OpenAI Başkanı Greg Brockman ile fotoğraflandı.

İş dünyası açısından ise sezon daha da hareketli geçti. Elon Musk’ın SpaceX’i haziran ayında halka arz edildiğinde Kushner büyük bir başarı elde etti ve Thrive’ın roket üreticisi şirketteki payının değerini, bildirilen rakamlara göre 10 milyar dolara çıkardı. Dört gün sonra SpaceX, yapay zeka destekli kodlama girişimi Cursor’ı 60 milyar dolarlık bir anlaşmayla satın alacağını açıkladı. Bu da Thrive’ın şirketteki yüzde 7’lik hissesini 4,2 milyar dolar değerine ulaştırdı. Temmuz ayında Kushner ve Thrive, FIFA Dünya Kupası’ndan 20 milyar dolarlık bir değerleme üzerinden hisse satın almaya yönelik tartışmalı bir anlaşmanın içinde yer aldı ancak plan üç gün içinde çöktü.

Lakers anlaşmazlığı

Ancak haberler bunlarla bitmedi. Lakers anlaşmasının açıklanmasından bir haftadan kısa süre sonra NBA takımının kontrol sahibi yöneticisi Jeanie Buss’u temsil eden bir avukat, Buss’un beş kardeşiyle birlikte takımda sahip oldukları toplam yüzde 17,8’lik hisseyi satma konusunda anlaşmaya vardığını reddetti. Bu durum, Kushner ve Iger’ın 12,5 milyar dolarlık anlaşmasını daha karmaşık hale getirebilir. Açık olan şu ki Kushner'ın serveti baş döndürücü bir hızla büyüyor. Forbes, Thrive’ın hızla büyüyen varlıkları ve Thrive Holdings için ortaya çıkan yeni değerleme sayesinde Kushner’ın bugün 16,7 milyar dolar servete sahip olduğunu tahmin ediyor. Bu rakam, bir yıl önceki 5,2 milyar dolardan yükselmiş durumda. Tahmine Lakers’taki hissesinin değeri dahil değil. Çünkü anlaşma henüz tamamlanmadığı için bu değer belirlenemiyor. Kushner ayrıca Miami Heat’te tahmini 80 milyon dolar değerinde küçük bir hisseye sahip. Lakers satın alımının gerçekleşebilmesi için bu hisseyi elden çıkarması gerekecek. 

Kardeşinden 17 kat daha zengin

Bu durum Kushner'ı, ABD Başkanı Donald Trump’ın damadı ve geçici özel barış elçisi olan, servetinin büyük bölümünü özel sermaye şirketi Affinity Partners aracılığıyla oluşturan kardeşi Jared Kushner’dan neredeyse 17 kat daha zengin yapıyor. Aynı zamanda Josh’u ABD Başkanı Trump'ın kendisinden de neredeyse üç kat daha zengin hale getiriyor. Aile arasındaki tezat neredeyse komik: Josh, hayatı boyunca Demokrat olmasıyla tanınıyor. Jared ve 2005’te vergi kaçakçılığı, yasa dışı kampanya bağışları ve tanıklara müdahale suçlarından hüküm giyen; 2020’de Trump tarafından affedilen ve şu anda Trump’ın Fransa büyükelçisi olarak görev yapan babaları Charles ise ABD Başkanı'nın yörüngesinin tam merkezinde yer alıyor.

Servetteki sıçramanın büyük bölümü bir Thrive Capital'dan kaynaklanıyor. Bloomberg’in elde ettiği, ağustos ayında Thrive yatırımcılarına gönderilen bir mektupta Kushner, Thrive’ın 65 milyar dolardan fazla yönetilen varlığa ulaştığını açıkladı. Bu şirketin Aralık 2024’te yönettiği 23 milyar doların neredeyse üç katı ve yalnızca bir ay önce, temmuz ayında düzenleyici kuruma sunduğu belgelerde açıkladığı rakamdan 15 milyar dolar daha fazla. Aynı mektupta Kushner, şirketin küçük bir hissesinin potansiyel satışını da gündeme getirdi. Bu satışın, 2021’de satılan ve iki yıl sonra el değiştiren yüzde 3’lük hisseye benzer büyüklükte olması ve şirketin ilk yatırımcılarına ek olarak “az sayıda yeni kurumsal ortağa” yapılması planlanıyor.

New York’ta 2010 yılında kurulan Thrive, girişim sermayesi şirketi General Catalyst’ın kurucu ortağı Joel Cutler tarafından sağlanan 5 milyon dolarlık bir fonla işe başladı. Kushner o sırada yalnızca 25 yaşındaydı ve Harvard Business School’dan mezun olduktan sonra Goldman Sachs’ın özel sermaye bölümünde geçirdiği bir yıllık görevini yeni tamamlamıştı. Şirket o zamandan beri 10 ana fon topladı. Bunların en yenisi olan Thrive X, mart ayında 10 milyar doların üzerinde taahhüt edilmiş sermayeyle kapanış yaptı. Milyarder girişim sermayedarı Marc Andreessen 2017’de Forbes’a verdiği demeçte, “Thrive, kuruluşundan üst düzey statüye, itibara, anlaşma akışına ve kaliteli yatırımlara ulaşma konusunda en kısa yollardan birine sahip oldu” demişti.

Dünyanın en değerli girişimlerinden pay aldı

Son 16 yılda Kushner, dünyanın en değerli girişimlerinin çoğundan pay aldı. İlk büyük başarısı 2012’de geldi. Facebook, Thrive’ın Instagram’a 500 milyon dolarlık bir değerleme üzerinden yatırım yapmasından yalnızca birkaç gün sonra Instagram’ı 1 milyar dolara satın aldı. O zamandan bu yana Thrive’ın desteklediği birçok şirket halka arz edildi veya satın alındı. Bunlar arasında Cursor, Instacart, Nubank, Robinhood, Spotify ve elbette SpaceX bulunuyor. Diğerleri ise Anduril (mayıs ayında son değerlemesi 61 milyar dolar), Databricks (ağustos ayında son değerlemesi 190 milyar dolar) ve Stripe (şubatta son değerlemesi 159 milyar dolar) gibi devasa değerlemelerle hala özel şirket olarak faaliyet gösteriyor. Bir de OpenAI var. Şirketin son değerlemesi mart ayında 852 milyar dolar olmuştu ve gelecek yıl halka arz edilmesi bekleniyor. Kushner yatırımcı mektubunda, “Uzun zamandır, az sayıdaki olağanüstü şirketin orantısız miktarda değer yarattığına ve avantajlarını piyasanın beklediğinden çok daha uzun süre boyunca bileşik şekilde artırabileceğine inanıyoruz” diye yazdı.

Forbes, Josh’un servetini ilk kez 2016’da 500 milyon dolar olarak tahmin etmişti. O dönemde Thrive’daki hissesinin değeri yaklaşık 240 milyon dolardı. Beş yıl sonra 2021’de Thrive’ın yüzde 3’lük hissesini Goldman Sachs’ın iştiraki Petershill Partners’a şirketin 3,6 milyar dolarlık değerlemesi üzerinden sattı. Böylece şirketteki tahmini yüzde 66’lık payı sayesinde Josh, 2 milyar dolarlık servetiyle milyarder oldu. Thrive daha sonra bu hisseyi Aralık 2022’de geri satın aldı ve bir ay sonra Iger, KKR’nin kurucu ortağı Henry Kravis, Asya’nın en zengin insanı Mukesh Ambani, Fransız telekom milyarderi Xavier Niel ve Brezilyalı milyarder Jorge Paulo Lemann’ın da aralarında bulunduğu bir yatırımcı konsorsiyumuna 175 milyon dolara sattı. Bu işlem Thrive’ın değerini 5,3 milyar dolar olarak belirledi ve Kushner’ın servetini 3,6 milyar dolara çıkardı.

Tüm bu potansiyel nakit akışıyla birlikte, Kushner gelecek yıllarda bu sermaye kazançları üzerinden önemli bir vergi yükümlülüğüyle karşı karşıya kalabilir. Spor takımlarına yatırım yapmak, özellikle Lakers gibi değerli olanlara o ve Iger’in anlaşmayı nasıl yapılandıracaklarına bağlı olarak önemli vergi avantajları sağlayabilir. Manken eşleri Karlie Kloss ve Willow Bay sayesinde arkadaş olan Kushner ve Iger’in Lakers anlaşmasının ortakları olup olmayacağı hala belirsiz. Spor ve kültür varlıklarına yatırım yapan Thrive Capital ve onun Thrive Eternal birimi gibi fonlar, bir NBA takımının en fazla yüzde 20’sini satın alabilir. Buss mirasçıları ve biyoteknoloji milyarderi Patrick Soon-Shiong ise hala hisselerini elinde tutabilir. Ancak Kushner’ın hızla artan serveti, bu faturayı karşılamaya yetecek kadar nakit paraya sahip olduğu anlamına geliyor. Üstelik Thrive’ın yatırımları halka arz edilmeye devam ettikçe ya da giderek daha yüksek değerlemelerle satın alındıkça, kâr elde etmeye devam edecek gibi görünüyor.
 

Sermaye artırımı, Alibaba'nın Çinli rakiplerinden daha fazla harcama yapma ve ABD'deki rakiplerinin harcama ölçeğine yaklaşma konusundaki istekliliğini yansıtıyor. Şirket varlıklarını elden çıkarırken, çiplerden veri merkezlerine ve büyük dil modeli geliştirmeye kadar yapay zeka alanında üç yıl içinde 380 milyar yuan'dan fazla harcama yapma sözü verdi. Şirketin amiral gemisi Qwen ürün ailesi ise artık dünyanın en popüler model ailesi konumunda.

Union Bancaire Privee'de genel müdür olarak görev yapan Vey-Sern Ling, hisse ihracının Alibaba'nın hissedar getirilerini artırmaya yönelik yıllardır sürdürdüğü çabalardan bir sapma olduğunu söyledi. Bloomberg'e konuşan Ling, “Neden tahvil değil? Bu bana, yapay zeka yatırımları için beklediğimizden daha fazla fona ihtiyaç duyabileceklerini ve diğer şirketlerin önüne geçmek için acele ediyor olabileceklerini söylüyor" değerlendirmesini yaptı. 

Çinli yapay zeka şirketleri daha temkinli

Çinli yapay zeka liderleri şimdiye kadar, önde kalma yarışında birlikte trilyonlarca dolar ayıran Meta Platforms ve Alphabet gibi Amerikalı teknoloji şirketlerine kıyasla daha temkinli davrandı. Alibaba'nın Çin'deki rakibi Baidu ise yeni bir hisse ihracı planlamıyor. Şirket sözcüsü, mevcut nakit ve faaliyetlerden elde edilen nakit akışının yeterli olduğunu söyledi. Ancak rekabet giderek kızışıyor, bellek çipleri gibi donanımların fiyatları hızla yükseliyor ve şirketler devrim niteliğindeki teknolojiyi kaçırmaktan endişe ediyor.

Bloomberg tarafından derlenen verilere göre bu satış, Hong Kong'da bir şirket tarafından gerçekleştirilen kayıtlardaki en büyük ek hisse arzı olmasının yanı sıra, teknoloji yatırım şirketi Prosus'un 2021'de Çinli Tencent Holdings'deki 14,7 milyar dolarlık hissesini satmasından bu yana şehirdeki en büyük hisse satışı oldu. Alibaba'nın Anthropic ve OpenAI'a meydan okumaya yönelik yoğun çabaları şimdiden kar marjlarını aşındırıyor. Öte yandan, zayıf iç tüketim de şirketin temel çevrimiçi perakende işine zarar veriyor.

Bazı yatırımcılar ayrıca Alibaba'nın yaptığı sermaye harcamasının karşılığını yeterince alıp almadığını sorguluyor. Şirketin bulut bilişim bölümü çift haneli büyüme kaydederken, yapay zeka bağlantılı gelirler üç haneli oranlarda artıyor. Ancak Alibaba da birçok rakibi gibi yapay zeka hizmetlerinden sürdürülebilir ve uzun vadeli gelir elde edeceğini henüz ortaya koyabilmiş değil.

Saxo Markets Baş Yatırım Stratejisti Charu Chanana, Alibaba'nın sermaye artırımı büyüklüğünün önemli olduğunu, ancak finans kuruluşları ve devlet varlık fonlarından gelebilecek talebin seyrelmeye ilişkin bazı endişeleri azaltabileceğini söyledi. Chanana, “Daha büyük soru, Çinli tüketicilerin zayıf güveni ve ülkenin yapay zeka pazarındaki yoğun rekabet göz önüne alındığında Alibaba'nın bu harcamayı nasıl paraya çevireceği” dedi. Şirket, 90 günlük bir satış kısıtlamasına  tabi olacak. İşlemin koordinasyonunu China International Capital, HSBC Holdings, Morgan Stanley ve UBS Group üstleniyor.
 

The Irish Times'ın haberine göre Microsoft'un piyasa değeri 30 Temmuz'da yaklaşık 450 milyar dolar yükseldi. Bir sonraki gün Amazon'un piyasa değeri 388 milyar dolar artarken, Apple yaklaşık 360 milyar dolar değer kaybetti.

Dikkat çekici olan ise bu hareketlerin ABD borsalarının genelinde aynı ölçekte bir dalgalanmaya neden olmaması oldu.

Finans piyasalarında "dağılım" olarak adlandırılan bu durum, aynı dönemde farklı hisselerin birbirinden bağımsız şekilde ve oldukça farklı büyüklüklerde hareket etmesi anlamına geliyor.

Acadian Asset Management'tan Owen Lamont'un hesaplamalarına göre 30 Temmuz'daki günlük hisse senedi dağılımı, 2015'ten bu yana kaydedilen en yüksek üçüncü seviyeye ulaştı. Daha yüksek seviyeler yalnızca 9 Kasım 2020'deki "aşı pazartesisi" döneminde ve 27 Ocak 2025'te DeepSeek'in yarattığı piyasa şokunda görüldü.

Teknoloji hisseleri arasındaki makas açılıyor

Hisseler arasındaki ayrışmanın boyutu özellikle teknoloji şirketlerinde belirginleşti. Bank of America'nın verilerine göre haziran ayında teknoloji sektöründeki en iyi ve en kötü performans gösteren hisseler arasındaki fark 120 puana kadar çıktı.

Bu seviye, Şubat 2000'den bu yana görülen en geniş performans farkı olarak kayıtlara geçti.

Opsiyon piyasasından elde edilen veriler de tekil hisselerdeki oynaklığın hızlandığına işaret etti. Temmuz ayında bireysel hisse senedi oynaklığını ölçen gösterge 50 seviyesinin üzerine çıkarak Nisan 2025'te ABD'nin tarife kararları sonrasında yaşanan piyasa çalkantısından bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.

Buna karşılık, ABD borsalarının genel oynaklığını takip eden VIX endeksindeki yükseliş çok daha sınırlı kaldı. Böylece yatırımcıların geniş piyasa yerine şirket bazında çok daha sert pozisyon değişiklikleri yaptığı bir görünüm ortaya çıktı.

Piyasa 1990'ların sonunu hatırlatıyor

Bank of America ve Lamont tarafından yapılan değerlendirmelerde, tek tek hisselerde görülen sert hareketlerle genel piyasa oynaklığının görece düşük kalmasının 1990'ların sonundaki piyasa koşullarını anımsattığı belirtildi.

Ancak yüksek hisse senedi dağılımının yalnızca teknoloji balonlarının yaşandığı dönemlere özgü olmadığına dikkat çekiliyor. Küresel finans krizi ve Kovid-19 salgını sırasında da benzer ölçekte ayrışmalar görülmüştü.

Yapay zeka şirketlerin geleceğini yeniden fiyatlatıyor

Mevcut dönemi farklılaştıran temel unsurlardan biri ise yapay zekanın şirketlerin geleceğine ilişkin beklentileri aynı anda hem yukarı hem aşağı yönlü değiştirmesi.

Yapay zekadan önemli ölçüde fayda sağlayabileceği düşünülen şirketler yatırımcıların yoğun ilgisini çekerken, bu teknolojinin mevcut iş modellerini ve rekabet dengelerini tehdit edebileceği düşünülen şirketler aynı ölçüde baskı altında kalabiliyor.

Bu nedenle hisse senetleri arasındaki olağanüstü fiyat farklarının tamamını spekülatif hareketlerle açıklamak mümkün olmayabilir. Yapay zekanın şirketlerin büyüme potansiyeli, kârlılığı ve rekabet gücü üzerindeki etkisine ilişkin belirsizlik, yatırımcıların aynı sektördeki şirketlere dahi birbirinden tamamen farklı değerlemeler biçmesine neden oluyor.

Böylece kullanıcılar, FAST altyapısını kullanarak daha yüksek tutarlı para transferlerini anlık olarak gerçekleştirebilecek.

Karekodlu ödemelerde de limit yükseliyor

TCMB'nin düzenlemesi yalnızca para transferleriyle sınırlı kalmayacak. FAST-TR Karekod aracılığıyla gerçekleştirilen dinamik doğrulamalı iş yeri ödemelerinde de işlem sınırı artırılacak.

Bu kapsamda söz konusu ödemelerde mevcut 250 bin liralık limit, 26 Ağustos itibarıyla 300 bin liraya yükseltilecek.

Yeni limitlerle birlikte FAST sistemi üzerinden hem bireysel para transferlerinde hem de iş yerlerinde gerçekleştirilen yüksek tutarlı ödemelerde daha geniş bir işlem kapasitesi sağlanmış olacak.

Böylece altın, geçen hafta kaydettiği güçlü kazanımların ardından yeni haftaya da pozitif bir görünümle başladı. Piyasadaki yükselişin arkasında doların zayıflaması ve Fed'in faiz politikasına ilişkin beklentiler öne çıkıyor.

Doların gerilemesi altına destek verdi

Altındaki yükselişte ABD dolarındaki değer kaybı önemli rol oynuyor. Dolar, ABD'nin mali görünümüne yönelik endişeler ve Hazine'nin uzun vadeli tahvil geri alımlarını artırmaya hazırlanmasının etkisiyle son aylardaki düşük seviyelerine yakın seyrediyor.

Doların zayıflaması, uluslararası piyasalarda dolar üzerinden fiyatlanan altını diğer para birimlerini kullanan yatırımcılar için daha erişilebilir hale getiriyor. Bu durum da değerli metale yönelik talebi destekliyor.

Dolar endeksi geçen hafta yaklaşık yüzde 0,8 gerilerken, aynı dönemde altın yüzde 5'in üzerinde değer kazanarak dikkat çekici bir performans sergiledi.

Piyasalar PCE verisine kilitlendi

Altın fiyatlarının yönü açısından haftanın en önemli gündem maddelerinden biri ABD'nin kişisel tüketim harcamaları (PCE) fiyat endeksi olacak.

Fed'in en yakından izlediği enflasyon göstergeleri arasında yer alan PCE verisi, merkez bankasının önümüzdeki dönemde izleyeceği faiz politikasına ilişkin beklentileri değiştirebilir.

Enflasyonun beklentilerin altında kalması, Fed'in faiz indirimlerine yönelik fiyatlamaları güçlendirebilir. Böyle bir tablo, faiz getirisi sunmayan altın açısından olumlu bir ortam yaratabilir.

Warsh'ın Jackson Hole mesajları izlenecek

Yatırımcıların radarındaki bir diğer kritik gelişme ise Fed Başkanı Kevin Warsh'ın Jackson Hole sempozyumundaki konuşması olacak.

Piyasa aktörleri, Warsh'ın para politikasının geleceğine yönelik değerlendirmelerinde faiz indirimlerinin zamanlaması ve kapsamına ilişkin yeni sinyaller arayacak.

Fed'in daha güvercin bir yaklaşım sergilemesi halinde altındaki yükseliş ivmesinin güçlenebileceği değerlendiriliyor. Buna karşılık daha temkinli veya şahin mesajlar değerli metal üzerinde baskı yaratabilir.

Sıradaki hedef 4.700 dolar

Altının geçen hafta yüzde 5'in üzerinde yükselmesi, değerli metaldeki momentumun güçlendiğine işaret etti. Fiyatın önemli teknik seviyeleri aşması da yükseliş görünümünü destekleyen unsurlar arasında bulunuyor.

Altının 200 günlük hareketli ortalamanın üzerine çıkması, teknik analiz açısından pozitif bir sinyal olarak değerlendiriliyor. Mevcut yükseliş ivmesinin korunması halinde piyasalarda 4.700 dolar seviyesi bir sonraki önemli direnç ve hedef olarak öne çıkıyor.

Jeopolitik riskler de masada

Altın fiyatlarının seyrinde yalnızca para politikası ve dolar hareketleri değil, jeopolitik gelişmeler de belirleyici olmaya devam ediyor.

ABD'nin İran'a yönelik yeni ve kapsamlı ekonomik yaptırımlar açıklamaya hazırlanması, küresel piyasalardaki risk algısının yakından izlenmesine neden oluyor. Washington'ın Tahran'a yönelik şimdiye kadarki en kapsamlı ekonomik baskı paketlerinden birini devreye almaya hazırlanması, güvenli liman talebini etkileyebilecek gelişmeler arasında bulunuyor.

Petrol fiyatlarındaki hareketlilik de piyasaların radarında. Enerji maliyetlerindeki değişim, enflasyon beklentileri üzerinden Fed'in para politikası ve dolayısıyla altın fiyatları açısından önem taşıyor.

Diğer değerli metaller altın kadar güçlü değil

Altındaki yükseliş diğer değerli metallere aynı ölçüde yansımadı.

Spot gümüş yüzde 0,3 düşüşle 68,76 dolara gerilerken, platin yüzde 0,5 kayıpla 1.868,03 dolar seviyesine indi. Paladyum da yüzde 0,3 düşerek 1.345,87 dolara geriledi.

Altında kritik hafta

Altının üç ayın zirvesine yükselmesinin ardından piyasaların odağında artık ABD enflasyonu ve Fed'in para politikasına ilişkin mesajlar bulunuyor.

Zayıf dolar, faiz indirimi beklentileri ve artan jeopolitik riskler altındaki yükselişi destekleyen temel unsurlar olarak öne çıkarken, yatırımcılar değerli metalin 4.700 dolar eşiğini aşıp aşamayacağını takip edecek.

Öne çıkanlar

• ABD Hükümet Etik Ofisi, Trump'ın haziran ayında gerçekleştirdiği binden fazla bireysel hisse satış ve alış işlemini yayınladı. Ancak bu liste, her işlemin kesin değerini vermek yerine bir değer aralığı sunuyor.

• Trump’ın tek seferde yaptığı en büyük işlem, 22 Haziran’da bir Vanguard borsa yatırım fonunun (ETF) hisselerini satmasıydı. Trump bu ETF’den 5 milyon ila 25 milyon dolar değerinde hisse elden çıkardı.

• Diğer büyük işlemler, aralarında Berkshire Hathaway hisselerinin 1 milyon ila 5 milyon dolar değerinde satın alınmasının da bulunduğu, önde gelen Amerikan finansal hizmet şirketlerinin hisselerinde gerçekleşti. Visa, Mastercard ve Cintas hisselerinde de benzer miktarlarda alımlar yapıldı.

• Trump aynı şirketin hisselerini birden fazla kez alıp sattı. Örneğin Palantir hisselerini iki kez sattı; bunlardan 18 Haziran’daki satışın değeri 1 milyon dolara kadar çıkıyordu. Ancak aynı zamanda şirketin hisselerini daha küçük miktarlarda üç kez satın aldı. Bunlardan 24 Haziran’daki alımın değeri 100.001 ila 250.000 dolar arasındaydı.

• Trump’ın hesapları ayrıca Meta, Broadcom, Apple, Microsoft ve Nvidia gibi büyük Amerikan teknoloji şirketlerinin hisselerinde de alım ve satım yaptı.

• Ayrıca 23 Haziran’da 15.001 ila 50.000 dolar değerinde SpaceX hissesi satın aldı. Bu şirketin ilk halka arzından yaklaşık 11 gün sonraydı. Wall Street Journal’ın haberine göre şirket, uydular için hükümetle yapacağı sözleşmeler sayesinde milyarlarca dolar gelir elde etmeye hazırlanıyor.

• Forbes’un tahminine göre Trump 2025 yılında yeniden ABD başkanlığına döndükten sonra 2,4 milyar dolar kazandı. Bu rakam, 2024 yılı için tahmin edilen 760 milyon dolarlık gelirini açık ara geride bırakıyor. Dikkat çekici şekilde, bu rakama hisse senedi işlemleri dahil değil. Bu işlemlerden elde edilen paranın büyük bölümü piyasaya yeniden yatırıldı. Bu yeni servetin büyük kısmı ise kripto para girişimlerinden geldi.

• Trump haziran ayının başlarında KFC, Pizza Hut ve Taco Bell’in sahibi olan fast food restoran işletmecisi Yum Brands’in hisselerini sattı. Ardından 12 Haziran’da bin ila 15 bin dolar değerinde bir işlemle daha fazla hisse satın aldı. Bu işlem, yaklaşık bir ay sonra Michigan ve diğer dört eyalette Taco Bell restoranlarında kullanılan marulla bağlantılı bir siklospora salgınının ortaya çıkmasından önce gerçekleşti ve bu durum restoran ziyaretlerinin ciddi şekilde düşmesine yol açtı. Yum Brands’ın hisse fiyatı temmuz ayında sert biçimde geriledi ancak o zamandan beri bir miktar toparlandı ve ay genelinde yüzde 3,8 yükseldi.

Arka plan

Beyaz Saray daha önce Trump’ın göreve gelmesinin ardından mali varlıklarının bir kör tröste devrediliğini belirtti. Ancak bu hisse işlemlerini tam olarak kimin yönettiği hala belirsiz. Mayıs ayında Trump'ın oğlu ve Trump Organization’ın başkan yardımcısı Eric Trump, babasının hesaplarının “bağımsız üçüncü taraf finans kuruluşları” tarafından yönetildiğini ve “ne Başkan Trump’ın, ne ailesinin ne de Trump Organization’ın belirli yatırımları seçme, yönlendirme, onaylama, etkileme veya talep etme konusunda herhangi bir rolü” olmadığını söyledi. Bununla birlikte Demokratlar, hem bu düzenlemeyi hem de Trump’ın ikinci görev döneminde gerçekleşen “emsalsiz” işlem hacmini sorgulamaya devam etti.

Massachusetts Senatörü Elizabeth Warren ve California Temsilcisi Robert Garcia’nın imzaladığı bir mektupta, milletvekilleri Trump’ın 2025 yılında toplam 1,06 milyar dolara kadar değere sahip 14 bin hisse senedi işlemi gerçekleştirdiğini tahmin ediyor. Bu da günde ortalama yaklaşık 50 işleme denk geliyor. Forbes, son işlemler hakkında daha fazla yorum almak üzere Beyaz Saray’a ulaştı. Beyaz Saray, Bloomberg ve diğer medya kuruluşlarına yaptığı açıklamada ise Trump’ın hisse senedi işlemlerinin, “Schwab 1000 gibi tanınmış endeksleri otomatik olarak kopyalayan bilgisayar tabanlı model portföyler” kullanılarak gerçekleştirildiğini söyledi.

Gower, mevcut görünümün altının önümüzdeki dönemde yeni rekorlara ilerleyebileceğine işaret ettiğini belirterek, 2027’de ons başına 5 bin doların üzerinde fiyatların mümkün olduğunu ifade etti. Ancak analist, bu yükseliş sürecinin yüksek fiyat oynaklığıyla birlikte yaşanabileceği uyarısında da bulundu.

ETF talebi yeniden güçleniyor

Morgan Stanley’nin değerlendirmesinde altındaki yükselişi destekleyen unsurlar arasında ABD Merkez Bankası’na (Fed) ilişkin faiz beklentileri ve yatırım fonlarına yeniden dönen talep öne çıktı.

Mayıs ve haziran aylarında altın borsa yatırım fonlarından toplam 93 ton çıkış yaşanırken, temmuz ve ağustos aylarında yaklaşık 70 tonluk giriş gerçekleşti. Morgan Stanley ekonomistleri, Fed’in gösterge faizini 2026 boyunca mevcut seviyelerinde tutmasını bekliyor.

Merkez bankaları rezerv biriktiriyor

Altın fiyatlarını destekleyen bir diğer önemli unsur ise merkez bankalarının alımları oldu. Bankaya göre bazı ülkeler, fiyatlarda yaşanan geri çekilmeleri rezervlerini artırmak için fırsat olarak değerlendiriyor.

Çin, yıl başından bu yana 60 ton altın alarak 2023’ten bu yana en yüksek yıllık alım seviyesine ulaştı. Polonya ise rezervlerine 82 ton daha ekledi. Böylece ülkenin toplam altın varlığı 632 tona yükseldi ve 700 tonluk hedefe daha da yaklaşıldı.

Morgan Stanley’nin projeksiyonu, merkez bankalarının güçlü talebi ve yatırımcı ilgisinin devam etmesi halinde altının önümüzdeki dönemde yükseliş potansiyelini koruyabileceğine işaret ediyor.

Acemoğlu, bu eleştirilere sessiz kalmadı. Başarılı ekonomist, hem sosyal medya hesabı üzerinden hem de dergiye gönderdiği resmi bir yazıyla suçlamalara karşılık verdi.

'İçki masası' iddialarına bilimsel yanıt

The Economist, Acemoğlu'nun kaleme aldığı resmi yanıtı sitesinde yayımladı. Acemoğlu, hakkındaki makalenin çalışmalarına yönelik düşmanlığından ziyade iddialarının zayıflığıyla dikkat çektiğini söyledi.

Bilimsel ilerleme için eleştirinin şart olduğunu belirten Acemoğlu, "Ancak bu yazı, birbiriyle gevşek bağları olan şikayetleri bir araya getirerek güvenilmez bir akademisyenlik iması yaratıyor" değerlendirmesini yaptı.

Derginin isimsiz ekonomistlerin içki masasındaki yorumlarına dayanmasını eleştiren Acemoğlu, "İsimsiz ekonomistlerin birkaç kadeh içki içtikten sonra benim hakkımdaki gerçek fikirlerini açıklamalarına dayanıyorsunuz. Bu gerçeğe ulaşmak için içki ikram edilen hiçbir kişinin ismi verilmiyor" dedi.

Acemoğlu eleştirilerine şu sözlerle devam etti: "Birkaç kadeh içkiden sonra çoğu insanın gazetenize artık abone olmaya değmeyeceğini söylediğini iddia eden bir mektubu yayımlar mıydınız?"

Bu görüşlere sahip olarak alıntılanan tek kişinin bir blog yazarı olan Noah Smith olduğunu belirten ünlü ekonomist, bunun bir ömür boyu süren akademik çalışmayı yargılamak için çok zayıf bir temel olduğunu vurguladı.

Eleştiriler rastgele seçilmiş

Eleştirilerin gelişigüzel bir şekilde cımbızlandığına dikkat çeken Acemoğlu, Tyler Cowen veya Francis Fukuyama gibi isimlerden gelen eleştirilerin verimli tartışmaların başlangıç noktası olabileceğini söyledi. Akademik tartışmalara açık olduğunu belirten Acemoğlu, İspanyol ekonomist Jesús Fernández-Villaverde'nin nüfus düşüşüyle ilgili makalesine yaptığı eleştiriye de değindi. Acemoğlu, bahsedilen uyarının zaten kendi makalelerinin sonuç bölümünde açıkça yer aldığını hatırlattı.

"Zamanlama çok manidar"

Acemoğlu, makalenin zamanlamasının yeni kitabı "Liberal Demokrasiye Ne Oldu?"nun (Türkçe'de Hangi Liberal Demokrasi adıyla) yayımlanmasıyla aynı zamana denk gelmesini manidar bulduğunu dile getirdi. Derginin yeni kitabıyla ilgili incelemesinde sadece yapay zekaya odaklanıldığını hatırlattı.

Kitabının sadece yarım bölümünün yapay zeka ve demokrasi ile ilgili olduğunu vurgulayan Acemoğlu, "Bunu, kitabımın mesajını karartmayı ve konuyu The Economist'in en sevdiği başlık olan yapay zekayı savunmaya ve övmeye getirmeyi amaçlayan stratejik bir çerçeveleme olarak yorumlamamak elde değil." ifadelerini kullandı.

Acemoğlu sözlerini, "Eğer 33 yıllık bir çalışma bütünüyle yapabileceğinizin en iyisi buysa, o zaman asıl sizin eleştiriniz tuhaf bir şekilde ikna edicilikten uzaktır." diyerek noktaladı.

Ne olmuştu?

The Economist, hafta başında "Dünyanın en etkili ekonomisti tuhaf bir şekilde ikna edici değil" başlıklı bir makale yayımladı. Yazıda, Acemoğlu'nun 2024 yılında Simon Johnson ve James Robinson ile birlikte aldığı Nobel Ekonomi Ödülü'ne giden sürece değinildi. Makalede, "Bir ekonomiste birkaç kadeh içki verin, bu dev hakkındaki gerçek fikirlerini söyleyeceklerdir." değerlendirmesi yapıldı.

Dergi, Acemoğlu'nun ampirik yöntemlerini ve kurumlar üzerine kurduğu teorileri sertçe eleştirdi. Özellikle 2001 yılında yayımlanan ve 23 binden fazla atıf alan makaledeki sömürgecilik ve ölüm oranları verilerinin güvenilmez bulunduğu iddia edildi. Tyler Cowen ve Francis Fukuyama gibi isimlerin Acemoğlu'nun kurumlar teorisine getirdiği eleştiriler hatırlatıldı.

Yazıda ayrıca Acemoğlu'nun teknoloji ve yapay zeka konusundaki görüşleri karamsar bulundu. Eski ABD Hazine Bakanı Lawrence Summers'ın, "Yapay zekanın bilimsel ve sosyal ilerlemeyi hızlandırma ihtimalini tamamen göz ardı ediyor." şeklindeki sözlerine yer verildi.

İlk tepki sosyal medyadan: Karalama kampanyası

Daron Acemoğlu, derginin makalesinin ardından sosyal medya hesabı üzerinden ilk tepkisini dile getirmişti. Acemoğlu, "The Economist'in karalama kampanyası gibi hissettiren makalesinden mutlu değilim." ifadelerini kullanmıştı.

Bu yazının arkasında daha rahatsız edici bir arka plan olduğunu vurgulayan Acemoğlu, "Bunu bir noktada paylaşacağım. Onlardan bana yanıt hakkı tanımalarını istedim. Cevaplarını bekliyorum. Eğer dergide yayımlanmazsa, yanıtımı buradan paylaşacağım." ifadelerini kullandı.

Denetim olmadan eyleme geçebiliyor

Şirket X’te yaptığı paylaşımda, “Bu deneysel çok modlu model ajanlar, akıl yürütme ve dünya bilgisi de dahil olmak üzere metin yeteneklerinde DeepSeek-V4-Flash ile aynı seviyede” ifadelerini kullandı. Şirket, modelin çok modlu ajan yetenekleri konusundaki testlerde Anthropic'in gelişmiş Opus 4.8 modeline yakın bir performans sergilediğini belirtti. Ajan yetenekleri, bir modelin sürekli denetim veya yönlendirme olmadan eyleme geçebilmesini ifade ediyor.

DeepSeek daha önce de DeepSeek-VL ailesi gibi çok modlu ve görsel modeller piyasaya sürmüştü. Ancak DeepSeek-V4-Flash-Vision-Exp adı verilen bu yeni model, görüntüleri yorumlama ve görevleri yerine getirme yeteneğini şirketin en gelişmiş model serisine ekliyor. Kullanıcılar modele DeepSeek’in API’si üzerinden erişebiliyor.

Çin-ABD rekabeti

Çinli şirketler, yapay zekanın ön saflarında ABD’li geliştiricilerle yoğun bir rekabet içinde. Bu şirketlerin modelleri çoğu zaman çok daha düşük bir maliyetle benzer performans sunuyor. DeepSeek’in amiral gemisi modelinin bu yılın başlarında piyasaya çıkması, düşük maliyetli ve açık ağırlıklı modellerin neler başarabileceğine ilişkin beklentileri yeniden şekillendirdi.

Yatırım portföyünü genişletti

CNBC'nin haberine göre O'Neal, kariyeri boyunca Papa John's ve Icy Hot gibi markaların yanı sıra oto yıkama işletmeleri gibi farklı alanlarda da ticari girişimlere dahil oldu.

Bu yatırımların basketbolcunun toplam servetinin yaklaşık 400 ila 500 milyon dolar seviyesine ulaşmasında önemli rol oynadığı belirtiliyor. Ancak O'Neal'ın yatırım yolculuğu bugünkü başarısından oldukça farklı bir noktada başladı.

"Hızlı yoldan zengin olmaya çalışıyordum"

O'Neal, kariyerinin ilk dönemlerinde yaptığı yatırımların önemli bir bölümünün başarısız olduğunu ve bu süreçte temel amacının kısa sürede yüksek kazanç elde etmek olduğunu ifade etti.

Ünlü basketbolcu, yatırım anlayışındaki değişimin ise Jeff Bezos'un bir sözünü duymasının ardından başladığını söyledi. O'Neal, geçmişteki hatalarını değerlendirirken, "İnsanların hayatını değiştirecek şeylere yatırım yapmalısınız" yaklaşımının kendisi için dönüm noktası olduğunu belirtti.

Bu düşünceyle karşısına çıkan fırsatları farklı değerlendirmeye başladığını anlatan O'Neal, akıllı ev güvenlik sistemi Ring'i buna örnek gösterdi. Ürünün insanların günlük yaşamını değiştirebilecek bir teknoloji olduğunu düşünerek yatırım yaptığını ifade etti.

Servetini dört katına çıkardığını söyledi

Yatırım stratejisini değiştirdikten sonra odağını insanların hayatında somut karşılığı olan ürün ve hizmetlere çevirdiğini belirten O'Neal, bu yaklaşımın finansal sonuçlarının da önemli olduğunu söyledi.

NBA efsanesi, yeni yatırım anlayışı sayesinde servetini dört katına çıkardığını ifade etti. O'Neal'ın hikayesi, yüksek gelir elde etmenin tek başına yeterli olmadığını, sermayenin doğru şirketlere ve uzun vadeli değer yaratabilecek iş modellerine yönlendirilmesinin de kritik olduğunu ortaya koyuyor.

Basketbol sahasındaki kariyerinin ardından iş dünyasında da adından söz ettiren O'Neal, bugün farklı sektörlerdeki yatırımlarıyla spor dünyasından iş dünyasına geçiş yapan en dikkat çekici isimler arasında yer alıyor.

Petrolle ilişkim 1990’da Çin’de başladı. O tarihten bu yana bu dünyanın farklı taraflarında bulundum; diplomat olarak devletlerin enerjiye nasıl baktığını, Uluslararası Enerji Ajansı’nda üretici-tüketici dengelerini ve enerji güvenliğini, British Gas’ta büyük bir uluslararası enerji şirketinin ticari ve stratejik karar mekanizmalarını gördüm. Daha sonra Genel Energy, BGN ve Global Resources Partners çevresinde üretim, ticaret ve yatırım boyutunu yakından izledim. Bugün de London Energy Club çatısı altında üreticiler, traderlar, rafineriler, yatırımcılar, bankacılar ve karar vericilerle aynı masalarda oturmaya devam ediyorum.

Otuz beş yılı aşan bu yolculuk bana petrol ticareti konusunda iki temel ders verdi.

Birincisi, dışarıdan çok basit görünen bu işin içeride son derece karmaşık olduğudur.

İkincisi ise daha önemlidir: petrol piyasasında en kıymetli emtialardan biri petrol değil, güvenilir insandır.

Çünkü petrol ticareti yalnızca “ucuza al, pahalıya sat” işi değildir. Bir milyon varillik bir kargonun kuyudan çıkıp rafineriye ulaşmasına kadar üretici, trader, banka, tanker sahibi, sigortacı, terminal, denetim şirketi, hukukçu, broker ve nihayet rafineri farklı riskler üstlenir, farklı değer yaratır ve bu değerden pay almaya çalışır.

Gerçek hayatın anlaşmazlıkları da çoğu zaman petrolün fiyatından değil, bu pastanın nasıl paylaşılacağından çıkar.

İlk soru “kaç dolar iskonto?” değildir

Bugün bana bir petrol işlemi getirildiğinde ilk sorduğum şey fiyat değildir.

Petrol gerçekten var mı?

Kimin?

Satmaya kim yetkili?

Hangi terminalden yükleniyor?

Hangi tarihte hazır?

Kalitesi nedir?

Satıcı doğrudan üretici mi, yetkili trader mı, yoksa beşinci elden bir “mandate” mi?

Alıcı gerçekten rafineri mi, büyük trader mı, yoksa o da arkasında başka alıcı arayan bir aracı mı?

Finansman hazır mı?

Banka kabul eder mi?

Bu soruların cevabı net değilse “Brent eksi 10 dolar”, “Brent eksi 15 dolar” veya daha cazip bir rakamın fazla anlamı yoktur.

İş dünyasında gördüğüm en yaygın hatalardan biri, insanların önce potansiyel kârı hesaplayıp sonra işlemin gerçek olup olmadığını araştırmasıdır.

Profesyonel dünyada sıralama bunun tersidir.

Önce gerçeklik, sonra kârlılık.

Bu yalnız petrol ticaretinde değil, iş hayatının tamamında uygulanabilecek bir prensiptir.

Üretici nasıl kazanıyor?

Zincirin başında petrolü yerden çıkaran üretici bulunur.

Suudi Arabistan’da, Irak’ta, BAE’de, Libya’da ya da ABD’de üretim maliyetleri, kalite, vergi ve devlet payları birbirinden farklıdır. Ancak üreticinin temel hesabı aynıdır: sattığı varilden bütün maliyetlerden sonra elinde ne kalacak?

Bu nedenle üreticiler yalnız manşet petrol fiyatına değil, net gelire bakarlar.

Aynı petrol farklı pazarlarda farklı değer yaratabilir. Avrupa’daki bir rafineriye satılması ile Asya’daki bir rafineriye satılması arasında navlun, kalite talebi ve ürün marjları nedeniyle ciddi farklar oluşabilir.

Dolayısıyla petrolün değeri yalnız kuyunun başında belirlenmez.

Trader gerçekte ne yapıyor?

Burada iş dünyasında sık karıştırılan önemli bir ayrım var.

Trader ile broker aynı şey değildir.

Gerçek trader kargoyu satın alabilir, mülkiyetini üzerine alabilir, 70-100 milyon dolarlık finansman bulabilir, tanker kiralayabilir, fiyat riskini hedge edebilir ve petrolün belirlenen tarihte doğru limana ulaşmasının operasyonel sorumluluğunu üstlenebilir.

Diyelim ki bir milyon varil ham petrolü Brent eksi 1,50 dolardan aldı ve Brent eksi 70 sentten sattı.

Kâğıt üzerinde varil başına 80 sent, toplamda 800 bin dolar brüt fark vardır.

Fakat bu para trader’ın cebine kalmaz.

Finansman maliyeti, tanker, sigorta, bağımsız denetim, liman masrafları, hedge maliyeti, personel, hukuki giderler ve muhtemel gecikmeler düşüldükten sonra gerçek marj ortaya çıkar.

Trader bu nedenle yalnız “aradan para kazanan adam” değildir.

İyi trader, üretici ile rafineri arasındaki zaman, coğrafya, kalite, finansman ve risk uyuşmazlığını çözen kişidir.

Sorun çözemiyorsa kazandığı marjı uzun süre koruyamaz.

Banka neden oyunun merkezinde?

Bir milyon varillik petrol belki 80 milyon dolar değerindedir.

Birisinin bu parayı finanse etmesi gerekir.

Banka burada görünmeyen ama kritik aktördür.

Kredi hattı açar, akreditif verir, ödeme garantisi sağlar veya ticaret finansmanı düzenler. Bunun karşılığında faiz ve ücret kazanır.

Banka için petrolün “çok ucuz” olması tek başına cazip değildir.

Banka önce şuna bakar:

Bu para geri gelecek mi?

Taraflar kim?

Kargonun menşei ne?

Yaptırım riski var mı?

Belgeler sağlam mı?

Bu nedenle iş dünyasına vermek istediğim önemli mesajlardan biri şudur:

Bir işlemin kârlı görünmesi ile finanse edilebilir olması aynı şey değildir.

Bankanın dokunmadığı bir işe bazen sizin de iki kez bakmanız gerekir.

Herkes aynı varilden para kazanıyor

Tanker sahibi navlun kazanır.

Sigortacı prim alır.

Terminal yükleme ve boşaltma ücreti kazanır.

Bağımsız denetim şirketi miktar ve kaliteyi ölçer.

Depolama şirketi tank kirası alır.

Hukukçu sözleşmeyi hazırlar ve riski azaltır.

Finans kuruluşları fiyat riskinden korunma işlemlerinden gelir yaratır.

Rafineri ise ham petrolü benzin, motorin, jet yakıtı, nafta ve diğer ürünlere dönüştürerek yeni bir katma değer üretir.

Bir milyon varillik tanker bu anlamda yalnız petrol taşımıyor.

Yanında küçük bir ekonomi taşıyor.

Rafineri en ucuz petrolü değil, doğru petrolü arar

Rafinerinin nasıl para kazandığı da çoğu zaman yanlış anlaşılıyor.

Rafineri mutlaka en ucuz ham petrolü satın almak istemez.

Kendi teknik yapısına en uygun petrolü ister.

Daha pahalı bir ham petrol, rafinerinin daha fazla motorin, jet yakıtı veya yüksek değerli ürün üretmesini sağlıyorsa, ucuz petrolden daha kârlı olabilir.

Yani mesele yalnız alış fiyatı değildir.

Verimdir.

İş hayatında da aynı şey geçerlidir. En ucuz tedarikçi her zaman en iyi tedarikçi değildir. Toplam ekonomik değere bakmak gerekir.

Peki broker ne için para kazanıyor?

Gelelim en hassas alana.

Broker’ın da gerçek bir ekonomik işlevi vardır.

Bir üreticinin kargosuna doğrudan erişebiliyor ve onu gerçekten satın alabilecek finansal güce sahip bir rafineri veya trader ile buluşturabiliyorsa değer yaratmıştır.

Aynı şekilde, güçlü bir alıcının normal şartlarda erişemeyeceği güvenilir bir satıcının kapısını açıyorsa yine değer yaratmıştır.

Broker’ın sermayesi petrol değildir.

İlişkileridir.

İtibarıdır.

Bilgisidir.

Doğru telefon numarasına sahip olmasıdır.

Ve daha önemlisi, o numarayı aradığında karşı tarafın telefonu açmasıdır.

Bu, bazen yıllarca inşa edilen bir sermayedir ve küçümsenmemelidir.

Ama sorun burada başlıyor.

Bir broker, beş broker, sonra on broker

Bir kişi satıcıyı tanıyor.

İkinci kişi o kişiyi tanıyor.

Üçüncü kişi kendisini “seller mandate” olarak tanıtıyor.

Dördüncü kişinin alıcı tarafında bir tanıdığı var.

Beşinci kişi nihayet gerçek rafineriye ulaşıyor.

Sonra herkesin temel sorusu aynı oluyor:

“Benim payım ne?”

Birisi varil başına 50 sent istiyor, diğeri 30 sent, üçüncüsü 1 dolar.

Bir milyon varilde 50 sent 500 bin dolar eder.

Böylece bazen petrol ticaretinden önce komisyon ticareti başlıyor.

Ve işin en trajik tarafı şu: bütün aracılar kendi paylarını korumaya çalışırken gerçek satıcı ile gerçek alıcı birbirine ulaşamıyor ve aslında yapılabilecek işlem ölüyor.

Bu tabloyu yalnız petrolde görmüyoruz.

Türkiye’de ve uluslararası iş dünyasında da zaman zaman değer yaratmaktan önce pay talep etme kültürü ile karşılaşıyoruz.

Bunun sürdürülebilir olduğunu düşünmüyorum.

Adil paylaşım eşit paylaşım değildir

Diyelim ki brokerlar ve tanıştırıcılar için toplam 500 bin dolarlık bir komisyon havuzu oluştu.

Beş kişi varsa 100’er bin dolar bölmek ilk bakışta adil görünebilir.

Ama gerçekten adil midir?

Bir kişi satıcıyla yıllardır güven ilişkisi kurmuş ve gerçek kargoyu masaya getirmiş olabilir.

Bir başkası gerçek alıcıyı bulmuş ve şirketin üst yönetimini ikna etmiştir.

Üçüncü kişi altı ay boyunca müzakereyi taşımış, banka problemlerini çözmüş, işlemi kapanışa götürmüştür.

Dördüncü kişi ise sadece bir e-postayı başka bir kişiye yönlendirmiştir.

Bunların katkısı aynı değildir.

Benim ölçüm basit:

Pay, varlığa değil katkıya bağlı olmalıdır.

Kim satıcıyı getirdi?

Kim alıcıyı getirdi?

Kim finansmanı çözdü?

Kim ticari müzakereyi yürüttü?

Kim hukuki veya siyasi engeli ortadan kaldırdı?

Kim işlemin kapanmasına gerçekten katkıda bulundu?

Bunlar mümkün olduğunca işin başında konuşulmalı ve yazılı hale getirilmelidir.

Çünkü komisyonun en son konuşulduğu işlemlerde kavga en baştan garanti altına alınmış olur.

Birbirinizi saklamayın, rolünüzü koruyun

İşin kötü yürütüldüğü durumlarda herkes birbirinden korkmaya başlar.

Satıcı gizlenir.

Alıcı gizlenir.

Telefon numaraları verilmez.

“Ben olmadan konuşamazsınız.”

“Beni atlamayın.”

“Önce gizlilik sözleşmesi.”

Bu savunma psikolojisini anlıyorum. Çünkü gerçekten de insanları devre dışı bırakmaya çalışanlar var.

Ama kalıcı çözüm tarafları birbirinden saklamak değildir.

Çözüm, herkesin rolünü ve ekonomik hakkını baştan güvence altına almaktır.

Çünkü gerçek profesyonellikte broker satıcı ile alıcının konuşmasından korkmaz.

Tam tersine, onların konuşmasını mümkün kıldığı için para kazanır.

Rusya ve Libya bize neden daha fazla disiplin öğretiyor?

Rusya veya Libya gibi yaptırım, siyasi risk veya kurumsal belirsizlik taşıyan kaynaklarda bu disiplin daha da önemlidir.

Kulağa etkileyici gelen unvanların sizi büyülemesine izin vermeyin:

“Mandate’in mandate’i.”

“Allocation holder.”

“Exclusive representative.”

Benim sorum hâlâ aynıdır:

Gerçek petrol sahibine kaç telefon uzaktasınız?

Ne kadar uzaksanız, bilgi bozulması, yetki sorunu, sahte belge, yaptırım ve komisyon kavgası ihtimali o kadar büyür.

İş dünyasında bazen en büyük avantaj “çok büyük network” değil, kısa ve güvenilir zincirdir.

Çin’den aldığım ilk ders

1990’larda Çin’le ilk petrol ticareti temaslarına başladığımda Çin henüz bugünkü dev ithalatçı değildi.

Ama o dönemde bile petrolün yalnız enerji değil, stratejik güç olduğunu görüyordunuz.

Daha sonra IEA bana küresel sistemi, British Gas büyük şirket disiplinini, Genel Energy ve BGN üretim ile ticaret gerçekliğini, Global Resources Partners sermayenin nasıl düşündüğünü, London Energy Club ise dünyanın farklı bölgelerinden oyuncuların aynı meseleye ne kadar farklı baktığını gösterdi.

Bu tecrübelerin sonunda benim için petrol ticaretinin özeti üç kelimeye indi:

Bilgi, güven, performans.

Bilgi olmadan fırsatı göremezsiniz.

Güven olmadan büyük işlemi yapamazsınız.

Performans olmadan ikinci işlemi alamazsınız.

İş dünyasına asıl mesajım

Petrol ticaretinin aslında bütün iş dünyasına anlattığı bir ders var.

Bir işten para kazanmak ayıp değildir.

Aracılık yapmak da ayıp değildir.

Network kullanmak hiç değildir.

Kapı açmanın, iki doğru insanı buluşturmanın, güven yaratmanın ve yıllarca geliştirdiğiniz ilişkileri bir işlem için harekete geçirmenin ekonomik değeri vardır.

Ama para kazanmanın meşruiyeti yarattığınız değerden gelir.

Bir e-postayı forward ederek büyük pay beklemek ile başka türlü olmayacak bir işi mümkün kılmak aynı şey değildir.

Aynı şekilde “Ben üreticiyim, bütün değer benim” demek de yanlıştır; “Ben trader’ım, bütün marj benim” demek de.

Sürdürülebilir iş, herkesin kazandığı ama herkesin yarattığı değere göre kazandığı iştir.

Ve iyi ortaklıkların gerçek testi ilk işlem değildir.

İkinci işlemdir.

Üçüncü işlemdir.

Onuncu işlemdir.

İlk kargodan çok ikinci kargoya bakın

Otuz beş yılı aşkın süredir bu sektörde gördüğüm en başarılı insanlar, en çok kartvizit dağıtan veya en yüksek sesle “Ben mandate’im” diyen insanlar olmadılar.

Telefon ettiklerinde karşı tarafın cevap verdiği insanlardı.

Verdikleri sözün arkasında duranlardı.

İş iyi giderken herkesin yanında olup sorun çıktığında ortadan kaybolmayanlardı.

Ve ilk işlemde karşı tarafın son dolarını almak yerine ikinci işlemi de birlikte yapmayı düşünenlerdi.

Bence iş dünyasının en büyük hatalarından biri, tek bir işlemden maksimum kazancı çıkarmaya çalışırken uzun vadeli ilişkiyi kaybetmektir.

Bir milyon varillik kargodan bir kez büyük para kazanabilirsiniz.

Ama on yıl boyunca güvenilir ortak olarak kalabiliyorsanız gerçek servet orada oluşur.

Petrolün oluşması milyonlarca yıl sürüyor.

Bir ticari itibarın oluşması bazen otuz yıl.

Kaybedilmesi ise birkaç dakika.

Bu nedenle bir milyon varil Basra’dan, Ceyhan’dan, Libya’dan ya da Körfez’den çıkıp bir başka kıtadaki rafineriye doğru giderken tankerin içinde görünen emtia petroldür.

Fakat o tankeri gerçekten hareket ettiren şey sermayeden, kontrattan ve fiyat formülünden biraz daha derinde yatıyor.

Güven.

İş dünyasında da en kıt, en pahalı ve yeniden üretmesi en zor sermaye hâlâ budur.

2021'den bu yana dalgalı bir görünüm sergileyen konut satın alma ihtimali, 2022'nin ilk yarısında yüzde 6 seviyelerine kadar gerilemişti. 2023 itibarıyla toparlanmaya başlayan gösterge, 2026 yılında yüzde 17,4 ile zirve seviyelerinden birini test etti.

Altın fiyatlarıyla paralel hareket

Veriler, konut satın alma eğilimindeki değişimin son yıllarda ons altındaki hareketlerle de paralellik gösterdiğine işaret ediyor. 2021-2026 dönemine ilişkin veriler incelendiğinde, dolar bazında ons altın fiyatındaki yükseliş ile konut satın alma ihtimalinin genel olarak benzer yönde hareket ettiği görülüyor.

Son dönemde ise her iki göstergede de geri çekilme öne çıkıyor. Konut satın alma ihtimalinin yüzde 14,9'a düşmesi, tüketicilerin konut piyasasına yönelik ilgisinin 2026 içerisindeki en düşük noktaya gerilediğini ortaya koyuyor.

Ancak eski bankacı ve hukuk profesörü Sergio Marullo di Condojanni’nin, bugün ailenin dördüncü kuşak hakim hissedarı olan Thea Paola Angelini ile 2017’de evlenmesinin ardından ikili, Angelini’nin ilaç şirketi Angelini Pharma’yı büyük ölçüde büyütmek için planlar yapmaya başladı. 2024’e gelindiğinde hedeflerini dünyanın en büyük ilaç pazarına, yani ABD’ye çevirmişlerdi. 48 yaşındaki Marullo di Condojanni Forbes’a, “En başından beri açık olan şey, ilaç sektöründe ABD’nin olmazsa olmaz olduğuydu” dedi. 

Geçen yıl kasım ayında Marullo di Condojanni, o sırada halka açık olarak işlem gören ve nadir hastalıklara odaklanan bir biyoteknoloji şirketi olan Florida, Coral Gables merkezli Catalyst Pharmaceuticals’a odaklandı. Bir zamanlar ABD büyükelçiliği olarak kullanılan Londra’daki Grosvenor Square’da bulunan gösterişli Chancery Rosewood otelinde şirketin CEO’su Rich Daly ile yaptığı görüşmede Marullo di Condojanni cazibesini konuşturdu. Daly, “Tam bir İtalyan gibi görünüyor, son derece şık giyinmişti” dedi. İkili, ilaç geliştirme konusundaki yaklaşımları ve şirketlerinin nasıl birbirini tamamlayabileceği konusunda ortak bir zemin buldu: ABD’deki şirket nadir görülen nörolojik ve nöromüsküler hastalıklar üzerinde çalışırken, ABD dışındaki şirket epilepsi ve depresyon gibi beyin hastalıklarına odaklanıyordu.

4,1 milyar dolara satın aldı

Mayıs ayında Angelini Pharma, Blackstone ve İtalya’nın CDP Equity kuruluşunun desteğiyle Catalyst’i 4,1 milyar dolar nakit karşılığında satın almayı kabul etti. Bu bedel, o dönemde şirketin piyasa değerine kıyasla yüksekti. Temmuz ayında tamamlanan anlaşma, İtalyan şirketini ABD pazarına ve nadir hastalıklar alanına taşıdı.

Angelini ABD’de pek tanınmıyor olsa da İtalya’da uzun ve köklü bir geçmişe sahip. Catalyst anlaşması öncesinde 1,5 milyar dolarlık gelire sahip olan Angelini Pharma, Angelini ailesinin daha geniş şirketler grubu Angelini Industries’in en büyük parçası. Grubun geçen yıl toplam geliri yaklaşık 2,5 milyar dolara ulaştı. Forbes, Thea Paola Angelini ve ailesinin servetinin yaklaşık 10 milyar dolar olduğunu tahmin ediyor. 39 yaşındaki Angelini, şirketin hakim hissedarı konumunda ancak 80 yaşındaki babası Francesco Angelini, hem azınlık hissesini hem de kızının çoğunluk hissesindeki ekonomik haklarını elinde tutuyor.

Aile şirketleri genellikle üçüncü kuşakta tökezler veya satılır; dördüncü kuşağa kadar hayatta kalıp büyümeyi sürdürenlerin sayısı oldukça az. Ancak ailesinin hayırseverlik faaliyetlerine odaklanan ve Forbes’a konuşmayı reddeden Thea Paola Angelini ile hem Angelini’nin ana şirketinin hem de Angelini Pharma’nın CEO’su olan Sergio Marullo di Condojanni’nin hedefleri, 1950’lerde ve 1960’larda geliştirilen ilaçlardan düzenli olarak gelir elde eden durağan bir şirketi yönetmekten çok daha büyüktü.

Avrupa’da kalma yaklaşımı değişiyor mu?

Marullo di Condojanni, “Yıllar önce burada var olan inovasyon hikayesini yeniden canlandırmamız gerektiğine karar verdik” dedi. Grup, Catalyst’i satın almanın yanı sıra, gelecek vadeden yaşam bilimleri girişimlerine yatırım yapmak amacıyla 350 milyon dolarlık sermayeyle kendi küçük girişim sermayesi fonunu da kurdu. Bu yatırımlar arasında, kanser aşısı üzerinde çalışan İsviçre merkezli Nouscom da bulunuyor.

ABD’ye açılmak, bir İtalyan şirketi için alışılmadık bir hamle. İtalya’da şirketlerin çoğu aile mülkiyetinde ve pek çoğu faaliyetlerini Avrupa sınırları içinde tutuyor. Roma’daki Luiss Business School’da strateji profesörü olan ve Angelini aile şirketi üzerine bir vaka çalışması kaleme alan Alessandro Zattoni, “Yeni nesil daha hırslı” dedi. Ona göre girişimciler, Avrupa’da kalmak, İtalya’da kalmak şeklindeki geleneksel yaklaşımı değiştirmeye başlıyor. Zattoni, “Amerika’ya gelmek kolay değil ancak başarılı olursanız önünüzde devasa bir pazar var” diye ekledi.

Gelirlerini yüzde 40 artırdı

Catalyst anlaşmasının 4,1 milyar dolarlık büyüklüğü Angelini’ye nadir hastalıklar pazarına girme imkanı sağlıyor. Pazarda ticari olarak satılan üç ilacının bulunması sayesinde anlaşma, Angelini Pharma’nın gelirlerini de anında yaklaşık 600 milyon dolar, yani yaklaşık yüzde 40 oranında artırdı.

Catalyst’in ticari olarak satılan üç ilacından en büyüğü, Lambert-Eaton miyastenik sendromu (LEMS) adı verilen, nadir görülen nöromüsküler bir otoimmün hastalığın tedavisinde kullanılıyor. Bu hastalık, nefes almayı veya yutmayı bile zorlaştırabilecek kas güçsüzlüğüne yol açıyor. Hastalık son derece ağır seyrediyor ancak dünya genelinde yalnızca yaklaşık 30 bin, ABD’de ise yaklaşık 400 kişiyi etkiliyor. Satın alma öncesinde, 31 Mart’ta sona eren ilk çeyrekte Catalyst’in 149 milyon dolarlık gelirinin üçte ikisini LEMS tedavisinin satışları oluşturuyordu.

Hasta sayısının bu kadar az olması, nadir hastalıkları karmaşık bir pazar haline getiriyor. Ancak bu durum, yeni bir şirketin pazara girmesi için de alan yaratabiliyor. Kanser gibi devasa hastalık alanlarında bir ilacı pazara sunmak için büyük satış ekipleri gerekiyor. Bu da böyle bir orduyu kurup sahaya sürebilen büyük ilaç şirketleriyle rekabet etmeyi çok daha zorlaştırıyor. Nadir hastalıklar alanında ise çok az sayıda dev şirket bulunuyor. Bunların en büyüğü Vertex Pharmaceuticals (piyasa değeri: 134 milyar dolar). Marullo di Condojanni, Angelini’nin bu pazarda kendine bir yer edinip buradan daha da büyüyebileceğini düşünüyor.

Catalyst anlaşmasının duyurulmasından bir gün sonra Marullo di Condojanni, liderlik ekibini Roma’daki genel merkezinde topladı. Altı yıl önce yenilenen merkez, modern bir komplekse dönüştürülmüştü. Angelini’nin baş tıbbi sorumlusu Agnese Cattaneo, “Hepimiz onun, ‘Aferin, harika bir iş çıkardık ve artık rahatlayabiliriz’ diyeceğini bekliyorduk. Bunun yerine, ‘Harika bir iş çıkardınız ama biliyorsunuz arkadaşlar, size karşı açık olmak istiyorum. Bence daha fazlasını yapmamız gerekiyor’ dedi” ifadelerin kullandı.

Özellikle yüksek bant genişlikli bellek (HBM), yapay zeka hızlandırıcılarının ihtiyaç duyduğu verinin yüksek hızlarda aktarılmasını sağladığı için yapay zeka altyapısının kritik parçalarından biri haline geldi.

Laboratuvar 2027’de faaliyete geçecek

Micron’un açıklamasına göre Boise’deki yeni araştırma merkezi; şirketin müşterileri, üniversiteler, kamu kurumları ve yarı iletken sektöründeki diğer paydaşların ortak çalışmalar yürütebileceği bir merkez olarak tasarlanıyor.

Laboratuvarda yeni bellek teknolojilerinin geliştirilmesinin yanı sıra bilgi işlem sistemlerindeki ilerlemelere yönelik araştırmalar gerçekleştirilecek. Merkezin uluslararası konferanslara ve teknik çalıştaylara da ev sahipliği yapması planlanıyor.

Micron, tesisin 2027 yılında faaliyete geçmesini öngörüyor.

Küresel Ar-Ge ağına bağlanacak

Boise’deki merkez, Micron’un ABD dışındaki araştırma faaliyetlerinden de yararlanacak. Laboratuvarın şirketin Avrupa, Japonya, Hindistan, Singapur ve Tayvan’daki araştırma ve teknoloji merkezleriyle koordineli çalışması planlanıyor.

Şirket böylece yeni bellek teknolojilerinin geliştirilmesi ve gelecekteki üretim süreçlerinin desteklenmesi için küresel araştırma ağını daha entegre hale getirmeyi hedefliyor.

ABD’deki çip yatırımlarına yeni halka

Boise yatırımı, Micron’un ABD’de üretim ve araştırma-geliştirme faaliyetlerini büyütmek amacıyla daha önce açıkladığı 250 milyar doların üzerindeki yatırım planından bağımsız olarak ek bir kaynak oluşturuyor.

ABD yönetimi de özellikle son yıllarda yarı iletken üretiminin ülke içinde artırılmasını stratejik öncelikler arasında görüyor. Washington, çip üretiminde dışa bağımlılığı azaltmanın yanı sıra ekonomik büyümeyi desteklemeyi ve yapay zeka yarışında ABD’nin teknolojik üstünlüğünü korumayı amaçlıyor.

Micron’un yeni araştırma merkezi yatırımı da yapay zeka altyapısındaki büyüme ile ABD’nin yerli çip üretimini güçlendirme politikalarının kesiştiği önemli adımlardan biri olarak öne çıkıyor.

Aynı dönemde kapanan şirket sayısında da belirgin bir düşüş yaşandı. Kapanan şirket sayısı yüzde 18,4 azalışla 2 bin 686'ya indi. Bir önceki ay olan haziranda tam 3 bin 293 şirket kapanmıştı. Temmuz ayında kurulan şirket sayısı, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 2,5 azaldı. Kapanan şirket sayısı da geçen yıla göre yüzde 7,5 oranında düştü.

Temmuz ayında kooperatif sayısı yüzde 50, gerçek kişi ticari işletme sayısı ise yüzde 10,6 azaldı. Buna karşın kapanan gerçek kişi ticari işletme sayısı yüzde 16,6 arttı. Kapanan kooperatif sayısı da haziran ayına kıyasla yüzde 21,3 oranında yükseldi. Geçen yılın aynı ayına göre gerçek kişi ticari işletme kuruluşları yüzde 11,5, kooperatif kuruluşları ise yüzde 35,4 azalış kaydetti.

En çok şirket toptan ve perakende ticarette kuruldu

Geçen ay sadece Bayburt'ta yeni bir şirket kuruluşu gerçekleşmedi. Kurulan toplam 9 bin 540 şirketin 957'si anonim şirket statüsünde yer aldı. Geriye kalan 8 bin 583 şirket ise limitet şirket olarak kaydedildi. Yeni kurulan şirketlerin yüzde 37,4'ü İstanbul'da faaliyete başladı. Bunu yüzde 9,9 ile Ankara ve yüzde 5,4 ile İzmir takip etti.

Temmuz ayında kurulan şirketlerin toplam sermayesi hazirana göre yüzde 41,2 azaldı. Bu dönemde kurulan şirket ve kooperatiflerin 3 bin 348'i toptan ve perakende ticaret sektöründe yer aldı. Ayrıca 1311'i inşaat ve 1169'u imalat sektöründe faaliyetine başladı.

Kurulan gerçek kişi ticari işletmelerinin 667'si inşaat, 369'u toptan ve perakende ticaret, 103'ü imalat sektöründe çalışmalara başladı. Temmuzda kurulan 102 kooperatifin 57'si konut yapı, 20'si işletme, 10'u tarımsal kalkınma kooperatifi oldu.

Temmuzda kapanan şirket ve kooperatiflerin 934'ünün toptan ve perakende ticaret alanında olduğu belirlendi. Kapananların 386'sı imalat ve 223'ü inşaat sektöründeydi. Kapanan gerçek kişi ticari işletmelerinin ise 491'i toptan ve perakende ticaret, 245'i inşaat, 130'u imalat sektöründe faaliyet gösteriyordu.

Yabancı ortaklı şirketlerde Suriye öne çıktı

Temmuz ayında toplam 919 yabancı ortak sermayeli şirket faaliyete geçti. Bu şirketlerin 393'ü Suriye, 58'i ise İran ortaklı olarak kuruldu. İşbaşı yapan yabancı ortak sermayeli şirketlerin 77'si anonim, 842'si limitet şirket statüsü taşıyor. Bu şirketlerin toplam sermayesinin yüzde 60,1'ini yabancı sermayeli ortak payı oluşturdu.

Bu dönemde kurulan şirketlerin 1114'ü uzmanlaşmamış toptan ticaret sektöründe yer aldı. Şirketlerin 502'si ikamet amaçlı olan ve olmayan binaların inşaatı alanına odaklandı. Ayrıca 327 şirket de perakende ticaret için aracılık hizmetleri sektöründe kuruldu.

Şirket türlerine göre ortaklar arasındaki kadın girişimci oranları da açıklandı. Kadın girişimcilerin oranı anonim şirketlerde yüzde 15,7 oldu. Limitet şirketlerde yüzde 17,1, kooperatiflerde ise yüzde 22,1 olarak hesaplandı. Gerçek kişi ticari işletmelerin ise yüzde 15,5'i kadın girişimciler tarafından kuruldu.

Şirket ortaklarının yaş dağılımı da dikkat çekici veriler sundu. Anonim şirket ortaklarının yüzde 31,3'ü 35-44 yaş aralığında yer aldı. Limitet şirket ortaklarının yüzde 31,4'ü 25-34 yaş grubunda bulundu. Kooperatiflerin yüzde 25,9'u 35-44 yaş aralığındaydı. Gerçek kişi ticari işletmelerin yüzde 29,4'ü de yine 35-44 yaş girişimciler tarafından faaliyete geçirildi.

Yılın ilk yedi ayında 66 bini aşkın şirket kuruldu

Türkiye'de ocak-temmuz döneminde toplam 67 bin 518 şirket ve kooperatif kuruldu. Bu dönemde kurulan 60 bin 30 limitet şirket, toplam sermayenin yüzde 68,7'sini oluşturdu. Kalan 6 bin 570 anonim şirket ise sermayenin yüzde 31,3'ünü kapsadı.

Yılın ilk yedi ayında kurulan şirket sayısı, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 7,4 arttı. Böylece bu sayı 66 bin 602'ye yükseldi. Aynı dönemde kapanan şirket sayısı ise yüzde 2,5 azalarak 16 bin 170'e geriledi.

Elon Musk’ın roket ve uydu şirketi başlangıçta 75 milyar dolar topladı ve böylece tarihin en büyük ilk halka arzını gerçekleştirdi. Hisselerin ilk işlem günlerinde yükselmesi durumunda genellikle kullanılan ek hisse satış opsiyonunun da devreye girmesiyle nihai rakam 86,2 milyar dolara yükseldi. Konuyla ilgili kişiler, görüşmelerin hala devam ettiğini ve Anthropic’in halka arzının büyüklüğü de dahil olmak üzere ayrıntıların değişebileceğini belirtti. 

Teknoloji yatırımlarının değişimi

Anthropic’in hedefi, yapay zeka sektörünün lider şirketlerinin teknoloji yatırımı ortamını nasıl dönüştürdüğünü ortaya koyuyor. Beş yıllık şirket, mayıs ayında 965 milyar dolarlık değerleme üzerinden 65 milyar dolar topladı. Bu değerleme, ChatGPT’nin geliştiricisi OpenAI’ın mart ayında 122 milyar dolar topladığı sıradaki 852 milyar dolarlık değerlemesini geride bıraktı. Anthropic ikinci çeyrekte düzeltilmiş faaliyet kârı elde etmiş olsa da Bloomberg News tarafından görülen belgelere göre şirket 2025 yılında yaklaşık 42 milyar dolar net zarar açıkladı. Bu rakam, bir önceki yılki yaklaşık 8,3 milyar dolarlık zararın yaklaşık beş katı.

Anthropic’in gelirlerindeki keskin artışın da gösterdiği üzere yapay zekaya yönelik talep hızla büyüyor. Şirketin ikinci çeyrek için öncü geliri 11,5 milyar doların üzerine çıktı. Bu rakam 2025’in aynı döneminde 787 milyon dolardı. Daha kısa bir dönemdeki gelirden hareketle yıllık geliri öngören bir ölçüt olan yıllıklandırılmış gelir beklentisi ise temmuz sonu itibarıyla 65 milyar dolara ulaştı.

Yapay zekanın yüksek maliyeti

Konuyla ilgili kişilerden bazıları, Anthropic ve rakiplerinin daha gelişmiş yapay zeka sistemleri geliştirme maliyetlerinin son derece yüksek olmasıyla mücadele ettiğini belirtti. “Frontier model” olarak adlandırılan en gelişmiş modellerin eğitilmesi devasa miktarda işlem gücü gerektiriyor. Anthropic, veri merkezi sahipleriyle yaptığı anlaşmalardan yalnızca birinde SpaceX ile bilgisayar işlem kaynakları için bir anlaşma yaptı; bu anlaşmanın önümüzdeki üç yıl içinde değeri on milyarlarca dolara ulaşabilir.

Rekor halka arzlar yılı

Anthropic, OpenAI’dan önce borsada işlem görmeye hazırlanıyor. OpenAI ise şu anda 2027 yılında halka arz edilmeyi değerlendiriyor. Her iki şirket de kendi halka arzları için gizli başvuruda bulundu. Kamuya açık başvurusunu yapmadan önce Anthropic’in, yaklaşık 10 milyar dolarlık hedefinin üzerinde bir tutar sağlayacak döner kredi limitini kesinleştirmesi bekleniyor. Anthropic, halka arz konusunda Morgan Stanley, Goldman Sachs ve JPMorgan Chase ile çalışıyor. Sürece başka bankalar da dahil edilebilir.

Şirkete yakın kaynakların aktardığına göre Anthropic, şirketin yaklaşık yüzde 2 hissesine sahip olan CEO Dario Amodei ile diğer kurucu ortaklarına şirket üzerinde daha fazla kontrol sağlayacak süper oy hakkına sahip hisseleri uygulamaya koymayı değerlendiriyor.  SpaceX’i geride bırakacak ilk halka arz, 2026’yı ABD’de halka arz hacmi açısından rahatlıkla tarihin en iyi yılı haline getirebilir. Verilere göre yeni halka arz edilen şirketler, 19 Ağustos itibarıyla şimdiden 160,6 milyar dolar topladı. Bu rakam, 2021’deki 195,2 milyar dolarlık rekor seviyenin gerisinde. Anthropic’in halka arzı, şimdiden tarihin en büyük halka arzlarından ikisine sahne olan bir yıla yeni bir rekor ekleyebilir. Güney Koreli çip üreticisi SK Hynix halka arzında 26,5 milyar dolar topladı.

Sendikanın gündeminde emeklilik ve iş güvencesi var

İşçilerin talepleri yalnızca ücret artışıyla sınırlı değil. KMWU, emeklilik yaşının yükseltilmesini ve yapay zeka ile otomasyonun yaygınlaşmasına bağlı olarak çalışanların işlerini kaybetme riskine karşı daha güçlü güvenceler oluşturulmasını talep ediyor.

Otomotiv sektöründe üretim hatlarının robotlar, yapay zeka ve diğer otomasyon teknolojileriyle yeniden şekillenmesi, istihdamın geleceğine ilişkin tartışmaları da beraberinde getiriyor. Sendika, teknolojik dönüşümün çalışanlar açısından yaratabileceği risklere karşı daha kapsamlı önlemler alınmasını savunuyor.

Hyundai ve Kia çalışanları Seul'de bir araya gelecek

Grev kapsamında Hyundai Motor, Kia Corp ve iki şirketin tedarikçi firmalarında çalışan işçilerin, Hyundai Motor'un Seul'deki genel merkezi önünde bir miting düzenlemesi bekleniyor.

KMWU, tam grev kararını internet sitesinde yayımladığı açıklamayla duyurdu. Grevin, Hyundai'nin üretim operasyonları üzerinde önemli bir etki oluşturması beklenirken, taraflar arasındaki ücret görüşmelerinin nasıl sonuçlanacağı yakından izleniyor.

Üretim kaybı 1,67 milyar doları aştı

Hyundai Motor'da temmuz sonundan bu yana gerçekleştirilen kısmi grevler, şirketin üretiminde şimdiden ciddi aksamalara neden oldu.

Yonhap Haber Ajansı'nın hesaplamalarına göre, söz konusu eylemler nedeniyle yaklaşık 55 bin 200 aracın üretimi gerçekleştirilemedi. Üretim kaybının ekonomik değerinin ise 2,3 trilyon wonu, yaklaşık 1,67 milyar doları geçtiği tahmin ediliyor.

Tam grevin başlamasıyla birlikte üretim kesintilerinin daha da artması ve şirketin kayıplarının büyümesi bekleniyor.

Reuters, Nvidia'nın yapay zeka çıkarımı alanında hızla büyüyen pazarda rekabet edebilmek amacıyla Çin ile uyumlu bir yapay zeka çipi versiyonu hazırladığını mart ayında bildirmişti. The Information ise iki Nvidia çalışanına dayandırdığı haberinde, şirketin Çinli müşteriler için tasarlanmış bir yapay zeka çipini yıl sonuna kadar küçük partiler halinde göndermeye başlamayı planladığını ve birkaç müşterinin şimdiden sipariş verdiğini öne sürdü.

Washington’ın onayı

Habere göre söz konusu çip, Nvidia'nın LPU'sunun bir versiyonuydu. Bu işlemci, girişim şirketi Groq'tan lisanslanan teknoloji kullanılarak geliştirildi ve yapay zeka sohbet robotlarının yanıtlarını hızlandırmak için grafik işlem birimleriyle (GPU) birlikte çalışıyor. Yayın, çipin ABD'nin ihracat kontrolü kurallarına uygun olduğunu ve Nvidia'nın, yeni nesil Vera Rubin yapay zeka sistemi ABD kısıtlamaları nedeniyle Çin pazarında kullanılamaz hale geldikten sonra LPU'nun Çin'de mevcut olan işlemcilerle çalışabilmesini sağlamak amacıyla yazılımda değişiklik yaptığını belirtti.

Nvidia'nın Çin'deki faaliyetleri son aylarda değişken bir seyir izliyor. Washington yönetimi mayıs ayında Alibaba, Tencent ve ByteDance'in de aralarında bulunduğu sınırlı sayıdaki Çinli şirkete Nvidia'nın H200 yapay zeka çiplerinin satışını onayladı ve teslimatlar yakın zamanda başladı. Nvidia ayrıca Vera CPU'sunu da Çinli müşterilere pazarlıyor. CEO Jensen Huang, mayıs ayında Nvidia'nın Çin'in yapay zeka çipi pazarını Huawei Technologies'e “büyük ölçüde bıraktığını” söylemişti. Huawei, Nvidia'nın Çin'deki başlıca yerli rakibi olarak öne çıkmış durumda.

Hanelerin maddi durum beklentisi iyileşiyor

Endeksin alt kalemleri incelendiğinde, gelecek döneme ilişkin olumlu beklentilerin öne çıktığı görüldü. Mevcut dönemde hanenin maddi durumunu gösteren endeks temmuz ayında 74,5 seviyesindeydi. Bu rakam ağustos ayında yüzde 1,2 oranında yükselerek 75,4 oldu.

Gelecek 12 aylık dönemde hanenin maddi durum beklentisi de artış gösterdi. Temmuz ayında 91,4 olan bu beklenti, yüzde 1,9'luk bir artışla ağustos ayında 93,1 seviyesine tırmandı.

Dayanıklı tüketim mallarına harcama düşüncesi değişmedi

Tüketicilerin genel ekonomiye bakışı da ağustos ayında pozitif bir seyir izledi. Gelecek 12 aylık dönemde genel ekonomik durum beklentisi temmuz ayında 88,3 iken, ağustos ayında yüzde 1,2 artış göstererek 89,4 seviyesine çıktı.

Öte yandan, tüketicilerin harcama eğilimlerinde bir durağanlık gözlendi. Gelecek 12 aylık dönemde dayanıklı tüketim mallarına harcama yapma düşüncesini yansıtan endeks değeri, temmuz ayında olduğu gibi ağustos ayında da 105,1 seviyesinde kalarak değişim göstermedi.

Bu kaosun ortasında TikTok’un Birleşik Krallık, Avrupa ve Latin Amerika’daki operasyonları büyüme gösterdi. Söz konusu bölgeleri yöneten TikTok’un Birleşik Krallık’taki şirketine ilişkin sunulan kayıtlara göre şirketin gelirleri 2025 yılında yüzde 45,7 artarak önceki yıllardaki 4,5 milyar dolardan 9,1 milyar dolara yükseldi. Bu rakam, TikTok’un 2022’de aynı bölgeden elde ettiği 2,6 milyar dolarlık gelirin üç katından fazla.

Bu TikTok’un ana şirketi ByteDance’in faaliyetlerinin yalnızca bir bölümünü oluşturuyor. Merkezi Pekin’de bulunan şirket, TikTok uygulamasını ABD’de işletmeye devam ediyor ancak aralık ayından bu yana mülkiyetini ve gelirlerini Oracle, Andreessen Horowitz ve diğer yatırımcılardan oluşan bir konsorsiyumun sahip olduğu ortak girişimle paylaşmak zorunda. ByteDance ayrıca TikTok’u Asya’da, Çin’de ise Douyin adıyla işletiyor; bunun yanı sıra çok sayıda başka uygulama ve yapay zeka ürünü de bulunuyor. ByteDance’in geçen yıl 186 milyar dolar gelir elde ettiği duyuruldu ancak şirket küresel operasyonlarına ilişkin kamuya açık herhangi bir ayrıntı paylaşmıyor.

Kullanıcı tabanı genişliyor

TikTok şirket kayıtlarında Birleşik Krallık, Avrupa ve Latin Amerika’daki büyümesinin bu bölgelerdeki kullanıcı tabanının hızla genişlemesinden kaynaklandığını belirtiyor. Bunun yanı sıra, e-ticaret hizmeti TikTok Shop’un büyütülmesi ve uygulamayı Çin’de böylesine güçlü bir platform haline getiren canlı yayın özelliklerinin yaygınlaştırılması da büyümeye katkı sağladı.

TikTok, geçen yıl 702,5 milyon dolar kâr elde etti. Şirket 2024’te 657,3 milyon dolar, 2023’te ise 1,36 milyar dolar zarar etmişti. TikTok, şirket kayıtlarında, “Yöneticiler 2025’i, grubun sermaye yatırımı aşamasından sürdürülebilir faaliyet kârlılığına geçişinde bir dönüm noktası olarak değerlendiriyor” ifadelerine yer verdi.

Bu yüksek kâr rakamı, TikTok’un önceki yıllardaki zararları nedeniyle talep ettiği yüz milyonlarca dolarlık vergi kredisiyle de destekleniyor. TikTok’un vergi öncesi faaliyet kârı yalnızca 280,4 milyon dolar oldu. Finansal kayıtlar ayrıca TikTok’un satış, pazarlama ve idari faaliyetlere ilişkin işletme giderlerinin yüzde 40,4 arttığını ortaya koyuyor. Buna rağmen bu birimde çalışan personel sayısı bir önceki yılki yaklaşık 8 bin kişiden 6 bin 842 kişiye düştü.

Davalar için bir milyar dolar ayırdı

ABD operasyonlarının kısmen elden çıkarılması TikTok’a oradaki yasal çalkantıdan bir miktar nefes alma imkanı sağlasa da şirketin Birleşik Krallık’taki kurumsal kayıtları, Avrupa’daki sorunlarının giderek büyüdüğünü gösteriyor. TikTok, hukuki sorunlarını ele aldığı iki sayfalık bölümde, olası cezaları ve davaları karşılamak üzere yaklaşık 1 milyar dolar ayırdığını belirtiyor. Ancak Avrupa mahkemelerinde ilerleyen soruşturmaların ve toplu davaların kapsamı göz önüne alındığında, şirketin yükümlülükleri on milyarlarca dolar seviyesine ulaşabilir.

İrlanda Veri Koruma Komisyonu, TikTok’u Avrupalı çocukların kullanıcı verilerini ele alış biçimi nedeniyle Eylül 2023’te 370 milyon dolar para cezasına çarptırdı. İrlandalı veri koruma kurumu ayrıca, TikTok’un Çin’deki çalışanlarının Avrupalı kullanıcıların verilerine uzaktan erişebildiğinin ortaya çıkmasının ardından Mayıs 2025’te şirkete 690 milyon dolar ceza verdi. TikTok her iki karara da itiraz etti ve cezalarla ilgili hukuki mücadele devam ediyor. Avrupalıların verilerinin nerede tutulduğuna ilişkin incelemelere yanıt olarak TikTok, 2023 yılında önümüzdeki on yıl içinde “Project Clover” için 14 milyar dolar harcayacağını açıkladı. Proje kapsamında Avrupa’da veri merkezlerinin yanı sıra Avrupalı kullanıcıların verilerinin güvenli şekilde saklanmasını sağlamak amacıyla “güvenli geçitler” oluşturulması planlanıyordu.

7,4 milyar dolar ceza alabilir

Şimdi TikTok, Avrupa’daki veri konularını düzenleyen Veri Koruma Komisyonu (DPC) tarafından yürütülen ikinci ve potansiyel olarak çok daha büyük bir soruşturmayla karşı karşıya. Soruşturma, Avrupalı kullanıcıların verilerinin Çin’de saklanmasıyla ilgili. TikTok’un şirket kayıtlarında, DPC’nin Nisan 2026’da şirkete bir “sorunlar bildirimi” gönderdiği ve AB’nin Genel Veri Koruma Tüzüğü’nün (GDPR) ihlali durumunda küresel gelirin yüzde 4’üne kadar para cezasıyla karşı karşıya kalabileceği belirtiliyor. Tahmini 186 milyar dolarlık toplam 2025 geliri üzerinden hesaplandığında, bu potansiyel olarak 7,4 milyar dolarlık bir cezaya denk geliyor.

TikTok ayrıca, ByteDance, Meta ve Google gibi teknoloji devlerine yönelik yeni ve sıkı kurallardan oluşan Dijital Hizmetler Yasası nedeniyle Avrupa Birliği ile maliyetli bir hesaplaşmayla karşı karşıya. Ticaret bloğunun TikTok’a karşı halihazırda en az dört devam eden davası bulunuyor. Bunlar platformun “bağımlılık yaratan tasarımı”, çocuklara yönelik uygulamaları, Romanya’nın 2024 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde seçimlere müdahale edildiği iddiaları ve araştırmacıların verilere erişimiyle ilgili.

TikTok, AB’nin “bağımlılık yaratan tasarım” konusundaki iddialarını “platformumuzun kategorik olarak yanlış ve tamamen dayanaksız bir tasviri” olarak nitelendirdi ve ön bulguya itiraz edeceğini söyledi. Şirket, seçimlere müdahale davasına da karşı çıktı. Ayrı olarak, reşit olmayanları korumak için önlemler aldığını ve bu davada düzenleyicilerle iş birliği yapacağını belirtti. Şirket, araştırmacılara veri erişimi sağladığını ancak AB kurallarının bu konuda belirsiz olduğunu ileri sürdü. AB ile TikTok, reklam kütüphanesinde erişilebilir olan veriler konusunda yaşanan başka bir anlaşmazlığı Aralık 2025’te çözüme kavuşturdu. Dijital Hizmetler Yasası kapsamındaki cezalar, küresel gelirin yüzde 6’sına kadar çıkabiliyor.

Pekin merkezli şirketin hukuki sorunları bununla da bitmiyor. TikTok ayrıca üç Hollandalı tüketici hakları grubunun açtığı ve Avrupa mahkemelerinde ilerleyen 11,4 milyar dolarlık bir toplu dava talebiyle karşı karşıya. Bunun yanı sıra, İngiliz medya düzenleyicisi Ofcom’un Temmuz 2026’da açıkladığı bir soruşturmayla da karşı karşıya. Soruşturma, TikTok’un Birleşik Krallık’ın 16 yaşından küçük çocukların sosyal medyaya erişimine getirdiği yeni yasağı uygulayıp uygulamadığını inceliyor. TikTok, İngiliz medyasına yaptığı açıklamada Ofcom ile iş birliği yapacağını ancak yasal yükümlülüklerini yerine getirdiğinden emin olduğunu söyledi.

TikTok ayrıca şirket kayıtlarında, “yürürlükteki yaptırım düzenlemelerine uyumuyla ilgili potansiyel bir sorun tespit ettiği ve bunu araştırdığı” için kendisini İrlanda’nın mali kurumuna ve Birleşik Krallık Hazine Bakanlığı’na bağlı Office of Financial Sanctions Implementation’a bildirdiğini belirtti. 

Ancak yapay zekanın büyümesi aynı zamanda bir risk oluşturuyor. Bu risk, ABD devlet tahvili getirilerinin bu hafta yaklaşık son yirmi yılın en yüksek seviyelerine çıkmasıyla görüldü. Bu durum, Hazine Bakanlığı'nı borçlanma maliyetlerini kontrol altına almaya çalışmaya itti.

Bu risk, dünyanın en büyük teknoloji şirketlerinin borçlanma çılgınlığından kaynaklanıyor. Şirketler yakın zamana kadar veri merkezleri ve diğer altyapı inşalarını çoğunlukla kendi öz kaynaklarıyla finanse ediyordu. Gelişmiş yapay zeka sistemlerinin doymak bilmez sermaye ihtiyacını karşılamak için şirketler artık tahvil satıyor. Bu yolla yüz milyarlarca dolar topluyorlar. Vanguard kıdemli yatırım stratejisti Lucas Baynes, "Geçtiğimiz on yılın büyük bölümünde, yapay zeka inşasına öncülük eden büyük teknoloji şirketleri yatırımlarını faaliyet nakit akışından finanse etti. O dönem artık sona eriyor." dedi.

Büyüme beklentileri faizleri yukarı çekiyor

En büyük yapay zeka şirketleri bu yıl şu ana kadar 200 milyar doların üzerinde yeni tahvil ihraç etti. Bu tahvillerle kısmen finanse edilen devasa yapay zeka harcamaları, büyüme tahminlerini yükseltti. Ekonomistler ve yatırımcılar genel ekonomideki büyüme beklentilerini yukarı yönlü revize etti. Yüksek ekonomik büyüme genellikle ABD Merkez Bankası'nı (Fed) faiz oranlarını yüksek tutmaya teşvik eder. Bu, büyümenin daha yüksek enflasyona yol açmasını engellemek için yapılır. Analistler, Hazine tahvili getirilerindeki son artışın bu beklentileri kısmen yansıttığını belirtti. Yapay zeka destekli büyümenin Fed'i faizleri yüksek tutmaya itebileceği beklentisi bu artışta etkili oldu.

Bu hafta, mortgage gibi tüketici kredileri için bir gösterge olan 30 yıllık ABD devlet tahvilinin getirisi 2007'den bu yana en yüksek seviyesine çıktı. Hazine çarşamba günü piyasaya müdahale edip kendi borç miktarını artırınca getiri kısa süreliğine düştü. Bu hamle talebi genişletmeye, fiyatları yukarı çekmeye ve getirileri düşürmeye yardımcı oldu. Ancak perşembe günü getiriler yeniden yükselmeye başladı.

Bu durum politika yapıcılar için bir sorun teşkil ediyor. Trump yönetimi, Amerikalı haneler için satın alınabilirliği iyileştirmek amacıyla borçlanma maliyetlerini düşürme sözü vermişti. Bu başarının bir ölçütü olarak da Hazine tahvili getirilerini kullanıyordu. Hazine tahvili getirilerini ve genel olarak faiz oranlarını yukarı iten tek sorun yapay zeka borçlanması değil. Analistler ayrıca federal açığa ve İran ile uzayan savaşa da dikkat çekti.

İki ucu keskin kılıç ve artan maliyetler

Finansal piyasalardaki mevcut risklerin birleşmesi, yapay zeka inşasını iki ucu keskin bir kılıç haline getirdi. Yapay zeka harcamalarıyla ekonomiyi desteklerken, aynı zamanda faiz oranlarındaki artışa da katkıda bulundu. Bu da tüketiciler, işletmeler ve hükümetin kendisi de dahil olmak üzere borçlular için satın alınabilirliği azalttı. Satori Insights pazar araştırma firmasının kurucusu Matt King, ekonominin beş yapay zeka devinden büyük bir destek gördüğünü söyledi. Bu şirketler Alphabet (Google), Amazon, Meta, Microsoft ve Oracle olarak sıralanıyor. King, şirketlerin yapay zeka altyapısı geliştirmek için devasa nakit birikimlerini harcadığını ancak bu durumun artık değiştiğini ifade etti. King, "Artık bu dev şirketler borçlanmak zorunda kaldığına göre, daha fazla sermaye harcaması 'bedava' değil." değerlendirmesini yaptı. King, bunun sadece şirket için faiz şeklinde bir maliyeti olmadığını, aynı zamanda ekonomiye de daha geniş bir maliyeti olduğunu belirtti. King, "Reel getiriler yükseliyor ve ekonominin geri kalanı için maliyetleri artırıyor." ifadesini kullandı.

Refinitiv verilerine göre, 2020'den 2024'e kadar bu beş dev şirket her yıl ortalama 30 milyar dolardan daha az borç ihraç etti. 2025'te bu miktar 100 milyar doların üzerine çıktı. Bu yıl ise şimdiden 200 milyar doları aştı. Microsoft, son bir yıl içinde tahvil piyasasında para toplamayan tek dev şirket oldu. Vanguard'a göre, bu beş devin ötesindeki daha geniş yapay zeka bağlantılı borç ihracının 2027'den 2030'a kadar yıllık 1 trilyon doları aşması bekleniyor.

Kurumsal tahvil piyasasındaki yansımalar

Bazı analistler, tüm bu yeni borcun yatırımcıları Hazine piyasasından uzaklaştırdığını öne sürdü. Bunun devlet tahvillerinin getirilerini daha da artırdığı belirtildi. Ancak diğerleri, Hazine piyasasının devasa boyutu göz önüne alındığında, bunun muhtemelen yalnızca marjinal bir etkisi olacağını söylüyor. Yapay zeka borç arzının kurumsal tahvil piyasasındaki borçlanma maliyetleri üzerinde daha belirgin bir etki yarattığı ifade ediliyor. Yine de, bu devasa arz seli tahvil yatırımcılarının absorbe etmesi için biraz bunaltıcı oldu. Bazı şirketler yatırımcıları çekmek için daha fazla faiz ödemeye başladı.

Kurumsal tahvillerin faizi genellikle aynı vadedeki devlet borcu üzerinden bir fark olarak fiyatlandırılır. Bu durum makas olarak bilinir. Google'ın ana şirketi Alphabet, en düşük kurumsal borçlanma maliyetlerinden bazılarından yararlanıyor. Şirket nisan ayında 10 yıllık tahviller ihraç etti. Bu tahvillerde 10 yıllık Hazine tahvillerinin üzerinde 0,63 yüzde puanlık bir fark ödedi. Bu ay 10 yıllık bir tahvil daha ihraç ederek 0,85 yüzde puanlık bir fark ödedi. Amazon'un 10 yıllık borçlanma maliyeti kasım ayındaki 0,55 yüzde puanlık farktan, temmuz ayında ihraç ettiği borçta 0,8 yüzde puana yükseldi.

En düşük nota sahip dev şirket olan Oracle, 10 yıllığına nakit borçlanmak için eylül ayında 1,05 yüzde puanlık bir fark ödedi. Şubat ayına gelindiğinde, yatırımcılar aynı vadeli borç için Hazine tahvillerinin üzerinde 1,45 yüzde puan talep ediyordu. Bank of America'nın benzer vadelerdeki yatırım yapılabilir kurumsal tahviller endeksindeki fark sadece bir yüzde puanın üzerinde seyrediyor. Bu endeks, benzer nota sahip ortalama bir şirketin 10 yıllığına borçlanmak için ne kadar ödeyeceğini gösteriyor.

Loomis Sayles portföy yöneticisi Matt Eagan, kurumsal borçlanma maliyetlerinin şirketlerin zor durumda olmasından dolayı yükselmediğini söyledi. Eagan, bu şirketlerin hepsinin çok kar elde eden, yüksek notlu işletmeler olduğunu belirtti. Eagan, yatırımcıların hem hükümetten hem de şirketlerden gelen devasa borç miktarıyla mücadele ettiğini söyledi. Getiriler yükseliyorsa fiyatlar düşer. Mevcut borç selinin yakında yavaşlayacağına dair hiçbir işaret yok. Yatırımcılar, getirilerin daha da yükselmesi halinde bugün satın aldıkları tahvillerin daha az cazip hale geleceğinden endişe ediyor. Eagan, "Temerrüde düşme tehlikesiyle karşı karşıya değiller." dedi. Eagan, asıl endişenin "daha ucuz fiyata daha fazla borç gelmesi ve sizin bunu elinizde tutmak zorunda kalmanız" olduğunu ifade etti.

Kurul ayrıca Lider Faktoring AŞ'nin iç kaynaklardan karşılanmak üzere 561 milyon 198 bin liralık, Bilici Yatırım Sanayi ve Ticaret AŞ'nin ise 900 milyon liralık bedelsiz sermaye artırımına izin verdi.

Milyarlarca liralık borçlanma ihracına izin

SPK, çok sayıda şirket ve bankanın borçlanma aracı ihracına ilişkin başvurularını da onayladı.

Bu kapsamda Eker Süt Ürünleri Gıda Sanayi ve Ticaret AŞ için 2 milyar lira, Doğan Trend Otomotiv Ticaret Hizmet ve Teknoloji AŞ için 625 milyon lira, Mediazz Yeni Medya ve Teknoloji Yatırımları AŞ için 200 milyon lira ve Vestel Elektronik Sanayi ve Ticaret AŞ için 1 milyar liralık ihraç başvurusu uygun bulundu.

QNB Bank AŞ'nin 60 milyar lira, İnallar Otomotiv Sanayi ve Ticaret AŞ'nin 500 milyon lira ve Anadolu Efes Biracılık ve Malt Sanayii AŞ'nin 1 milyar dolarlık borçlanma aracı ihracına da onay verildi.

Bunun yanı sıra Akbank TAŞ'nin 8 milyar dolarlık, Aktif Yatırım Bankası AŞ'nin ise 120 milyon avroluk borçlanma aracı ihracına izin çıktı.

Varant ve kira sertifikası ihraçları da onaylandı

Kurul, İş Yatırım Menkul Değerler AŞ'nin toplam 1 milyar lira nominal ihraç tavanına sahip yatırım kuruluşu varantı ve sertifikası ihracını da uygun buldu.

KT Sukuk Varlık Kiralama AŞ'nin 1 milyar 60 milyon liralık Yönetim Sözleşmesine Dayalı Kira Sertifikası ihracı başvurusu da SPK tarafından onaylanan işlemler arasında yer aldı.

Kurul ayrıca İsra Gayrimenkul ve Girişim Sermayesi Portföy Yönetimi AŞ Baysaş Girişim Sermayesi Yatırım Fonu'nun kurulmasına ve katılma paylarının ihracına ilişkin ihraç belgesinin onaylanmasına izin verdi.

Tuna Portföy Yönetimi AŞ Para Piyasası Şemsiye Fonu'nun kuruluşuna ilişkin başvuru da Kurul tarafından olumlu karşılandı.

Üç kişiye altı ay işlem yasağı

SPK, Bayrak Ebt Taban Sanayi ve Ticaret AŞ'nin (BAYRK) pay piyasasındaki işlemler nedeniyle üç yatırımcı hakkında geçici işlem yasağı uygulanmasına karar verdi.

Kurul, söz konusu işlemlerde Sermaye Piyasası Kanunu'nda yer alan piyasa bozucu fiillerin işlendiğine yönelik makul şüphe bulunduğunu belirtti. Yatırımcıların hak ve menfaatlerinin korunması ve yapay piyasa oluşumuna yönelik işlemlerin önlenmesi amacıyla üç kişiye 6 ay süreyle geçici işlem yasağı getirildi.

Bağımsız denetim şirketine idari para cezası

SPK'nın incelemeleri kapsamında Aksis Uluslararası Bağımsız Denetim AŞ hakkında da yaptırım kararı alındı.

Kurul, bağımsız denetim sözleşmesinin SPK'nın görüşü alınmadan sona erdirilmesi nedeniyle şirkete 445 bin 243 lira idari para cezası uygulanmasına hükmetti.

ABD altın vadeli işlemleri de yüzde 0,6 artışla 4.596,60 dolara yükseldi.

Güncel altın satış fiyatları

Gram altın satış fiyatı: 7.000,19 TL

Çeyrek altın satış fiyatı: 11.397,00 TL

Yarım altın satış fiyatı: 22.790,00 TL

Tam altın satış fiyatı: 44.802,23 TL

Cumhuriyet altını satış fiyatı: 45.413,00 TL

Gremse altın satış fiyatı: 112.349,16 TL

Doların değer kaybı destek sağladı

Doların haftayı düşüşle tamamlamaya hazırlanması, dolar cinsinden fiyatlanan altını diğer para birimlerini kullanan yatırımcılar için daha cazip hale getirdi.

GoldSilver Central Genel Müdürü Brian Lan, dolardaki zayıflamanın başta altın olmak üzere değerli metallerin tamamında yükselişi desteklediğini belirtti. Lan ayrıca tahvil getirilerindeki belirgin hareketin de değerli metaller açısından olumlu bir ortam oluşturduğuna dikkat çekti.

Hazine tahvil geri alımlarını büyütüyor

Altındaki yükselişte ABD Hazinesi’nin tahvil piyasasına yönelik adımları da etkili oldu.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, hükümetin Hazine tahvili geri alımlarını daha da artırabileceğini açıkladı. Hazine de çarşamba günü yaptığı duyuruda, gelecek çeyrekte uzun vadeli tahviller için gerçekleştirilecek geri alım miktarını iki katına çıkaracağını bildirdi.

Yeni program kapsamında her bir geri alım operasyonunda en az 4 milyar dolarlık tahvil alınması planlanıyor.

Piyasaların gözü Fed'de

Altının önümüzdeki dönemdeki seyri açısından ABD Merkez Bankası’nın para politikası kritik önem taşıyor. Fed yetkilileri, Hazine’nin borç yönetimindeki değişikliklerin para politikası üzerindeki olası etkileri konusunda temkinli bir yaklaşım sergiliyor.

Brian Lan, altının mevcut yükseliş eğilimini koruyup koruyamayacağında Fed’in atacağı adımların ve bu adımların piyasalardaki faiz beklentilerini nasıl şekillendireceğinin belirleyici olacağını ifade etti.

Faiz beklentileri değişiyor

CME FedWatch Tool verileri, yatırımcıların gelecek ayki Fed toplantısına ilişkin beklentilerinde önemli bir ayrışma olduğunu gösteriyor. Piyasa, faizlerin sabit tutulması ihtimalini yüzde 64, faiz artırılması olasılığını ise yüzde 36 olarak fiyatlıyor.

Faiz getirisi bulunmayan altın, yüksek faiz ortamında yatırımcılar açısından görece daha az cazip hale gelebiliyor. Bu nedenle Fed’in faiz politikasına ilişkin beklentiler, değerli metalin yönü açısından yakından izleniyor.

Jeopolitik riskler de izleniyor

Altın piyasasında jeopolitik gelişmeler de fiyatlamalar üzerinde etkili olmaya devam ediyor.

ABD Hazine Bakanı Bessent, İran’a yönelik uygulanacak yeni yaptırımların ülke tarihindeki en sert yaptırımlar arasında olacağını söyledi. İran’a ilişkin gerilimin tırmanması ve yeni yaptırım adımlarının gündeme gelmesi, güvenli liman talebini artırarak altın fiyatlarına ek destek sağlayabilecek unsurlar arasında bulunuyor.

Diğer değerli metaller de yükseldi

Haftanın son işlem gününde altının yanı sıra diğer değerli metallerde de yükseliş görüldü.

Spot gümüş yüzde 1,3 artışla 68,92 dolara çıkarken, platin yüzde 2,4 yükselerek 1.872,64 dolara ulaştı. Paladyum da yüzde 1,3 değer kazanarak 1.351,28 dolara çıktı.

Böylece altın, gümüş, platin ve paladyumun tamamı haftayı yükselişle kapatmaya hazırlanıyor.

Öne çıkanlar

• Moderna hisseleri, perşembe günü yüzde 25’ten fazla düşerek yaklaşık 129 dolara geriledi. Bu şirket hisselerinin çarşamba günü yüzde 176 gibi rekor bir yükseliş kaydederek değerini iki kattan fazla artırıp 174 doların üzerine çıkmasının ardından yaşanan geri çekilmeyi temsil ediyor.

• Hisselerdeki büyük yükseliş, Moderna’nın kişiselleştirilmiş kanser ilacının (mRNA tabanlı bir aşının, Merck’in immünoterapi ilacı Keytruda ile birlikte kullanılması) melanomun yeniden ortaya çıkma riskini azaltmaya yardımcı olduğunu ve hastaların melanomlarının yeniden nüksetmediği süreyi önemli ölçüde uzattığını açıklamasının ardından geldi.

• Düşüş, yatırımcıların hissedeki yükselişten kâr realizasyonu yaptığını gösteriyor gibi görünürken, Wall Street de Moderna’nın araştırma sonuçlarını olumlu karşıladı. Moderna için hisse fiyatı hedefini 40 dolardan 170 dolara, yani dört kattan fazla artıran Bank of America analisti Alec Stranahan, sonuçları şirket açısından bir “dönüm noktası” olarak nitelendirdi. Stranahan’a göre bu sonuçlar, Moderna’nın bulaşıcı hastalıklara olan bağımlılığını daha da çeşitlendirmesine olanak sağlayabilir.

• Stranahan, Moderna’nın kombinasyon tedavisinin tek başına Keytruda’dan “ne kadar daha iyi olduğunu hala bilmediğimize” dikkat çekti ve muhtemelen daha fazla test yapılması gerekeceğini belirtti.

• Moderna’nın perşembe günü itibarıyla piyasa değeri 51,5 milyar dolar. Bu çarşamba günkü 69,6 milyar dolarlık kapanış değerine kıyasla 18 milyar dolardan fazla düşüş anlamına geliyor.

Şirketin kurucu ortağı yeniden milyarder

Moderna hisselerindeki rekor yükseliş, şirketin kurucu ortağı Thomas Langer’ı yeniden milyarder yaptı. Langer’ın şirketteki yaklaşık yüzde 3’lük payının değeri salı günü 730 milyon dolardan çarşamba günü yaklaşık 1,7 milyar dolara yükseldi. Diğer kurucu ortak Noubar Afeyan’ın serveti 184 milyon dolar artarak 2,2 milyar dolara, CEO Stéphane Bancel’in serveti ise 2,5 milyar dolar artarak 5,8 milyar dolara çıktı. Ancak perşembe günü Afeyan’ın serveti 105 milyon dolar azalarak 2,1 milyar dolara, Bancel’in serveti ise 1,3 milyar dolar düşerek 4,4 milyar dolara geriledi.

Arka plan

Leerink Partners analisti Mani Foroohar, haziran ayında Moderna’nın ileri aşamadaki kanser aşısı denemesinin şirket hisseleri açısından “ya hep ya hiç” niteliğinde bir olay olacağını yazmıştı. Deneysel ilacın birden fazla kanser türünde etkili olma potansiyeline dikkat çekmişti. Merck ve Moderna, aşının küçük hücreli olmayan akciğer kanseri ve mesane kanseri de dahil olmak üzere diğer kanser türleri için çeşitli klinik çalışmalarda araştırıldığını açıkladı. Moderna’nın faaliyetleri, mRNA tabanlı Covid-19 aşısının başarısıyla büyük bir ivme kazanmıştı. Ancak şirket, son açıkladığı çeyrekte 145 milyon dolarlık gelir üzerinden 782 milyon dolar net zarar açıkladı.

Böylece Türkiye’nin endeksteki payı yüzde 1,29 seviyesine yükselecek. Değişiklik, Türk lirası cinsi devlet tahvillerinin gelişmekte olan ülke tahvil göstergesindeki ağırlığının sınırlı da olsa güçlenmesi anlamına geliyor.

Meksika ve Tayland’ın ağırlığı geriledi

Endeks düzenlemesinde yalnızca Türkiye’nin payı değişmedi. Meksika’nın ağırlığı, Mart 2027 vadeli ve yüzde 5,50 kupon getirisi bulunan tahvilin endeksten çıkarılmasıyla 16 baz puan azaldı. Meksika’nın GBI-EM içindeki payı böylece yüzde 10’a geriledi.

Tayland tarafında ise Eylül 2029 vadeli bir tahvilin endekse eklenmesine karşılık Mart 2027 vadeli başka bir tahvilin çıkarılması ağırlığın 22 baz puan düşmesine yol açtı. Bu değişiklik sonrasında Tayland’ın endeksteki payı yüzde 7,59 olarak belirlendi.

Microsoft’un yapay zeka stratejisinin önemli bir ayağı, çeşitli sağlayıcılara ait modelleri Foundry adlı bir pazar yeri üzerinden sunmak. Foundry’nin temmuz ayı itibarıyla 100 bin müşterisi bulunuyordu. Üretim veya ulaşım gibi geleneksel sektörlerden müşteriler, Microsoft’un tanıtım materyallerinde sıklıkla öne çıkarılıyor.

En çok kullananlardan biri ByteDance

Ancak kaynaklara göre şimdilik Microsoft’un en büyük yapay zeka müşterilerinin çoğu diğer teknoloji şirketlerinden oluşuyor. TikTok’un Çinli sahibi ByteDance, genel olarak Foundry’ye en fazla harcama yapan şirket oldu. Kaynaklar diğer büyük müşteriler arasında Adobe, yapay zeka şirketi Perplexity ve OpenAI Yönetim Kurulu Başkanı Bret Taylor’ın kurucu ortaklarından olduğu müşteri hizmetleri yapay zeka girişimi Sierra’nın bulunduğunu söyledi.

Gelirlerin belirli müşterilerde yoğunlaşması ve şirketlerin birbirlerinden hizmet satın alması gibi potansiyel olumsuzluklar, son yıllarda teknoloji sektörünün peşini bırakmadı. Yapay zekanın kendisine yönelik beklentileri karşılayabilmesi için teknolojinin yalnızca ileri teknoloji şirketleri tarafından değil, ekonominin genelinde yaygın biçimde benimsenmesi gerekiyor.

Microsoft özellikle teknoloji sektöründeki bir avuç müşteriye bağımlı durumda. Şirketin uzun süredir ortağı olan OpenAI, Microsoft’un son mali yılında toplam yapay zeka gelirlerinin yaklaşık yüzde 70’ini sağladı. Microsoft, model erişiminin yanı sıra Copilot adlı bir yapay zeka asistanı sunuyor ve yapay zeka odaklı hesaplama gücünü de kiralıyor.

Kaynaklara göre Meta, yazılım geliştirme çalışmalarına yardımcı olması için yapay zekaya büyük miktarda yatırım yapıyor ve modellerin erişilebilirliğine ve maliyetlerine bağlı olarak birden fazla platform üzerinden modellere erişim satın alıyor. Bu kişilerden biri, Meta’daki geliştiricilerin kendi modellerinin çıktısını değerlendirmelerine yardımcı olmak amacıyla Foundry üzerinden OpenAI teknolojisini kullandığını söyledi.

Meta kendi yapay zeka işini de kuruyor

Meta, kendi yapay zeka modellerini geliştirmenin yanı sıra geliştirme sürecinin bir parçası olarak önde gelen diğer modelleri de kiralıyor. Teknoloji Direktörü Andrew Bosworth, temmuz ayında Big Technology podcast’ine konuk olduğu sırada bunu açıkladı. Meta ayrıca çeşitli yapay zeka modellerine erişim satmak üzere kendi işini de kuruyor. “API hizmeti” olarak adlandırılan bu yapı, Foundry ile rekabet edebilir. Bu durum Meta’nın Microsoft’un hizmetleri gibi dış kaynaklı hizmetlere yaptığı harcamaları azaltmasına yardımcı olabilir.

Meta daha önce de Microsoft teknolojilerine dayanmış, ardından bunların yerine şirket içinde geliştirdiği çözümleri kullanmıştı. Microsoft’un arama motoru Bing, 2000’lerin sonlarından itibaren Facebook’taki web aramalarının desteklenmesine yardımcı oldu. Reuters’ın haberine göre Meta, 2014’ün sonlarına doğru Bing’i kullanmayı bırakmıştı.

Microsoft ayrıca ChatGPT’nin piyasaya çıkmasıyla başlayan mevcut yapay zeka patlamasından önceki yıllarda, yapay zeka geliştirme çalışmaları için Meta’ya hesaplama gücü sağlamıştı. O zamandan bu yana Meta, kendi modellerinin geliştirilmesine güç sağlamak amacıyla yapay zeka veri merkezleri kuran en büyük şirketlerden biri haline geldi.

Napoli'de eski bir gemi kaptanı olan Gianluigi, 1960’larda İsviçre merkezli İsrailli bir bankacının kızı olan Rafaela ile Capri Adası’na yaptığı bir seyahat sırasında tanıştı. Çift, 1970 yılında denizcilik sektörüne birlikte adım attı ve 200 bin dolarlık bir krediyle ilk gemilerini satın aldı. Rafaela’nın babasının izinden giderek şirketlerini denize kıyısı olmayan Cenevre’de kurdular. Sonra uzun yıllar içinde MSC’yi İsviçre’deki merkezlerinden, gemiler ve limanlardan hastaneler ve yüksek hızlı demiryollarına kadar uzanan küresel bir dev haline getirdiler. MSC’nin liman terminallerine yıllardır devam eden harcama çılgınlığını sürdürmesi ve petrol tankerlerine son derece zamanlaması iyi bir yatırım yapması sayesinde servetleri geçen yıl yüzde 18 artan Aponte çiftinin her birinin tahmini serveti artık 44,5 milyar dolar. Bu rakam, İsviçre’deki tüm milyarder servetinin neredeyse üçte birine denk geliyor.

89 milyarder İsviçre'de yaşıyor

MSC’nin dünya çapındaki erişimine rağmen Aponte çifti, benimsedikleri ülkedeki köklerini sıkı biçimde koruyor. Nisan ayında şirketin mülkiyetini çocukları Diego ve Alexa’ya devredeceklerini açıkladılar ve her iki varisin de “İsviçre’de büyüdüğünü ve şu anda bu ülkede ikamet ettiğini” belirttiler.

Aponte çifti, İsviçre’de büyük başarı yakalayan tek iş insanları değiller. Forbes’un hesaplamalarına göre İsviçre’de toplam 89 milyarder yaşıyor ve bunların 38’i İsviçre vatandaşı. Bu her bir milyon vatandaş başına yaklaşık 10 milyarder anlamına geliyor ve küçük ülkeyi dünyanın en etkili milyarder merkezlerinden biri haline getiriyor. Dört İsviçreli milyarder vatandaş daha Birleşik Krallık, Amerika Birleşik Devletleri veya Monako’da yaşıyor. Yalnızca vatandaşlar hesaba katıldığında, İsviçre’nin milyarderleri toplam 278,2 milyar dolarlık bir servete sahip. Bu İsviçre’nin yıllık GSYH’sinin neredeyse dörtte birine eşdeğer. 2025’te 242,7 milyar dolar olan bu toplam, ülkenin önde gelen hisse senedi endeksi SMI’ın Nestlé, Roche ve Novartis gibi istikrarlı şirketlerin hisseleri sayesinde geçen yıl yüzde 10 getiri sağlamasıyla yükseldi.

İsviçre bankacılığının kökleri

İsviçre’nin servet hikayesinin kökleri, doğal kaynakların yetersizliği nedeniyle ülkenin en değerli ihracatının paralı askerler olduğu Orta Çağ ve Rönesans dönemlerine kadar uzanıyor. Seçkin birlikler yabancı savaşlardan döndükçe, paralarını güvenli biçimde saklama ihtiyacının artması özel bankacılık kuruluşlarının ortaya çıkmasına yol açtı. İsviçre’nin engebeli coğrafyası ve uzun süredir uyguladığı tarafsızlık politikası, ülkeyi yüzlerce yıl boyunca çatışmalardan korudu. Bu da vergileri düşük tutarken finansal ekosistemin gelişmesine yardımcı oldu. 17. yüzyılın başlarında on binlerce Fransız Huguenot İsviçre’ye kaçtı. Bunların arasında çok sayıda yetenekli saat ustası ve bankacı da bulunuyordu. Bankacılık gizliliğine uzun süredir verilen önem, ülkenin küresel bir güvenli liman olarak yerleşmesini ve dünyanın en zengin insanlarını kendine çekmesini sağladı.

Bu ruh hala canlılığını koruyor. İsviçreli milyarder vatandaşların yüzde 30’u aslında başka ülkelerde doğmuş. Bunların arasında, Aponte çiftinin ardından ülkenin en zengin üçüncü kişisi olan Ivan Glasenberg de bulunuyor. Tahmini serveti 13,7 milyar dolar. Johannesburg’da büyüyen Glasenberg, Güney Afrika’da işletme ve muhasebe eğitimi aldı; ardından Güney Kaliforniya Üniversitesi’nde yüksek lisans yaptı. Daha sonra emtia ticareti devi Glencore’un Güney Afrika biriminde kömür pazarlamacısı olarak işe başladı. 1994’te İsviçre’ye taşındı. Şirket 1974’te İsviçre’de kurulmuştu ve bugün de 25 bin nüfuslu Baar kasabasında merkezini koruyor. Glasenberg, burada Glencore’un dünya çapındaki kömür direktörü olarak görev aldı. 2002’de CEO oldu; 2011’de 11 milyar dolarlık dev bir halka arzı yönetti ve 2013’te Xstrata ile gerçekleştirilen 90 milyar dolarlık mega birleşmeye öncülük ederek emtia ve madencilik alanında bir güç merkezi oluşturdu. 2021’de emekli oldu. Glasenberg, Glencore’un bireysel hissedarlar arasındaki en büyük tek hissedarı olmayı sürdürüyor ve şirketin yüzde 10’dan biraz fazlasına sahip. Ocak ayından bu yana hisse senedi yüzde 35 yükseldi. Bunda,küresel yapay zeka veri merkezlerine yönelik talepten kısmen kaynaklanan bakır fiyatlarındaki büyük artış etkili oldu.

Yabancı doğumlu diğer vatandaşlar arasında, Fransa doğumlu emtia varisi Robert Louis-Dreyfus’un dul eşi Sovyetler Birliği doğumlu Margarita Louis-Dreyfus (5,6 milyar dolar) ile 1963’te İsviçre’ye taşınarak lüks mücevher markası Chopard’ı satın alan Almanya doğumlu kuyumcu ve saat ustası Karl Scheufele III (2,5 milyar dolar) bulunuyor. Scheufele, şirketin kurucusunun torunu Paul-André Chopard’dan, Cenevre merkezli işletmeyi devralmaya ilgi duymadığı için markayı satın aldı. İsviçre’yi evi olarak gören ancak ağırlıklı olarak başka ülkelerin vatandaşı olan diğer 50 milyarder arasında. İtalya doğumlu finansal yazılım devi Andrea Pignataro, Kanada doğumlu moda ve Formula 1 patronu Lawrence Stroll ve 3G Capital’in Anheuser-Busch, Burger King ve Tim Hortons’ta yatırımları bulunan Brezilya doğumlu finansçı Jorge Paulo Lemann yer alıyor.

Toplamda İsviçreli milyarderler 10'dan fazla sektörde servet sahibi oldu. Servetlerini finanstan saatçiliğe, tren vagonlarından diş implantlarına kadar her alandan elde ettiler. Hala İsviçre ekonomisinin dörtte birini oluşturan imalat sektöründe yedi milyarder bulunuyor. Bunlar arasında EMS-Chemie’nin polimer ve kimya sektöründeki servetinin mirasçıları olan Blocher ailesinin dört üyesi; demiryolu araçları üreticisi Stadler Rail’i büyüten Peter Spuhler (5,4 milyar dolar) ve mutfak gereçleri üreticisi Franke’yi kontrol eden Michael Pieper (4,8 milyar dolar) bulunuyor.

En fazla milyarder sağlık hizmetlerinden

Ekonominin artık yaklaşık dörtte üçü hizmet sektöründen geliyor. Doğal olarak finans ve yatırım sektörü hala kilit öneme sahip ve Forbes'un sıralamasında sekiz İsviçreli milyarderle ikinci sırada yer alıyor. Bu alanda hem daha eski hem de daha yeni servetler bulunuyor. Ailesinin serveti 1867’ye kadar uzanan Stephan Schmidheiny (2,6 milyar dolar) bunlardan biri. Matthias Reinhart (6,1 milyar dolar), finansal hizmetler şirketi VZ Group’u 1993’te kurdu. Marcel Erni, Alfred Gantner ve Urs Wietlisbach (her biri 3,2 milyar dolar), özel sermaye şirketi Partners Group’u 1996’da kurdu. Guillaume Pousaz (7,8 milyar dolar) ise ödeme platformu Checkout.com’u 2012’de yarattı.

Ancak İsviçre ekonomisinin hizmet alanına ne kadar güçlü biçimde kaydığını gösteren bir işaret olarak, tüm sektörler arasında en fazla milyardere sahip olan sektör sağlık hizmetleri; burada 15 milyarder bulunuyor. Bunlar arasında İtalya doğumlu Ernesto Bertarelli (11,5 milyar dolar) ve kız kardeşi Dona (7,4 milyar dolar) var. Aileleri ilaç şirketlerini 1977’de İsviçre’ye taşıdı. Dünyanın en büyük diş implantı üreticisi Straumann Holding’in kurucusunun torunu Thomas Straumann (5,3 milyar dolar) da bu grupta. Bir diğer isim ise Ypsomed’in kurucu ortağı Willy Michel (5,7 milyar dolar). Şirket, diyabetten kilo kaybına ve doğurganlık tedavilerine kadar pek çok alanda kullanılan kendi kendine enjeksiyon kalemleriyle tanınıyor. 17 bin nüfuslu küçük Burgdorf kasabasında bulunan şirketin kârı, büyük ölçüde kilo verme ilaçlarına yönelik artan talep sayesinde mart ayında sona eren son mali yılında iki katına çıktı. Bu arada, ilaç devi Bachem’in servetinin arkasındaki Grogg ailesinin üç üyesi de İsviçre’nin milyarderler kulübüne katıldı. Roche ilaç devinin arkasındaki Oeri ailesinin iki üyesi de aynı şekilde bu kulüpte yer aldı.

18'i kendi servetini kendi inşa etti

Toplamda ülkenin 42 milyarder vatandaşından 18’i kendi servetini kendi yarattı yani servetlerini büyük ölçüde miras almak yerine kendileri kurdu. Bunlar arasında tıbbi cihazlardan servet kazanan Rudolf Maag (7 milyar dolar) tıbbi cihaz üreticisi Synthes’i 2012’de Johnson & Johnson’a 20,2 milyar dolara satan Hansjörg Wyss (4,8 milyar dolar) ve servetini işitme cihazı üreticisi Sonova’dan elde eden Beda Diethelm (2,7 milyar dolar) bulunuyor.

Son olarak İsviçre’nin belki de en ünlü iş insanı tenis efsanesi Roger Federer. Forbes, Federer’i 2025’te milyarder ilan etmişti ancak Zürih merkezli ayakkabı şirketi On Holdings’teki hisselerinin değer kaybetmesi nedeniyle son dönemde yeniden milyarderlik sınırının altında kalmanın eşiğinde. Hayatı boyunca İsviçre’de yaşayan Federer, tenis kariyerine Basel kortlarında başladı ve 1998’de profesyonel olmadan önce İsviçre Ulusal Tenis Merkezi’nde antrenman yaptı. Kariyerinde 20 Grand Slam tekler şampiyonluğu kazandı ve servetini Uniqlo gibi giyim perakendecileri, Mercedes gibi otomobil üreticileri ve elbette Cenevre merkezli saat üreticisi Rolex gibi markalarla yaptığı kazançlı sponsorluk anlaşmaları sayesinde oluşturdu. “Her zaman ülkenin bir elçisi olduğumu hissettim” diyen Federer, uzun süredir devam eden bir İsviçre turizm kampanyasının da yıldızı. 

Seyfettin Gürsel ve Saliha Tanrıverdi, "İlk yaklaşımda bu bir paradoks gibi görünebilir." değerlendirmesini yaptı. Araştırmacılar, işini kaybedenlerin bir kısmının iş aramaktan vazgeçmesiyle işsizlik oranının azaldığını belirtti. Raporda, "İşgücünde 353 binlik bir daralma yaşanırken işsizlik oranı da yüzde 8,3’ten yüzde 8,2’ye gerilemiştir." ifadesi kullanıldı.

Her iki cinsiyette işgücünden çıkışlar görülüyor

Verilere göre 2026 yılı birinci çeyreğinde bir önceki çeyreğe kıyasla erkek istihdamı 169 bin, kadın istihdamı ise 132 bin azaldı. Erkek işgücünde 184 bin, kadın işgücünde ise 170 bin kişi daralma yaşandı. Gürsel ve Tanrıverdi, her iki cinsiyette de işgücünden çıkış gözlemlendiğini aktardı.

BETAM'dan ev genci araştırması: Gerçek oran yüzde 19,4'e geriliyor

Bunun sonucunda kadın işsizlik oranı 0,1 puan azalarak yüzde 11,1 oldu. Erkek işsizlik oranı ise yüzde 6,8’de sabit kaldı. Yıllık karşılaştırmaya göre 2025 yılı birinci çeyreğine kıyasla toplam istihdam 386 bin, işsiz sayısı ise 30 bin azaldı.

Sektörel daralma genişliyor

Raporda, 2025 yılı boyunca ve 2026 birinci çeyreği kapsayan son beş çeyrekte işgücünde ortalama yıllık azalmanın yaklaşık 230 bin olduğu belirtildi. Araştırmacılar, yüksek enflasyon ve para politikası sıkılaşmasının ardından büyüme pozitif seyrini korusa da işgücü piyasasının toparlanma kapasitesinin zayıfladığına işaret etti. Sektörel açıdan tarım, sanayi ve inşaat istihdamı çeyreklik bazda yıldan yıla düşerken, yalnızca hizmetler sektöründe sınırlı bir artış görüldü.

Mevsim etkilerinden arındırılmış genç işsizlik oranı bir önceki çeyrekle aynı düzeyde kalarak yüzde 15,2 oldu. Genç kadın işsizlik oranı 1 puan azalarak yüzde 20,4’e indi. Genç kadın istihdam oranı da yüzde 26,6’dan yüzde 25,5’e geriledi. Genç erkek işsizlik oranı ise 0,6 puan artışla yüzde 12,6 olarak kaydedildi.

Bütünleşik işsizlik oranı yüzde 20,4'e ulaştı

Bütünleşik işsizlik oranı, atıl işgücündeki artış nedeniyle 2025 yılı birinci çeyreğine kıyasla 0,9 puan yükselerek yüzde 20,4’e çıktı. Kadınlarda bu artış 1,7 puan olarak gerçekleşti ve oran yüzde 30,7’ye ulaştı.

Eğitim düzeyi kırılımında yükseköğretim mezunlarının işsizlik oranı 0,5 puan azalarak yüzde 7,8’e indi. Lise altı, lise ve mesleki lise gruplarında işsizlik oranları arttı. Özellikle lise altı grubunda artışın yüzde 7,2’den yüzde 8,4’e çıkarak belirgin olduğu ifade edildi.

Araştırmacılar, "Süregelen işgücü daralması, Türkiye işgücü piyasasında yapısal bir zayıflama riskine işaret etmektedir." dedi. Gürsel ve Tanrıverdi, "Çalışabilir nüfusun artmaya devam ettiği Türkiye’de hem çeyreklik hem yıllık bazda işgücü hacminin daralıyor olması dikkat çekici bir gelişmedir." değerlendirmesini yaptı.

JPMorgan'da dikkat çeken değer artışı

Bankacılık sektöründeki toparlanmanın en dikkat çekici örneklerinden biri JPMorgan Chase CEO'su Jamie Dimon'ın özel tutundurma ödülünde yaşanan değer artışı oldu.

Yahoo Finance'ın aktardığı bilgilere göre, Dimon'a verilen ve son beş yılda önemli ölçüde değer kazanan söz konusu ödülün mevcut değeri 280 milyon doların üzerine çıktı. Bu gelişme, ABD'nin büyük bankalarında son dönemde görülen güçlü performansın çarpıcı göstergelerinden biri olarak değerlendirildi.

Güçlü bilançolar yatırımcıları düşündürüyor

Bilanço döneminin JPMorgan Chase ile başlamasıyla birlikte gözler bankaların finansal sonuçlarına çevrildi. Analist beklentileri, JPMorgan ve rakiplerinin şimdiye kadarki en güçlü çeyreklerinden birini geride bırakabileceğine işaret ediyor.

Ancak bankacılık sektöründeki olumlu tablo, yatırımcıların karar vermesini de zorlaştırıyor. Banka hisselerindeki yükselişin devam edip etmeyeceği ve mevcut seviyelerde yeni bir yükseliş potansiyeli bulunup bulunmadığı piyasaların temel gündem maddeleri arasında yer alıyor.

Büyük bankalar için bilanço haftası

ABD'nin önde gelen finans kuruluşlarından JPMorgan Chase, Bank of America, Wells Fargo, Citigroup ve Goldman Sachs'ın ikinci çeyrek finansal sonuçlarını salı günü ABD piyasalarının açılışından önce duyurması bekleniyor.

Morgan Stanley ise büyük bankaların bilanço dönemini çarşamba sabahı açıklayacağı sonuçlarla tamamlayacak.

Bloomberg tarafından derlenen tahminlere göre, söz konusu bankaların tamamının ikinci çeyrekte net kârını geçen yılın aynı dönemine kıyasla artırması bekleniyor. Bu beklentinin gerçekleşmesi halinde, güçlü tüketici harcamaları ve yapay zeka yatırımlarının bankacılık sektörüne sağladığı katkı, bilançolarda daha belirgin şekilde görülecek.

Yetkililer, söz konusu güzergah üzerinden günlük yaklaşık 10 milyon varil petrolün küresel piyasalara ulaştırıldığını iddia etti. Bu miktarın, savaş öncesinde boğazdan geçen petrol hacminin yaklaşık yarısına karşılık geldiği belirtilirken, operasyonun küresel arz üzerindeki baskının hafifletilmesine katkı sağladığı ifade edildi.

Boş tankerlerin geçişi de sağlanıyor

Operasyonun yalnızca petrol yüklü gemilerin boğazdan güvenli biçimde çıkışını kapsamadığı aktarıldı. ABD ordusunun, boş tankerlerin Umman Denizi'nden Hürmüz Boğazı'nı geçerek Basra Körfezi'ne ulaşmasına da destek verdiği öne sürüldü.

ABD'li yetkililere göre tankerler, her gece önceden belirlenen zaman aralıklarında iki ayrı konvoy halinde hareket ediyor. Konvoylardan biri Basra Körfezi'nden çıkış yapan dolu tankerlerden, diğeri ise boğaz üzerinden körfeze giriş yapan boş tankerlerden oluşuyor.

Gemilerin, ABD ordusunun yönlendirmeleri doğrultusunda boğazın güney kanalını kullandığı iddia edildi.

Operasyon Fort Bragg'den yönetiliyor

Haberde, deniz trafiğinin ABD'nin North Carolina eyaletindeki Fort Bragg üssünden koordine edildiği belirtildi. Operasyonun, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığının (CENTCOM) İran'a ait radar ve deniz gözetleme sistemlerine yönelik yaklaşık iki hafta süren saldırılarının ardından uygulanabilir hale geldiği ifade edildi.

ABD'li yetkililer, bu operasyonların İran'ın bölgedeki deniz trafiğini izleme ve müdahale kapasitesini zayıflattığını öne sürdü.

Axios'un haberinde yer verilen iddialar, ABD'nin Hürmüz Boğazı üzerinden enerji akışını sürdürmek için bölgede doğrudan askeri koordinasyonu artırdığına işaret ediyor.

Endeks, Aralık 2025'te 102,52 puan seviyesindeyken 2026 yılına 100,70 puanla başladı. Böylece temmuz itibarıyla yılbaşına göre 0,9 puan, geçen yılın aynı dönemine göre ise 0,95 puanlık artış kaydedildi.

Alt endekslerde de aylık bazda gerileme görüldü. Faktoring Sektörü Endeksi 0,37 puan düşüşle 102,06'ya, Finansal Kiralama Sektörü Endeksi 0,90 puan azalışla 104,88'e, Finansman Sektörü Endeksi ise 0,49 puan gerileyerek 96,01'e indi.

Büyüme beklentisi yüzde 3,14'e çekildi

FKB'nin ağustos ayı beklenti anketine göre, 2026 yılı ekonomik büyüme tahmini yüzde 3,14 oldu. Temmuz ayında yüzde 3,18 olarak açıklanan beklenti böylece sınırlı bir düşüş gösterdi.

2027 yılına ilişkin büyüme beklentisi de yüzde 3,64'ten yüzde 3,56'ya geriledi.

Enflasyon beklentilerinde yükseliş

Katılımcıların ağustos ayı aylık enflasyon beklentisi yüzde 1,84 olarak ölçüldü. Bir önceki ay bu beklenti yüzde 1,58 seviyesindeydi.

Yıl sonu enflasyon tahmini ise 2026 için yüzde 30,47'ye yükseldi. Temmuz ayında yüzde 30,32 olan beklenti 0,15 puan arttı. 2027 yılı enflasyon beklentisi de yüzde 22,66'dan yüzde 23,38'e çıktı.

Dolar/TL beklentisi 52,11'e yükseldi

Ankete katılanların 2026 yıl sonu dolar/TL beklentisi 52,11 olarak gerçekleşti. Temmuz ayında bu beklenti 51,75 seviyesindeydi.

2027 yılı için dolar/TL tahmini de 60,32'den 61,21'e yükseldi. Katılımcılar ağustos ayı sonunda ise dolar/TL kurunun ortalama 48,03 seviyesinde olacağını öngördü.

Ticari kredi faizinde sınırlı düşüş beklentisi

Kısa vadeli ticari kredi faiz oranına ilişkin beklenti ağustosta yüzde 45,26 oldu. Temmuz ayında yüzde 45,62 seviyesinde bulunan beklenti böylece 0,36 puan geriledi.

Buna karşılık FKB üyesi kurumlara yönelik sektör ortalama faiz oranı beklentisi yüzde 50,46'dan yüzde 51,38'e yükseldi.

İşlem hacminde artış beklentisi öne çıktı

Finans sektörü temsilcilerinin gelecek üç aya ilişkin değerlendirmelerinde işlem hacmindeki artış beklentisi dikkat çekti. Katılımcıların yüzde 57'si işlem hacminin artacağını düşünürken, yüzde 34'ü mevcut seviyenin korunacağını, yüzde 9'u ise düşüş yaşanacağını öngördü. Bir önceki ay işlem hacminde artış bekleyenlerin oranı yüzde 53'tü.

Takipteki kredi oranlarına ilişkin beklentiler ise daha temkinli bir görünüm ortaya koydu. Katılımcıların yüzde 70'i önümüzdeki üç ayda takipteki kredi oranlarının artacağını, yüzde 26'sı değişmeyeceğini, yüzde 4'ü ise gerileyeceğini tahmin etti.

Tahsilat tarafında katılımcıların yüzde 50'si mevcut seviyelerin korunmasını beklerken, yüzde 25'i artış, yüzde 25'i ise azalış öngördü.

Sektörlerin genel görünümüne ilişkin değerlendirmelerde ise katılımcıların yüzde 17'si önümüzdeki üç ayda daha olumlu bir tablo bekledi. Yüzde 59'luk kesim mevcut görünümün devam edeceğini, yüzde 24'lük kesim ise koşulların kötüleşeceğini düşündüğünü belirtti.

“İhtiyatlı iyimserlik korunuyor”

FKB Ekonomik Görünüm Endeksi'nin akademik danışmanlığını yürüten İstanbul Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Murat Şeker, endeksteki sınırlı gerilemeye rağmen 100 puanlık eşik değerin üzerinde kalınmasının banka dışı finans sektöründeki olumlu beklentilerin sürdüğünü gösterdiğini belirtti.

Şeker, sektör temsilcilerinin işlem hacminde artış beklemesine karşın takipteki kredi oranlarında yükseliş öngörmesinin, sektörün ekonomik görünümü değerlendirirken temkinli davrandığını gösterdiğini ifade etti.

Şeker'e göre, katılımcıların önemli bölümünün önümüzdeki üç ayda mevcut koşulların devam edeceğini düşünmesi, sektörde güçlü bir iyimserlikten ziyade temkinli bir iyimserliğin hakim olduğunu ortaya koyuyor.

Erkek ve kadın nüfusu dengeli

1 Temmuz itibarıyla erkek nüfusu 43 milyon 170 bin 975 kişi olurken toplam nüfus içindeki payı yüzde 50,01 olarak hesaplandı. Kadın nüfusu ise 43 milyon 149 bin 627 kişiyle yüzde 49,99’luk orana ulaştı.

Veriler, Türkiye’de kadın ve erkek nüfusunun toplam nüfus içerisindeki dağılımının birbirine oldukça yakın olduğunu ortaya koydu.

Elbette, habere kolayca ekleyebilmeniz için görseldeki verileri metin tablosu formatına dönüştürdüm:

Türkiye Dönemlik Nüfus İstatistikleri (TÜİK)

Bankaya göre mevcut sakin görünüm, Nvidia’nın açıklayacağı finansal sonuçlar ve Jackson Hole Ekonomi Politikaları Sempozyumu öncesinde büyük ölçüde korunabilir. Söz konusu gelişmelerin piyasalarda yeni bir yön arayışını tetikleyebileceği değerlendiriliyor.

Jeopolitik riskler yakından izleniyor

UBS raporunda, İsrail-Hizbullah hattındaki gerilimin yeniden tırmanması, Hürmüz Boğazı'na ilişkin belirsizlikler ve Rusya-Ukrayna savaşında saldırıların yoğunlaşması, piyasalar açısından başlıca riskler arasında gösterildi.

Buna karşın banka, ABD ekonomisinin son dönemdeki olumsuzluklara karşı dayanıklı bir görünüm sergilediğine dikkat çekti. Temmuz ayında perakende satışların beklentilerin altında kalması ve petrol fiyatlarının yüksek seviyelerde seyretmesine rağmen ekonomik aktivitenin güçlü kalması, UBS’nin riskli varlıklara yönelik olumlu yaklaşımını destekleyen unsurlar arasında yer aldı.

UBS, mevcut tabloda jeopolitik gelişmelerin yakından takip edilmesi gerektiğini belirtirken, ABD ekonomisinin ve şirket bilançolarının gösterdiği direnç nedeniyle riskli varlıklarda temkinli iyimserliğin devam edebileceği görüşünde.

Viral olan şirketler popülerliği sürdüremiyor

İlk yarı sonuçlarının, Pop Mart’ın tek bir fenomen karakteri daha geniş kapsamlı bir eğlence markasına dönüştürme kapasitesinin daha gerçekçi biçimde yeniden değerlendirilmesine yol açması bekleniyor. Bu durum, bir dönem viral olmuş Çinli tüketici markalarının karşı karşıya olduğu daha geniş bir sorunun da altını çiziyor. Mücevher şirketi Laopu Gold’dan çay zinciri Chagee’ye kadar sosyal medyadaki ilginin etkisiyle hızla yükselen şirketler, tüketicilerin daha seçici hale gelmesi ve ekonomik baskıların zorunlu olmayan harcamaları azaltması nedeniyle ilgiyi sürdürmekte zorlanıyor.

Şanghay merkezli pazarlama danışmanlığı şirketi Wai Social’ın kurucusu Olivia Plotnick, “Bazı Çinli markalar sosyal medyada viral olma ve nadir ürün yaratma yoluyla büyük başarı elde etti ancak bu durum sadakat gösteren tüketicilerden ziyade yeniliğin peşinden giden, trendlere bağlı tüketicileri çekiyor. Gündem değiştiğinde onlar da başka yöne gidiyor” dedi.

ABD, Pop Mart’ın genişlemesinde merkezi bir konumda olmaya devam ederken, şirketin Çin’deki ana pazarı daha yerleşik bir üye ve mağaza tabanı sağlıyor. Pop Mart’ın ABD’de 80’den fazla mağazası bulunuyor ve yıl sonuna kadar bu sayıyı 100’ün üzerine çıkarmayı planlıyor. Buna karşılık Çin ana karasında 400’den fazla mağazası var. Yurtiçi gelirin ilk yarıda yaklaşık yüzde 45 artması bekleniyor. ABD de dahil olmak üzere Amerika kıtasından elde edilen satışların ise bir önceki yılki yüzde 1.140’lık sıçramanın ardından yaklaşık yüzde 20 artacağı öngörülüyor.

"Çin iç pazarı hala kritik"

Morningstar analisti Jeff Zhang, “Toplam gelirin yarısından fazlasını oluşturduğu için Çin iç pazarı Pop Mart açısından hala kritik önem taşıyor” dedi. Zhang, artan üyelik ve tekrarlanan satın alımların desteğiyle beş yıl boyunca yurtiçi satışlarda çift haneli yıllık büyüme bekliyor.

Pop Mart, karakterlerini daha geniş kapsamlı eğlence markalarına dönüştürerek tüketici sadakati yaratmaya çalışıyor. Sony Pictures ile birlikte bir Labubu filmi üzerinde çalışılıyor. Ayrıca Pekin’deki Pop Land tema parkı ve kısa süre önce Singapur’da ilk uluslararası şubesini açan Pop Bakery konsepti gibi fiziksel deneyimler de genişletiliyor. Şirketin hayalperest karakteri Dimoo ile Disney’in Pixar’ı arasındaki iş birliği de koleksiyonerlerden olumlu karşılık buldu.

Talepteki zayıflama

Ancak şirketin, Disney veya Hello Kitty’nin sahibi Sanrio gibi güçlü bir lisanslı karkater portföyüne sahip bir eğlence devi haline gelmesi için hala katetmesi gereken mesafe var. Bu şirketlerin karakterlerinin arkasında onlarca yıllık hikayeler ve nesiller boyunca oluşmuş bir tanınırlık bulunuyor.

Son veriler talebin zayıfladığına işaret ediyor. Deutsche Bank’ın üçüncü taraf verilerine dayandırdığı araştırma notlarına göre Çin’deki çevrimiçi satışlar hazirandaki yüzde 41’lik düşüşün ardından temmuz ayında yıllık bazda yüzde 21 geriledi. Banka, bu zayıflığın devam etmesi halinde şirketin yurtiçi satışlar üzerinde giderek artan bir baskıyla karşı karşıya kalacağını belirtti.

Dustin Wei’nin de aralarında bulunduğu Morgan Stanley analistleri, yönetimin yılın ikinci yarısı için temkinli bir görünüm sunmasını bekliyor. Analistler, 2026 yılı için yüzde 1, gelecek yıl için ise yüzde 14 gelir büyümesi öngörüyor. Bu fark hisse fiyatına da yansıyor. Pop Mart’ın Hong Kong borsasında işlem gören hisseleri, ilk çeyrek sonuçlarının rekor düzeyde bir satış dalgasını tetiklemesinden bu yana belirli bir bantta hareket ediyor ve şu anda yaklaşık bir yıl önceki zirvesinin yarısından daha düşük seviyelerde işlem görüyor.

Tiger Brokers piyasa stratejisti James Ooi, bundan sonraki süreçte yatırımcıların özellikle yurt dışında gelir ve karlılık büyümesinin yeniden hızlandığına dair işaretler arayacağını söyledi. Ooi, daha yüksek bir temettü ödemesinin de güvenin yeniden tesis edilmesine yardımcı olabileceğini belirtti. Ooi, “Buradaki daha büyük ders, duygusal tüketimin son derece değişken olduğudu. Büyümeyi sürdürebilmek için tek bir satış rekortmeni karaktere güvenmek yerine, tekrarlanan satın alımlar ve güçlü yeni bir portföy gerekiyor” ifadelerini kullandı. 

Haziran ayında Türkiye'nin yurt dışı varlıkları bir önceki çeyreğe göre yüzde 1,7 oranında azalışla 404 milyar dolar seviyesine geriledi. Yurt dışı yükümlülükleri ise aynı dönemde yüzde 3 oranında artışla 806,7 milyar dolara yükseldi.

Finansal türev işlemleri raporlamalarda yeni bir kalem olarak yer almaya başladı. Haziran itibarıyla türev sözleşmelerinin net değeri -4,3 milyar dolar olarak kaydedildi. Yurt içi yerleşik gerçek kişilerin yurt dışı mevduat hareketlerinde yapılan revizyonla birlikte varlıklar altındaki "Diğer Yatırımlar / Efektif ve Mevduatlar" kalemi birinci çeyrekte 12,8 milyar dolar yukarı yönlü güncellendi.

Varlıklar cephesinde doğrudan yatırımlar arttı

Varlık kalemlerindeki değişimler incelendiğinde doğrudan yatırımlar bir önceki çeyreğe göre yüzde 3,2 oranında artarak 81,2 milyar dolar oldu. Portföy yatırımları yüzde 11 azalarak 9,1 milyar dolara, diğer yatırımlar ise yüzde 2,7 azalarak 163,6 milyar dolara geriledi.

Aynı dönemde bankaların yabancı para varlıkları yüzde 7 oranında düşüşle 49 milyar dolar olarak gerçekleşti. Merkez Bankasının rezerv varlıklarında da yüzde 2,2 oranında azalış görüldü ve 147,4 milyar dolar seviyesi kaydedildi.

Portföy ve diğer yatırımlarda artış

Yükümlülükler cephesinde ise doğrudan yatırımlar kalemi yüzde 0,6 oranında azalışla 231,5 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti. Portföy yatırımları yüzde 8,8 oranında artarak 154,8 milyar dolara ulaştı. Diğer yatırımlar kalemi yüzde 2,9 oranında artışla 413,4 milyar dolar oldu.

Portföy yatırımları alt kalemlerinden hisse senetleri ve yatırım fonu payları, bir önceki çeyreğe göre yüzde 14,6 oranında artarak 49,7 milyar dolar seviyesine yükseldi.

Söz konusu dönemde kısa vadeli dış borçlar yüzde 2,5 oranında artışla 170,7 milyar dolara yükseldi. Uzun vadeli dış borç stoku ise bir önceki çeyreğe göre yüzde 3,9 artarak 368,2 milyar dolar seviyesine ulaştı.

Kamu ve özel sektörün borç yükü arttı

Borçlu alt sektörler incelendiğinde kamu sektörü borcu yüzde 3,3 artış göstererek 197,9 milyar dolar oldu. Kamu borcunun 37,4 milyar dolarını kısa vadeli, 160,5 milyar dolarını ise uzun vadeli yükümlülükler oluşturdu.

Özel sektörün dış borcu bir önceki çeyreğe göre yüzde 4,2 artarak 318,0 milyar dolara çıktı. Özel sektörün kısa vadeli borcu 110,3 milyar dolar, uzun vadeli borcu ise 207,7 milyar dolar olarak belirlendi.

Merkez Bankasının dış yükümlülükleri ise aynı dönemde yüzde 4,8 gerileyerek 23,1 milyar dolar seviyesine indi. TCMB yükümlülüklerinin tamamı kısa vadeli borçlardan oluştu.

Borç stokunda en büyük pay kredilerin ve doların

Dış borç stokunun enstrüman dağılımında ilk sırayı yüzde 46,2 ile krediler aldı. Kredileri yüzde 19,5 ile borç senetleri ve yüzde 17,2 ile mevduatlar izledi.

Para birimi dağılımında dış borcun yüzde 48,9'u ABD doları, yüzde 28,8'i euro cinsinden gerçekleşti. Borç stokunda Türk lirasının payı yüzde 12,2 olurken, diğer para birimleri yüzde 10,1 pay aldı.

Kredi ve borç senetlerinin ödeme projeksiyonlarına göre anapara geri ödemeleri 24 ay ve üzeri vadede yoğunlaştı. 13-24 ay aralığındaki anapara ödemeleri sınırlı kalırken, 0-12 aylık kısa vadeli ödemelerin ağırlıklı olarak özel sektör kredilerinden kaynaklandığı kayıtlara geçti.

PayPal’ın dolandırıcılık karşıtı altyapısını güçlendirmeye kendini adamış olan Levchin, çoğu Doğu Avrupa’da bulunan dolandırıcıları engellemek için farklı yöntemler denerken, içlerinden biri onun e-posta adresini bulmayı başarmıştı. Levchin Eylül 2023’te bir podcast’te, “Yeni fikrimi nasıl etkisiz hale getirdiğine dair özetleri bana e-postayla gönderiyordu,” Bu bir banka soygunu gerçekleşirken bir banka yöneticisinin soygunncuyla konuşmasına benziyordu" demişti.

Yeni CAPTCHA teknolojisi

Hazır olarak satın alınabilen dolandırıcılık önleme araçları sorunu çözmek için yetersizdi. Bu nedenle Levchin, çözümü şirket içinde geliştirmekte ısrar etti. Sonunda işe yarayan bir yöntem buldu: Kendisi ve PayPal’ın ilk çalışanlarından Dave Gausebeck, kullanıcıların insan olduklarını kanıtlamak için kıvrımlı harfleri yazarak yanıtlamalarını gerektiren bir test geliştirdi. Bu otomatik Turing testinin ilk ticari kullanımlarından biriydi. Yeni CAPTCHA teknolojisi sayesinde sahte hesap oluşturma oranı hızla düştü.

Bu deneyim ona, kayıpları öngörebilmenin kritik olduğunu ve bunu iyi yapabilmek için kendi yazılım ve sistemlerinizi geliştirmeniz gerektiğini öğretti. Bu dersler, bugün 4 milyar dolar gelir elde eden “şimdi al, sonra öde” şirketi Affirm’in 51 yaşındaki CEO’su olarak risk konusundaki düşünce biçimini şekillendirmeye devam ediyor.

PayPal mafyasının şöhreti

Ancak kendi çözümünü kendin geliştirme yaklaşımının büyük bir dezavantajı var: Son derece maliyetli olması. Affirm’in ilk yıllarında Levchin zaman zaman, “Biz hiç kârlı olabilecek miyiz?” diye merak ediyordu. San Francisco merkezli şirket 2 milyar doların çok üzerinde zarar biriktirirken bu soru on yılı aşkın bir süre boyunca geçerliliğini korudu. Levchin’in, yıllar süren zararlara rağmen yatırımcıların güvenini koruyabilmesi ve sürekli yeni fonlar toplayabilmesi, özellikle Silikon Vadisi’ndeki PayPal mafyası şöhretinin gücünün bir göstergesi.

Geçen yıl Affirm’in geliri nihayet genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri temelinde maliyetlerini istikrarlı biçimde aşmaya başladı. Operasyon Direktörü Michael Linford şubat ayında Forbes’a yaptığı açıklamada, yeni kredilerin kullandırılması ve ödemelerin işlenmesinin artık “çok az ek maliyet” gerektirdiğini söyledi. Bunun nedeni, verilerin alınması ve analiz edilmesi ile kredileri hakkında raporlama yapılması gibi işler için şirketin kendi bünyesinde geliştirdiği sistemler. Affirm, 2025’in ikinci çeyreğinden bu yana istikrarlı biçimde kârlı durumda. Şirket, en son Mart 2026’da sona eren çeyrekte 1 milyar dolarlık gelir üzerinden 100 milyon dolar net kâr elde etti.

İki yılda serveti iki kat yükseldi

Bugün şirket her üç ayda yaklaşık 12 milyar dolarlık kredi ve ödeme işlemi gerçekleştiriyor. Borsadaki değeri yaklaşık 25 milyar dolar seviyesinde. Bu tutar 2021’deki halka arz fiyatına göre yüzde 50’lik bir artış anlamına geliyor. Ancak şirketin Kasım 2021’de 47 milyar dolara ulaşan piyasa değerinin hala oldukça altında. Levchin’in serveti ise 2,2 milyar dolara yükseldi. Bu da iki yıl öncekinin iki katı. Şimdi asıl soru, onlarca yıldır kredi kuruluşlarının içine düştüğü bir tuzaktan kaçabilecek bir yapı kurup kurmadığı: Kredi standartlarını gevşetmeden veya bir sonraki müşteriyi bulmak için aşırı harcama yapmadan büyümeye nasıl devam edebilirsiniz?

Levchin, PayPal’daki deneyimlerinden çıkardığı derslere dönerek, iyi bir ağ oluşturmak için kendi yazılımınızı geliştirmeniz gerektiğinde ısrar ediyor çünkü dışarıdan alınan teknoloji fazlasıyla esnek olmayan bir yapıya sahip. Affirm Card satın alma sırasında ödemenizi tamamen yapmanıza veya alışverişi taksitlere bölmenize olanak tanıyan bir banka kartı. Michael Linford’a göre Affirm, müşterilerin ödemelerini, kredilerini ve iadelerini takip eden kendi muhasebe sistemi geliştirmeden bu kartı oluşturamazdı. Çünkü bir banka kartıyla yapılan alışverişin iadesi başka bir şeydir; krediye dönüşmüş bir alışverişin iadesi ise başka bir şey. Affirm’in, tüm verileri bir araya getiren tek bir kayıt sistemi oluşturabilmek için kendi sistemine ihtiyacı vardı.

Kendi sistemini oluşturmak

Mart 2026 itibarıyla (Affirm’in açıkladığı en son çeyrek), Affirm Card kullanan kişi sayısı yıllık bazda yüzde 130 artıyordu. 4,4 milyon aktif kart sahibi vardı ve çeyreklik alışveriş hacmi 2 milyar doların üzerindeydi. Levchin bu karttan “en sevdiğim çocuğum” diye söz ediyor.

Kendi sistemlerini ve nakit akışı temelli kredi değerlendirme yöntemlerini geliştirmek, kredi riskinin yönetilmesine de yardımcı oldu. Affirm, borçluların izniyle banka hesabındaki nakit akışlarını kredi raporlarının yanı sıra analiz edebiliyor; bu verileri kullanarak faiz oranlarını, limitleri ve geri ödeme sürelerini ayarlayabiliyor ve bazı durumlarda peşinat talep edebiliyor. Levchin geçen yılın sonlarında Forbes’a şöyle konuştu: “Asıl karmaşık olan şey model oluşturma ya da modeli eğitme sistemi değil. Asıl mesele iskele.”

Levchin’in şirketi, olağanüstü kredi değerlendirme performansıyla bir itibar geliştirdi. Kuruluşundan Mart 2026’ya kadar Affirm, 71 milyon tüketicinin kredi değerlendirmesini yaptı ve 150 milyar dolarlık kredi ve ödeme hacmine aracılık etti. Son yıllarda Affirm’in aylık taksitli kredi bakiyelerinin yüzde 2,1 ila yüzde 2,8’i en az 30 gün gecikmiş durumdaydı. Equifax ve Moody’s verilerine göre kredi kartlarında ABD genelindeki mevcut ortalama ise yaklaşık yüzde 3,7. Birçok kredi kuruluşunda gecikmelerin hızla artmaya başladığı 2022 ve 2023 yıllarında Affirm’in oranları daha istikrarlı kaldı ve bu da şirketin hızlı büyümesini sürdürmesine yardımcı oldu.

Kısa vadede Levchin için en zorlu görev, şirketin hisse senedi açısından kritik öneme sahip olan yüzde 30’un üzerindeki tarihsel gelir artışını sürdürmek olabilir. Levchin, “Bu günlerde benim işim ki bu hem çok keyifli hem de oldukça stresli, önümüzdeki üç yıllık büyümenin nasıl olacağını belirlemeye çalışmak" dedi.

Affirm’in bir sonraki büyüme aşaması için bir planı var. Mayıs ayında düzenlenen şirketin yatırımcı forumunda üst düzey yöneticiler, geleneksel ödeme hizmetlerinin ve Affirm Card’ın öncülüğündeki yeni doğrudan tüketiciye yönelik ürünlerin, her birinin büyümeye en az 10 puan katkı sağlayacağını beklediklerini belirttiler. Uluslararası genişleme ise büyümeye bir ila beş puan daha ekleyebilir. Affirm şu anda yalnızca ABD, Kanada ve Birleşik Krallık’ta faaliyet gösteriyor ancak Shopify ile yaptığı ortaklık sayesinde Avustralya, Almanya, Fransa ve Hollanda’da da hizmet vermeye başlamayı planlıyor.

ABD Başkanı, alınan kararın herhangi bir ülkeye karşı şimdiye kadar uygulanan en ağır ekonomik operasyon olduğunu savunarak yaptırımların benzeri görülmemiş bir boyuta ulaşacağını ifade etti.

Trump ayrıca İran’ın askeri kapasitesinin büyük ölçüde zayıflatıldığını iddia etti. İran donanması ve hava kuvvetlerinin ağır hasar gördüğünü, askeri üretim altyapısının kullanılamaz hale geldiğini ve ülkenin para biriminin ciddi biçimde değer kaybettiğini ileri sürdü.

Yaptırımların hedefinde üçüncü ülkeler de var

Trump’ın açıklamasında dikkat çeken başlıklardan biri ise İran’la ekonomik ilişkilerini sürdüren ülkeler oldu. ABD Başkanı, Tahran’a doğrudan ya da dolaylı şekilde finansal ve ticari destek sağlayan devletlerin de yaptırımların kapsamına alınabileceğini söyledi.

Petrol ticareti, swap anlaşmaları, nakit transferleri, döviz büroları, gemi sicilleri ve paravan şirketler üzerinden İran’a kaynak aktarılmasını özellikle hedef alan Trump, bu kanalların tamamının kapatılması gerektiğini belirtti.

Trump, İran’a yönelik yaptırımlardan kaçınmaya çalışan aktörlerin Washington tarafından yakından takip edildiğini vurgulayarak, bu yapılara karşı da ağır ekonomik yaptırımlar uygulanacağı mesajını verdi.

Müttefiklere Washington'a destek çağrısı

Trump, İran’ın bölgedeki etkisinin büyük ölçüde kırıldığını ve Tahran yönetiminin giderek daha fazla yalnızlaştığını savundu. Uygulanacak yeni yaptırımların İran’ın ekonomik gücünü ve uluslararası alandaki etkisini daha da sınırlayacağını öne süren Trump, ABD’nin müttefiklerinden de Washington’ın yanında yer almalarını istedi.

ABD Başkanı, İran’ın bölgesel faaliyetlerini ve terör örgütlerine yönelik desteğini sona erdirmeyi amaçladığını belirterek, müttefiklerin birlikte hareket etmesi gerektiğini ifade etti.

Kripto piyasasındaki bu hareket, Bitcoin'in yeniden 70 bin dolar sınırına yaklaşmasını sağlarken, yatırımcıların bundan sonraki yön konusunda daha temkinli hareket etmesine neden oldu. Teknik göstergeler farklı sinyaller üretirken, tahmin piyasalarında yükseliş ve düşüş beklentilerinin birbirine yakın olduğu görülüyor.

Tahvil geri alımları piyasaları destekledi

Bitcoin'deki yükselişin arkasındaki temel etkenin doğrudan kripto piyasasındaki gelişmeler olmadığı değerlendiriliyor. ABD Hazine Bakanlığı'nın uzun vadeli tahvil geri alımlarını artıracağını açıklaması, küresel piyasalarda risk iştahını destekledi.

Bakanlık, 9 Eylül'den itibaren uzun vadeli tahvil geri alımlarında işlem başına limiti 2 milyar dolardan 4 milyar dolara yükselteceğini duyurdu.

Bu hamlenin uzun vadeli tahvil getirileri üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturması ve doların değerini zayıflatması bekleniyor. Daha gevşek finansal koşulların ise Bitcoin başta olmak üzere riskli varlıklar açısından destekleyici bir ortam yaratabileceği değerlendiriliyor.

Kritik eşik 70 bin 284 dolar

Bitcoin'in yükselişini sürdürebilmesi açısından yatırımcıların takip ettiği en önemli seviyelerden biri 70 bin 284 dolar olarak öne çıkıyor. Bu bölge, teknik analizde önemli bir direnç alanının alt sınırı olarak değerlendiriliyor.

Bitcoin'in günlük kapanışını bu seviyenin üzerinde gerçekleştirmesi halinde yükselişin ivme kazanabileceği ve fiyatın 73 bin 245 dolara kadar hareket alanı bulabileceği öngörülüyor.

Bitcoin'de son durum

Bitcoin, 20 Ağustos saat 09.10 itibarıyla günlük bazda yüzde 0,08'lik sınırlı yükselişle 69 bin 355 dolar seviyesinde işlem görüyor.

Kripto paranın 70 bin dolar eşiğine yeniden yaklaşması, tahvil piyasasındaki gelişmeler ve doların seyriyle birlikte yatırımcıların odağında kalmaya devam ediyor.

Endeks, bir önceki yılın aralık ayına göre yüzde 16,92 yükseldi. Yıllık bazda artış yüzde 32,06 seviyesinde gerçekleşirken, on iki aylık ortalamalara göre artış yüzde 34,02 oldu. 2020=100 temel yıllı Tarım-GFE genel endeks değeri 998,81 seviyesine ulaştı.

Tarımda kullanılan mal ve hizmetler aylık bazda geriledi

Ana gruplar incelendiğinde, tarımda kullanılan mal ve hizmetler endeksi aylık bazda yüzde 1,20 azaldı. Bu grubun yıllık artışı yüzde 33,88 olarak hesaplandı. Tarımda kullanılan mal ve hizmetler endeksi aralık ayına göre yüzde 17,77, on iki aylık ortalamalara göre ise yüzde 35,50 artış gösterdi.

Tarımsal yatırıma katkı sağlayan mal ve hizmetler endeksi ise haziranda bir önceki aya göre yüzde 0,93 arttı. Bu gruptaki yıllık artış oranı yüzde 21,49 olarak kayıtlara geçti. Söz konusu endeks, yılın ilk altı ayında yüzde 11,78 ve on iki aylık ortalamalara göre yüzde 25,49 yükseldi.

En yüksek yıllık artış gübrede görüldü

Alt gruplar bazında yıllık değişimin en yüksek gerçekleştiği kalem gübre ve toprak geliştiriciler oldu. Bu grupta yıllık fiyat artışı yüzde 50,99 seviyesine ulaştı.

Aylık bazda fiyatı en çok yükselen alt grup ise yüzde 3,88 artış ile bina bakım masrafları olarak belirlendi.

YD-ÜFE temmuz ayında bir önceki aya göre yüzde 2,51 oranında artış gösterdi. Yıllık bazda artış ise yüzde 29,67 seviyesinde gerçekleşti.

Endeks bir önceki yılın aralık ayına kıyasla yüzde 20,80 oranında yükseldi. On iki aylık ortalamalara göre değişim ise yüzde 31,99 artış yönünde oldu.

İmalat ürünlerinde yıllık artış yüzde 29,50'yi buldu

Sanayinin iki ana sektöründeki yıllık değişim rakamları da belli oldu. Madencilik ve taş ocakçılığı sektörü yıllık bazda yüzde 38,81 oranında arttı. İmalat sektörü ise yüzde 29,50 oranında yükseliş gösterdi.

Ana sanayi gruplarının yıllık performansında en yüksek artış enerjide gerçekleşti. Enerji sektörü yıllık bazda yüzde 77,63 oranında fırladı.

Dayanıksız tüketim malları yüzde 31,38, ara malları ise yüzde 30,24 oranında arttı. Dayanıklı tüketim malları yüzde 28,92 ve sermaye malları yüzde 18,79 oranında yükseliş kaydetti.

Enerji sektörü aylık bazda yüzde 13'ten fazla arttı

YD-ÜFE'nin aylık değişimlerine bakıldığında imalat sektörü yüzde 2,55 oranında ivme kazandı. Buna karşılık madencilik ve taş ocakçılığı sektörü yüzde 0,32 oranında azaldı.

Ana sanayi gruplarındaki aylık değişimlerde enerji sektörü yüzde 13,22 oranındaki güçlü artışıyla öne çıktı. Ara malları yüzde 2,09, dayanıksız tüketim malları ise yüzde 1,76 oranında arttı. Sermaye malları yüzde 1,36 ve dayanıklı tüketim malları yüzde 1,01 oranında yükseldi.

Yalnızca bu yıl ABD, İran’daki savaş için yapılan harcamalar ve Cumhuriyetçilerin 2025’te yürürlüğe koyduğu kapsamlı vergi indirimleri de dahil olmak üzere yükümlülüklerini karşılamaya yardımcı olmak için 2 trilyon dolardan fazla borçlanma yolunda ilerliyor. Amerika’nın borcunu satın alan yatırımcılara yapılan hızla artan faiz ödemeleri artık bu açığın yaklaşık yarısını oluşturuyor ve ABD’yi daha da derin bir mali çukura itiyor.

Bütçe açığı tartışması

Artan borç yükünün çözülmesi gereken bir sorun mu olduğu yoksa Amerika’nın ekonomik gücünün bir sonucu mu olduğu hala tartışma konusu. Bütçe açıkları aynı zamanda siyasi bir çekişme alanı. New York Times’a göre Cumhuriyetçiler iktidarda olmadıkları dönemlerde açıkları ortadan kaldırma konusunda özellikle daha istekli oluyorlar. Açıkların azaltılmasını savunan Sorumlu Federal Bütçe Komitesi’nin kıdemli politika direktörü Marc Goldwein, borcun faizine atıfta bulunarak, “Bunun en korkutucu yanı, borç sarmalının başladığını görmeye başlamamız” dedi.

Yetkililerin borç sorunuyla yüzleşememesi uzun vadeli riskleri beraberinde getiriyor. ABD dünyanın en büyük ekonomisi olmaya devam etse de artan borç yükü, yatırımcıların ABD tahvilleri için daha yüksek faiz talep etmesine veya ülkenin kredi değerliliği konusunda soru işaretleri oluşmasına yol açabilir. Bu da dünyanın rezerv para birimi olan dolara duyulan güveni zayıflatabilir.

Trump’ın politikaları sıkıntıları ağırlaştırdı

Amerika’nın borçlanma yükünden hem Cumhuriyetçiler hem de Demokratlar sorumlu. ABD sağlık programlarının, teşvik ödemelerinin, afet yardımlarının ve hükümetin günlük işleyişinin maliyetlerini karşılamak için giderek daha fazla borç satmak zorunda kaldı. Trump mali düzeni yeniden sağlayacağına söz verdi ancak politikalarının birçoğu Amerika’nın mali sıkıntılarını daha da ağırlaştırdı.

Trump 2016’da ilk kez Beyaz Saray için yarıştığında, yeni ticaret anlaşmaları yaparak ve ekonomik büyümeyi hızlandırarak ulusal borcu sekiz yıl içinde ortadan kaldıracağını söylemişti. O zamandan bu yana ulusal borç iki katına çıktı. Trump’ın ikinci döneminde, harcamaları kısmaya ve gelirleri artırmaya yönelik en büyük girişimleri sonuç vermedi. Başlangıçta Elon Musk tarafından yönetilen Hükümet Verimliliği Bakanlığı, federal harcamaları 1 trilyon dolar azaltma sözü vermişti. Şimdiye kadar ise 200 milyar doların biraz üzerinde tasarruf sağladığını iddia ediyor. Hükümet Hesap Verebilirlik Ofisi bu ay, bakanlığın tahmininin güvenilirlik ve şeffaflıktan yoksun olduğunu söyledi.

Trump yönetimi, ithalata kapsamlı gümrük vergileri getirerek hükümetin ek gelir toplamasında ilerleme kaydediyordu. Ancak bu planlar, Yüksek Mahkeme’nin bu vergilerin bazılarının yasa dışı olduğuna hükmetmesiyle bu yıl sekteye uğradı. Bunun sonucunda federal hükümet, ithalat vergilerini ödeyen şirketlere 160 milyar dolardan fazla para iade etmek zorunda kaldı.

ABD Hazine Bakanı sorunları kabul etti

Trump göreve geldiğinde yüzde 6’nın üzerinde olan bütçe açığını 2028’e kadar gayrisafi yurtiçi hasılanın yüzde 3’üne düşürme hedefi koyan ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, geçen hafta bu yıl açıkların yanlış yönde ilerlediğini kabul etti. Bessent, Newsmax’e verdiği röportajda bütçe açıklarının neden büyüdüğünü açıklamak için çeşitli gerekçeler sundu. İran’la savaşla bağlantılı harcamaların ülkeyi orduya daha fazla para harcamaya zorladığını ve gümrük vergisi iadelerinin, Trump yönetiminin 2025’te bütçe açığının gayrisafi yurtiçi hasılaya oranını azaltma yönündeki ilerlemesini sekteye uğrattığını söyledi. ABD’de enerji fiyatlarının yükselmesine neden olan İran savaşı aynı zamanda ekonomik büyümeyi de olumsuz etkiledi ve Trump yönetimi yetkililerinin vergi gelirlerini artırmasını umduğu ekonomik genişlemeyi zayıflattı.

Bessent ayrıca geçen yılki vergi indirimlerinin de bütçe açıklarını artırdığını söyledi çünkü şirketler, fabrika inşaatı ve ekipman maliyetlerini derhal gider olarak düşmelerine olanak tanıyan bir düzenlemeden yararlanıyordu. Vergilendirme Ortak Komitesi’nin tahminlerine göre bu önlemler bu yıl 100 milyar dolara mal olabilir. Ancak Hazine Bakanı, başlangıçtaki maliyetlerine rağmen bu indirimlerin gelecekte ek gelir sağlayarak kendini amorti edeceğini söyledi.

Mali gidişatın istikrara kavuşacağından emin olmasına rağmen yatırımcılar, Amerikan tahvillerini ellerinde tutmak için daha yüksek bir karşılık talep ederek ABD’nin bütçe açıkları konusundaki endişelerini gösteriyor. 30 yıllık ABD Hazine tahvillerinin getirisi bu hafta yaklaşık yirmi yılın en yüksek seviyesine çıktı. Bu da enflasyondan yorulmuş tüketiciler ve işletmeler için daha yüksek borçlanma maliyetleri anlamına geliyor.

Trump yönetimi içindeki endişenin bir göstergesi, Bessent’in zayıflayan Japon yenini desteklemek amacıyla döviz piyasalarına nadir görülen bir müdahalede bulunmasıydı. Bu hamlenin amaçlarından biri, Japonya’nın para birimini desteklemek için elindeki ABD Hazine tahvillerini satmasını önlemekti. Bessent ayrıca bakanlığın, borçlanma maliyetlerini kontrol altına alma amacıyla yatırımcılardan geri satın almasına izin verilen kendi borç miktarını iki katına çıkaracağını söyledi.

Yatırımcıların gözü Fed’de

Hazine piyasasındaki yatırımcılar, ABD hükümetinin tedavüldeki borç miktarına ilişkin endişeleri çoğu zaman göz ardı etti. Dünyanın finansal sistemi açısından ABD Hazine piyasası kadar derin, likit veya merkezi başka bir piyasa bulunmuyor. Bu nedenle gerçek anlamda rakipler az ve alıcıları kayda değer ölçüde bir anda caydırmak için sarsıcı büyüklükte bir değişim yaşanması gerekir. Ancak yatırımcıları tedirgin eden potansiyel değişiklikler kapıda. Belirsizliğin kaynaklarından biri 6,8 trilyon dolarlık devlet tahvili ve ipoteğe dayalı menkul kıymet portföyünü yöneten Fed.

Mayıs ayında merkez bankasının başkanlığını devralan Kevin M. Warsh, büyük ölçüde geçmiş krizler sırasında Fed’in piyasaları desteklemek için devreye girmesiyle büyüyen bu varlıkların azaltılmasını en önemli önceliklerinden biri haline getirdi. Warsh henüz somut bir plan ortaya koymadı. Muhtemelen bilançosunu incelemekle görevlendirdiği çalışma grubunun yıl sonuna kadar çalışmalarını tamamlanmasını bekliyor. 

Her iki petrol göstergesi de çarşamba günü üst üste dördüncü işlem gününde değer kazanarak 24 Temmuz'dan bu yana en yüksek seviyelerinden kapanmıştı.

Hürmüz Boğazı'nda çelişkili açıklamalar

Petrol piyasasında fiyatlamanın merkezinde Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmeler yer alıyor. Dünyanın en kritik enerji geçiş noktalarından biri olan boğazın açık olup olmadığı konusunda ABD ve İran'dan farklı açıklamalar gelmesi, piyasadaki belirsizliği artırıyor.

ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı'nın açık olduğunu ve İran'la herhangi bir görüşme gerçekleştirilmediğini söylerken, İran yönetimi stratejik su yolunun kapalı olduğunu savunuyor.

Bu açıklama farklılığı, bölgedeki gemi trafiğinin geleceğine yönelik soru işaretlerini artırırken, petrol sevkiyatının güvenliği konusundaki endişeleri de canlı tutuyor.

Hürmüz Boğazı'ndan geçen enerji ticaretinin büyüklüğü dikkate alındığında, deniz taşımacılığında yaşanabilecek herhangi bir aksama küresel petrol arzı açısından önemli bir risk oluşturuyor.

Jeopolitik riskler fiyatları destekliyor

Nissan Securities Stratejisti Hiroyuki Kikukawa, Orta Doğu'daki saldırıların petrol fiyatlarını yukarı yönlü desteklediğini ancak bölgede yeni ve kapsamlı bir tırmanış yaşanmamasının yükselişin hızını sınırladığını belirtti.

Kikukawa, barış görüşmelerinin geleceğine ilişkin belirsizliklerin devam etmesi ve Birleşik Arap Emirlikleri ile Umman'ın İran'la ilişkilerinde yaşanan gerilimlerin sürmesi halinde petrol fiyatlarının kademeli olarak daha yüksek seviyelere çıkabileceğini ifade etti.

Piyasa açısından diplomatik sürecin yönü kadar bölgedeki enerji altyapısının ve petrol sevkiyatının güvenliği de yakından takip ediliyor.

BAE'nin İran kararı dikkat çekti

Bölgedeki tansiyonu yükselten gelişmeler arasında Birleşik Arap Emirlikleri'nin İran'la ekonomik ilişkilerine yönelik aldığı karar da bulunuyor.

BAE'nin İran'la finansal ve ekonomik işlemleri askıya aldığı bildirildi. Bu adım, Körfez'deki ekonomik ilişkiler üzerindeki baskının artabileceğine ilişkin endişeleri güçlendirdi.

Diplomatik çözüm ihtimaline yönelik soru işaretlerinin artması ve ekonomik kısıtlamaların genişleme ihtimali, petrol piyasasında jeopolitik risk priminin yüksek kalmasına neden oluyor.

ABD stokları yükselişi frenledi

Petrol fiyatlarının daha güçlü bir yükseliş göstermesini engelleyen gelişmelerin başında ise ABD'nin ham petrol stokları geldi.

Enerji Bilgi İdaresi'nin (EIA) verilerine göre, 14 Ağustos'ta sona eren haftada ABD'nin ham petrol stokları 4,4 milyon varil arttı. Piyasa beklentisi ise stokların yaklaşık 600 bin varil azalması yönündeydi.

Beklentilerin oldukça üzerinde gerçekleşen stok artışı, ABD'deki petrol arzının talebe kıyasla daha güçlü olabileceği beklentisini destekledi. Bu durum, jeopolitik risklerin fiyatlar üzerindeki yukarı yönlü etkisini kısmen dengeledi.

Piyasada arz riski ve stok baskısı karşı karşıya

Petrol piyasasında fiyatların yönünü iki farklı dinamik belirliyor. Hürmüz Boğazı'ndaki belirsizlik, ABD-İran gerilimi ve Körfez'deki siyasi tansiyon arz endişelerini artırarak fiyatları destekliyor.

Buna karşılık ABD'de ham petrol stoklarının beklenmedik şekilde yükselmesi ve Orta Doğu'da yeni bir büyük çaplı çatışmanın ortaya çıkmaması, fiyatlardaki yükselişin ivmesini sınırlıyor.

Bu nedenle piyasada şimdilik sert bir fiyat hareketinden ziyade, yüksek seviyelerde dalgalanan ve bölgeden gelecek yeni gelişmelere duyarlı bir görünüm öne çıkıyor.

Petrolün yönünü Hürmüz ve diplomasi belirleyecek

Önümüzdeki dönemde petrol fiyatlarının seyri açısından Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiğinin normalleşip normalleşmeyeceği kritik önem taşıyor.

ABD ile İran arasında yeniden diplomatik temas kurulup kurulmayacağı, Körfez ülkelerinin atacağı yeni adımlar ve bölgedeki petrol akışının güvenliği piyasaların yakından izleyeceği başlıklar arasında yer alıyor.

Brent petrol 91 doların, WTI ise 85 doların üzerinde kalırken yatırımcılar bir yandan Orta Doğu kaynaklı arz risklerini, diğer yandan ABD'deki güçlü stok verilerini fiyatlamaya devam ediyor.

ABD altın vadeli işlemleri ise yüzde 0,2 yükselişle 4.553,30 dolara ulaştı.

Son düşüş, yatırımcıların hızlı yükselişin ardından elde ettikleri kazançların bir bölümünü realize etmesiyle ilişkilendiriliyor.

Hazine'den tahvil piyasasına destek

Altındaki son yükselişte ABD Hazine Bakanlığı'nın tahvil piyasasına yönelik hamlesi de etkili oldu.

Hazine, uzun vadeli tahvil ve bonolarda likiditeyi artırmak amacıyla gerçekleştirdiği geri alımların büyüklüğünü iki katına çıkaracağını açıkladı.

Karar, ABD tahvil piyasasında yaşanan sert satışların ardından geldi. ABD-İsrail savaşı ve enerji fiyatlarında yükselişin enflasyonu artırabileceği endişesi, yatırımcıların uzun vadeli tahvillerde daha yüksek getiri talep etmesine yol açmıştı.

Hazine'nin adımı sonrasında tahvil getirileri gerilerken dolar da değer kaybetti. Bu gelişmeler altını destekledi ancak hızlı yükselişin ardından gelen kâr satışlarını engelleyemedi.

4.400-4.500 dolar aralığı kritik

Altındaki yükseliş sonrasında yatırımcıların odağı 4.400-4.500 dolar bandına çevrildi.

Tastylive Küresel Makroekonomi Başkanı Ilya Spivak, sert fiyat hareketlerinin ardından piyasada bir süre soluklanma yaşanmasının normal olduğunu belirtti.

Spivak'a göre altının 4.400-4.500 dolar bölgesinin üzerinde kalması, yükseliş trendinin devamı açısından önemli. Özellikle 4.500 dolar seviyesinin aşılması ve bu bölgenin destek haline gelmesi, yeni zirvelerin önünü açabilir.

Buna karşılık fiyatın bu bandın altına gerilemesi, son yükselişin bir bölümünün geri verilmesi riskini artırabilir.

40 trilyon dolarlık ABD borcu altını destekliyor

Altının uzun vadeli görünümünde ABD'nin mali dengeleri de önemli bir başlık olarak öne çıkıyor.

ABD'nin toplam kamu borcu ilk kez 40 trilyon dolar seviyesini aştı. Rekor borç, kamu maliyesinin sürdürülebilirliği ve finansal istikrarla ilgili endişeleri artırıyor.

Marex analisti Edward Meir, artan borçlanma, mali harcamaların kontrol altına alınamaması ve finansal istikrara yönelik risklerin altın açısından destekleyici bir ortam oluşturduğunu ifade etti.

Yüksek borç seviyesi, ABD'nin gelecekteki finansman ihtiyacını artırırken tahvil piyasası ve enflasyon beklentileri üzerinde de baskı oluşturabilecek bir unsur olarak değerlendiriliyor.

Zayıf dolar altına yarıyor

Altın fiyatlarını destekleyen bir diğer önemli gelişme ise doların zayıflaması.

ABD doları üç ayın en düşük seviyelerine yakın seyrederken, dolar üzerinden fiyatlanan altın diğer para birimlerini kullanan yatırımcılar için daha cazip hale geliyor.

Ayrıca ABD tahvil getirilerindeki düşüş, faiz getirisi bulunmayan altının alternatif maliyetini azaltıyor. Doların gerilemesiyle tahvil faizlerindeki düşüşün aynı anda gerçekleşmesi, değerli metaldeki yükselişi destekleyen önemli faktörler arasında bulunuyor.

Fed'in faiz kararı yakından izleniyor

Altının önündeki en önemli belirsizliklerden biri ise ABD Merkez Bankası'nın para politikası.

Fed'in son toplantısına ilişkin tutanaklar, bazı politika yapıcıların gerektiğinde faiz artırmaya hazır olduğunu gösterdi. Bu durum, merkez bankasının enflasyon konusunda tamamen rahatlamadığını ortaya koydu.

Bununla birlikte piyasalarda güçlü bir faiz artışı beklentisi henüz oluşmuş değil.

CME FedWatch verilerine göre yatırımcılar, Fed'in eylül ayında faizleri sabit bırakma ihtimalini yüzde 67, faiz artırma ihtimalini ise yüzde 33 olarak fiyatlıyor.

Daha yüksek faiz beklentisi altın üzerinde baskı oluşturabilecekken, faiz artışı ihtimalinin azalması değerli metal için destekleyici olabilir.

Altını destekleyen ve baskılayan faktörler

Altın, özellikle enflasyon ve ekonomik belirsizlik dönemlerinde güvenli liman ve korunma aracı olarak öne çıkıyor. Ancak yüksek faiz ortamı, faiz getirisi sağlamayan altının cazibesini azaltabiliyor.

Mevcut tabloda ABD tahvil getirilerinin düşmesi, doların zayıflaması, yüksek kamu borcu ve mali risklere ilişkin endişeler altını destekliyor.

Buna karşılık petrol fiyatlarındaki yükselişin enflasyon beklentilerini artırması ve Fed'in daha sıkı bir para politikası uygulaması ihtimali altın için başlıca riskler arasında yer alıyor.

Gümüş yükseldi, platin ve paladyum geriledi

Değerli metallerin tamamında aynı yönlü hareket görülmedi.

Spot gümüş yüzde 0,2 yükselerek 67,07 dolara çıkarken, platin yüzde 1,3 düşüşle 1.802,29 dolara geriledi. Paladyum da yüzde 0,2 değer kaybederek 1.328,06 dolara indi.

Böylece altın ve gümüş diğer değerli metallere kıyasla daha güçlü bir görünüm sergiledi.

Piyasada kritik seviye 4.500 dolar

Altında bundan sonraki hareket açısından 4.525 dolarlık zirvenin ardından yaşanan geri çekilmenin boyutu önem taşıyor.

Fiyatın 4.400-4.500 dolar bölgesinin üzerinde tutunması, yükseliş trendinin korunması açısından kritik görülüyor. Doların zayıf kalması, tahvil getirilerinin gerilemesi ve ABD'nin mali risklerinin gündemde kalması halinde altındaki yükseliş yeniden hız kazanabilir.

Buna karşılık Fed'in daha şahin bir tutum benimsemesi veya tahvil faizlerinin yeniden yükselmesi, kâr satışlarının derinleşmesine yol açabilir.

Piyasada şimdilik en önemli eşik 4.500 dolar. Altının bu seviyenin üzerinde kalıcı olup olamayacağı, yeni zirve arayışının sürüp sürmeyeceği konusunda belirleyici olacak.

Öne çıkanlar

• Moderna hisseleri New York borsasında piyasa öncesi işlemlerde yüzde 95 fırlayarak, yüzde 100’den fazla yükselmesinin ardından hissenin tarihindeki en iyi seansa doğru ilerledi.

• Bu yükseliş, Moderna ve Merck’in kişiselleştirilmiş kanser aşılarının, 1.100’den fazla hastanın katıldığı ileri aşama bir çalışmada bir tür cilt kanseri olan melanomanın tekrarlama riskini azaltmaya yardımcı olduğunu açıklamasının ardından geldi. Deneysel ilacın ayrıca hastaların melanomanın yeniden ortaya çıkması olmadan geçirdiği süreyi önemli ölçüde uzattığı belirtildi.

• Aşı, Merck’in Keytruda adlı immünoterapi ilacıyla birlikte kullanılan mRNA tabanlı bir aşı. Bu sonuç, herhangi bir mRNA tabanlı kanser tedavisi için başarıyla tamamlanan ilk son aşama klinik çalışmaya işaret ediyor.

• Açıklamanın ardından Merck hisseleri erken işlemlerde yüzde 6,5 yükseldi.

• Amerikan Kanser Derneği’ne göre ABD’de her yıl teşhis edilen yeni melanom vakalarının sayısı 112 bin. Yaklaşık 8 bin 510 kişinin melanom nedeniyle hayatını kaybetmesi bekleniyor. Kuruluş, açık ten renginin önemli bir risk faktörü olduğu ve yaş ilerledikçe riskin arttığı konusunda uyarıda bulundu.

Arka plan

Wall Street, Moderna’nın en son mRNA aşısının sonuçlarını bekliyordu. Bu sonuçlar, ABD Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanı Robert F. Kennedy Jr. tarafından sert eleştirilere maruz kalmıştı. Moderna’nınki gibi mRNA Covid-19 aşılarını eleştiren tanınmış bir aşı karşıtı olan Kennedy, bu tür aşıların geliştirilmesi için yaklaşık 500 milyon dolar değerindeki sözleşmeleri ve hibeleri iptal edeceğini açıklamıştı. Leerink Partners analisti Mani Foroohar, haziran ayında yazdığı yazıda, Moderna’nın ileri aşama klinik denemesinin sonuçlarının şirketin hisseleri için bir dönüm noktası olacağını ve deneysel ilacın çeşitli kanser türlerinde etkili olabileceğine dair beklentiler olduğunu belirtti. Merck ve Moderna, aşıyı küçük hücreli dışı akciğer kanseri ve mesane kanseri gibi diğer tümör türlerine yönelik çeşitli klinik denemelerde incelediklerini açıkladı.

PitchBook’a göre şirket, bu markaların ilk içerik üreticilerinin ötesinde de bir geleceği olabileceği bahsiyle, Londra merkezli Capital D ile New York’taki Equable Capital ve MEP Capital dahil olmak üzere özel sermaye şirketlerinden yaklaşık 185 milyon dolar topladı. Reklamverenler influencer’lara akın etmeye devam ederken (Forbes’un 2026’daki en çok kazanan 50 içerik üreticisi toplam 1 milyar dolar kazandı) yatırımcılar bu markaların kameranın önündeki kişiye fazla bağımlı olmasından endişe ediyor. Maher ve Shepherd ise çözümün daha az gösterişli kanal kategorilerinde ve iyi kadrolandırılmış prodüksiyon ve geliştirme ekipleri kurmakta olduğuna inanıyor.

Uzun yıllar güncelliğini koruyacak içerikler

Electrify kodlama, havacılık veya Lego gibi belirli bir nişte yerleşik liderler olan YouTube kanallarını arıyor. Özellikle “bilgilendiren ve ilham veren” videolar üreten markalara ilgi duyuyorlar. Başka bir deyişle, meraklı ancak dikkat süreleri kısa olan Y ve Z kuşağı için özel olarak hazırlanmış mini belgeseller. Shepherd, “Viral trendlere dayalı, çok fazla içerik var ve biz gerçekten düşünceli, bilgilendirici ve dünyada olumlu bir yere sahip olan içeriğe odaklanmak istiyoruz” dedi. Shepherd, destekledikleri belgesel odaklı kanalların haber veya viral içeriklerden daha istikrarlı bir uzun süre güncelliğini koruyacak bir değere sahip olduğuna inanıyor. Shepherd, “Plüton hakkında veya kara delikler hakkında bir video, beş yıl sonra da bugün olduğu kadar güncel” diye ekledi. Electrify’nin hedefleri yüksek. Yönetim kurulu başkanı ve eski YouTube yöneticisi Timothy Shey, video kanallarının bu şekilde bir araya getirilmesini, içerik üreticisi ekonomisinin Condé Nast’ı olarak görüyor; portföydeki her markanın birilerinin favorisi olduğu bir yapı.

Kuruluş hikayesi

Shey, “Kurumsal yatırımcılar bunun farkına gerçekten çok hızlı bir şekilde varmaya başlıyor” dedi. Electrify’yi yaratan kıvılcım yaklaşık 2016 yılında ortaya çıktı. O sırada Disney’de iş geliştirme bölümünün başında olan Shepherd, medya sektörünün gerçek zamanlı olarak değiştiğini gördü. Shepherd, Disney’in YouTube tabanlı çok kanallı ağı Maker Studios’u geliştirmekle görevlendirilmişti ve Shepherd’ın o sırada sekiz yaşındaki kızı da dahil olmak üzere gençlerin geleneksel televizyon programlarından uzaklaştığını gördü. Shepherd, “Kızım gerçekten YouTube içerik üreticilerimizi izlemek istiyordu; televizyon kanallarının yayınladığı Disney programlarını değil” dedi..

Shepherd, 2018’de Disney’den ayrıldıktan sonra The Social Store adlı bir girişim kurdu. Bu girişimin amacı, Birleşik Krallık’ın en büyük YouTuber’larının franchise’lar oluşturmasına, etkinliklere ev sahipliği yapmasına ve ürün satmasına yardımcı olmaktı. Ardından 2021’de Maher ve Electrify’nin diğer kurucusu Justin Reizes’ten LinkedIn üzerinden bir mesaj aldı. Maher ve Reizes, uzun süredir yatırım yapan ve KKR’de birlikte çalışmış yatırımcılardı; bazı medya varlıklarına yatırımlar yapılandırmışlardı ancak bunların hiçbiri içerik üreticisi ekonomisine bağlı değildi. Maher, “gözlerin ve bu gözleri takip eden reklam paralarının” dijital medyaya doğru kaydığını görmüştü. İkili, Shepherd’ı içerik üreticileri alanında uzmanlığa ve bağlantılara sahip biri olarak belirledi ve ona ulaştı. 18 Ağustos 2021’de üçlü, Electrify’yi kurmak için bir araya geldi.

En büyük satın alımı Veritasium

Electrify’nin bugüne kadarki en büyük satın alımı, 2010 yılında Avustralya doğumlu Fizik Eğitimi Araştırmaları alanında doktora sahibi Derek Muller tarafından kurulan, 21 milyon aboneli bir YouTube kanalı olan Veritasium. Veritasium, malzeme bilimi ve parçacık fiziği gibi niş bilim konularını ele alıyor ve bunları bir televizyon ağı belgeselinin prodüksiyon değeri ve hikaye anlatımıyla sunuyor. Örneğin, 60 milyon izlenmeye sahip dünyanın en hafif katısı aerojel üzerine derinlemesine bir inceleme ve bununla bağlantılı 12 dakikalık “I Waterproofed Myself With Aerogel!” videosu ya da mavi LED’lerin üretilmesinin neden neredeyse imkânsız olduğunu anlatan 30 dakikalık bir belgesel.

2025’in sonlarında, satın alımdan iki yıl sonra Veritasium’un Muller’ı ortaklığı duyuran bir video yayınladı. Birleşik Krallık’taki açıklamalara göre bu anlaşma Electrify’ye yüzde 80 oranında sahiplik veriyordu. Videoda Muller, bu düzenlemenin kendisini cezbettiğini çünkü büyük bir YouTube markasını yönetmenin operasyonel sorumluluklarının bir kısmından uzaklaşmasına olanak sağlayacağını düşündüğünü söyledi.

Ayrıca 2023’teki yatırımdan bu yana abone sayılarının arttığını ve Electrify’nin finansmanı ve prodüksiyonu ölçeklendirme konusundaki kararlılığı sayesinde kanalın daha iddialı, daha uzun formatlı içerikler üretebildiğini belirtti. Veritasium’un çalışan sayısı, 2023’te satın alınmasından bu yana sekiz kat arttı. Dört kişiden 34 kişiye çıktı. Electrify ayrıca markaları için YouTube gelirlerini sağlayan sponsorluk anlaşmaları ve reklamların ötesinde yeni gelir kaynakları arıyor. Veritasium, 2025’te Elements of Truth adlı bir masa oyunu çıkardı ve oyun Kickstarter’da ilk haftasında 1 milyon doların üzerinde satış yaptı.

İki yılda geliri beş kat arttı

Muller videosunda ayrıca kanaldan daha fazla zaman uzak geçireceğini ve gelecekteki videolarda daha az görünebileceğini veya hiç görünmeyebileceğini açıkladı. İçerik üreticisini kanaldan ayırmak, yatırımcıların en büyük endişesini ele alıyor: kilit kişi riski veya markanın başarısının tek bir kişiye fazla bağlı olduğu endişesi. Bu endişe, yatırımcıların içerik üreticisi ekonomisindeki mevcut markaları satın alma konusunda neden tereddütlü olduklarını açıklayabilir. Goldman Sachs, bu ekonominin 2027’ye kadar yarım trilyon dolara ulaşabileceğini tahmin ediyor.

Electrify, mali sonuçlarının ayrıntılarını paylaşmayı reddetse de Birleşik Krallık hükümetine sunulan en son belgelere göre şirketin gelirleri son iki yılda beş kat artarak 2025 yılında 30 milyon dolara ulaştı. Electrify, Capital D'nin sağladığı 85 milyon dolarlık yatırımın başını çektiği özel sermaye fonları ve bir borç kredisiyle finanse ediliyor. Şirket, portföyündeki markalarda şu anda 120'den fazla kişiyi istihdam ettiğini belirtiyor. Birleşik Krallık'ta yapılan açıklamalara göre şirket 40 milyon dolarlık borcun faiz ödemelerinin neredeyse üç katına çıkması nedeniyle 2025 yılını zararda kapattı.

Al Jazeera’nın haberine göre, Güney Afrika merkezli termal kömür üreticisi Thungela Resources, yılın ilk yarısında kârının geçen yılın aynı dönemine göre iki katına çıktığını açıkladı. Şirket, bu güçlü performansta savaş sonrasında artan kömür talebi ve fiyatlarının belirleyici olduğunu bildirdi.

Krizde kritik dönüm noktası ise İran’ın 28 Şubat’ta başlayan saldırıların ardından Hürmüz Boğazı’nı kapatması oldu. Normal koşullarda dünya genelindeki petrol ve LNG taşımacılığının yaklaşık beşte biri bu güzergâhtan geçiyordu. Deniz yolunun kapanmasıyla enerji arzında daralma yaşanırken petrol ve doğal gaz fiyatları da hızla yükseldi.

Asya enerji krizinin merkezinde

Hürmüz Boğazı’ndaki aksaklıkların en ağır etkilediği bölgelerin başında Asya geliyor. ABD Enerji Enformasyon İdaresi’nin verilerine göre, 2022 yılında boğazdan taşınan petrol ve doğal gazın yaklaşık yüzde 82’si Asya ülkelerine ulaşıyordu. Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore, bu sevkiyatların en önemli alıcıları arasında bulunuyordu.

Bölgedeki enerji altyapısına yönelik saldırılar da arz sıkıntısını derinleştirdi. Katar’daki Ras Laffan LNG tesisinin İran saldırıları nedeniyle devre dışı kalmasının ardından ülke, mart ayında bazı teslimat sözleşmelerinde mücbir sebep ilan etti. Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan ve Umman’daki enerji tesisleri de çatışmalardan zarar gördü.

Enerji veri şirketi Ember’ın analizine göre, en kötü senaryoda küresel kömür üretiminin 2026 sonunda yıllık bazda yüzde 1,8 artması bekleniyor. Bu tahmin, dünya genelinde kömür kullanımını azaltmaya yönelik iklim hedeflerinin güçlendirildiği bir dönemde dikkat çekiyor.

Japonya ve Güney Kore'den dikkat çeken adımlar

Savaşın başlamasının ardından Japonya, eski ve yüksek emisyon üreten bazı kömür santrallerine yönelik kısıtlamaları gevşetti. Güney Kore ise kömür santrallerinin kapatılmasına ilişkin planını öteledi.

Bangladeş, Tayland, Filipinler ve Vietnam da doğal gaz rezervlerini korumak amacıyla elektrik üretiminde kömürün payını artırdı. Pakistan’da ise ithal kömürle çalışan santrallerden elde edilen elektrik üretimi temmuz itibarıyla geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 90 yükseldi.

Dünya kömür tüketiminin yaklaşık yüzde 70’ini gerçekleştiren Çin ve Hindistan da yüksek tüketim seviyelerini koruyor. Hindistan ayrıca hızla yükselen elektrik talebini karşılayabilmek için yeni kömür madenciliği projelerini devreye sokmaya hazırlanıyor.

İtalya kömürden çıkışı 2038'e erteledi

Kömüre dönüş eğilimi Avrupa’da da kendini göstermeye başladı. Almanya, enerji arz güvenliğinin iklim hedefleri nedeniyle riske atılmayacağını belirtirken İtalya, kömürden tamamen çıkış planını yeniden değiştirdi. Ülke, daha önce 2025 sonunda tamamlanması öngörülen kömürden çıkış takvimini 2038’e kadar uzattı.

Artan talep, kömür üreticilerinin gelirlerine de yansıdı. Dünyanın en büyük kömür ihracatçısı Endonezya, mart ayında üretimi düşürmeye yönelik planından vazgeçti. Kömürün ton fiyatı temmuz ayında 131,85 dolara kadar yükselirken, geçen yılın aynı döneminde fiyat 102,20 dolar seviyesindeydi.

Thungela Resources’ın Avustralya’daki Ensham madenlerinde üretim de yılın ilk yarısında yüzde 38 arttı. Şirket, Güney Afrika ve Avustralya’daki operasyonlarında hem talep hem de fiyatlardaki yükselişin kârlılığı desteklediğini açıkladı.

Kömüre dönüş iklim hedeflerini tehdit ediyor

Uzmanlar ise enerji güvenliği nedeniyle kömüre yeniden ağırlık verilmesinin iklim hedefleri açısından önemli riskler taşıdığına dikkat çekiyor. Sıfır Karbon Analitiği enerji dönüşümü uzmanı Nick Hedley, birçok Asya ülkesinin yenilenebilir enerji kapasitesinin mevcut talebi karşılamak için yeterli olmaması nedeniyle kriz dönemlerinde kömüre yönelmek zorunda kaldığını belirtti.

Hedley’e göre doğal gaz fiyatlarının yükselmesi kömürü kısa vadede daha ekonomik bir alternatif haline getiriyor. Buna karşın yenilenebilir enerji kaynakları maliyet açısından hâlâ güçlü bir rekabet avantajına sahip.

Uzmanlar, mevcut krizin kısa vadede kömür tüketimini artırsa da uzun vadede ülkeleri enerji arzlarını çeşitlendirmeye, fosil yakıtlara bağımlılığı azaltmaya ve yenilenebilir enerji yatırımlarını hızlandırmaya yöneltebileceği görüşünde.

Hızlı şarj noktaları öne çıktı

EPDK verileri, sürücülerin özellikle zaman kazandıran DC hızlı şarj istasyonlarını tercih ettiğini ortaya koydu. Temmuz sonu itibarıyla Türkiye'de toplam 46 bin 665 şarj noktası bulunurken, bunların 20 bin 461'i DC, 26 bin 204'ü ise AC şarj noktalarından oluştu.

DC noktaları toplam altyapının yüzde 44'ünü oluşturmasına karşın elektrik tüketiminde açık ara öne çıktı. Temmuz ayında elektrikli araçlar için tüketilen toplam enerjinin yüzde 84,94'ü DC istasyonlarda kullanıldı. Gerçekleştirilen şarj işlemlerinin de yüzde 79,08'i hızlı şarj noktalarında gerçekleşti.

Şarj altyapısı 2,5 yılda yaklaşık dört kat büyüdü

Elektrikli araç pazarındaki büyümeyle birlikte Türkiye'nin şarj ağı da kısa sürede önemli ölçüde genişledi. 2024 yılının başında 12 bin 84 olan toplam şarj noktası sayısı, 2025'in başında 26 bin 462'ye yükseldi.

Temmuz 2026 itibarıyla ise bu sayı 46 bin 665'e ulaştı. Böylece Türkiye'nin şarj altyapısı yaklaşık 2,5 yılda dört kata yakın büyüme kaydetti.

Şarj işlemlerinin yüzde 65'i yeşil istasyonlarda

Şarj altyapısındaki büyümenin yanı sıra yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı da dikkat çekti. Temmuz ayında gerçekleştirilen 3,33 milyon şarj işleminin yüzde 65'i YEK-G belgeli yeşil şarj istasyonlarında yapıldı.

Bu sonuç, Türkiye'deki elektrikli araç kullanıcılarının gerçekleştirdiği yaklaşık her üç şarj işleminden ikisinin yenilenebilir enerji kaynaklarıyla ilişkilendirilen istasyonlarda gerçekleştirildiğini gösterdi.

İstanbul ilk sırada

Elektrikli araç şarjında tüketilen elektriğin dağılımında büyükşehirler belirleyici oldu. Temmuz ayında en yüksek tüketim İstanbul'da gerçekleşti. İstanbul, Türkiye genelindeki toplam şarj elektriği tüketiminin yaklaşık yüzde 23'ünü tek başına oluşturdu.

İstanbul'un ardından Ankara, İzmir, Bursa ve Antalya geldi. Bu beş kentte elektrikli araçların şarj edilmesi için toplam 45 bin 311 megavatsaat elektrik tüketildi. Söz konusu miktar, Türkiye genelindeki temmuz ayı toplam şarj tüketiminin yarısından fazlasına karşılık geldi.

EPDK, elektrikli araç ekosistemindeki büyümeye paralel olarak sürdürülebilir ve etkin bir şarj altyapısının oluşturulmasına yönelik düzenleme çalışmalarını sürdürüyor. Sürücüler ise istasyonların konumunu, şarj gücünü, fiyatlarını ve anlık doluluk durumlarını "Şarj@TR" mobil uygulaması üzerinden takip edebiliyor.

Ortamı doğru okuyun

Yönetici duruşunun görünmeyen unsurlarından biri, içinde bulunulan ortamı doğru değerlendirebilmek. Liderin yalnızca ne söyleyeceğini değil, karşısındaki insanların bu mesajı nasıl algılayacağını da hesaba katması gerekiyor.

Bir toplantıya hazırlanırken yalnızca vermek istediğiniz mesajı düşünmek yerine, toplantıdan ayrılan insanların nasıl hissetmesini istediğinizi de sorgulamak önemli. İnsanların sizinle, kendileriyle, ortaya koyduğunuz vizyonla ve bu vizyondaki rolleriyle ilgili hangi duygulara sahip olacağını öngörmek, liderlik mesajının etkisini güçlendirebilir.

— Joanne Heyman, Heyman Partners

Ekibin duygusal tonunu belirleyin

Yönetici duruşu, odadaki en önemli kişi olmak anlamına gelmiyor. Asıl mesele, insanların nasıl hissedeceği üzerinde olumlu bir etki yaratabilmek.

Lider tepkisel davrandığında ekip de benzer şekilde hareket eder. Buna karşılık sakin ve net bir yaklaşım, insanların daha sağlıklı düşünmesine yardımcı olur. Güven veren liderler, sürekli ilgi beklemek yerine çalışanların en iyi performanslarını ortaya koyabilecekleri ortamı oluşturan kişilerdir.

— Rachana Adyanthaya, Cr8mychange

Gülümsemekten çekinmeyin

Gülümsemek, yaklaşılabilirlik ve özgüven mesajı vermenin en basit yollarından biri. Ancak yapay bir gülümseme ile samimi bir gülümseme arasındaki fark kolayca hissedilebilir.

Doğal bir gülümseme güven verir. Nazik bir gülümseme insanların üzerindeki gerilimi azaltabilirken, içten ve enerjik bir gülümseme çevreye de pozitif enerji yayabilir. Liderlikte bazen en basit davranışlar, en güçlü etkiyi yaratabilir.

— Jim Vaselopulos, Rafti Advisors, LLC.

Duygusal zekanızı ortaya koyun

Duygusal zeka, yönetici duruşunun temel unsurlarından biri. Bunun unvan veya makamla doğrudan bir ilgisi bulunmuyor; önemli olan, insanların bilişsel ve duygusal ihtiyaçlarını anlayabilmek ve bunu davranışlara yansıtabilmek.

Bir lider için uzmanlık ve ciddiyet elbette önemli. Ancak empati eksik olduğunda bu özellikler kişiyi duyarsız veya yalnızca kendisini düşünen biri gibi gösterebilir. Paydaşların neyin motive ettiğini anlamak, endişelerini gidermek ve beklentileriyle doğru bir iletişim kurmak liderlik etkisini artırıyor.

— Loren Margolis, Eğitim ve Liderlik Başarısı

Özgüven yerine cesareti öne çıkarın

Yönetici duruşu, kişinin sahip olmadığı bir kesinliği varmış gibi göstermesi anlamına gelmiyor. Asıl önemli olan, zor durumlarda gerekli olanı söyleyebilme cesaretine sahip olmak.

Liderlik koçlarına göre bu beceri, her gün küçük cesaret adımları atılarak geliştirilebilir. Normalde dile getirmekten kaçınılacak dürüst bir görüşü paylaşmak, bunun yollarından biri. Güçlü bir yönetici duruşu, kusursuz bir performansla değil, tekrar tekrar yaşanan zor anlarda doğru tavrı göstermekle oluşuyor.

— Dorota Klop-Sowinska, DoSo! Koçluk

Baskı altında tepkinizi yönetin

Güçlü bir yönetici duruşunun temelinde, baskı karşısında kendi tepkilerini kontrol edebilmek yatıyor. Başarılı liderler hiçbir zaman tepki vermeyen kişiler değil; içinde bulundukları psikolojik ve duygusal durumu fark ederek gerektiğinde kendilerini dengeleyebilen kişiler.

Stresin hangi durumlarda tetiklendiğini fark etmek, daha yüksek öz farkındalık geliştirmek ve sakinleşerek ana dönmeyi sağlayan yöntemleri uygulamak bu beceriyi güçlendirebilir.

— Susan Parsons, Parsons Consulting

Öz farkındalığınızı geliştirin

Yönetici duruşu yalnızca unvan, kıyafet veya karizmadan oluşmuyor. Söylediklerinizin, davranışlarınızın ve aldığınız kararların çevrenizdeki insanlar üzerindeki etkisini anlayabilmek çok daha önemli.

Bunun için gelişim odaklı bir zihniyet benimsemek gerekiyor. Açık ve dürüst geri bildirim istemek, alınan dersleri değerlendirmek, bunları davranışlara yansıtmak ve sonuçları yeniden gözden geçirmek sürekli tekrarlanması gereken bir süreç. Güçlü bir yönetici duruşu, öğrenme, uygulama, değerlendirme ve geliştirme döngüsüyle zaman içinde şekilleniyor.

— Chantée L. Christian, My Best SHIFT

Görüşlerinizi açıkça dile getirin

Liderlik etkisi, söylenmesi gerekenleri açık, dürüst ve kurumun değerleriyle uyumlu bir biçimde ifade edebilmekten geçiyor.

Bazı liderler gerçek bir uzlaşı yaratmak yerine herkesin aynı fikirde görünmesini tercih edebiliyor. Ancak kritik konularda sessiz kalmak, yalnızca iyi görünme çabasına dönüşebiliyor. Farklı görüşleri dinlerken kendi düşüncelerinizi de net biçimde ortaya koyabilmek, güçlü bir yönetici duruşunun önemli parçalarından biri.

— Jennifer Wilson, ConvergenceCoaching, LLC

Duraklamanın gücünü kullanın

Sessizlik, yönetici duruşunda çoğu zaman küçümsenen bir araç. Özellikle zor bir soruyla karşılaşıldığında hemen yanıt vermek yerine kısa bir süre durmak, liderin düşünerek konuştuğunu gösteriyor.

Bir soruyu dinledikten sonra birkaç saniye beklemek başlangıçta doğal gelmeyebilir. Ancak bu kısa duraklama, liderin sakinliğini ve özgüvenini yansıtabilir. Aynı zamanda karşı tarafın da söylenecek sözlere daha fazla odaklanmasını sağlar.

— Laide Alexander, Accexx Insight, LLC

Merak ederek dinleyin

Yönetici duruşu, yalnızca iyi konuşmakla değil, gerçek bir merakla dinlemekle de güçleniyor. Düşünülmüş sorular soran, aktif biçimde dinleyen ve farklı bakış açılarını anlamaya çalışan liderler zaman içinde daha güçlü bir güven ve itibar oluşturuyor.

Liderlikte etki yaratmanın yolu her zaman en fazla konuşan kişi olmaktan geçmiyor. İnsanlara değerli olduklarını ve gerçekten dinlendiklerini hissettirmek de güçlü bir liderlik aracı.

— Edyta Pacuk, MarchFifteen Consulting Inc.

Anda kalın

Yönetici duruşunun gözden kaçan unsurlarından biri de gerçekten anda bulunabilmek. Toplantıda, müşteri görüşmesinde, bir konuşmada veya özel hayatta dikkati bulunduğunuz ana verebilmek, liderlik etkisini doğrudan güçlendiriyor.

Yöneticiler gün boyunca çok sayıda farklı öncelik arasında bölünebiliyor. Ancak başarılı liderler, içinde bulundukları ana odaklanmayı başarabiliyor. Bunun için telefon ve ekranlardan uzaklaşmak, dikkati bulunduğunuz ortama yönlendirmek ve gerçekten orada olmak önemli.

— Jill Helmer, Jill Helmer Consulting

İkna etmeden önce dinleyin

Liderler, insanları ikna etmeye çalışmadan önce onları anlamayı başardıklarında daha güçlü bir etki yaratıyor. Çünkü itibar, tek bir konuşmayla değil, zaman içinde sergilenen tutarlı davranışlarla oluşuyor.

Bu nedenle dinleme becerisi bir disiplin olarak ele alınmalı. Daha geç konuşmak, daha uzun süre dinlemek ve kendi görüşünüzü paylaşmadan önce doğru soruları sormak, güven inşa etmenin etkili yolları arasında yer alıyor.

— Kelly Byrnes, Voyage Consulting Group

Kendinize güvenen bir ağırlık oluşturun

Yönetici duruşu söz konusu olduğunda sıkça kullanılan kavramlardan biri de "ağırlık". Bu özellik, zaman içinde deneyim kazanarak, deneyimli liderlerden öğrenerek ve farklı ortamlardaki kendi davranışlarınızı gözlemleyerek geliştirilebilir.

Önemli olan, zor bir durumda korkuya mı teslim olduğunuzu yoksa bulunduğunuz ortamda kendinize güvenip güvenmediğinizi fark edebilmek. Güçlü bir yönetici duruşu geliştirmek, önce kişinin kendi içindeki engelleri aşmasını gerektiriyor.

— Evan Roth, Roth Consultancy International, LLC.

Gerçek liderlik kimliğinizi ortaya çıkarın

Yönetici duruşunda en çok gözden kaçan unsurun beceriden çok kimlik olduğu belirtiliyor. Bazı liderlik eğitimleri, kişilere belirli davranışları alışkanlık haline gelene kadar sergilemeyi öğretiyor. Ancak yapay biçimde uygulanan davranışlar zaman içinde çevredekiler tarafından fark edilebiliyor.

Kalıcı liderlik etkisi, olmak istediğiniz liderin kimliğini gerçekten benimsemekle başlıyor. Bunun için sizi geride tutan davranış kalıplarıyla, size fayda sağlayan özelliklerinizi dürüstçe değerlendirmek ve liderlik tarzınızı bunların üzerine inşa etmek gerekiyor.

— Aurelien Mangano, DevelUpLeaders

Hız yerine sakinliği seçin

Beklenmedik bir durum karşısında verilen ilk tepki, liderlik algısında önemli bir rol oynuyor. Aceleyle verilen yanıtlar kaygıyı artırabilirken, kısa bir duraklama kontrol ve kapasite mesajı verebilir.

Bu beceriyi geliştirmek için riskin düşük olduğu durumlarda bilinçli olarak birkaç saniye beklemek işe yarayabilir. Örneğin bir toplantıda soruya yanıt vermeden önce iki saniye durmak, zamanla baskı karşısında daha kontrollü hareket etmeyi sağlayabilir.

— Jessica Hill Holm, Hill Holm Advisory

Karakter, yetkinlik ve davranışı birleştirin

Yönetici duruşunun temel unsurlarından biri de karakter, yetkinlik ve davranış arasındaki uyum. İnsanlar, bir liderin değerleriyle söyledikleri ve yaptıkları arasındaki tutarlılığı zaman içinde kolayca fark ediyor.

Bu tür bir duruş önceden hazırlanarak veya prova edilerek oluşturulamıyor. Verilen sözleri tutmak, yetkinlikleri geliştirmek ve insanlara gerçek anlamda saygı göstermek gerekiyor. Özgünlük yalnızca kendiniz olmak değil, çevrenizdeki insanların güvenebileceği bir kişi haline gelmek anlamına geliyor.

— Kent Merrell, Merrell Liderlik Enstitüsü

Tutarlılığınızı koruyun

Yönetici duruşunda en fazla göz ardı edilen özelliklerden biri tutarlılık. İnsanlar, sözleriyle kararları ve eylemleri arasında uyum bulunan liderlere daha fazla güveniyor.

Bunu oluşturmanın yolu, verilen sözlerin arkasında durmak, açık iletişim kurmak ve hem iyi hem de zor dönemlerde benzer bir liderlik çizgisini korumaktan geçiyor. Gerçek yönetici duruşu, dış görünüş veya gösterişli bir imajla değil, zaman içinde kazanılan güvenilirlikle ortaya çıkıyor.

— Dr. Sariki Abungwo, Blesatech Danışmanlık Hizmetleri

Güçlü liderlik görünüşten fazlasıdır

Yönetici duruşu, yalnızca güçlü görünmek veya özgüvenli konuşmakla sınırlı değil. Etkili liderlik; çevreyi doğru okumak, duyguları yönetmek, dikkatle dinlemek, gerektiğinde susmak, zor kararların arkasında durmak ve tüm bunları zaman içinde tutarlı biçimde sürdürebilmek anlamına geliyor.

Başka bir ifadeyle, güçlü bir liderlik imajı oluşturmanın yolu kusursuz görünmekten değil, insanların güvenebileceği ve takip etmek isteyeceği bir lider olmaktan geçiyor.

Forbes Koçlar Konseyi, önde gelen iş ve kariyer koçlarının davet yoluyla katıldığı bir topluluktur.

Yeni hedef, 14 Ağustos'taki kapanış seviyesine kıyasla yüzde 7'nin üzerinde yükseliş potansiyeline işaret ediyor. JPMorgan'ın piyasa değeri aynı tarih itibarıyla yaklaşık 965 milyar dolara ulaşmıştı. Bankanın 1 trilyon dolarlık eşiği geçebilmesi için hisse fiyatında yaklaşık yüzde 3,5'lik bir artış yeterli olacak.

Hisselerde üç ayda yüzde 21'lik yükseliş

JPMorgan hisselerindeki yükseliş son aylarda belirgin biçimde hızlandı. Bankanın hisse fiyatı son üç aylık dönemde yaklaşık yüzde 21 değer kazandı.

Bu performansta şirketin güçlü finansal sonuçları önemli rol oynadı. JPMorgan, 15 Temmuz'da açıkladığı 2026'nın ikinci çeyrek sonuçlarında net kârını geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 41 artırarak 21,1 milyar dolara çıkardı.

Bankanın hisse senedi işlemlerinden elde ettiği gelir de aynı dönemde yüzde 86 artışla 6 milyar dolara yükseldi. Gelirdeki güçlü artışta şirket birleşmeleri ve satın almaların yanı sıra yeni hisse senedi ihraçlarındaki hareketlilik etkili oldu.

Teknoloji devlerinin gerisinde kalan çarpan

JPMorgan hisseleri yaklaşık 15 fiyat/kazanç oranıyla işlem görüyor. Bu değerleme, 1 trilyon doların üzerinde piyasa değerine sahip teknoloji şirketlerinde görülen çarpanların altında bulunuyor.

Bu durum, JPMorgan'ın finans sektöründeki büyüklüğüne rağmen teknoloji devlerine kıyasla daha düşük bir değerleme çarpanıyla işlem gördüğüne işaret ediyor.

Uzun vadeli hedef 2 trilyon dolar

Wells Fargo analisti Mike Mayo'nun JPMorgan için öngörüsü 1 trilyon dolarlık piyasa değeriyle sınırlı değil. Mayo, bankanın önümüzdeki 7 ila 8 yıl içerisinde 2 trilyon dolarlık piyasa değerine ulaşabileceğini düşünüyor.

Analist bu potansiyeli bir "çark etkisi" üzerinden açıklıyor. JPMorgan'ın yüksek getiriler elde etmesi, bu kaynakları yeni yatırımlar ve faaliyetler için kullanması, yatırımların da daha yüksek getiri üretmesi bekleniyor. Bu döngünün devam etmesi halinde bankanın büyümesinin hızlanabileceği ve uzun vadede 2 trilyon dolarlık değerlemeye ulaşabileceği öngörülüyor.

AiMOGA Robotics yöneticileri potansiyel listelenme yerleri üzerinde görüşmeler yürütüyor. Şirket, küresel robotik firmaları arasına katılmak için gelecek yıl insansı robot teslimatlarını artırmayı bekliyor.

Chery International Başkanı Zhang Guibing, Pekin'deki Dünya Robot Konferansı'nda gazetecilere konuştu. Zhang, "Şu anda ilgili hazırlıkları yapıyoruz ve halka arz için çeşitli yerlerle görüşüyoruz." dedi.

Zhang, halka arzın teknoloji yatırımları için finansman sağlayabileceğini belirtti. Yönetici, bu adımın kurumsal yönetimi, şeffaflığı ve operasyonel standartları da artıracağını ifade etti.

Chery bünyesindeki yan kuruluşların bağımsız olarak borsaya kote edilmesi sık rastlanan bir durum olarak biliniyor. Otomobil parça tedarikçisi Bethel Automotive 2018 yılında Şanghay borsasında listelendi. Robotik firması Efort ise 2020 yılında Şanghay borsasında halka açıldı.

Sektörde rekabet artıyor

Yatırımcıların Çin robot endüstrisine olan ilgisi artış gösteriyor. Robot üreticisi Unitree şirketinin hisseleri çarşamba günü Şanghay'daki ilk işlem gününde altı kat değer kazandı. Başka bir girişim olan Lumos Robotics de gelecek yıl borsaya kote olmayı düşündüğünü bildirdi.

Çin'in robot endüstrisi, yapay zekâ ve otonom sistemlerdeki ilerlemelerle otomotiv ve teknoloji firmalarından yatırım çekiyor. Şirketler fabrikaların ötesinde perakende, müşteri hizmetleri ve kamu güvenliği alanlarında uygulamalar bulmak için yarışıyor.

Ocak 2025'te Chery bünyesinde kurulan AiMOGA, bugüne kadar 3 binden fazla robot teslim etti. Bu robotların 2 bini yurt dışına gönderildi. Şirket şu anda 60'tan fazla ülke ve bölgede faaliyet gösteriyor.

Şirket gelecek yıl küresel çapta 10 bin robot teslim etmeyi amaçlıyor. AiMOGA, bu yıl insansı polis robotlarını tanıttı. Trafik yönetimi ve kalabalık yönlendirmesi için Çin'in çeşitli şehirlerinde 110 polis robotu görevlendirildi.

Yurt dışı pazarlar hedefleniyor

Trafik polislerinin zorlu hava koşullarına ve emisyonlara maruz kaldığını tespit ettiklerini aktaran Zhang, trafik yönetimini umut verici bir uygulama alanı olarak gördüklerini söyledi. Zhang, robotların bu alanlardaki iş gücü açığını kapatabileceğini vurguladı.

Şirket, polis robotlarına duyulan ihtiyacın yurt dışında daha fazla olabileceğini değerlendiriyor. Yüksek sıcaklıklar ve şiddetli yağışların olduğu Orta Doğu ve Güneydoğu Asya bölgeleri öncelikli pazarlar arasında yer alıyor.

Çin'in robotik endüstrisinde birçok şirket rekabet ediyor. Zhang, zamanla sektörün teknoloji tabanının güçleneceğini öngördü. Yönetici, "Özellikle maliyetler konusundaki rekabetin sert olması muhtemel." değerlendirmesini yaptı.

Şirket, iç pazarın ötesine geçmek için yurt dışı faaliyetlerini artırıyor. Hizmet ve refakatçi robotları uluslararası genişlemeye öncülük ediyor.

Zhang'a ABD pazarına olası bir giriş soruldu. Yönetici, "Şirketin hedefi küresel pazarlara hizmet etmektir. Ancak bu genişleme farklı yerel düzenlemelere ve müşteri ihtiyaçlarına uyum sağlamayı gerektirecektir." ifadesini kullandı. Chery, mayıs ayında uygun bir zamanda ABD pazarına girmeyi düşündüğünü duyurmuştu.

İnsansı robotların yaygınlaşma sürecine de değinen Zhang, "İnsansı robotların hızlı bir şekilde benimsenmeden önce olgunlaşması yaklaşık on yıl sürebilir." dedi.

Lagarde'a göre İkinci Dünya Savaşı sonrasında Avrupa'nın ekonomik yükselişi üç temel unsurun birbirini desteklemesiyle mümkün oldu. Bunların başında hızla büyüyen küresel ticaret, ikinci sırada görece düşük enerji maliyetleriyle çalışan imalat sanayisi, üçüncü sırada ise ABD'nin güvenlik desteğiyle şekillenen istikrarlı küresel düzen geldi.

Ancak bu üç alanda da önemli değişimler yaşandığını belirten Lagarde, Avrupa'nın eski ekonomik modeline dönmesinin artık gerçekçi olmadığını ifade etti.

Avrupa'nın dünyanın en açık ekonomilerinden biri haline geldiğine dikkat çeken Lagarde, ticarete açıklık seviyesinin ABD'nin yaklaşık iki katına ulaştığını söyledi. Küreselleşmenin kıta ekonomisine önemli katkılar sunduğunu belirten ECB Başkanı, buna karşın ticaretin bundan sonra sürekli genişleyeceği varsayımının geçerliliğini yitirdiğini kaydetti.

Lagarde, geçen yıl dünya genelinde 2 bin 500'den fazla yeni ticaret kısıtlamasının uygulanmaya başladığını belirterek, küresel ticaretteki parçalanmanın Avrupa açısından ciddi bir risk oluşturduğuna işaret etti.

Sanayinin enerji avantajı ortadan kalktı

Avrupa'nın geleneksel büyüme yapısında önemli rol oynayan imalat sanayisinin de yeni koşullara uyum sağlamak zorunda olduğunu belirten Lagarde, özellikle enerji maliyetlerindeki artışın rekabet gücünü zayıflattığını söyledi.

Geçmişte Rusya'dan sağlanan görece ucuz doğal gazın Avrupa sanayisine önemli bir maliyet avantajı sunduğunu hatırlatan Lagarde, bu dönemin sona erdiğini belirtti.

Lagarde, geçen yıl Avrupa Birliği'nde enerji yoğun sektörlerin karşı karşıya kaldığı elektrik fiyatlarının ortalama olarak ABD'deki seviyelerin iki katından fazla, Çin'deki fiyatların ise yaklaşık yüzde 50 üzerinde olduğunu söyledi.

ECB Başkanı, yüksek enerji maliyetlerinin Avrupa'daki sanayi kuruluşlarının küresel rekabet gücü üzerinde giderek daha fazla baskı oluşturduğunu ifade etti.

Bu tabloya Çin'in üretimde daha yüksek katma değerli alanlara yönelmesinin de eklendiğini belirten Lagarde, Çin'in birçok sektörde artık Avrupa için doğrudan rakip haline geldiğini vurguladı.

Jeopolitik riskler yatırım kararlarını değiştiriyor

Avrupa'nın büyüme modelinin üçüncü dayanağı olan güvenlik ve istikrar ortamının da önemli ölçüde değiştiğini belirten Lagarde, geçmişte şirketlerin tedarik zincirlerini ağırlıklı olarak maliyet ve verimlilik kriterlerine göre oluşturduğunu söyledi.

Ancak artan jeopolitik gerilimlerin kritik ekonomik bağımlılıkları daha görünür hale getirdiğini ifade eden Lagarde, Avrupa'nın yakın çevresindeki güvenlik tehditlerinin de arttığını belirtti.

Ekonomik bağımlılıkların bazı durumlarda siyasi ve ekonomik baskı aracına dönüşebildiğini söyleyen Lagarde, bu durumun şirketlerin yatırım iştahını olumsuz etkilediğini kaydetti. Daha düşük yatırımın ise zamanla üretim kapasitesi ve tüketim üzerinde baskı yaratabileceğine dikkat çekti.

Lagarde, söz konusu gelişmelerin birlikte değerlendirilmesi halinde Avrupa'nın savaş sonrasında oluşturduğu büyüme modelinin aşındığının görüldüğünü söyledi.

Avrupa’nın elindeki avantajlar

ECB Başkanı, mevcut sorunlara rağmen Avrupa ekonomisinin önemli güçlü yönlerini koruduğunu da vurguladı.

Avrupa Birliği'nin dünyanın en geniş ticaret anlaşmaları ağlarından birine ve yüksek nitelikli bir iş gücüne sahip olduğunu belirten Lagarde, 27 ülkeden oluşan ve yaklaşık 450 milyon tüketiciye ulaşan AB'nin gelişmiş ekonomiler arasında en büyük bütünleşik pazarlardan birini oluşturduğunu söyledi.

Lagarde, Euro Bölgesi ekonomisinin iç talebin desteğiyle geçen yıl yüzde 1,5 büyüdüğünü, enerji şokuna rağmen bu yıl da ekonomik aktivitenin devam ettiğini belirtti.

Avrupa'nın önümüzdeki dönemde iç talepteki dayanıklılığı daha kalıcı bir büyüme motoruna dönüştürmesi gerektiğini söyleyen Lagarde, bunun için AB'nin ortak pazarının sunduğu ölçek avantajından daha etkin yararlanılması gerektiğini ifade etti.

Araştırma gücü ticari başarıya dönüşmüyor

Avrupa'nın temel sorunlarından birinin de bilimsel ve teknolojik üretimi ekonomik değere dönüştürme konusunda yaşandığını belirten Lagarde, kıtanın araştırma kapasitesinin yüksek olmasına karşın bu birikimin ticari başarıya aynı ölçüde yansımadığını söyledi.

Yeni teknolojilerin ekonominin tamamına yayılmasını zorlaştıran yapısal engellerin şirketlerin büyümesini ve uluslararası ölçekte ölçek kazanmasını da sınırladığını belirten Lagarde, bu sorunların aşılması gerektiğini vurguladı.

“Yapay zekada aynı hatayı tekrarlamamalıyız”

Lagarde'ın konuşmasında en dikkat çekici başlıklardan biri yapay zeka oldu.

Avrupa'nın ilk dijital dönüşüm döneminde bilgi ve iletişim teknolojilerinin yaygınlaşmasıyla ortaya çıkan ekonomik fırsatlardan yeterince yararlanamadığını belirten Lagarde, bu deneyimin yapay zeka çağında tekrarlanmaması gerektiğini söyledi.

ECB Başkanı, yapay zekanın oluşturduğu yeni teknolojik dönüşümün Avrupa için önemli bir fırsat sunduğunu belirterek, kıtanın bu kez geride kalma lüksünün bulunmadığını vurguladı.

Yapay zeka yatırımlarının artırılması ve yeni teknolojilerin daha hızlı ölçeklendirilmesi için Avrupa'nın tek pazarındaki ve sermaye piyasalarındaki parçalı yapının giderilmesi gerektiğini ifade eden Lagarde, AB içindeki ekonomik engellerin azaltılmasının önemine dikkat çekti.

Lagarde ayrıca sermaye piyasalarının daha hızlı bütünleştirilmesi çağrısında bulunarak, Avrupa Birliği liderlerinin piyasa entegrasyonuna yönelik paketteki çalışmaları tamamlaması gerektiğini söyledi.

Avrupa'nın yeni ekonomik düzende rekabet gücünü koruyabilmesi için daha güçlü bir iç pazar, daha entegre sermaye piyasaları ve teknoloji yatırımlarını hızlandıran bir ekonomik yapı oluşturması gerektiğini belirten Lagarde, yapay zekanın bu dönüşümün merkezinde yer alacağı mesajını verdi.

Enflasyon ülkeler arasında farklılaştı

Euro Bölgesi ve AB genelindeki fiyat artışlarının ülkelere göre önemli ölçüde ayrıştığı görüldü. Temmuz ayında en düşük yıllık enflasyon İsveç’te yüzde 0,3 olarak ölçüldü. İsveç’i yüzde 1,3 ile Çekya, yüzde 1,6 ile Danimarka ve Macaristan izledi.

En yüksek oran ise yüzde 8,2 ile Romanya’da gerçekleşti. Litvanya’da yıllık enflasyon yüzde 5,4 olurken, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi ve Bulgaristan’da yüzde 4,4 olarak kaydedildi.

Haziran ayına kıyasla yıllık enflasyon 15 AB ülkesinde düşerken, üç ülkede değişmedi. Dokuz ülkede ise enflasyon oranı yükseldi.

Hizmetler en büyük katkıyı yaptı

Temmuz ayında Euro Bölgesi’ndeki enflasyonun temel belirleyicilerinden biri hizmet fiyatları oldu. Hizmetler, yıllık enflasyona 1,55 puanlık katkı sağladı.

Enerji kaleminin katkısı 0,94 puan olurken, enerji dışı sanayi ürünleri ile gıda, alkol ve tütün grubu enflasyona ayrı ayrı 0,23 puanlık katkıda bulundu. Bu tablo, özellikle hizmet fiyatlarının Euro Bölgesi’ndeki genel fiyat baskılarında önemli bir rol oynamaya devam ettiğine işaret etti.

Öne çıkanlar

• NASA’nın Lunar Reconnaissance Orbiter aracı, fotoğrafları geçen hafta Ay’ın yaklaşık 97 kilometre üzerinden çekti. Çarpışma bölgesinin görünür hala gelmesi için Ay’ın dönmesini bekleyerek altı gün geçirdi.

• NASA’nın kraterin gölgesine ilişkin analizine göre SpaceX’in Falcon 9 roketinin oluşturduğu krater yaklaşık 18 metre genişliğinde ve derinliği 13 metreden az.

• Yörünge aracındaki dar açılı kamera, genişliği yaklaşık 1 metre kadar küçük yüzey özelliklerini tespit edebiliyor.

• Görüntülerde ayrıca çarpışmanın oluşturduğu yüzey tozu ve kaya parçalarının izleri de görüldü.

SpaceX roketi neden Ay’a çarptı?

Falcon 9 roketi, 2025’in başlarında Ay’a iniş araçlarını derin uzaya taşımak üzere tek yönlü bir görev için fırlatılmıştı. Roket, Dünya’ya geri dönebilmek ve atmosferde yanarak yok olmak için gerekli yakıta sahip değildi. Bunun yerine birkaç ay boyunca uzayda sürüklendi ve sonunda yerçekiminin etkisiyle Ay’a doğru çekildi.

Roketin Ay’a saatte 8 bin kilometrenin üzerinde bir hızla çarptığı düşünülüyor. Bu olay, 1960’lardan bu yana Ay’da meydana gelen çok sayıdaki roket ve uzay enkazı çarpışmasından biri. Yakın dönemdeki diğer çarpışmalar arasında 2023’te Rusya’nın Luna-25 görevi ve 2022’de Çin’e ait kullanılmış bir roket gövdesi yer alıyor. Ay’a kasıtlı olarak çarpışmalar da gerçekleştirildi. 2009’da NASA’ya ait bir sonda, Ay’ın güney kutup bölgesinde kasıtlı olarak Ay’a çarptırıldı ve yaklaşık 95 litre suya rastladı.

Bankacılık ve sanayi hisseleri arasındaki bu belirgin ayrışma, bankaların sanayi şirketlerine kıyasla performansını Mart 2024'ten bu yana en düşük seviyeye taşıdı.

Yüksek faiz baskısı sürüyor

ICBC Turkey Yatırım Araştırma Müdürü Burak İşyar, bankacılık hisseleri açısından en önemli risklerin başında yüksek faiz oranlarının geldiğine dikkat çekti. İşyar'a göre faizlerin uzun süre yüksek seyredeceği beklentisinin güçlenmesi, bankaların görünümünü olumsuz etkiliyor.

Orta Doğu'daki savaşın Türkiye'nin enflasyon görünümünü daha karmaşık hale getirmesi, daha önce başlayan faiz indirim sürecinin de kesintiye uğramasına neden oldu. Petrol fiyatlarındaki yükselişin enflasyon üzerindeki olası etkileri, para politikasının yeniden sıkılaşmasına yol açtı.

Fonlama maliyetleri iyimserliği zayıflattı

Merkez bankasının repo ihalelerini durdurmasıyla birlikte efektif fonlama faizi mart ayında yüzde 37 seviyesinden yüzde 40'a yükseldi. Bu gelişme, bankaların en önemli gelir ve maliyet kalemlerinden biri olan fonlama koşullarının daha da zorlaşmasına neden oldu.

Faiz indirimlerinin ne zaman yeniden başlayacağına yönelik belirsizlik de bankacılık hisselerini diğer sektörlerden ayıran temel unsurlardan biri haline geldi. Faiz görünümüne yüksek duyarlılık taşıyan bankalar, yatırımcıların temkinli yaklaşımından daha fazla etkilendi.

BofA beklentisini geri çekti

BofA Securities, kalıcı enflasyon ve gevşeme sürecinin daha yavaş ilerlemesi nedeniyle Türk bankalarında beklenen olumlu katalizörlerin ötelenmeye devam ettiğini belirtti.

Kurum, geçen ay Türk bankalarının yeniden değerleme yaşayacağı yönündeki beklentisini geri çekerek özel bankalara yönelik tavsiyelerini aşağı yönlü revize etti.

İkinci çeyrekte tablo değişti

Perform Portföy fon yöneticisi Altan Aydın da bankaların yılın ilk çeyreğine güçlü bir performansla başladığını ancak ikinci çeyrekte yüksek fonlama maliyetlerinin piyasadaki iyimserliği azalttığını söyledi.

Aydın, kısa vadeli baskılara rağmen Türk bankacılık hisselerinin yılın geri kalanında yeniden toparlanarak diğer sektörlere kıyasla daha güçlü bir performans gösterebileceğini öngörüyor.

Öne çıkanlar

• Amerikalı yetişkinlere yapay zekanın günlük yaşamda giderek daha fazla kullanılmasına ilişkin hislerinin sorulduğu Pew Research Center araştırmasında, 30 yaşın altındaki yetişkinlerin yüzde 55'i yapay zeka konusunda heyecandan çok endişe duyduğunu söyledi. Bu oran, yalnızca iki yıl önceki yüzde 39'luk orana kıyasla keskin bir artış gösteriyor.

• Araştırmaya göre tüm yaş grupları genelinde ABD'li yetişkinlerin yüzde 52'si yapay zeka konusunda heyecandan çok endişe duyuyor. Bu oran son birkaç yıldaki seviyelere kabaca paralel olsa da 2022'de yapay zeka konusunda daha çok endişeli olduğunu söyleyen yüzde 38'lik kesimin oldukça üzerinde.

• Pew araştırmasına göre yapay zekaya yönelik heyecan, 2021'den bu yana tüm yaş gruplarında azaldı. En büyük düşüş ise 30 yaşın altındaki Amerikalı yetişkinlerde görüldü. Bu grupta yalnızca yüzde 11'lik kesim yapay zeka konusunda endişeden daha fazla heyecan duyduğunu söylüyor. Beş yıl önce bu oran yüzde 25'ti.

• Pew araştırmasına göre gelecek yirmi yıl içinde yapay zekanın insanların işlerini ellerinden alacağına inanan Amerikalıların oranı da arttı. Araştırmaya katılanların yüzde 71'i yapay zekanın daha az iş fırsatına yol açacağına inanıyor. Bu oran, 2024'te aynı görüşü paylaşan yüzde 64'lük kesimin üzerinde.

• Yapay zekanın daha az iş imkanına yol açacağına ilişkin inanç özellikle 30 yaşın altındaki Amerikalı yetişkinler arasında arttı. Bu görüşü paylaşanların oranı 2024'te yüzde 61 iken bu yıl yüzde 73'e yükseldi.

Olumsuz görüşler artıyor

Pew tarafından yapılan diğer araştırmalar da genç yetişkinler arasında yapay zekaya yönelik giderek daha olumsuz tutumların ortaya çıktığını gösteriyor. Haziran ayında yayımlanan bir araştırmada, 30 yaşın altındaki Amerikalı yetişkinlerin yüzde 48'i yapay zekanın 20 yıl içinde toplum üzerindeki etkisinin olumsuz olacağını düşündüğünü söyledi. Bu tüm yaş grupları arasındaki en yüksek oran olurken, yapay zekanın toplum üzerinde olumlu bir etki yaratacağını düşünen 30 yaş altındaki Amerikalıların oranı yalnızca yüzde 14 oldu.

Araştırma ayrıca 30 yaşın altındaki yetişkinlerin yaklaşık yüzde 20'sinin yapay zeka sohbet botlarının yaratıcılıklarına zarar verdiğine inandığını ortaya koydu. Bu da tüm yaş grupları arasındaki en yüksek oran. Eylül ayında yayımlanan bir başka araştırmada ise 30 yaşın altındaki yetişkinlerin yüzde 61'i yapay zekanın insanların yaratıcı düşünme becerilerini kötüleştireceğini, yüzde 58'i ise insanların ilişki kurma becerilerini olumsuz etkileyeceğini söyledi. Her iki oran da tüm yaş grupları arasındaki en yüksek seviyeyi temsil ediyor.

Öne çıkanlar

• Geçen hafta mahkemeye sunulan bir belgeye göre Google, havayolunun iflas etmesinin ardından Spirit Airlines’ın şirket içi ticari verilerini satın almak için verdiği teklifle diğer yapay zeka şirketlerini geride bıraktı.

• Google sözcüsü Forbes’a yaptığı açıklamada, Spirit Airlines’tan alınan kurumsal veri setinin ürünlerini ve yapay zeka modellerini geliştirmeye yardımcı olmasını umduklarını söyledi.

• Mahkeme belgelerine göre ham veriler arasında yaklaşık 100 milyon yolcu adı, yaklaşık 13 milyon aktif e-posta adresi, yaklaşık 176 bin çalışan kaydı ve 500 milyon Microsoft Teams mesajı bulunuyor.

• Mahkeme tarafından atanan üçüncü taraf bir ombudsman, “kimliksizleştirme” adı verilen süreci denetleyecek. Bu süreç, verilerin kişilerle ilişkilendirilememesi için anonimleştirilmesine yönelik “makul önlemler” alınmasını gerektiriyor.

• Google sözcüsü Forbes’a, “Bu veri setinden herhangi bir kişisel bilgi almayacağız” dedi.

• Satışın onaylanıp onaylanmayacağına ABD’de bir hakim çarşamba günü yapılacak duruşmada karar verecek.

• Yapya zeka eğitim projeleri için profesyonelleri şirketlerle buluşturan Mercor firmasının kaybeden teklifi 7,5 milyon dolardı. Mercor, dünyanın kendi servetini yaratmış en genç milyarderleri tarafından kuruldu.

• Spirit’in 5.500’den fazla uçuş görevlisini temsil etmeye devam eden Uçuş Görevlileri Derneği'nin uluslararası başkanı Sara Nelson Forbes’a yaptığı açıklamada, “Bu kabul edilemez! Satılması gereken hiçbir gerekçesi olmayan verileri satın almaya yönelik Google’ın girişimine karşı mahkemeye itirazda bulunuyoruz” diye konuştu

Google’ın Spirit Airlines verilerini satın alması neden önemli?

Forbes’un haberine göre yapay zeka şirketleri müşteri hizmetleri, finansal hizmetler ve takvim yönetimi gibi alanlarda modellerinin yeteneklerini geliştirmek amacıyla iflas etmiş şirketlerin şirket içi iletişimlerini giderek daha fazla satın alıyor. Bunlar arasında Slack arşivleri, Jira kayıtları, e-posta yazışmaları, Google Drive dosyaları ve daha fazlası bulunuyor.

Google, büyük bir havayolunun nasıl işletildiğine dair devasa bir dijital arşivi kapsamlı şirket içi ve dışı iletişim kayıtları da dahil olmak üzere satın alıyor. Mercor’un verdiği rakip teklif ise yapay zeka şirketlerinin bu değerli yeni eğitim materyali kaynağı için nasıl rekabet ettiğini gösteriyor.

Yapay zeka modelleri için kimliksizleştirme nedir?

Mahkeme belgesine göre kimliksizleştirilmiş veriler, belirli bir tüketiciyle ilişkilendirilemez, makul bir şekilde o kişi hakkında bilgi çıkarımı yapmak için kullanılamaz veya başka herhangi bir şekilde belirli bir tüketiciyle bağlantılandırılamaz. Bu sürecin amacı, veriler bir yapay zeka modelini eğitmek veya modele girdi sağlamak için kullanılmadan önce bireylerin gizliliğini korumak ve yasal gerekliliklere uyulmasını sağlamak.

Satın alma hakkında bilgi sahibi olan ve adının açıklanmaması koşuluyla Forbes’a konuşan bir kişi, Google’ın müşterilerin kişisel bilgilerini satın almakla ilgilenmediğini söyledi. Bunun yerine Google, kimlik belirleyici unsurlardan arındırılmış gerçek dünya verilerini kullanarak yapay zeka ajanlarının daha iyi performans göstermesine yardımcı olmayı amaçlıyor.

Nike'ın karşı karşıya olduğu tabloyu Çin'deki satış kaybı, doğrudan tüketiciye satış kanalındaki gerileme, değişen tüketici davranışları ve artan rekabet daha da zorlaştırıyor.

Çin'deki kayıp büyümeyi aşağı çekiyor

Nike'ın küresel performansındaki en önemli sorunlardan biri Çin'de yaşanıyor. Şirketin mali 2026 sonuçlarına göre Greater China bölgesinin yıllık geliri yüzde 20 azalarak 1,278 milyar dolara geriledi.

Avrupa, Orta Doğu ve Afrika'yı kapsayan bölgede de gelir yüzde 6 düştü. Kuzey Amerika ise şirketin diğer büyük pazarlarına kıyasla daha dirençli bir görünüm sergiledi.

Çin'de yerel spor giyim markalarının güç kazanması ve tüketicilerin marka tercihlerinin hızla değişmesi, Nike'ın bu kritik pazardaki konumunu zayıflatıyor. Sorun yalnızca satış rakamlarıyla sınırlı kalırken, şirketin marka gücü ve uzun vadeli büyüme potansiyeli de yatırımcıların sorguladığı başlıklar arasına giriyor.

Nike Direct'te ivme kaybı

Nike'ın son yıllarda büyüme stratejisinin merkezine yerleştirdiği doğrudan tüketiciye satış modeli de beklenen katkıyı sağlayamadı.

Mali 2026 verilerine göre NIKE Direct gelirleri yıllık bazda yüzde 6 geriledi. Dijital satışlarda ise düşüş yüzde 12'ye ulaştı. Buna karşılık toptan satış gelirlerinin yüzde 6 yükselmesi dikkat çekti.

Rakamlar, şirketin doğrudan satış kanallarında yaşanan zayıflığın belirginleştiğine işaret ediyor. Tüketicinin Nike ürünlerine mağaza ve dijital platformlar üzerinden gösterdiği talebin gerilemesi, şirketi dağıtım stratejisini yeniden değerlendirmeye zorluyor.

Satışlar yerinde sayarken kâr düştü

Nike'ın mali 2026 yılında toplam geliri 46,4 milyar dolar oldu. Böylece şirketin yıllık geliri önceki yıla kıyasla büyük ölçüde değişmedi. Kur etkileri hesaba katıldığında ise gelirde yüzde 2'lik düşüş görüldü.

Kârlılık tarafındaki tablo ise daha olumsuz oldu. Nike'ın yıllık net kârı yüzde 3 gerileyerek 3,1 milyar dolara indi.

Şirket bünyesindeki Converse markasında ise daralma çok daha belirgin gerçekleşti. Converse'in yıllık geliri yüzde 31 azaldı.

Bu veriler, Nike'ın ölçeğine rağmen uzun süredir devam eden büyüme sorununu henüz aşamadığını ortaya koyuyor.

Stoklar şirket üzerindeki baskıyı artırıyor

Nike'ın mayıs sonu itibarıyla 7,5 milyar dolarlık envanteri bulunuyordu. Toplam stok yıllık bazda önemli bir değişiklik göstermese de şirket, ürün gamındaki dönüşüm ve mevcut stokların yönetimiyle uğraşmayı sürdürüyor.

Spor giyim sektöründe yüksek stok miktarı önemli bir risk olarak öne çıkıyor. Talebin beklenenden zayıf seyretmesi durumunda şirketlerin ürünleri satabilmek için daha fazla indirime başvurması gerekebiliyor. Bu da hem fiyatlama gücünü hem de kâr marjlarını olumsuz etkileyebiliyor.

Nike açısından kritik konu, tüketiciyi yeniden tam fiyat ödemeye ikna edecek güçlü ürünlerin ve yeni bir büyüme hikâyesinin ortaya çıkarılması olacak.

Yatırımcıların güveni neden azalıyor?

Nike hisselerindeki gerilemenin arkasında tek bir bilanço kalemi bulunmuyor. Piyasanın asıl endişesi, şirketin uzun süredir devam eden yeniden yapılanma sürecinin ne zaman somut sonuç vermeye başlayacağı.

CEO Elliott Hill yönetimindeki Nike, operasyonların daha sağlıklı ve verimli hale getirilmesi amacıyla çeşitli adımlar atıyor. Ancak toparlanmanın tüm bölgelerde ve ürün kategorilerinde aynı hızda gerçekleşmemesi, yatırımcıların beklentilerini aşağı çekiyor.

Şirketin önünde ürün portföyünü yeniden şekillendirmek, tüketici talebini canlandırmak, stok seviyelerini yönetmek ve maliyetleri kontrol altında tutmak gibi bir dizi zorlu hedef bulunuyor.

Spor giyimde rekabet kızışıyor

Nike'ın yaşadığı sıkıntılar yalnızca şirketin kendi operasyonlarından kaynaklanmıyor. Küresel spor giyim pazarında rekabetin yapısı da son yıllarda önemli ölçüde değişti.

Rakip markalar daha hızlı ürün geliştirme, belirli spor dallarına odaklanan ürünler ve farklı fiyat segmentleriyle Nike'ın hakimiyet alanlarına girmeye çalışıyor.

Özellikle genç tüketicilerin yeni markalara daha kolay yönelmesi, Nike gibi köklü şirketlerin marka sadakatine geçmişte olduğu kadar güvenemeyeceğini gösteriyor.

Bu nedenle Nike'ın yeniden güçlü bir büyüme dönemine girebilmesi için yalnızca giderlerini azaltması yeterli olmayacak. Şirketin aynı zamanda tüketici ilgisini yeniden kazanması ve yeni ürünleriyle pazarda heyecan yaratması gerekiyor.

Gözler 39 dolar seviyesinin ardından gelecek sonuçlarda

Nike hisselerinin 39 dolar civarına kadar gerilemesi, şirketin 2021'deki zirvesinden bu yana piyasa değerinde yaşanan büyük kaybı gözler önüne seriyor. Aynı zamanda yatırımcıların mevcut dönüşüm planına ilişkin sabrının da azaldığına işaret ediyor.

Önümüzdeki dönemde piyasanın izleyeceği temel göstergeler arasında Çin'deki satışların toparlanıp toparlanmayacağı, NIKE Direct kanalının yeniden büyüme eğilimine girip girmeyeceği ve yüksek stokların ne ölçüde azaltılacağı yer alacak.

Yeni ürünlerin tüketici talebini canlandırması da Nike'ın gelecekteki performansı açısından belirleyici olabilir.

Şirketin mali 2026 yılında 46,4 milyar dolarlık gelir elde etmesine karşın net kârının 3,1 milyar dolara gerilemesi, toparlanmanın henüz tamamlanmadığını gösteriyor. Nike'ın yeniden yüksek büyüme oranlarına ulaşabileceğine ilişkin güvenin güçlenmesi ise önümüzdeki birkaç çeyrekte açıklanacak finansal sonuçlara bağlı olacak.

Araştırma ve eğitim amaçlı kullanılıyor

Alıcıların Çin’in ulusal teknoloji şampiyonlarından birine yönelmesiyle yatırımcıların ilgisi hızla arttı. Pekin merkezli butik yatırım bankası Chanson & Co.’nun genel müdürü Shen Meng’e göre insansı robotların pratik kullanım alanları hala sınırlı olsa da piyasa, robotikten yarı iletkenlere kadar ileri teknoloji sektörlerine yönelik devlet desteğinin ortasında şirketin potansiyeline yatırım yapıyor. Shen, “Yüzde 629’luk bir yükseliş beklentiler dahilinde. Unitree’nin insan biçimli robotları ağırlıklı olarak araştırma, eğitim ve gösteri amaçlı kullanılıyor" dedi. 

Şirket, izahnamesinde tüm insansı robot sektörünün ticarileşmenin henüz erken aşamalarında olduğunu vurguladı. Kısa vadede insansı robotlar öncelikle Ar-Ge çalışmalarında ve sahne gösterilerinde kullanılacak. Uzun vadeli hedef ise donanım maliyetleri düştükçe ve yapay zekadaki ilerlemeler makineleri daha akıllı hale getirdikçe robotların fabrika işlerine ve ev işlerine yardımcı olmasını sağlamak.

37 milyar dolarlık bir pazar beklentisi

Potansiyel son derece büyük olabilir. BofA Global Research tarafından nisan ayında yayımlanan bir rapora göre Çin ve ABD’nin öncülüğünde küresel insansı robot sevkiyatları geçen yılki 20 bin adetten 2030’a kadar 1,2 milyon adede yükselecek ve beş yıldan kısa bir sürede 37 milyar dolarlık bir pazar oluşturacak. Rapora göre makinelerin yetenekleri geliştikçe, “3-4 yıl içinde endüstriyel ve ticari senaryolarda kademeli olarak benimsenmeleri” bekleniyor.

Şirketin izahnamesine göre Unitree’nin gelirleri geçen yıl yıllık bazda yüzde 300’den fazla artarak 1,7 milyar yuana ulaşırken, net kârı yaklaşık yüzde 200 artışla 278,2 milyon yuana yükseldi. Şirketin insansı robotlarının ortalama satış fiyatı 166.400 yuan. Bununla birlikte Unitree, faaliyetlerini genişletirken jeopolitik riskler de dahil olmak üzere çeşitli engellerle karşı karşıya. ABD'deki Donald Trump yönetimi temmuz ayında yeni Çin yapımı insansı robotların ve dört ayaklı robot köpeklerin ithalatını yasakladığını açıkladı. Geçen yıl satışlarının yüzde 10’undan fazlasını ABD’den elde eden şirket, izahnamesinde yasağın Amerika’da halihazırda sattığı ürünler için geçerli olmadığını ancak daha yeni modeller için ABD hükümetinin onayına ihtiyaç duyduğunu belirtiyor.

Dans eden robotları Çin’in 2025 ve 2026 Bahar Bayramı galalarında sahne aldığından beri ülke çapında büyük ilgi gören şirket, halka arzından hemen önce “Superman” adı verilen yüksek hızlı bir robot piyasaya sürdü. Şirkete göre ürün iki metre yüksekliğe sıçrayabiliyor ve saniyede 12,66 metre azami hıza ulaşabiliyor; bu hız insan rekorlarını geride bırakıyor.

Şirket bu yılın başlarında, 3 metre boyunda ve dönüşebilen, kokpitinde bir insan pilot taşıyabilen GD01’i tanıtarak Çin sosyal medyasını adeta ayağa kaldırdı. Robotun fiyatı 650 bin dolardan başlıyor. Şirket bu ürünü karmaşık ortamlara uyum sağlayabilen bir araç olarak konumlandırıyor.

Yüzeyde sıradan bir güvenlik testi gibi görünüyordu. Kurum içi bilgisayar korsanlarına sınırlarını test etmeleri için zorlu bir siber güvenlik görevi verildi. Yaratıcı taktikler kullanan ekip, kısıtlamaları aşmayı başardı ve problemi çözmek için günlerce iş birliği yaptı.

Ancak bu korsanlar insan değildi. İnsan müdahalesi olmadan çok adımlı bilişsel görevleri yerine getirebilen yapay zeka ajanlarıydı. OpenAI, bu ajanları henüz piyasaya sürülmemiş güçlü bir modelin de aralarında bulunduğu bir kombinasyonla inşa etmişti.

Geçen ay bu ajanlar internet erişimi olmayan bir test ortamından kaçmayı başardı. Açık web'i tarayan ajanlar, insan operatörlerin bilgisi ve izni olmadan popüler yazılım platformu Hugging Face'in sistemlerini hackledi.

Ayrıca görevleri tamamlamak için kendi aralarında iletişim kurmak ve iş birliği yapmak gibi tamamen yeni bir yetenek sergilediler. Yapay zeka sürüsü, kendi kurdukları bir mesaj panosunda birbirlerine mesajlar bıraktı ve kaçışlarını organize etmek için kod açıklarını paylaştı.

Sektör için bir dönüm noktası

Hack olayının detayları ortaya çıktığında siber güvenlik ve yapay zeka uzmanları arasında büyük bir tartışma koptu. OpenAI araştırmacıları bu olayı sektör için bir dönüm noktası olarak nitelendirdi.

ABD'li teknoloji devleri Anthropic ve Meta, Çinli girişim Moonshot ve yeni modelleri değerlendiren Birleşik Krallık Yapay Zeka Güvenlik Enstitüsü de benzer bulgulara ulaştı. Yapılan testler sırasında yapay zeka ajanlarının şüphelenmeyen üçüncü taraf sistemlere sızdığına dair kanıtlar bulundu.

Uzmanlar, bu ihlallerin küresel siber güvenlikte bir kırılma noktası olduğuna işaret etti. Yapay zeka ajanları artık dışarıdan yardım almadan gerçek dünyadaki hedeflere saldırmak için karmaşık becerileri bir araya getirebiliyor.

Modellerin aldatmaca ve hırsızlık dahil olmak üzere hedeflerine ulaşmak için kullandıkları stratejiler, yapay zekanın evrimini yakından izleyenleri bile şaşırttı. Ancak araştırmacılar, modellerin karakter dışı davranmadığını vurguluyor.

Bağımsız AI Now Enstitüsü'nden Boyan Milanov, modellerin sadece üretildikleri görevleri yerine getirdiğini belirterek, "Bugün ulaştığımız saldırı yeteneklerine bilinçli olarak ulaştık. Şirketler yıllardır eğitim verileri topluyor ve siber yetenekleri geliştiriyor." dedi.

Modern yapay zeka modelleri, açık talimatlar olmadan belirli bir hedefe ulaşmak için olası tüm yöntemleri denemek üzere tasarlanıyor. Sektörde pekiştirmeli öğrenme olarak bilinen bu süreçte modeller başarılı olurlarsa ödüllendiriliyor ve bu durum onları doğası gereği öngörülemez kılıyor.

Kodlama ve siber güvenlik aynı madalyonun iki yüzü

OpenAI Başkanı Greg Brockman pazartesi günü yayınladığı bir blog yazısında duruma dikkat çekti. Brockman, "Hugging Face olayı, yapay zeka modellerimizin gerçek dünyadaki siber yeteneklerini hafife aldığımızı gösterdi. Güvenlik gereksinimlerimizi buna göre güçlendiriyoruz." ifadesini kullandı.

Yapay zekanın kod yazma yeteneği, problem çözme becerisi geliştikçe hızla arttı. California Üniversitesi'nden Profesör Dawn Song, "Kodlama ve siber güvenlik aynı madalyonun iki yüzüdür. Kodlama yetenekleri arttıkça siber yetenekler de arttı." değerlendirmesini yaptı.

Song, modellerin güvenlik savunma mekanizmalarını aşabilen açıkları otomatik olarak ürettiğini belirterek, "İnsanlar işlerin buraya bu kadar çabuk gelmesini beklemiyordu." dedi. Savunmanın doğası gereği daha yavaş ve karmaşık bir alan olduğuna değinen Song, bir şirketin ağındaki yamanın binlerce bilgisayara uygulanmasının acı verici derecede uzun sürebileceğini ifade etti.

Eski bir Anthropic araştırmacısı olan Jeffrey Ladish de önümüzdeki yıllarda çok sayıda şirketin zarar göreceği yoğun bir hack dönemi öngördüklerini belirtti. Nihayetinde şirketlerin ve hükümetlerin bu siber saldırılara uyum sağlayacağını savunan Ladish, "O zamana kadar planımız yapay zeka ajanlarına güvenmek ve onların istediklerimizle uyumlu olmasını ummak olacak." diye konuştu.

İlk ulus devlet saldırısı Tayvan'da yaşandı

Geçen hafta, bir yapay zeka ajanının bir ulus devlete yaptığı bilinen ilk saldırının haberi geldi. Çin bağlantılı bilgisayar korsanları, sekiz otonom yapay zeka ajanını aynı anda konuşlandırarak Tayvan hükümetini hedef aldı.

Hükümet sistemlerinin haritasını çıkaran ajanlar, kullanıcı hesaplarını ele geçirdi ve 2 bin 500'den fazla personel kaydını çıkardı. Saldırı daha sonra enerji şirketlerine ve Tayvan'ın nükleer güvenlik kurumuna sıçradı.

Saldırıyı keşfeden İsrailli grup Dream'in bir yöneticisi, bu araçların ortaya çıkmasının küresel çapta tüm hükümetlerin sürekli bir siber saldırı altında olduklarını varsaymaları gerektiği anlamına geldiğini vurguladı.

Yapay zeka laboratuvarı çalışanları ise bu krizin aylardır yaklaşmakta olduğunu dile getirdi. Ladish, en büyük laboratuvarlardan birinin çalışanlarının bu yetenekler hakkında bir yıl önce kapalı kapılar ardında uyarıda bulunduğunu söyledi. Ladish, "Bir yıl içinde altyapılara büyük zarar verecek modellerimiz olacağını söylediler ve buna hazırlanmak için çabalıyorlardı." dedi.

İngiltere Yapay Zeka Güvenlik Enstitüsü de Anthropic'in Mythos 5 ve OpenAI'nin GPT5.6 Sol modellerini test ederken bilinçli olarak internet erişimi sağladı. Testlerden birinde Mythos ajanı, popüler geliştirici platformu GitHub'daki açık kaynaklı bir projeye kötü amaçlı kod yerleştirmeye çalıştı.

Ajan, sahte çevrimiçi kimlikler oluşturarak projeden sorumlu kişiye kodu onaylaması için baskı kurdu. Eşi benzeri görülmemiş bu eylemler, sektör çapında yapay zeka modellerinin nasıl değerlendirileceği ve denetleneceği konusunda yeni bir sorgulama sürecini zorunlu kıldı.

Mevsim etkisinden arındırılmış işsizlik oranı yüzde 7,9 seviyesinde hesaplandı. Bu oran bir önceki çeyreğe göre 0,3 puanlık bir azalışı gösterdi. İşsizlik oranı erkeklerde yüzde 6,7, kadınlarda ise yüzde 10,3 olarak belirlendi. Yıllık bazda incelendiğinde işsizlik oranında 0,6 puanlık düşüş görüldü.

Genç nüfusta işsizlik oranı geriledi

15-24 yaş grubunu kapsayan genç nüfusta işsizlik oranı yüzde 13,9 oldu. Bu oran bir önceki çeyreğe kıyasla 1 puanlık bir düşüşe işaret etti. Genç nüfusta işsizlik oranı erkeklerde yüzde 11 olarak tahmin edildi. Kadınlarda ise bu oran yüzde 19,3 seviyesinde kaydedildi.

İstihdam rakamları arttı

İstihdam edilenlerin sayısı 2026'nın ikinci çeyreğinde 155 bin kişi arttı. Toplam istihdam 32 milyon 479 bin kişiye ulaştı. İstihdam oranı 0,1 puan artışla yüzde 48,5 olarak tespit edildi. İstihdam oranı erkeklerde yüzde 65,8, kadınlarda ise yüzde 31,6 oldu.

Mevsim etkisinden arındırılmış iş gücü 71 bin kişi artış gösterdi. Toplam iş gücü 35 milyon 278 bin kişiye çıktı. İş gücüne katılma oranı 0,1 puan azalarak yüzde 52,7 seviyesine indi. Bu oran erkeklerde yüzde 70,6, kadınlarda yüzde 35,3 olarak belirlendi.

Sektörel dağılım ve çalışma süreleri

İstihdam edilenlerin sektörel dağılımında değişimler yaşandı. Tarım sektöründe istihdam 10 bin kişi arttı. İnşaat sektöründe 25 bin, hizmet sektöründe 240 bin kişilik artış kaydedildi. Sanayi sektöründe ise istihdam edilenlerin sayısı 121 bin kişi azaldı.

İstihdam edilenlerin yüzde 59,8'i hizmet sektöründe yer aldı. Sanayi sektörü yüzde 19,7, tarım yüzde 13,7 ve inşaat yüzde 6,8 pay aldı.

Haftalık ortalama fiili çalışma süresi 0,1 saat artarak 42,3 saate yükseldi. Atıl iş gücü oranı ise 0,2 puan azalarak yüzde 29,9 seviyesinde gerçekleşti.

Akdeniz’de sıcaklık farkı iki dereceye ulaştı

Araştırmaya göre fosil yakıtların kullanımından kaynaklanan küresel ısınma, Avrupa denizlerindeki sıcaklıkların belirgin biçimde yükselmesine neden oldu.

İklim değişikliğinin etkisiyle deniz suyu sıcaklıklarının:

• Akdeniz’de yaklaşık 2 derece,
• Biskay Körfezi ve İber Yarımadası çevresinde 1,4 derece,
• Kelt Denizi’nde ise 1,3 derece arttığı hesaplandı.

Bazı bölgelerde sıcaklıkların mevsim ortalamasından 6 derece daha yüksek ölçülmesi, deniz ekosistemleri üzerindeki baskının boyutunu gözler önüne serdi. Bilim insanları, insan kaynaklı küresel ısınma yaşanmasaydı bu ölçekte bir sıcaklık artışının ortaya çıkmasının son derece düşük bir ihtimal olduğunu belirtiyor.

Deniz sıcak hava dalgaları geniş alanlara yayıldı

Aşırı sıcaklıkların etkisi yalnızca belirli noktalarla sınırlı kalmadı. Biskay Körfezi ve İber Yarımadası kıyılarının yaklaşık yüzde 90’ı deniz sıcak hava dalgasının etkisi altında bulunurken, bu oran Batı Akdeniz’de yüzde 80’e, Doğu Akdeniz’de ise yüzde 70’e ulaştı.

İklim değişikliğinin olmadığı senaryoya ilişkin modellemeler ise tablonun ne kadar farklı olacağını gösteriyor. Buna göre Biskay Körfezi ve Batı Akdeniz’de sıcak hava dalgasından etkilenen alanların oranı yaklaşık yüzde 40 seviyesinde kalacak, Doğu Akdeniz’de ise yüzde 9 civarında olacaktı.

Deniz ekosistemleri üzerindeki baskı büyüyor

Denizlerdeki olağanüstü ısınma, yalnızca su sıcaklıklarının yükselmesi anlamına gelmiyor. Deniz ekosisteminin temelini oluşturan sünger, mercan ve makroalg gibi türlerde kitlesel ölümler yaşanması, yaşam alanlarının hızla bozulmasına yol açıyor.

Bu türlerin zarar görmesi, denizlerdeki besin zincirinin tamamını etkileyebilecek sonuçlar doğuruyor. Özellikle deniz kuşları ve deniz memelileri gibi besin zincirinin üst basamaklarında yer alan canlıların popülasyonlarında hızlı düşüşler görülebiliyor.

Balıkçılık ve gıda güvenliği de risk altında

Imperial College London Çevre Politikaları Merkezi’nden Prof. Dr. Friederike Otto, denizlerdeki ısınmanın karadaki sıcaklık artışlarından çok daha geniş kapsamlı sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekiyor.

Bilim insanlarına göre fosil yakıt kullanımının devam etmesi halinde okyanus ve deniz ekosistemlerinin karşı karşıya olduğu tahribat daha da derinleşebilir. Deniz canlılarının yaşam alanlarının zarar görmesi, yalnızca biyolojik çeşitlilik açısından değil, balıkçılık faaliyetleri, gıda güvenliği ve kıyı bölgelerinde yaşayan toplulukların ekonomik geleceği açısından da ciddi risk oluşturuyor.

Araştırmanın ortaya koyduğu tablo, Avrupa denizlerinde sıcaklık rekorlarının artık yalnızca meteorolojik bir gelişme olmadığını, deniz yaşamından kıyı ekonomilerine kadar uzanan geniş bir alanda sonuçlar doğuran iklim krizinin önemli göstergelerinden biri haline geldiğini ortaya koyuyor.

Açılış konuşmalarıyla başlayan ve Kaliforniya'nın Oakland kentindeki federal mahkemede görülen dava, uzmanlar tarafından sosyal medyanın genç kullanıcılar üzerindeki etkisine ilişkin bugüne kadarki en büyük hukuki sınav olarak nitelendiriliyor. Meta'nın yanı sıra Snap, TikTok'un sahibi ByteDance ve YouTube'un sahibi Alphabet gibi diğer sosyal medya şirketleri de ürünlerinin genç kullanıcılara zarar verip vermediği konusunda eyaletler, belediyeler, okul bölgeleri ve bireyler tarafından açılmış binlerce davayla karşı karşıya.

Meta’nın iş modeline dair iddialar

Kaliforniya Başsavcı Yardımcısı Megan O'Neill, sekiz kişilik jüriye Meta'nın iş modelinin “Kullanıcıları kendine bağlamak, onları mümkün olduğunca uzun süre platformda tutmak, verilerini toplamak ve ardından gerçeği kamuoyundan gizlemek” olduğunu söyledi. O'Neill, “Bu yöntem özellikle çocuklar üzerinde iyi çalıştı. Meta'nın çocuklara ihtiyacı vardı ve çocukların güvende olduğuna dair güvence vermesi gerekiyordu” ifadelerini kullandı. 

Meta'nın avukatı Paul Schmidt ise bazı sosyal medya kullanıcılarının sorunlar yaşadığı konusunda “hiçbir anlaşmazlık olmadığını” ancak araştırmaların ergenlerin sosyal medya kullanımı ile iyi olma hali arasındaki bağlantının net biçimde ortaya konmadığını söyledi. Schmidt ayrıca Meta'nın kurucu ortağı ve CEO'su Mark Zuckerberg'in de şirketin hizmetlerini iyileştirme arzusunu paylaştığını, bunları tehlikeli hale getirmek istemediğini belirtti. Schmidt, “İnsanlar hizmetlerini beğenmezse başarılı olamayacaklarına inanıyorlar” dedi.

Facebook ve Instagram’da değişiklikler yapılması istenebilir

Jürinin tavsiye niteliğinde bir karar vermesi bekleniyor ancak Meta'nın hukuki sorumluluğunu ABD Bölge Yargıcı Yvonne Gonzalez Rogers belirleyecek. Rogers, Meta'yı sorumlu bulması halinde şirkete para cezası verebilir ve Facebook ile Instagram'da değişiklik yapılmasını emredebilir.

Meta cezaların 1,4 trilyon dolara kadar çıkabileceğini, bunun Kaliforniya'nın Menlo Park kentinde bulunan şirketin piyasa değerine yakın olduğunu söyledi. Başsavcılar geçen hafta yapılan bir duruşmada miktarın 200 milyar dolara daha yakın olabileceğini, bunun da Meta'nın yaklaşık üç yıllık vergi sonrası kârına denk geldiğini söyledi.

Kaliforniya, Colorado, Kentucky ve New Jersey ayrıca Meta'nın Facebook ve Instagram'ı yeniden yapılandırmasını istiyor. Bu kapsamda beğeni sayılarının ve kullanıcıları yeni gönderileri görmeye teşvik eden sonsuz kaydırma özelliğinin kaldırılması, daha genç kullanıcılar için süre sınırları getirilmesi ve 13 yaşından küçük çocukların platformlardan uzak tutulmasına yönelik kısıtlamaların uygulanması talep ediliyor.

“Güvenlik dikkate alınmıyor”

Açılış konuşmalarının tamamlanmasının ardından, daha önce Meta'da güvenlik mühendisi olarak görev yapan Arturo Bejar eyaletlerin ilk tanığı olarak ifade vermeye başladı. Bejar uzun süredir Meta'nın çocuk güvenliği araçlarının işe yaramadığını bildiğini dile getiriyordu ve şirkete karşı dört ayrı davada tanıklık etti. Meta, Bejar'ın eski çalışanlarla yaptığı Signal mesajlarını sildiği iddiasıyla ifadesinin engellenmesini istedi ancak Rogers, kilit bir tanığın devre dışı bırakılmasına yönelik bu girişimi düşük ihtimalli bir hamle olarak değerlendirerek talebi reddetti.

Bejar jüriye, “hızlı hareket et ve işleri boz” anlayışının Meta'da bir mantra olduğunu söyledi. Şirketin, 13 yaşından küçük çocukların internette bulunup bulunmadığını takip etme konusunda “sorma, söyleme” yaklaşımını benimsediğini belirtti. Bejar, Reels kısa videoları gibi “pek çok ürünün dünyaya sunulduğunu” ve “güvenliğin ürünün ilk kullanıma sunulma biçiminde dikkate alınmadığını” söyledi.

Duruşmalar altı hafta sürecek

Zuckerberg ile Instagram Başkanı Adam Mosseri'nin de ifade vermesi bekleniyor. Duruşmaların altı hafta sürmesi planlanıyor. Meta hisseleri davanın ilk günü olan 18 Ağustos’ta yüzde 4,4 gerileyerek günü 543,67 dolardan kapattı. O'Neill, eyaletlerin Meta'yı faaliyet dışı bırakmaya çalışmadığını, sosyal medyanın “bazı insanlar için bazı faydaları olduğunu” söyledi. Ancak Meta'nın çocukların beyinlerinin nasıl çalıştığını ve çevrimiçi uyaranlara nasıl tepki verdiğini araştırarak, ayrıca uygulamalarındaki etkileşimlerini takip ederek çocukları istismar ettiğini savundu. O'Neill, Mosseri'ye gönderilen dahili bir e-postada ergenlerin uygulamada geçirdiği sürenin hedef olarak belirtildiğini ve Meta çalışanlarının Instagram'ı bir uyuşturucu, kendilerini de satıcılar olarak gördüğünü söyledi.

Carney: Önemli ilerleme kaydedildi

Kanada Başbakanı Mark Carney ise Trump’ın açıklamasından yaklaşık bir saat sonra yaptığı değerlendirmede, müzakerelerde kayda değer mesafe alındığını ancak henüz çözülmesi gereken önemli konular bulunduğunu ifade etti.

Trump ve Carney salı günü öğleden sonra telefon görüşmesi gerçekleştirdi. Bu görüşme, iki liderin hafta içerisinde yaptığı ikinci telefon görüşmesi oldu. Washington ve Ottawa arasındaki müzakere ekipleri ise haftalardır ticaret anlaşmasının çerçevesini netleştirmek için yoğun temas yürütüyor.

ABD Ticaret Temsilciliği, üzerinde çalışılan anlaşmanın Amerikan ürünlerinin Kanada pazarına daha geniş erişimini, ekonomik güvenlik alanında yeni taahhütleri ve dijital ticarette uyumlaştırma adımlarını kapsayabileceğini bildirdi.

Beyaz Saray’ın yayımladığı kararda ayrıca Kanada’nın süt ürünleri, alkollü içecekler ve otomobillere yönelik ticaret politikaları konusunda Washington’ın taleplerini karşılamayı taahhüt ettiği belirtildi. Ancak ABD yönetimi anlaşmanın ayrıntılarını açıklamazken, Kanada hükümeti de henüz nihai bir metni doğrulamadı.

Otomotiv sektörü kritik pazarlık konusu

Taraflar arasındaki görüşmelerde en zorlu başlıklardan biri otomotiv sektörü oldu. Müzakerelere yakın kaynaklara göre Washington ve Ottawa, Kanada’dan ABD’ye gönderilen otomobillere uygulanan yüzde 25’lik mevcut tarifenin yüzde 15’e çekilmesini değerlendiriyor.

Bunun yanı sıra, araçlarda kullanılan Kuzey Amerika menşeli parçaların oranına göre ilave vergi indirimleri yapılması da gündemde. Ancak taraflar, hangi parçaların bölgesel üretim kapsamında değerlendirilmesi gerektiği konusunda anlaşmazlık yaşıyor.

ABD, yalnızca kendi topraklarında üretilen parçaların hesaplamaya dahil edilmesini isterken Kanada, Kanada ve Meksika’da üretilen parçaların da Kuzey Amerika içeriği olarak kabul edilmesini savunuyor.

20 milyar dolarlık ticaret risk altında

Ertelenen yüzde 50’lik yeni tarifelerin yaklaşık 20 milyar dolarlık Kanada ürününü etkilemesi bekleniyordu. Washington’ın söz konusu vergileri, ABD-Meksika-Kanada Ticaret Anlaşması kapsamında daha düşük tarifelerden yararlanan bazı ürünlere de uygulamayı planladığı belirtiliyordu.

Kanadalı sektör temsilcileri ve ticaret uzmanları, yeni vergilerin özellikle kereste, şarap ve süt ürünleri sektörleri üzerinde ciddi baskı yaratabileceği uyarısında bulunmuştu. Ek maliyetlerin bazı şirketleri üretimi azaltmaya veya faaliyetlerini sonlandırmaya zorlayabileceği ve istihdam kayıplarına yol açabileceği değerlendirilmişti.

Kanada’nın ABD ile ticaretten sorumlu Bakanı Dominic LeBlanc ile başmüzakereci Janice Charette, geçen haftadan bu yana Washington’da temaslarını sürdürüyor. Kanadalı yetkililer pazartesi günü ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer ve Ticaret Bakanı Howard Lutnick ile yaklaşık iki saat süren bir toplantı gerçekleştirdi.

Washington, Kanada’nın misillemelerinden rahatsız

ABD yönetiminin Kanada’ya yönelik eleştirileri yalnızca ticaret tarifeleriyle sınırlı değil. Washington, Ottawa’nın ABD’nin uyguladığı vergilere karşı misilleme tarifeleri getirmesini, Kanada’nın süt ürünleri piyasasındaki arz yönetimi sistemini ve bazı eyaletlerin Amerikan menşeli alkollü içecekleri mağaza raflarından çekmesini de eleştiriyor.

Trump ayrıca sosyal medya paylaşımında, eski ABD Başkanı Joe Biden döneminde 2021 yılında iptal edilen Keystone XL petrol boru hattı projesinin yeniden gündeme gelebileceğini söyledi. Ancak ABD Başkanı bu konuda herhangi bir takvim veya ayrıntı paylaşmadı.

Üç günlük erteleme, Washington ve Ottawa’ya anlaşmanın teknik ayrıntılarını sonuçlandırmaları için kısa bir süre daha sağlarken, iki ülke arasındaki ticari ilişkilerin geleceği yapılacak nihai anlaşmanın kapsamına bağlı olacak. Tarafların önündeki bu kısa süre, özellikle otomotiv tarifeleri ve ürünlerin menşe kuralları gibi kritik başlıklarda uzlaşma sağlanması açısından önem taşıyor.

Tahvil faizleri geriledi, altın nefes aldı

Salı günü yaklaşık yüzde 2 değer kaybeden altın, yeni işlem gününde kayıplarının bir bölümünü telafi etmeye başladı. Toparlanmanın arkasında ABD tahvil getirilerindeki geri çekilme öne çıktı.

Uzun vadeli ABD tahvil faizleri, önceki seansta ulaştıkları yüksek seviyelerden geriledi. Küresel tahvil piyasalarında son dönemde yaşanan satış baskısı, ABD'nin yanı sıra Japonya ve diğer büyük ekonomilerde uzun vadeli borçlanma maliyetlerinin yükselmesine neden olmuştu.

Tahvil getirilerindeki düşüş, faiz getirisi bulunmayan altının yatırımcı açısından taşıdığı fırsat maliyetini azaltarak değerli metali destekliyor.

OANDA Kıdemli Piyasa Analisti Kelvin Wong, Fed'in faiz artırımına ilişkin beklentilerdeki gerilemenin altın açısından olumlu olduğunu belirtirken, artan mali endişelerin de değerli metal için destekleyici bir unsur oluşturduğunu söyledi.

Piyasaların gözü Fed'in mesajlarında

Yatırımcıların odağında şimdi Fed'in 28-29 Temmuz'da gerçekleştirdiği Federal Açık Piyasa Komitesi toplantısının tutanakları bulunuyor. Tutanaklar TSİ 18.00'de yayımlanacak.

Piyasalar özellikle toplantı sırasında üyeler arasında oluşan görüş ayrılıklarına ve faiz artırımını savunan yetkililerin gerekçelerine odaklanacak. Tutanakların, Fed'in önümüzdeki dönemde para politikasına ilişkin yaklaşımına dair yeni ipuçları vermesi bekleniyor.

CME FedWatch verilerine göre piyasa katılımcıları, Fed'in eylül toplantısında faizleri değiştirmeme ihtimalini yüzde 64, faiz artırma olasılığını ise yüzde 36 olarak fiyatlıyor.

ABD ekonomisine ilişkin son dönemde açıklanan zayıf veriler, faiz artırım beklentilerinin önceki döneme kıyasla gerilemesinde etkili oldu.

Fed'den daha güvercin bir mesaj gelmesi durumunda dolar ve tahvil getirileri üzerinde oluşabilecek baskının altın fiyatlarını desteklemesi beklenebilir. Buna karşılık enflasyon ve faizlere ilişkin daha şahin bir söylem, tahvil getirileriyle birlikte doları güçlendirerek altın üzerinde satış baskısı yaratabilir.

4.390 dolar kritik eşik

Altının kısa vadeli teknik görünümünde 4.390 dolar seviyesi kritik direnç olarak öne çıkıyor.

FXTM Piyasa Araştırmaları Başkanı Lukman Otunuga, bu seviyenin aşılması ve üzerinde kalıcılık sağlanması halinde altının 4.505 dolara doğru yeni bir yükseliş hareketine başlayabileceğini ifade etti.

Böyle bir hareket, salı günü yaşanan sert düşüşün ardından oluşan kayıpların önemli bölümünün geri alınmasını sağlayabilir.

Ancak altının 4.390 doların altında kalması halinde piyasada dalgalı görünümün devam etmesi ve yeniden satış baskısının ortaya çıkması mümkün.

Aşağı yönlü hareketlerde ise 4.300 dolar ilk önemli destek konumunda bulunuyor. Bu seviyenin kırılması halinde 4.200 ve 4.150 dolar bölgeleri gündeme gelebilir.

Bu nedenle 4.300-4.390 dolar bandı, altının kısa vadeli yönü açısından belirleyici bir bölge niteliği taşıyor.

Hürmüz gerilimi yeni risk başlığı

Altın fiyatlamasında Fed politikası ve tahvil faizlerinin yanı sıra jeopolitik gelişmeler de yakından takip ediliyor.

ABD Başkanı Donald Trump'ın salı günü İran'la herhangi bir görüşme yapılmadığını söylemesi ve Hürmüz Boğazı'nın açık olduğunu savunması, İran'ın kritik su yolunda gemi trafiğinin kapalı olduğu yönündeki açıklamasıyla çelişti.

Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmelerin enerji fiyatları üzerinden altın piyasasına da yansıması bekleniyor. Bölgede gerilimin tırmanması, güvenli liman talebini artırarak altını destekleyebilir. Ancak petrol fiyatlarındaki yükselişin küresel enflasyon beklentilerini güçlendirmesi, merkez bankalarının faiz indirimlerinde daha temkinli davranmasına yol açarak altın üzerinde ters yönde baskı oluşturabilir.

Dolayısıyla jeopolitik riskler altın için aynı anda hem destekleyici hem de risk yaratabilecek bir faktör olarak öne çıkıyor.

Petrol dört seansta yükseldi

Jeopolitik gerilimin etkisi enerji piyasalarında da hissediliyor. Petrol fiyatları, arz güvenliğine ilişkin endişelerin güçlenmesiyle üst üste dördüncü seansta yükseldi.

Enerji fiyatlarının yüksek seyretmesi, küresel enflasyon görünümü açısından önemli bir risk oluşturuyor. Petrol fiyatlarının uzun süre yüksek kalması halinde merkez bankalarının faiz indirimleri konusunda daha ihtiyatlı davranması gerekebilir. Bu senaryo, faiz getirisi bulunmayan altın açısından olumsuz bir tablo yaratabilir.

Buna karşılık çatışmaların ve arz kesintisi risklerinin büyümesi, güvenli liman talebini artırarak altın fiyatlarını yukarı taşıyabilir.

Gümüş geriledi, platin yükseldi

Değerli metallerin diğer üyelerinde ise farklı yönlerde hareketler görüldü.

Spot gümüş yüzde 0,4 düşerek ons başına 63,03 dolara gerilerken, platin yüzde 0,5 yükselişle 1.720,10 dolara çıktı. Paladyum ise 1.289,45 dolar civarında yatay bir görünüm sergiledi.

TD Securities, gümüş ve platin grubu metaller açısından 2027'nin ikinci yarısında daha elverişli bir makroekonomik ortam oluşabileceğini değerlendiriyor.

Enflasyon baskılarının hafiflemesi, doların zayıflaması ve taşıma maliyetlerinin gerilemesi durumunda söz konusu metallerin altından daha güçlü bir performans ortaya koyabileceği öngörülüyor.

Ancak asıl dikkat çekici değişim, bu hareketliliğin ardındaki motivasyonda görülüyor. Varlıklı Amerikalılar çoğu zaman ABD'deki evlerinin yerine geçecek tek bir ülke aramıyor. Bunun yerine hayatlarını birden fazla coğrafyaya yayabilecekleri bir düzen kuruyor.

Zengin Amerikalılar neden sınırların ötesinde yaşam kuruyor?

Varlıklı Amerikalılar açısından küresel yaşam, tek seferlik bir taşınmadan çok daha fazlasını ifade ediyor. Ev, iş, yatırım ve sosyal yaşam farklı ülkelere dağıtılabiliyor.

Nasıl ki yatırımcılar risklerini azaltmak için portföylerini hisse senedi, tahvil, gayrimenkul ve farklı varlık sınıflarına yayıyorsa, benzer bir yaklaşım yaşam alanlarında da ortaya çıkıyor.

İkinci veya üçüncü bir ev yalnızca tatil amacıyla kullanılmıyor. Bir mülk mevsimlik yaşam alanı, başka bir pazara açılan kapı, yatırım aracı veya sahibi kullanmadığında gelir sağlayan bir varlık haline gelebiliyor.

Bu nedenle ABD'den dışarıya yönelen servet hareketini yalnızca "ülkeyi terk etme" eğilimi olarak değerlendirmek yetersiz kalıyor. Pek çok varlıklı Amerikalı, başka ülkelerde yeni yaşam alanları oluştururken ABD'deki evlerini, şirketlerini ve yatırımlarını korumayı sürdürüyor.

Kimi için bu tercihin arkasında yaşam tarzı bulunuyor. Kışı kayak merkezlerinin yakınında geçirmek, yaz aylarını Avrupa'da değerlendirmek veya yılın bir bölümünü daha ılıman iklimde yaşamak cazip geliyor. Diğerleri içinse iş olanakları, yatırım fırsatları, aile, eğitim veya yeni pazarlara erişim belirleyici oluyor.

Küresel ticaret ve teknolojideki gelişmeler de bu yaşam biçimini kolaylaştırıyor. İş bağlantıları, yatırımlar ve profesyonel ağlar sınırların ötesine taşınırken, dijital araçlar şirketlerin ve varlıkların farklı ülkelerden yönetilmesine olanak sağlıyor.

Böylece bir kişinin ana evi ABD'de kalırken başka bir ülkedeki mülkü tatil evi, yatırım, iş merkezi veya yılın belirli dönemlerinde yaşadığı ikinci bir adres olarak kullanılabiliyor.

Yeni Zelanda varlıklı Amerikalıların radarında

Yeni Zelanda, bu değişimin dikkat çeken örneklerinden biri. Ülkenin doğal güzellikleri ve açık hava yaşamı, geleneksel küresel merkezlerin dışına çıkmak isteyen varlıklı Amerikalılar için önemli bir çekim unsuru oluşturuyor.

Yeni Zelanda, 2025'te Aktif Yatırımcı Plus vizesini yeniden düzenleyerek Growth kategorisi kapsamında 5 milyon Yeni Zelanda doları yatırım şartı getirdi. Değişikliklerin ardından başvurularda hızlı bir artış yaşanırken, başvuru sahipleri arasında Amerikalılar ilk sırada yer aldı.

Ülke aynı zamanda nitelikli yatırımcı vizesi sahipleri açısından gayrimenkul kısıtlamalarını gevşetti. Böylece Yeni Zelanda'da daha kalıcı bir varlık oluşturmak isteyen yüksek servet sahibi yabancılar için yeni bir seçenek ortaya çıktı.

Wall Street Journal ve Financial Times'ın haberlerine göre, özellikle Kaliforniya'nın teknoloji ve girişim sermayesi çevrelerinden gelen Amerikalı yatırımcıların ve konut alıcılarının Yeni Zelanda'ya ilgisi artıyor.

Ülkenin cazibesi yalnızca oturum imkanlarından kaynaklanmıyor. İngilizce konuşulan bir ülke olması, güçlü doğası, yıl boyunca açık hava aktiviteleri sunması ve dünyanın önemli jeopolitik gerilim bölgelerinden uzakta bulunması da tercihleri etkiliyor.

Bu özellikler Yeni Zelanda'yı yalnızca gayrimenkul satın alınabilecek bir ülke olmaktan çıkarıyor. Bir mülk burada aynı anda ikinci ev, yatırım, mevsimlik yaşam alanı ve iş bağlantıları için bir merkez olarak kullanılabiliyor.

İspanya Avrupa'da ikinci bir üs arayan Amerikalıları çekiyor

İspanya ise farklı bir avantaj sunuyor. Ülke, yaşam kalitesi, gayrimenkul fırsatları ve Avrupa'da kalıcı bir üs oluşturma imkanını bir arada değerlendiren varlıklı Amerikalıların ilgisini çekiyor.

İspanya 2025'te Altın Vize programını sona erdirerek, aralarında gayrimenkul yatırımlarının da bulunduğu belirli yüksek tutarlı yatırımlar karşılığında oturum izni alma imkanını kaldırdı.

Buna rağmen zengin yabancıların İspanya'ya ilgisi azalmadı. Reuters'a göre Amerikalılar, özellikle Madrid ve Costa del Sol'daki lüks gayrimenkul piyasasında giderek daha aktif hale geliyor.

Jeopolitik belirsizlik bazı alıcıların kararlarında rol oynasa da İspanya'nın sunduğu avantajlar bununla sınırlı değil. Akdeniz yaşam tarzı, büyük şehirleri, uluslararası havaalanları, gelişmiş lüks konut piyasası ve Avrupa'nın diğer merkezlerine kolay erişim, ülkeyi cazip bir Avrupa üssüne dönüştürüyor.

Üst gelir grubunda kararın temelinde her zaman daha düşük maliyetle yaşamak bulunmuyor. Asıl mesele, belirli bir coğrafyanın kişinin küresel yaşamına ne kattığı oluyor.

Bir alıcı için Costa del Sol'da yaz aylarını geçirmek yeterli olabilirken, bir başkası İspanya'yı Avrupa iş dünyasına erişim sağlayan bir merkez veya hem yatırım hem de ikinci ev olarak kullanabileceği bir gayrimenkul pazarı olarak görebiliyor.

Londra'nın Amerikan serveti için önemi sürüyor

Londra'nın sunduğu avantaj ise Yeni Zelanda ve İspanya'dan oldukça farklı. Şehir, küresel finans, iş, kültür ve uluslararası seyahat ağlarının merkezinde yer almak isteyen varlıklı Amerikalılar için önemini koruyor.

Amerikalı alıcılar Londra'nın ultra lüks konut piyasasında giderek daha görünür hale geliyor. Fortune'un yakın tarihli haberine göre özellikle teknoloji, yapay zeka, özel sermaye ve finans sektörlerinde faaliyet gösteren Amerikalılar, kentin en pahalı konutlarına yönelik ilgilerini artırıyor.

Küresel ölçekte faaliyet gösteren girişimciler, yatırımcılar ve yöneticiler için Londra'nın sunduğu bağlantı avantajı önemli. Şehirdeki bir ev, Avrupa pazarlarına ve küresel iş ağlarına erişim sağlarken aynı zamanda dünyanın en bağlantılı şehirlerinden birinde ikinci bir ikametgah işlevi görebiliyor.

Bu tablo, iş, seyahat ve yaşam arasındaki sınırların küresel servet sahipleri açısından giderek bulanıklaştığını gösteriyor. Bir kişinin ofisi bir ülkede, ana evi başka bir ülkede bulunabilirken yatırımları ve ticari faaliyetleri çok daha geniş bir coğrafyaya yayılabiliyor.

Yeni lüks, birden fazla seçenek sunmak olabilir

Yeni Zelanda Londra'nın sunduğu imkanlara sahip değil. Londra da İspanya'nın Akdeniz yaşam tarzını sunmuyor. Ancak bu farklılıklar aslında yeni küresel yaşam modelinin temelini oluşturuyor.

Bir destinasyon doğa, kayak ve coğrafi uzaklık sunarken bir diğeri Akdeniz iklimi ve Avrupa'ya erişim sağlıyor. Başka bir şehir ise küresel finans ve iş dünyasının merkezinde bulunma avantajı sunabiliyor.

Bu nedenle varlıklı Amerikalılar için lüksün tanımı da değişiyor. En iyi tek bir yere sahip olmak yerine, farklı ihtiyaçlara cevap veren birden fazla yere erişebilmek giderek daha değerli hale geliyor.

Küresel otel ve konut markalarının dünyanın farklı bölgelerine yayılması da bu eğilimi destekliyor. Aman, Six Senses, Rosewood ve 1 Hotels gibi markalar yeni destinasyonlara girmeden önce kapsamlı pazar analizleri gerçekleştiriyor. Bu çalışmalar yatırım risklerini ortadan kaldırmasa da yüksek servet sahibi alıcıların hangi pazarlara yönelebileceğine dair önemli bir sinyal oluşturuyor.

Bu yeni yaşam modeli, ABD'deki ana konutu korurken kış aylarını sıcak bir ülkede, yazları Avrupa'da veya yılın belirli dönemlerini dağların ve kayak merkezlerinin yakınında geçirmeyi mümkün kılıyor.

Elbette daha fazla seçeneğe sahip olmak belirsizlikleri ortadan kaldırmıyor. Oturum kuralları değişebiliyor, gayrimenkul piyasaları yön değiştirebiliyor, vergi politikaları yeniden şekillenebiliyor ve jeopolitik gelişmeler bir ülkenin cazibesini kısa sürede değiştirebiliyor.

Bu nedenle yurt dışında yaşam kurmak, varlıklı Amerikalılar için artık tek bir ülke seçip orada yeni bir hayat başlatmaktan ibaret değil.

Asıl değişim, servetin kişiye aynı anda birden fazla yerde yaşama, yatırım yapma, çalışma ve zaman geçirme imkanı vermesinde yatıyor.

Gelecekte bu fırsatların hangi ülkelerde ortaya çıkacağı ise oturum politikalarından emlak piyasalarına, ekonomik koşullardan jeopolitik gelişmelere kadar pek çok faktöre bağlı olacak.

Varlıklı Amerikalılar için avantaj, artık "mükemmel" tek bir yer bulmak değil; ihtiyaçlarına göre farklı amaçlara hizmet eden birden fazla yerde seçenek yaratabilmek.

ABD Enerji Bilgi İdaresine göre Afrika'nın en büyük kanıtlanmış petrol rezervlerine sahip olan Libya, doğu ve batıdaki rakip yönetimler arasında bölünmüş durumda. Ülke, son yıllarda yeni fırsatlar arayan uluslararası petrol şirketlerinin de ilgisini çekiyor.

Hedef günlük 2 milyon varil üretim

Milli Petrol Şirketi Başkanı Süleyman, ilerlemenin sermaye yetersizliği nedeniyle sekteye uğradığını söyledi. Süleyman, "Kullanılmayan çok fazla kaynağımız var. 30 milyar dolar ile 40 milyar dolar arasında önemli bir fona ihtiyacımız bulunuyor." dedi.

Mevcut günlük 1,4 milyon varil üretim kapasitesini 2030 yılına kadar 2 milyon varile çıkarma hedefini iddialı ancak gerçekçi olarak nitelendiren Süleyman, keşfedilmiş ancak henüz geliştirilmemiş 60'tan fazla petrol ve doğalgaz sahası olduğunu ifade etti.

Libya'da Eni, TotalEnergies, Chevron ve ConocoPhillips gibi yabancı şirketler faaliyet gösteriyor. Ancak yatırımlar siyasi istikrarsızlık, yolsuzluk endişeleri ve devlet şirketindeki fon eksikliği nedeniyle yavaşlıyor.

Bu ay batı Libya'daki Zaviye petrol rafinerisini hedef alan insansız hava aracı saldırılarında bir benzin depolama tankının yandığı ve tesisin hasar gördüğü belirtildi. Trablus'taki yetkililer saldırıyı üstlenen grubu açıklamazken, batı Libya'nın büyük bir kısmının milislerin kontrolünde olduğu biliniyor.

Yatırımcılar için iş modeli değişiyor

Süleyman, saldırıların az sayıdaki kanun kaçağının neden olduğu sınırlı bir coğrafi alanla kısıtlı kaldığını belirterek, devletin bunları etkisiz hale getirmek için çalıştığını söyledi. Süleyman, "Tüm petrol ve doğalgaz yatırım alanları gerilim bölgelerinin çok ötesinde ve sağlam bir güvenlik altındadır." değerlendirmesini yaptı.

Libya'nın üretim paylaşım anlaşmaları uyarınca, devlet petrol şirketinin geliştirme maliyetlerindeki payını finanse etmesi gerekiyor. Bu durum, hükümet fonları geciktiğinde projeleri savunmasız bırakıyor. Süleyman bu nedenle yatırımcıların ön maliyetlerin daha büyük bir kısmını üstleneceği imtiyaz tipi anlaşmalara dönmeyi değerlendirdiklerini vurguladı.

Süleyman, "Milli Petrol Şirketi ile uluslararası ortaklarımız arasındaki iş modelini değiştirmeyi düşünüyoruz. Fon eksikliği çekiyoruz ve bu durum kalkınma projelerimizi önemli ölçüde geciktiriyor." ifadelerini kullandı. Süleyman, yatırımcıların daha fazla fon sağlamasına izin vermek için mevcut üretim paylaşım şartlarını iyileştirmeyi incelediklerini de anlattı.

Dış denetçilerle şeffaflık adımı

Bu strateji değişiminin ilk örneği olarak, şirketin temmuz ayında Katar merkezli UCC Holding ile Area 47 adlı blok için rekabetçi bir ihale düzenlemeden anlaştığı aktarıldı. Süleyman bu süreci, "İhale süreci yoktu, doğrudan bir müzakereydi." sözleriyle açıkladı. Projeyi UCC ve ortaklarının finanse edeceğini belirten Süleyman, 10 yıl sonra devletin üretim payının artacağını söyleyerek anlaşmayı savundu.

Yabancı şirketlere şeffaflık konusunda güvence vermek amacıyla K2 Integrity ve KBR adlı iki dış denetçi atamayı planladıklarını açıklayan Süleyman, "Ortaklarımızla güveni yeniden inşa etmeyi başardık. Şeffaflık ve yönetimden memnunlar." dedi.

Libya'nın bölünmüş siyasi yapısı sermaye çekme yeteneğini zorlaştırıyor. En büyük petrol sahaları ve ihracat terminallerinin çoğu ülkenin doğusunu kontrol eden Halife Hafter'in elinde bulunuyor. Batıda ise Trablus'taki BM tarafından tanınan Ulusal Birlik Hükümeti silahlı gruplar tarafından destekleniyor.

Kaçakçılık ekonomiye zarar veriyor

Süleyman, bölünmüş ülkedeki tüm tarafların petrol şirketini tek bir ulusal kurum olarak korumanın önemini kabul ettiğini ancak karşılaştıkları baskının farkında olduklarını belirtti. Süleyman, "İyi bir ilişkimiz var, doğuya ve batıya seyahat ediyoruz, ana aktörlerle yüz yüze konuşuyoruz." diye konuştu. Yabancı yatırımcıların operasyonlarını kolaylaştırmak için faaliyet gösterdikleri bölgeleri kontrol eden gruplarla iletişim kurmak zorunda olduklarını da sözlerine ekledi.

Şirketin işletme maliyetleri için ulusal bütçeden ayrılan 2 milyar dolarlık payın yetersiz olduğunu söyleyen Süleyman, faaliyetlerini finanse etmek için üretilen her varil için 6 ile 7 dolar arasında bir tutarı ellerinde tutmak istediklerini kaydetti.

BM uzmanlarına göre kurum, yakıtının yaklaşık yüzde 80'ini uluslararası fiyatlardan ithal ediyor ve yurt içinde yoğun sübvansiyonlu fiyatlarla satıyor. Süleyman bu durumun yol açtığı devasa boyutlardaki kaçakçılığa dikkat çekerek, "Kaçakçılık ekonomimize ciddi zarar veriyor. Bu kontrolümüz ve yetkimiz dışında bir şey ve acil eylem gerektiriyor, aksi takdirde Libya'da ekonomik çöküşe yol açacaktır." uyarısında bulundu.

Allen'a göre faiz piyasaları, merkez bankalarının faiz artırım döngülerinin büyük ölçüde sona erdiği beklentisini yansıtıyor. Emtia piyasalarında ise arz kaynaklı risklerin sınırlı kalacağı varsayımı öne çıkıyor.

Bu görünümün bir araya gelmesiyle ortaya çıkan tabloyu "Goldilocks" olarak nitelendiren Allen, ancak bu ortamın kalıcı ve dengeli bir piyasa düzeni yaratmadığını savundu. Stratejiste göre yatırımcılar, ekonomik büyümenin güçlü kalacağı, enflasyonun kontrol altında tutulacağı ve merkez bankalarının piyasaları fazla sıkılaştırmayacağı neredeyse kusursuz bir senaryoyu fiyatlıyor.

Güçlü büyüme yeni faiz baskısı yaratabilir

Deutsche Bank'ın ilk risk senaryosu, ekonomik aktivitenin beklenenden daha güçlü seyretmesi üzerine kurulu.

Büyümenin dirençli kalması halinde finansal koşulların daha da gevşeyebileceğine dikkat çeken banka, bunun merkez bankalarını daha hızlı faiz artışlarına yöneltebileceğini belirtti.

Raporda, Bloomberg ABD Finansal Koşullar Endeksi'nin yakın dönemde 1996'dan bu yana görülen en gevşek seviyeye gerilediği ifade edildi. Buna karşın başta gelişmiş ekonomiler olmak üzere birçok ülkede manşet ve çekirdek enflasyonun merkez bankalarının hedeflerinin üzerinde kalmayı sürdürdüğü vurgulandı.

Bu tablo, büyümenin güçlü kalmasının yatırımcılar açısından ilk bakışta olumlu görünse de para politikasında daha sıkı bir duruş riskini beraberinde getirebileceğine işaret ediyor.

Zayıf büyüme riskli varlıkları savunmasız bırakabilir

Bankanın ikinci senaryosu ise ekonomik büyümenin ivme kaybetmesi.

Piyasaların ABD Merkez Bankası'nın yalnızca bir faiz artırımı yapacağı beklentisini fiyatladığına dikkat çeken Deutsche Bank, geçmişte yalnızca tek faiz artışından oluşan sıkılaştırma döngülerinin oldukça az görüldüğünü belirtti.

Allen, büyümenin yavaşlamasının riskli varlıklara yönelik desteği azaltabileceğini söyledi. Bunun gerçekleşmesi için ekonominin mutlaka resesyona girmesi gerekmediğine dikkat çeken banka, 2015-2016 dönemindeki piyasa düzeltmeleri ile 2022'deki ayı piyasasını bu duruma örnek gösterdi.

Dolayısıyla güçlü büyüme daha yüksek faiz riskini, zayıflayan büyüme ise hisse senetleri başta olmak üzere riskli varlıklarda değer kaybı ihtimalini artırıyor.

Petrol cephesinde yeni arz şoku riski

Deutsche Bank, jeopolitik ve arz kaynaklı şokların mevcut kırılganlığı daha da artırabileceğine de işaret etti.

Raporda, Hürmüz Boğazı'nın kapalı olmasına rağmen petrol fiyatlarının önceki zirvelerin altında kalması dikkat çekici bir gelişme olarak değerlendirildi. Ayrıca vadeli işlem eğrisinin aşağı yönlü eğime sahip olması, piyasanın petrol arzında kalıcı ve daha büyük bir sıkışma ihtimalini henüz güçlü biçimde fiyatlamadığını gösteriyor.

Hisse ve tahvil piyasaları aynı anda darbe alabilir

Deutsche Bank'ın en dikkat çekici uyarılarından biri ise piyasaların aynı anda birden fazla cepheden baskı görebileceği yönünde.

Bankaya göre ortaya çıkabilecek yeni bir şok, geleneksel olarak birbirini dengelemesi beklenen hisse senetleri ve tahvilleri aynı anda olumsuz etkileyebilir. Böyle bir tabloda yatırımcıların portföylerinde güvenli liman olarak gördüğü tahvillerin de koruma sağlayamaması, mevcut piyasa dengesinin ne kadar hassas olduğunu ortaya koyabilir.

Deutsche Bank'ın değerlendirmesi, bugün yüksek değerlemeler ve güçlü risk iştahıyla desteklenen piyasa görünümünün devam edebilmesi için ekonomik büyüme, enflasyon, faizler ve emtia piyasalarının aynı anda yatırımcıların beklentileriyle uyumlu hareket etmesi gerektiğine işaret ediyor.

Eğitim altyapısında da büyük bir yatırım yapıldı. Kentte 120 milyon dolarlık yeni ve modern bir lise hizmete açıldı. Bunun yanı sıra birkaç hafta önce 15 milyon dolarlık su sporları merkezi kullanıma sunuldu. Altı kulvarlı yüzme havuzunun yanı sıra su kaydırakları ve tembel nehir bulunan tesis, kasabanın sosyal altyapısındaki değişimin yeni örneklerinden biri oldu.

Önümüzdeki yıl ise 143 bin metrekarelik kapalı spor kompleksi Q-Plex'in açılması planlanıyor.

Bu yatırımların arkasındaki en önemli kaynaklardan biri ise veri merkezlerinden elde edilen vergi gelirleri. Quincy'de faaliyet gösteren yaklaşık 30 veri merkezinin, kentin toplam emlak vergisi gelirlerinin tahminen yüzde 57'sini sağladığı belirtiliyor.

900 kişilik doğrudan istihdam

Veri merkezleri yalnızca belediye bütçesini büyütmekle kalmadı, yerel istihdamı da önemli ölçüde artırdı. Mühendis, tesisatçı ve elektrikçi gibi farklı meslek gruplarında yaklaşık 900 kişi bu tesislerde çalışıyor.

Washington eyaletinin analizleri, veri merkezlerinde oluşturulan her bir istihdamın inşaat, perakende ve diğer yerel hizmet alanlarında 4 ila 6 ek iş yarattığına işaret ediyor.

Ekonomik hareketlilik, beraberinde yeni konut projelerini ve mahalleleri de getirdi. Kasabaya taşınan nüfusun ihtiyaçları doğrultusunda yeni işletmeler ve sivil toplum kuruluşları ortaya çıktı.

Bu dönüşüm sosyal göstergelere de yansıdı. ABD Nüfus Sayım Bürosu verilerine göre Quincy'de yoksulluk oranı 2012'de yüzde 29,4 iken 2024'te yüzde 6,2'ye kadar geriledi.

Kasabanın eski yöneticisi Pat Haley, yaşanan değişimi "Quincy mucizesi" olarak tanımlıyor. Haley'e göre veri merkezleri öncesinde ekonominin temelini tarım ve tarıma dayalı sektörler oluştururken, teknoloji yatırımları bölgeye yeni istihdam ve yaşam olanakları kazandırdı.

Tarım tamamen ortadan kalkmadı

Quincy'nin ekonomik yapısı değişse de tarım kent yaşamının önemli bir parçası olmaya devam ediyor. Bölgede patates, elma ve yonca üretimi sürüyor.

Gıda sektörünün önemli şirketlerinden Lamb Weston da bölgedeki büyük işverenlerden biri. Şirket, McDonald's için önemli miktarda patates kızartması üretiyor.

Ancak veri merkezi yatırımlarının etkileri tüm kesimler açısından aynı olmadı. Özellikle tarım ve gıda işleme sektörlerinde çalışan, büyük bölümünü Hispanik işçilerin oluşturduğu kesim için ekonomik dönüşüm bazı yeni sorunları da beraberinde getirdi.

Ucuz Quincy'nin dengeleri değişti

Teknoloji yatırımlarının yarattığı refah artışı, daha önce uygun yaşam maliyetleriyle öne çıkan Quincy'de konut ve genel yaşam giderlerinin yükselmesine de neden oldu.

Kasabanın demografik yapısı da yıllar içinde ciddi biçimde değişti. Hispanik nüfusun toplam nüfus içindeki payı 1990'da yaklaşık yüzde 37 seviyesindeyken bugün yüzde 75'e yaklaştı. Ayrıca tarım sezonlarında çalışmak üzere bölgeye gelen geniş bir göçmen işçi nüfusu bulunuyor.

Dolayısıyla veri merkezleri Quincy'nin vergi gelirlerini ve istihdamını artırırken, ekonomik büyümenin konut maliyetleri ve toplumsal yapı üzerindeki etkileri de daha görünür hale geldi.

Dönüşüm bir fasulye tarlasında başladı

Quincy'nin teknoloji merkezi haline gelmesinin başlangıcı 2006 yılına uzanıyor. Microsoft'un kasabadaki bir sanayi bölgesinde bulunan yaklaşık 75 dönümlük fasulye tarlasını satın alması, dönüşümün ilk büyük adımı oldu.

Bugün ise aynı bölge, onlarca veri merkezinin bulunduğu ve teknoloji yatırımlarının yerel ekonominin temel unsurlarından biri haline geldiği bir merkez konumunda.

Quincy'nin hikayesi, yapay zeka ve bulut bilişim gibi alanların büyümesiyle hızla artan veri merkezi yatırımlarının yalnızca teknoloji şirketlerini değil, bu yatırımların gerçekleştiği küçük kentlerin ekonomik ve sosyal yapısını da nasıl değiştirebildiğini ortaya koyuyor.

Söz konusu seviyeler, yatırımcıların TL'deki olası düşüşlere karşı kendilerini sigortalarken ödediği primlerin Mart 2025'ten bu yana en düşük bölgelere yaklaştığını gösteriyor. Başka bir ifadeyle piyasa, TL'de sert bir değer kaybı yaşanacağına ilişkin risk algısında önceki dönemlere kıyasla daha sınırlı bir beklenti taşıyor.

Reel değerlenme politikası etkili oluyor

Opsiyon piyasasındaki bu tablo, TL'nin değer kaybının tüketici enflasyonunun altında tutulmasını hedefleyen reel değerlenme stratejisinin finansal piyasalardaki yansımalarından biri olarak değerlendiriliyor.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Başkanı Fatih Karahan da son enflasyon raporu sunumunda, TL'ye yönelik güvenin korunmasının ve Türk lirasının yatırımcılar açısından cazibesinin devam ettirilmesinin para politikasındaki öncelikler arasında bulunduğunu belirtmişti.

TL varlıklara talep vurgusu

BBVA Stratejisti Tufan Cömert ise Karahan'ın açıklamalarının ardından yayımladığı değerlendirmede, Merkez Bankası'nın TL varlıklara yönelik talebi destekleme yaklaşımının ikincil bir unsur olarak görülmemesi gerektiğine dikkat çekti.

Cömert'e göre Merkez Bankası'nın mesajları, Türk lirasına olan talebin güçlü tutulmasının mevcut para politikası çerçevesinin temel unsurlarından biri olduğunu yeniden ortaya koyuyor.

Opsiyon piyasasında korunma maliyetlerinin gerilemesi de yatırımcıların TL'nin gelecekteki seyrine ilişkin daha olumlu bir beklenti geliştirdiğine işaret eden önemli göstergelerden biri olarak öne çıkıyor.

Sonraki dönemde ise konut fiyatlarında güçlü bir yükseliş yaşandı. 2023 yılında 188,2 bin dolara çıkan 100 metrekarelik konutun ortalama değeri, 2026'nın üçüncü çeyreğinde 189,8 bin dolara ulaşarak tarihi zirveye oldukça yaklaştı.

Altın karşısında konut daha erişilebilir hale geldi

Konutun altın cinsinden değeri ise dolar bazındaki görünümden farklı bir seyir izledi.

2023 yılında İstanbul'daki 100 metrekarelik ortalama bir konutun değeri yaklaşık 2 bin 911 gram altına karşılık gelirken, bu rakam 2026'nın üçüncü çeyreğinde 2 bin 34 grama geriledi.

Böylece konutun altın karşısındaki değeri üç yıllık dönemde yaklaşık yüzde 30 azalmış oldu.

Yatırımcı açısından dikkat çekici ayrışma

Veriler, özellikle 2022 sonrasında İstanbul konut piyasasında dolar ve altın bazında belirgin bir ayrışma yaşandığına işaret ediyor. Konut fiyatları dolar karşısında yükselerek tarihi seviyelere yaklaşırken, aynı dönemde altın fiyatlarındaki artış konutun gram altın cinsinden değerinin gerilemesine neden oldu.

Bu tablo, altın birikimini gayrimenkule çevirmeyi düşünen yatırımcılar açısından konutun geçmiş yıllara kıyasla görece daha erişilebilir hale geldiğini gösteriyor. Başka bir ifadeyle, İstanbul'da bir konut satın almak için gereken dolar miktarı artarken, aynı konut için gereken gram altın miktarı azaldı.

Yapay zeka yatırımlarının yeniden hız kazanmasıyla birlikte yatırımcıların çip şirketlerine ilgisi de arttı. Bellek üreticileri, bu hareketin öne çıkan gruplarından biri oldu.

Micron hisselerindeki yükseliş, şirketin son bir yıldaki performansını da dikkat çekici bir noktaya taşıdı. Hisseler yaklaşık 12 ayda yüzde 700 değer kazanırken, yaz aylarının başında ulaşılan 1.200 doların üzerindeki rekor seviyelerin ise gerisinde bulunuyor.

Washington'dan Çinli üreticilere karşı mesaj

Micron'a yönelik yatırımcı ilgisini destekleyen gelişmelerden biri, ABD Ticaret Bakanı Howard Lutnick'in açıklamaları oldu.

Lutnick, Wall Street Journal'a verdiği röportajda Trump yönetiminin ABD'li şirketleri bellek çipi tedarikinde Çinli üreticilere yönelmemeleri konusunda teşvik ettiğini belirtti. Lutnick, Amerikan şirketlerinin Çin üretimi bellek kullanmasının doğru olmadığını savundu.

Wall Street Journal'ın daha önce yayımladığı habere göre yönetim, bu mesajı Apple'a da iletti. Apple'ın Çin'de satılacak bazı cihazlarında kullanılacak bileşenlerin tedariki için Çinli ChangXin Memory Technologies (CXMT) ile ön görüşmeler yaptığı bildirilmişti.

CXMT'nin pazar payı büyüyor

Çin'in önde gelen bellek çipi üreticilerinden CXMT, küresel DRAM pazarındaki konumunu hızla güçlendiriyor. Şirketin kısa süre önce Çin'de halka arz edilmesi de bu büyümenin önemli adımlarından biri oldu.

Counterpoint Research verilerine göre CXMT, yılın ikinci çeyreğinde küresel DRAM gelirlerinin yüzde 7'sini oluşturdu.

Öte yandan ABD'nin mevcut ihracat ve teknoloji kısıtlamaları, Amerikan şirketlerinin CXMT ile çalışmasını zorlaştırıyor. ABD'li şirketlerin, ürün bilgilerini paylaşmadan önce Çinli üreticiyle ilgili gerekli lisansları alması gerekiyor.

Apple'ın tedarik arayışı sürüyor

Jefferies analisti William Beavington, yayımladığı araştırma notunda Micron ve bazı ABD'li senatörlerin Apple'a Çinli bellek üreticileriyle iş yapmaması yönünde çağrıda bulunduğunu belirtti.

Buna karşılık Apple'ın küresel bellek arzındaki sıkışıklık nedeniyle alternatif tedarik kaynaklarını değerlendirmek zorunda kaldığı ifade ediliyor.

Ortaya çıkan tablo, yapay zeka yatırımlarının tetiklediği artan bellek talebi ile ABD'nin yarı iletken tedarik zincirini Çin'den uzaklaştırma hedefi arasında yeni bir gerilim alanı oluşturuyor. ABD'li şirketlerin Çinli üreticilerden uzaklaştırılması, Micron gibi yerli üreticiler açısından ise önemli bir rekabet avantajı yaratabilir.

Öne çıkanlar

• Yazarların Anthropic aleyhine açtığı bir davada bu yılın başlarında kamuoyuna açıklanan belgeler, şirketin milyonlarca fiziksel kitap satın aldığını, kitapların ciltlerini kestirdiğini, sayfaları yüksek hızlı tarayıcılardan geçirdiğini ve ardından orijinalleri “Project Panama” adlı bir girişim kapsamında parçalayıp yok ettiğini ortaya koydu.

• Daha sonra yapılan haberlerde, 2022'den önce basılmış fiziksel kitapların satışlarında tarihi bir sıçrama yaşandığı ortaya çıktı ve kitap satıcıları, yapay zeka şirketlerinin gizlice en büyük alıcıları olduğundan şüphelendiklerini dile getirmeye başladı.

• Kitapseverler ve yapay zekayı eleştirrenler bu uygulamayı “şeytanın vücut bulmuş hali” olarak nitelendirerek sert biçimde eleştirdi. Ancak 404 Media ve diğer kuruluşların yaptığı yeni haberler meselenin yalnızca çok satan fiziksel kitaplarla sınırlı olmadığını gösterdi. Artık nadir, antika ve baskısı tükenmiş, başka türlü korunması mümkün olmayabilecek kitapların da hedef alındığı ortaya çıktı.

• Teknoloji gazetecileri tarafından kurulan bir medya şirketi olan 404 yaptığı bir soruşturmanın sonuçlarını yayımladı. Soruşturmada, yaklaşık bin fiziksel kitap için sipariş alan ve ismi açıklanmayan bir kitap satıcısının, gazetecilerin kitaplardan birinin içine bir Apple AirTag yerleştirmesine izin verdi.

• Şirket, paketi Kaliforniya'dan Milwaukee'ye, oradan Colorado Springs'e ve nihayetinde Amazon'un sahip olduğu, şirket tarafından VGT3 koduyla tanımlanan bir depoya kadar takip etti.

• 404 Media'nın aktardığına göre binanın girişinde, açık bir kitabı yemeye hazırlanan bir Tyrannosaurus rex logosu bulunuyor. Çalışanlar ise “güzel” işlerden söz ediyor ve bütün gün yaptıkları şeyin “kitap taramak” olduğunu belirtiyor.

• Soruşturma, büyük teknoloji şirketlerinin yapay zeka modellerini eğitmek amacıyla özel, endüstriyel ölçekte kitap tarama tesisleri işlettiğini ortaya çıkardı.

Yapay zeka şirketleri fiziksel kitapları neden satın alıyor?

Yapay zeka şirketleri fiziksel kitaplara yöneldi çünkü büyük dil modellerini eğitmek için dijital kaynakların kullanılması iki büyük sorun yaratıyor: hukuki sorumluluk ve veri kalitesi. Korsan çevrimiçi kitap arşivlerinin kullanılması, yapay zeka şirketlerini yazarlardan, sanatçılardan, fotoğrafçılardan ve haber kuruluşlarından gelen devasa telif hakkı davalarıyla karşı karşıya bıraktı.

Buna karşılık fiziksel kitapları yasal olarak satın almak, sahibine o belirli nüshayı uygun gördüğü şekilde kullanma hakkı veriyor. Buna kitabı yok etmek de dahil. Bu uygulama aynı zamanda yalnızca fiziksel biçimde bulunan milyonlarca baskısı tükenmiş, niş veya uzmanlık gerektiren kitaba erişim sağlıyor. Şirketler 2022'den önce basılmış kitapları satın alarak, modellerini eğitmek için yapay zeka müdahalesinden arındırılmış metinler kullandıklarını da garanti edebiliyor.

İnternet artık yapay zeka tarafından yazılmış sayfalarla dolu ve yeni modelleri bu metinlerle eğitmek, modellerin daha akıllı hale gelmesini sağlamayacak. Buna karşılık fiziksel kitaplar insan tarafından yazılmış ve yoğun biçimde editlenmiş dil, uzun biçimli tutarlı düşünce, anlatı yapısı ve kısa web sayfalarında ya da yapay zeka tarafından üretilen metinlerde bulunmayan diğer nitelikleri sunuyor.

Şirketlerin yaptıkları yasal mı?

Evet. ABD’deki düzenlemeye göre telif hakkı yasası fiziksel bir kitabı satın alan kişinin, isterse kitabı yok etmesine izin veren hukuki temeli oluşturuyor. Diğer davalarda da yasal olarak satın alınmış basılı bir kitabın, modelin şirket içi eğitimi amacıyla dijital bir dosyaya dönüştürülmesinin nitelikte adil kullanım olduğuna karar verildi. Eleştirmenler, şirketlerin fiziksel mülkiyeti, içerik üreticilerine ödeme yapmadan dijitalleştirilmiş veri kümeleri oluşturmak için hukuki bir açık olarak kullandığını savunuyor. Ancak uygulama halen yasal.

Kaç kitap yok edildi?

Tam sayı bilinmiyor. Anthropic davası sırasında gizliliği kaldırılan mahkeme belgeleri, şirketin altı aylık tedarikçi sözleşmesi kapsamında 500 bin ila 2 milyon kitap taramayı planladığını ortaya koydu. Şirket içi belgelerde, “dünyadaki tüm kitapları tahrip ederek taramayı” planladığı belirtiliyordu. 404 Media'nın kaynakları, her satın alımda bin ila 1 milyon kitap arasında değişen anonim siparişler bildirildiğini aktardı.

ABD, Birleşik Krallık ve Avrupa'daki ikinci el kitap satıcıları ise görünüşte rastgele seçilmiş kurgu dışı ve baskısı tükenmiş kitaplara yönelik toplu siparişlerin, tek bir işlemde rutin olarak yüzlerce ila binlerce farklı kitap arasında değiştiğini bildiriyor.

Şirketin brüt satışları aynı dönemde 52,7 milyar lira oldu. Bu tutarın 27,8 milyar liralık bölümünü yurt dışı satışlar oluşturdu. Toplam brüt satışların yüzde 42'si Avrupa ülkelerine, yüzde 47'si ise yurt içine yapıldı. İhracatın yüzde 64'ü euro, yüzde 30'u ise dolar bazında gerçekleşti.

Temettü dağıtılmayacak

Şirketin 14 Mayıs 2026 tarihinde yapılan olağan genel kurul toplantısında önemli kararlar alındı. Dağıtılabilir kar oluşmaması nedeniyle yatırımcılara temettü ödenmemesine karar verildi.

Finansal rapora göre, şirketin kısa vadeli yükümlülükleri dönen varlıklarını 73,3 milyar lira aştı. İşletme faaliyetlerinden kaynaklanan nakit çıkışı ise 10,4 milyar lirayı buldu.

500 milyon dolarlık dev tahvil ihracı

Nakit ihtiyacı artan Vestel Elektronik, dış borçlanma yoluna gitti. Şirket, 15 Mayıs 2026 tarihinde İrlanda Borsası'na kote olan 500 milyon dolar tutarında bir bono ihracı gerçekleştirdi. Bu dev ihracın faiz oranı yüzde 9,75 olarak belirlendi.

Ancak artan borç yükü, şirketi bankalarla masaya oturmaya itti. Kredilerin geri ödeme planını nakit akışıyla uyumlu hale getirmek isteyen şirket, 26 Haziran 2026 tarihinde finansal yeniden yapılandırma başvurusunda bulundu. Zorlu Holding, ihtiyaç halinde şirkete mali destek sağlayacağını taahhüt etti. Şirket raporunda, ilerleyen dönemde karlılık odaklı stratejiler izleneceği ve faiz maliyetlerinin azaltılmasının planlandığı ifade edildi.

Fitch tahvil notunu düşürdü

Şirketin yaşadığı finansal darboğaz, uluslararası kredi derecelendirme kuruluşlarının da dikkatini çekti. Moody's, şirketin uzun vadeli notunu Caa2 seviyesinden Caa3'e düşürdü.

Fitch ise uzun vadeli yabancı ve yerel para cinsinden kredi notunu CCC+ seviyesinden CCC- seviyesine indirdi. Fitch ayrıca, şirketin ihraç ettiği 500 milyon dolarlık tahvillerin notunu da CCC seviyesinden CC seviyesine çekti.

Yılın ilk yarısında toplam 53 milyon dolarlık yatırım harcaması yapıldı. Araştırma ve geliştirme faaliyetleri ise 1.113 kişilik kadro ile sürdürüldü. Şirketin çalışan sayısı haziran sonu itibarıyla 11.822 kişi olarak kaydedildi.

Karara göre, şirketin 52 milyar 501 milyon 931 bin 146 lira olan çıkarılmış sermayesi artırılacak. Bu artırım, 60 milyar liralık kayıtlı sermaye tavanı içerisinde gerçekleştirilecek. Süreçte mevcut ortakların rüçhan hakları tamamen kısıtlanacak. Şirket, bu hamleyle toplam 7 milyar 185 milyon lira satış hasılatı elde etmeyi planlıyor.

Yeni paylar hakim ortağa satılacak

Çıkarılacak yeni payların tamamı, halka arz edilmeksizin doğrudan tahsisli satış yöntemiyle şirketin hakim ortağı Erdemoğlu Holding'e devredilecek. Erdemoğlu Holding Yönetim Kurulu Başkanı İbrahim Erdemoğlu Forbes'un gerçek zamanlı milyarderler listesine göre 1,1 milyar dolar servete sahip. SASA hisselerindeki gerileme nedeniyle Ali Erdemoğlu milyarder unvanını kaybetti. 

Tahsisli pay satışı, Borsa İstanbul'un toptan alış satış işlemlerine ilişkin kuralları çerçevesinde yapılacak. Pay satış fiyatı yine bu prosedürlere uygun olarak primli bir şekilde hesaplanacak.

Daha fazla: En Zengin Türkler

Artırılacak nominal sermaye tutarı ve ihraç edilecek pay sayısı, belirlenecek olan bu satış fiyatının ardından kesinleşecek. Yeni paylar her biri 1 kuruş itibari değerde, nama yazılı, imtiyazsız ve borsada işlem görebilir nitelikte olacak. Şirket, ihraç belgesinin onaylanması ve satış işlemi için Sermaye Piyasası Kuruluna başvuru yapacak.

Sağlanan kaynak borçları azaltacak

Şirket, sermaye artırımından elde edilecek fonun nerede kullanılacağına dair yönetim kurulu raporunu da onaylayarak paylaştı. Rapora göre, elde edilecek 7 milyar 185 milyon liralık kaynağın tamamı yüzde yüz oranında borçların azaltılmasında kullanılacak.

Bu dev tutar, şirketin Erdemoğlu Holding'e olan borçlarının mahsup edilmesinde değerlendirilecek. Raporda, 2025 ve 2026 yıllarında nakden gönderilen ve ilgili kalem altında izlenen borçların bu tutardan düşüleceği bilgisine yer verildi. Şirket yönetimi hazırlanan raporda, "Sermaye artırımının karşılığı olan fonun tamamı şirkete nakden yatırılmış bulunmaktadır." ifadesini kullandı.

Altın yeniden yükseliş ivmesi yakaladı

Altın, son haftalarda yeniden güç kazanarak yıl içinde gördüğü dip seviyelerden belirgin biçimde uzaklaştı. Barron's'un aktardığı verilere göre ons altın pazartesi günü yaklaşık 4.460 dolar seviyesinde işlem gördü.

Değerli metal, 16 Haziran'da 3.992,10 dolarla yılın en düşük kapanışını gerçekleştirmişti. Mevcut fiyat seviyesi bu dip noktanın yaklaşık yüzde 13 üzerinde bulunuyor. Yıl başından bu yana ise altındaki yükseliş yaklaşık yüzde 3 düzeyinde.

Buna karşın Goldman Sachs ve J.P. Morgan Private Bank, altının önümüzdeki dönemde daha yüksek seviyeleri test edebileceği görüşünü koruyor.

Goldman Sachs'tan 4.900 dolar tahmini

Goldman Sachs analistleri, altın için yıl sonu fiyat hedeflerini 4.900 dolar olarak yineledi. Kurumun beklentisinde özellikle Çin, Polonya, Özbekistan ve Kazakistan gibi ülkelerin merkez bankalarının gerçekleştirdiği yüksek hacimli alımlar etkili oluyor.

Analistler, merkez bankalarının jeopolitik ve finansal risklere karşı rezervlerini çeşitlendirme eğiliminin altın talebini uzun yıllar boyunca destekleyebileceğine dikkat çekiyor.

Goldman Sachs'ın 4.900 dolarlık hedefi, altının yılın başındaki seviyesine göre yaklaşık yüzde 13'lük bir potansiyel yükselişe işaret ediyor. S&P 500'ün aynı dönemde yaklaşık yüzde 13 değer kazanmış olması ise iki yatırım aracının performansını birbirine yaklaştırıyor.

Altının kaderinde Fed belirleyici olacak

Altının hisse senetleriyle arasındaki performans farkını kapatıp kapatamayacağı yalnızca merkez bankalarının talebine bağlı değil. ABD'deki enflasyonun seyri ve Fed'in faiz politikası da kritik önem taşıyor.

Goldman Sachs'a göre enflasyonda aşağı yönlü eğilimin devam ettiğine ilişkin işaretler, Fed'in bu yıl faizlerde değişikliğe gitmemesi ihtimalini güçlendirebilir.

Temmuz ayındaki Fed toplantısı ve beklentilerin altında kalan istihdam verisinin ardından piyasalarda faiz artışı beklentilerinin yarattığı baskının da azaldığı belirtiliyor.

Faizlerin yüksek seviyelerde kalmasına rağmen yeni artışların gündemden uzaklaşması, altın açısından olumlu bir tablo yaratabilir. Çünkü faiz artışları tahvil getirilerini yükselterek faiz geliri sağlayan varlıkları yatırımcılar açısından daha cazip hale getiriyor.

Ayrıca yüksek faiz ortamı doların güçlenmesine yol açabildiğinden, dolar üzerinden fiyatlanan altının yatırımcılar açısından cazibesi azalabiliyor.

J.P. Morgan'dan 5.150 dolara kadar hedef

J.P. Morgan Private Bank stratejistleri de altın konusunda iyimserliğini sürdürüyor. Kuruma göre tahvil piyasasında reel getirilerin zirve yaptığına yönelik beklentilerin güçlenmesi, altın fiyatlarında daha kalıcı bir toparlanmanın önünü açabilir.

J.P. Morgan, gelecek yılın ortası için ons altın fiyatında 4.850 ila 5.150 dolar arasında bir hedef aralığı öngörüyor.

Stratejistler, orta vadede altına yönelik pozitif görüşlerinin devam ettiğini belirtirken, piyasa gündeminin enflasyon endişelerinden ekonomik büyümeye ilişkin kaygılara kayması halinde altının güvenli liman özelliğinin yeniden ön plana çıkabileceğine işaret ediyor.

Merkez bankaları ve faizler kritik

Altın piyasasında önümüzdeki dönemin yönünü belirleyecek temel başlıklar arasında merkez bankalarının alımları, Fed'in faiz kararları ve tahvil piyasasındaki reel getiriler öne çıkıyor.

Merkez bankalarının rezerv çeşitlendirmesi kapsamında altın talebini yüksek tutması ve faiz indirimi beklentilerinin güçlenmesi halinde değerli metal için daha elverişli bir ortam oluşabilir. Bu senaryonun gerçekleşmesi, altının yılın geri kalanında hisse senedi piyasalarıyla arasındaki performans farkını kapatmasını ve yeni zirvelere yönelmesini sağlayabilir.

Şimdi ise girişimci olan Elizabeth Stein, hayatının en büyük satışını gerçekleştiriyor. Son 12 aylık tahmini geliri 250 milyon dolar olan ve hızla büyüyen markasını Nutella, Kellogg's gevrekleri ve Tic Tacs'ın arkasındaki İtalyan çikolata ve şekerleme devi Ferrero'ya satmayı kabul etti. Anlaşmanın şartları açıklanmasa da Forbes, Ferrero'nun Stein'ın tahmini üçte ikilik hissesi de dahil olmak üzere şirketin tamamı için 850 milyon dolardan fazla, yani satışların 4 katından daha yüksek bir değer ödeyeceğini tahmin ediyor. Her 0,7 saniyede bir paket granola sattığını iddia eden şirketin bu satışı, doğal gıda sektöründeki son dönemin en büyük anlaşmalarından biri.

CEO olarak görevine devam edecek

45 yaşındaki Stein, vergiler sonrasında tahmini 400 milyon doları cebine koyacak ve CEO olarak görevine devam edecek. Bu anlaşma Stein'ı, gıda sektöründeki çok az kurucunun ulaşabildiği bir konuma getiriyor. Forbes’a konuşan Stein, “Bunun kadınlara, vizyoner bir kurucu olmak ile bir şirketin CEO'su olmak arasında seçim yapmak zorunda olmadıklarını göstermesini umuyorum” dedi. CEO olarak görevine devam etmenin kendisi için çok önemli olduğunu belirten Stein, “Bunlar farklı yetenekler gerektiriyor olsa da öğrenebilir, gelişebilir ve masada kalmaya devam edebilirsiniz. Bir kadının anlamlı miktarda brüt sermaye elde etmesinin, ardından ölçeklenmiş bir şirket kurup çıkış sürecine kadar liderliğini korumasının ne kadar sıra dışı olduğu hiç gösterilmiyor” ifadelerini kullandı.  Stein'ın en başından beri benimsediği motto şu oldu: “Korkuyu hisset ve yine de yap.”

Tesadüfen kurulan girişim

Philadelphia doğumlu Stein'ın hikayesi, o dönem beslenme koçu olduğu Eylül 2008'de başladı. Stein kinoa, chia tohumu ve hindistan cevizi şekeri gibi süper gıdalarla hazırladığı taze yaban mersinli muffinleri New York'un Westchester bölgesindeki bir triatlon yarışına götürdü. Daha önce de pek çok yarışa katılmıştı ve yarışların ardından özel danışmanlık hizmetini tanıtmak, insanlara beslenme yoluyla yeme alışkanlıklarını ve sağlıklarını iyileştirmelerinde yardımcı olmak için bir masa kuruyordu. Bu kez 2007'de Institute of Integrative Nutrition'da eğitim almış sertifikalı bütünsel beslenme danışmanı Stein, muffinlerini de yanında getirdi. Muffinler, potansiyel müşterilerin ve diğer yarışmacıların ilgisini danışmanlık hizmetlerinden çok daha fazla çekti.

Bir yıl sonra 2009'da, o sırada 28 yaşında olan Stein aynı yarışa muffin satmak için geri döndü ve muffinler büyük bir başarı yakaladı. Birkaç ay içinde Stein, malzeme satın almak ve muffin karışımlarını satacağı bir internet sitesi kurmak için birikimlerinden beş bin dolar çekti. Upper West Side'daki dairesinde üretim yapan Stein, esas olarak özel danışmanlık müşterilerine satış yapacağını ve onların muffinleri evde hazırlayabileceklerini düşünüyordu.

Ancak iş hayatındaki ilk gününün ilk üç saati içinde 10 bin dolarlık çevrimiçi sipariş geldi. Bunun nedeni, o dönemde popüler olan ve artık faaliyet göstermeyen DailyCandy bülteninde paylaşılan bir bağlantıydı. Zamanla üretim Stein'ın dairesinden çıkarak Pennsylvania'daki küçük bir ticari mutfağa taşındı.

Stein işe başladığında herhangi bir iş planı yoktu. 2011'de yeni bir üründe şişirilmiş kinoayı nasıl kullanabileceğini düşünürken, bir anda granola tarifi denemeye karar verdi ve granola satmaya yöneldi. Stein, “Granola yiyen biri değildim ve hayatım boyunca hiç granola yememiştim” dedi. Ancak annesi Nancy granola yiyordu ve Stein ilk kez granola yaptığı sırada kızını New York'ta ziyaret ediyordu. Annesi granolayı tattıktan sonra hayatında yediği en iyi granola olduğunu ve bunun Stein'ın bir sonraki ürünü olması gerektiğini ekledi.

En çok satan ürünü hala granola

Annesi, Orta Atlantik bölgesindeki 40 mağazayı tek tek arayarak kızına yardımcı oldu ve aynı yıl Whole Foods'u granola markasını satmaya ikna etti. 2011'in sonunda gelir, daha önce beş haneli seviyelerdeyken rekor seviye olan 200 bin dolara ulaştı. İki yıl içinde Whole Foods, Purely Elizabeth'i altı bölgede satmaya başladı ve bu, gelirin 1 milyon dolara yükselmesine yardımcı oldu. Ertesi yıl Whole Foods markayı ülke çapında yaygınlaştırdı ve 300 mağazasının tamamında raflara koydu. Stein, Manhattan'daki mutfağında yaptığı ilk denemeden bu yana granola tarifinde hiçbir değişiklik yapmadığını ve ürünün hala en çok satan ürünü olduğunu söylüyor.

Sonraki önemli adım 2014'te Colorado, Boulder'a taşınmak oldu. Granola Whole Foods raflarında yaygınlaşırken şirket ilk yulaf ezmesi ürününü de piyasaya sürdü ve Purely Elizabeth'i Target'ta satışa çıkardı. Walmart 2017'de markayı bünyesine kattı. Aynı yıl şirket, ülke genelindeki doğal gıda marketlerinde en çok satan granola markası oldu. Stein'ın ilk dış sermayesini toplamaya karar verdiği dönem de yaklaşık olarak buydu. General Mills'in girişim sermayesi kolu gibi yatırımcılardan 3 milyon dolarlık Seri A yatırımı aldı. Stein, “Başlarda para toplamak için kendime hiç baskı yapmadım. Başımı öne eğip işime odaklandım. Kendi kaynaklarımla büyümek istiyordum. Hızlı büyümeye ihtiyacım yoktu” diye konuştu. 

Beş yıl daha bekledikten sonra Stein, halka açık Fresh Del Monte Produce gibi ortaklardan 50 milyon dolarlık Seri B yatırımı aldı. Bu sermaye altyapı kurmak, üretimi ölçeklendirmek, pazarlamaya ve yeni ürün geliştirmeye yatırım yapmak için kullanılacaktı. 2024'ün sonunda Purely Elizabeth, yaklaşık 150 milyon dolar yıllık gelire ve 10 bin fazla perakendeciye ulaştı. O yıl zaten kârlı olan marka, bugün en çok satan ürünlerinden biri olan cookie granolayı piyasaya sürdü.

Neden Ferrero’yu seçti?

Bugün ABD genelinde 30 binden fazla mağazada bulunan Purely Elizabeth, son iki yılda satışlarını iki katından fazla artırdı ve bu yılın sonunda 300 milyon doların üzerinde gelir elde etme yolunda ilerliyor. Bu hikayenin tam anlamıyla başladığı yere dönmesi anlamına geliyor. Stein işe başladığında, granola kategorisinin tamamının perakende satışlarının yaklaşık 300 milyon dolar olduğu tahmin ediliyordu. Bugün kategori bunun dört katından daha büyük. Genel kategori büyümesinden yaklaşık dört kat daha hızlı satış gerçekleştiren markası da bu büyümeyi yönlendiren şirketlerden biri.

Stein, bir sonraki bölümün nasıl şekilleneceğini görmek için heyecanlı ve Ferrero'nun ürün geliştirme sürecine yardımcı olmasını, ilerleyen dönemde markayı uluslararası pazarlara taşımasını sabırsızlıkla bekliyor. Stein Ferrero’yu seçme sebebinin markasının orada uzun süre varlığını sürdüreceğinden emin olduğunu belirtti. Stein, “80 yıllık, aile tarafından yönetilen bir şirket olması Ferrero'yu benim için inanılmaz derecede heyecan verici kıldı. Onlar çeyreklik sonuçlara bakmıyor. Ferrero nesillere bakıyor” dedi. 

Yaklaşık 48 milyar dolar servete sahip Giovanni Ferrero ve ailesi, özel şirketin sahibi. Kinder ve Nutella gibi şekerleme ve çikolata ürünlerindeki uzun süreli hakimiyetiyle tanınan şirket, geçen yıl 3,1 milyar dolara WK Kellogg Co.'yu satın almasının yanı sıra Purely Elizabeth'i de bünyesine katmasıyla kahvaltı ürünlerinde giderek daha önemli bir oyuncu haline geliyor. 20 milyar dolar gelir elde eden şirket, tüketicilerin kahvaltı rutinlerine güçlü biçimde yöneliyor. CEO olarak Stein, işletmenin erişimini ve etkisini genişletirken malzeme ve kalite konusundaki katı standartlarını korumaya odaklanacağını söyledi.
 

Giderek gelişen sohbet robotları ve video oluşturucular, bilgi ekosistemini kirleterek anlamlı içeriklerin değerini düşürüyor. Ancak Silikon Vadisi artık bu çöpü dışarı atmak için düğmeye basmış görünüyor.

Müzik dinleme platformu Spotify, geçen yıl 75 milyon toplu yüklemeyi, kopya şarkıyı ve diğer istenmeyen parçaları kaldırdığını duyurdu. Bu rakam, platformun toplam portföyünün önemli bir bölümünü oluşturuyor.

LinkedIn yönetimi de temmuz ayında yapay zeka çöplüğünün kendileri için en önemli öncelik olduğunu açıkladı. Platform, kullanıcıların bu içerikleri bildirmesi için yeni bir buton geliştirdi. Google bünyesindeki YouTube'dan araştırmacılar ise düşük kaliteli içerik üreten 130 bin kanalı altı ay içinde nasıl sildiklerini anlattı.

Kendi ürettikleri teknolojiyle temizlik yapıyorlar

İnternet genelindeki teknoloji şirketleri, genellikle kendi yapay zeka araçlarının yarattığı bu devasa içerik yığınına karşı kapsamlı bir detoks başlatıyor. Mesajlaşma uygulamaları, restoran inceleme siteleri ve arkadaşlık servisleri yapay zeka tarafından üretilen çöpleri ayıklıyor. Şirketlerin birçoğu bu temizliği yapmak için yine aynı teknolojiye güveniyor.

İnsanların yapay zekanın çevreye, istihdama ve ruh sağlığına etkisinden yorulmaya başladığı belirtiliyor. Carnegie Uluslararası Barış Vakfı araştırmacılarından Aidan Walker, yapay zeka çöplüğünü büyüyen bir yara olarak tanımladı. Walker, "Kullanıcılar giderek daha fazla tepki göstermeye başladı. Fikir iklimi artık gözle görülür biçimde değişti, bu yüzden şirketler nihayet bu sorunlarla yüzleşiyor." değerlendirmesini yaptı.

Üretken yapay zeka giderek daha gerçekçi görseller, sesler ve videolar oluşturabiliyor. Ancak bunların sadece bir kısmı çöp olarak nitelendiriliyor. Teknoloji şirketleri çoğunlukla üretilmesi, yayılması ve tüketilmesi kolay olan düşük kaliteli içerikleri hedef alıyor.

Avrupalı araştırmacılar geçen yıl yayımladıkları bir raporda bu sentetik bataklığa dikkat çekti. Araştırmacılar, bu durumun kontrol altına alınmaması halinde insan yaratıcılığını yok edebileceği, kültürel değerleri aşındırabileceği ve kamusal söylemi istikrarsızlaştırabileceği uyarısında bulundu.

Sözlükte yılın kelimesi seçildi

Sözlük yayıncısı Merriam-Webster, yaygınlaşan bu durumu yansıtmak için "çöplük" (slop) sözcüğünü 2025'te yılın kelimesi seçti.

Fransız müzik platformu Deezer, ilkbahar aylarında sisteme yüklenen parçaların neredeyse yarısının yapay zeka üretimi olduğunu ve kullanıcıların çoğunu hiç dinlemediğini duyurdu. Apple Music'e yüklenen içeriklerin ise üçte birinden fazlasını yine yapay zeka oluşturuyor.

Instagram'ın başındaki isim Adam Mosseri, geçen yılın sonlarında gerçek medyayı takip etmenin yakında sahte medyadan daha pratik olacağını belirtmişti. Bu açıklamadan kısa süre sonra çatı şirket Meta, tamamen yapay zeka ürünü olan bir video akışı başlattı. Ancak bu adım birçok kişi tarafından bir çöplük gösterisi olarak nitelendirildi.

Yapay zeka çöplüğünü yönetmeye çalışan şirketlerin çoğu aslında bu duruma zemin hazırlayanların ta kendisi. Meta, temmuz ayında yapay zeka ürünü içerikleri daha kolay tespit etmek için bir Avrupa paktını destekleme sözü verdi. Şirket aynı ay, herkese açık Instagram hesaplarını referans alan bir görsel oluşturucu yayımladı. Ancak gelen yoğun tepkiler üzerine bu özellik üç gün içinde kaldırıldı.

Ohio Üniversitesinden yapay zeka uzmanı Paul Shovlin, "Yapay zeka çöplüğü iki ucu keskin bir kılıç. Çünkü birçok platform bunun sonucunda etkileşim artışı yaşadı." dedi. Shovlin, bu durumun bir noktadan sonra yük haline geldiğini ve kullanıcıların aradıkları kaliteyi bulmakta zorlandığını ifade etti.

Sahte içerikler gelir kapısına dönüştü

Google da yapay zekaya büyük yatırımlar yaparak Gemini modelini e-posta, harita ve arama hizmetlerine entegre etti. Ancak yapay zeka destekli video düzenleyici Kapwing'in geçen yıl yaptığı bir deney, YouTube'da yeni kullanıcılara sunulan kısa videoların yüzde 20'sinden fazlasının yapay zeka çöplüğü olduğunu ortaya koydu.

Kapwing'in tahminlerine göre en popüler YouTube çöp kanallarından biri yılda 4,25 milyon dolar gelir elde etti. Bu kanal daha sonra YouTube'un para kazanma programından çıkarıldı. YouTube CEO'su Neal Mohan, kaleme aldığı bir blog yazısında yapay zeka çöplüğünü yönetmenin bu yılki en büyük öncelikleri olduğunu yazdı.

Kısa süre önce Google araştırmacıları da bu sorunu inceledi. Araştırmacılar, videoları tek tek değerlendirmek yerine yükleme hızı ve tekrar eden şablonlar gibi koordineli kötü niyetli davranışları işaret eden kalıplara baktılar. Sonuç olarak 50 bin hesap kümesi tespit edilerek kaldırıldı.

Bazı dijital medya uzmanları ise bu yaklaşımın aşırıya kaçabileceğinden endişe duydu. Uzmanlar, bu adımın çok sayıda içerik üreten meşru yaratıcıları cezalandırabileceğini belirtti. YouTube ise yaptığı açıklamada, "Akademik araştırmalar sektörün anlayışını geliştirmeye yardımcı olsa da politikalarımızı uygulamak için kullandığımız savunma katmanlarını yansıtmıyor." ifadelerini kullandı. Açıklamada, yapay zeka araçlarını kullanan iyi niyetli içerik üreticilerinin etkilenmemesi için sağlam önlemler alındığı vurgulandı.

Yeni denetim araçları devreye giriyor

Diğer şirketler de yapay zeka çöplüğüyle başa çıkmak için çeşitli stratejilere yöneliyor. Pinterest, ekim ayında sistemini güncelleyerek kullanıcıların yapay zeka üretimi gönderileri sınırlamasına olanak tanıdı. TikTok ise ABD'de kişilerin görünür yapay zeka içeriği miktarını ayarlayabilmesini sağlayan bir özelliği test ettiğini duyurdu.

Şu ana kadar 3 milyardan fazla yapay zeka üretimi videoyu otomatik olarak etiketlediğini belirten TikTok, yılın ilk üç ayında politikalarını ihlal eden 377 binden fazla videoyu platformdan sildi.

Yapay zeka tespit girişimi Pangram'a göre Elon Musk'ın platformu X'te 50 kelimeden uzun gönderilerin neredeyse yarısı yapay zeka ile oluşturuldu. Bu ay X'in ürün müdürlüğünden ayrılan Nikita Bier, platformun yapay zeka çöplüğü ve spam yanıtlarla başa çıkmak için içerik ödemesi yoluyla botları teşvik eden uygulamaları yasakladığını açıkladı.

Substack CEO'su Chris Best ise geçen ay internette neyin gerçek olduğunu anlamanın giderek zorlaştığını yazdı. Best, "Sahteliği ödüllendiren platformlar dibe doğru bir yarış yaratacak." uyarısında bulundu.

Bülten platformu, kullanıcılar için Pangram tarafından desteklenen kendi yapay zeka algılama aracını duyurdu. Bu araç, 100 kelimeden uzun yanıtları, yorumları ve gönderileri tarayarak bunların insan mı yoksa yapay zeka tarafından mı yazıldığını belirlemek üzere tasarlandı. Ancak bazı yazarlar, bu aracın insanlar tarafından yazılan gönderileri yanlışlıkla yapay zeka üretimi olarak işaretlemesinden şikayet etti.

Columbia Üniversitesinden dijital teknolojiler uzmanı Dr. Camille François, bu karmaşık taktiklerin bilgi ortamımızdaki sistemik bir sorunun belirtisi olduğuna dikkat çekti. François, "Yapay zeka günün sonunda çok yönlü bir yaratıcılık aracıdır. Bunu kötü bir şekilde ele alan platformlar, insanların başka yerlere gitmesine neden olacaktır." dedi.

Öne çıkanlar

• Jeanie Buss’ın avukatı kardeşlerini temsil eden hukuk firmalarına gönderdiği mektupta, Buss’ın ailenin Lakers’taki hissesini satmayı kabul etmediğini ve bu konuyla ilgili yapılacak herhangi bir oylamanın “geçersiz olduğunu ve olacağını” belirtti. 

• Mektupta ayrıca ESPN’in konuyla ilgili haberi “yanlış” olarak nitelendirildi ve Buss’ın kardeşleri Joey ve Jesse Buss, ESPN muhabiri Shams Charania’ya “yanlış, iftiraya dayalı ve zararlı ‘bilgiler’” sızdırmakla suçlandı.

• Buss’ın avukatı mektupta, 2017 tarihli bir Los Angeles Yüksek Mahkemesi kararına atıfta bulunarak Jeanie Buss’ın takımın “kontrol sahibi” olduğunu belirtti. Ayrıca, onun rızası olmadan ailenin hissesini satmaya yönelik herhangi bir girişimin mahkemeye itaatsizlik anlamına geleceğini ileri sürdü.

• Buss ailesinin hissesine ilişkin haberler, Lakers’ın sahibi Mark Walter’ın geçen hafta takımı Kushner ve Iger’a satmayı aniden kabul etmesinden birkaç gün sonra geldi. Bu satış, federal bir dolandırıcılık soruşturmasının ortasında gerçekleşti ve Kushner ile Iger’a takımda yaklaşık yüzde 65’lik bir hisse sağlayacak.

• Buss ailesi kalan hissesini Kushner ve Iger’a satma işlemini gerçekleştirecek olursa ikilinin toplam hissesi yaklaşık yüzde 83’e ulaşacak.

• Forbes ocak ayında Lakers’ın değerini 10 milyar dolar olarak tahmin ediyordu. O dönemde takım, Forbes’un dünyanın en kârlı spor takımları listesinde 18. sırada yer alıyordu.

Satışla ilgili iddialar

Mektubun eleştirdiği ESPN haberine göre Buss ailesi, franchise’ın iki yeni ana sahibine yüzde 17,8’lik hissesini satacak. Haberde, bu satışın gerçekleşmesiyle Jeanie Buss’ın NBA kuralları gereği takımın yöneticisi olarak görevini kaybedeceği belirtildi. Çünkü NBA kuralları, takım sahiplerinin/yöneticilerinin bir takımın en az yüzde 15’ine sahip olmasını şart koşuyor. The Athletic konuyla ilgili oylamanın geçen hafta, eski Lakers sahibi Jerry Buss’ın altı çocuğundan oluşan Buss ailesi vakfı tarafından gerçekleştirildiğini öne sürdü. Habere göre Jeanie Buss, Janie Buss ve Joey Buss, satışın fiilen hayata geçirilmesinden sorumlu olacak.

Mark Walter Chelsea hisselerini de satabilir

Financial Times’a göre milyarderler Mark Walter ve Todd Boehly, Chelsea FC’deki hisselerinden çıkmayı değerlendiriyorlar. Walter’ın, dikkat çeken Los Angeles Lakers satışının ardından dolandırıcılık soruşturmalarıyla karşı karşıya kalması üzerine bu konuyla ilgili görüşmelere başlandı. Walter ve Boehly’nin futbol kulübünden ayrılması halinde, Chelsea’nin yüzde 60’ından fazlasına sahip olan ancak Boehly ile eşit karar alma yetkisini paylaşan Clearlake Capital ile uzun süredir devam eden yönetim çıkmazı sona ermiş olacak.

Walter Chelsea’den ayrılırsa, sahip olduğu başlıca spor kulüplerinin sayısı üçe düşecek: Los Angeles Dodgers, Magic Johnson ile ortak sahibi olduğu Los Angeles Sparks ve Boehly ile birlikte ortak sahibi olduğu Fransız futbol takımı RC Strasbourg Alsace.

Forbes değerlemesi

Forbes'un tahminlerine göre Walter’ın net serveti 7,8 milyar dolar, Boehly’nin serveti ise 9,3 milyar dolar. Walter, 2022 yılında Chelsea’de hisse satın aldığından bu yana servetini 3 milyar dolar artırdı.

Arka plan

Los Angeles Dodgers ve Los Angeles Sparks’ın kontrol sahibi de olan Walter, geçen hafta Lakers’ı Kushner ve Iger’a 12,5 milyar dolar karşılığında satmayı kabul etti. Bu takımı yalnızca 14 ay önce, 10 milyar dolar değerindeyken satın almasının ardından gerçekleşti.

Federal müfettişler, Walter’ın sahip olduğu sigorta şirketlerinin başka şirketlerine usulsüz şekilde para aktarıp aktarmadığını araştırıyor. Soruşturmanın zamanlaması ve Walter’ın Lakers’ı satması, soruşturmanın ABD Başkanı Donald Trump’ın damadı Jared Kushner’ın kardeşi olan Josh Kushner’a fayda sağlamış olabileceğini öne süren komplo teorilerine yol açtı. Spor takımlarının sahipleri genellikle takımlarını ellerinde tutuyor veya onlarla onlarca yıl boyunca iş ilişkilerini sürdürüyor. Bu durum da Walter’ın satış kararına ilişkin spekülasyonları daha da artırdı. Demokrat olan Josh Kushner’ın Trump'la olan bağlantısından fayda sağladığı yönündeki endişelerin ortasında Beyaz Saray, Kushner’ın “Trump veya yönetimiyle hiçbir ilgisi olmadığını” açıkladı.