Altında yaşanan rekor fiyatlar, Güney Afrika’nın zor durumdaki altın madenciliği sektörüne yeni bir soluk getiriyor. Rekor fiyatlardan işlem gören bir altının üretimini artırmaya yönelik küresel yarışın bir parçası olarak, Güney Afrika’da 15 yılı aşkın süre içinde ilk yeni yeraltı altın madenine açıldı. Qala Shallows adlı proje, ekim ayında ilk altınını çıkardı ve mevcut piyasa fiyatlarıyla 4,5 milyar doların üzerinde altın üretmesi bekleniyor. Altın vadeli işlemleri, jeopolitik endişelerin artması da dahil olmak üzere çeşitli etkenlerin etkisiyle 26 Ocak’ta ilk kez 5 bin doların üzerine çıktı. Değerli metal, iki yıldan kısa bir sürede değerini iki katından fazla artırdı.
Altın arama bütçeleri yüzde 11 arttı
Bu yükseliş, dünya genelindeki madencilik şirketlerinin kârlarını artırarak eski madenleri yeniden açmalarını, mevcut operasyonları genişletmelerini ve yeni projeler geliştirmelerini teşvik etti. S&P Global Energy’ye göre küresel altın arama bütçeleri 2025’te yüzde 11 artarak 6,15 milyar dolara ulaştı.
Dünyanın bir numaralı altın üreticisi Newmont, Gana’daki Ahafo North madenini ekim ayında ticari üretime aldı. İkinci büyük üretici Barrick Mining’in ise bu yıl Nevada’daki Fourmile projesinde yeraltı geliştirme çalışmalarına başlaması bekleniyor. Güney Afrika’da altın patlaması, uzun süredir sıkıntı çeken sektöre yeniden hayat veriyor. Ülke, 20. yüzyılın büyük bölümünde dünyanın altın başkentiydi ve şimdiye kadar üretilmiş altın külçelerinin ve mücevherlerin neredeyse yarısını çıkardı. Ancak 2007’den bu yana, yatırım çekmekte zorlanması nedeniyle dünyanın bir numaralı altın üreticisi konumundan 12’nciliğe geriledi.
Yatırımcılar, Güney Afrika’nın yaşlanan ve derin madenlerini tehlikeli, pahalı ve iş gücü sorunlarıyla dolu olarak görüyor. Büyük ölçüde güçlü sendikalar nedeniyle artan ücretler ve mekanize edilmemiş operasyonlar, ülkede bir ons altın çıkarmanın maliyetini dünyadaki en yüksek seviyelerden birine taşıyor.
Fiyatlar yükselince yatırımcıların tutumu değişti
Madeni işleten Avustralyalı şirket West Wits Mining Qala Shallows için ilk kez 2021 civarında finansman arayışına girdi ancak zorlandı. Şirketin CEO’su Rudi Deysel, Yatırımcılar bizimle konuşmak bile istemiyordu. Güney Afrika’yı sevmiyorlar” dedi. Altın fiyatları yükselmeye başlayınca bu durum değiştiğini de ekledi. Proje; yerel bir banka, bir kalkınma finansmanı kurumu ve bir Amerikan madencilik finansmanı şirketi dahil olmak üzere çeşitli kaynaklardan fon sağladı.
Johannesburg şehir merkezine sadece 16 kilometre uzaklıkta bulunan yeni madenin, Güney Afrika’daki diğer projelere göre avantajları var. Adına uygun şekilde, Qala Shallows şu anda yaklaşık 60 metre derinliğe ulaşıyor; planlanan derinlik ise yaklaşık 850 metre. Bu, ülkenin en derin madeninin derinliğinin dörtte biri.
Projede ayrıca modern teknoloji kullanılıyor. Madenin zifiri karanlığında, baş lambası takan, çamura bulanmış işçiler iki kişilik ekipler halinde kayayı deliyor; basınçlı su püskürterek cevheri gevşeten uzun ve ince nozullara sahip hidro matkaplar kullanıyorlar. Madenin başa baş noktası ons başına 1.291 dolar; bu rakam, genellikle daha derin ve daha zorlu koşullarda çalışan Güney Afrika’daki birçok büyük madenden daha düşük.
Qala Shallows’un üretimi tek başına Güney Afrika altın sektörünü kökten değiştirmeyecek olsa da rekor fiyatların durağan bir sektöre nasıl yeniden hayat verdiğinin olumlu bir göstergesi. Ülkenin en büyük altın üreticisi Harmony Gold, dünyanın en derin madeni olan Mponeng’i genişletiyor; bu hamle, madenin beklenen ömrünü 20 yıla çıkararak iki katından fazla artıracak. Bu arada ikinci büyük üretici Sibanye-Stillwater, Burnstone madenini yeniden açmayı değerlendiriyor.
Kapasiteyi artırmaya yönelik sektör genelindeki bu acele, bazı zorluklar da yaratıyor. Deysel’e göre nitelikli iş gücü bulmak zorlaştı ve ekipman için uzun bekleme listeleri oluştu. Deysel, daha önce Afrika genelinde çeşitli madenlerde çalışmış bir jeofizikçi ve maden mühendisi. Avustralya’daki iç pazarında da altın ve bakır projesi bulunan West Wits, hızla yükselen fiyatlardan faydalanmak için Qala Shallows’u planlanandan bir yıl önce üretime aldı.
Qala Shallows’un maaşlı çalışan sayısının yıl sonuna kadar iki kttan fazla artarak 400 madenciye ulaşması bekleniyor. Madenin 2026’da yaklaşık 6 bin ons altın üretmesi, 2029’a gelindiğinde ise yıllık yaklaşık 70 bin ons seviyesine çıkması öngörülüyor. Madenin yaklaşık 17 yıllık bir ömrü olması bekleniyor. Fon yöneticisi Old Mutual’da yatırım stratejisti olan Izak Odendaal, “Güney Afrika altın madenciliği sektörü yıllar boyunca sürekli ters rüzgarlarla karşılaştı. Şimdi altın fiyatlarından nihayet böyle bir destek görmek olağanüstü” dedi.