Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump, İran ile iki haftalık karşılıklı ateşkesi kabul ettiğini duyurdu. Trump'ın Hürmüz Boğazı'nın tamamen açılması şartını koştuğu bu açıklama piyasalarda hızla yankı buldu. Kararın ardından küresel enerji piyasalarında sert düşüşler yaşandı.
Uluslararası vadeli piyasalarda 28 Şubat'tan beri genelde 100 doların üzerinde seyreden Brent petrolün varil fiyatı çakıldı. Türkiye saatiyle 09.20 itibarıyla Brent petrolün varil fiyatı yüzde 14,52 oranında azalarak 93,40 dolara düştü. Aynı saatlerde Batı Teksas türü ham petrolün varil fiyatı ise yüzde 15,83 kayıpla 95,07 dolardan işlem gördü.
Piyasalar ateşkes kararını fiyatlıyor
Dün günü 109,27 dolardan tamamlayan Brent petrolün varil fiyatı ateşkes haberiyle birlikte 90,78 dolara kadar indi. Uzmanlar Brent petrolde teknik olarak 96,54 doların direnç, 93,38 doların ise destek seviyesi olarak izlenebileceğini belirtti. Fiyatlardaki bu rahatlama sadece petrol piyasalarıyla sınırlı kalmadı.
ABD ve İran arasında 2 haftalık ateşkes
Ateşkes haberiyle birlikte ABD hisse senedi piyasaları da sert bir yükseliş yaşadı. S&P 500 ve teknoloji ağırlıklı Nasdaq 100 endekslerindeki vadeli işlemler yaklaşık yüzde 2 oranında fırladı. Dow Jones sanayi endeksindeki sözleşmeler ise 900 puandan fazla artış gösterdi.
Müzakerelerin arka planı ve arabulucular
Kararın perde arkasında Pakistan'ın arabuluculuğu belirleyici bir rol oynadı. Trump kararı Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve Mareşal Asım Münir ile yaptığı görüşmelere dayandırdığını kaydetti. Trump bu görüşmelerde Pakistan heyetinin kendisinden saldırıları durdurmasını istediğini aktardı.
Ateşkesin çok önemli bir şarta bağlı olduğunu ifade etti. Bu şartın dünyadaki petrol arzının yüzde 20'sinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nın derhal ve güvenli açılması olduğunu belirtti. Trump sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, "İran'ı bombalamayı ve ona saldırmayı iki haftalığına askıya almayı kabul ediyorum." dedi.
İran ABD ateşkesiyle petrol fiyatları hızla düştü
Bunun çift taraflı bir ateşkes olacağını vurgulayan Trump, "Bunu yapmamızın nedeni tüm askeri hedeflerimize zaten ulaşmış ve bunları aşmış olmamızdır." değerlendirmesini yaptı. Ayrıca İran ile kalıcı barışa ilişkin kesin bir anlaşma yolunda çok ilerlediklerini sözlerine ekledi. Amerika Birleşik Devletleri'nin İran'dan 10 maddelik bir teklif aldığını belirten Trump bu konuya da değindi.
Teklifin uzun vadeli sorunu çözüme yaklaştırmak için müzakere edilebilir bir temel olduğuna inandıklarını söyledi. İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi ise Hürmüz Boğazı’ndan güvenli geçişin iki hafta boyunca mümkün olacağını bildirdi. The New York Times gazetesine göre İran liderliği daha önce geçici bir ateşkesi tartışmak istemiyordu. Tahran yönetimi sadece savaşın tamamen sona ermesini ve maddi hasarlar için tazminat ödenmesini talep ediyordu.
Tehditlerin gölgesinden diplomasi masasına
Trump Tahran yönetimine anlaşma için daha önce 48 saatlik bir süre tanımış ve bunu 8 Nisan'a kadar uzatmıştı. Belirlenen sürenin dolmasına saatler kala Trump küresel çapta endişe yaratan bir mesaj paylaşmıştı. Trump, "Bu gece bütün bir medeniyet ölecek ve bir daha asla geri getirilemeyecek." diyerek tehdit savurdu. Bu durumun yaşanmasını istemediğini ancak muhtemelen yaşanacağını da sözlerine ekledi.
Ateşkes kararından önce pazartesi günü düzenlediği basın toplantısında Trump oldukça sert mesajlar vermişti. Savaş boyunca sivil altyapıları vurmaktan kaçınan Trump basın toplantısında bu tesisleri hedef alacağının sinyalini vermişti. Lider, "Bundan sonra köprüleri kalmayacak, elektrik santralleri kalmayacak, Taş Devri." ifadesini kullandı.
Bununla birlikte salı sabahı farklı bir ton kullanan Trump tam bir rejim değişikliği sağladıklarını öne sürdü. Farklı ve daha zeki zihinlerin hakim olduğunu vurgulayan Trump, "Belki devrimci ve harika bir şey olabilir, KİM BİLİR?" sorusunu sordu.