Silikon Vadisi’nin yeni simyacıları: Periodic Labs

İnsanlık tarihi boyunca en zeki zihinler aynı soruyla boğuştu: “Maddeyi nasıl manipüle edebiliriz?” Simyacılar kurşunu altına çevirmeye çalıştı, modern kimyacılar petrolü plastiğe dönüştürdü. 2025’in ağustos ayında, Silikon Vadisi’nde kurulan bir şirket, bu kadim soruya belki de bugüne kadar verilmiş en iddialı cevabı verdi: “Bunu insanlara değil yapay zekaya bırakalım.” Bu şirketin adı Periodic Labs. Kurucuları ise Google DeepMind’da malzeme biliminin kurallarını yeniden yazan 39 yaşındaki Ekin Doğuş Çubuk ve ChatGPT’nin yaratıcılarından Liam Fedus. Bu ikilinin bir araya gelmesi, yüzlerce milyon doları mıknatıs gibi çekmeye yetti. Henüz web sitesi bile tam olarak çalışmayan, ortada somut bir ürünü olmayan bu şirket, ilk yatırım turunda (Seed Round) tam 300 milyon dolar topladı. Kurucular, ne kadar bir değerleme üzerinden yatırım aldıklarını açıklamıyor ama Periodic’in daha doğuştan unicorn olduğunu söyleyebiliriz. Tohum aşamasında böyle bir yatırım, bir “anomali”. Yani en azından yatırım evreninin büyük bir çoğunluğu için… Genellikle birkaç milyon dolarla başlayan tohum yatırımların yanında, Periodic Labs’ınki bir “girişim” değil adeta bir “devlet projesi” bütçesi. Ancak OpenAI ve DeepMind’dan çıkan YZ alanının bir avuç gözde zihni için de normal sayılır. OpenAI’ın kurucu ortağı Ilya Sutskever, yeni şirketi Safe Superintelligence (SSI) için 1 milyar dolar yatırım aldı. OpenAI’ın eski CTO’su Mira Muratti’nin yeni girişimi Thinking Machines, Temmuz 2025’te 2 milyar dolar tohum yatırım almıştı. Periodic Labs, yatırımcılarda aynı heyecanı yaratan bu ligdeki girişimlerden… Yatırımcı listesine bakınca bu devasa ‘bahsin’ boyutu daha iyi anlaşılıyor. Murati’nin şirketinin yatırım turuna da liderlik eden, 44 milyar doları aşan fon büyüklüğüyle Silikon Vadisi’nin dev yatırımcısı Andreessen Horowitz (a16z), Jeff Bezos, Nvidia… Aydın Şenkut’un (ki kendisi Forbes Türkiye’nin Ağustos 2025 kapağında gülümsüyordu) kurucusu olduğu risk sermayesi yatırımı şirketlerinden Felicis ve Forbes Midas Listesi’nin bir diğer gediklisi Murat Biçer’in ortaklarından olduğu CRV Ventures… (Ekin Doğuş’un Türk yatırımcılarıyla daha önceden sadece tanışıklık düzeyinde bir ilişkisi var. Ancak Aydın Şenkut ve Murat Biçer’in ilk yatırımcıları olduğunu, ekibin maaşları ve kirayı bu yatırımla karşıladıklarını söylüyor.) Bu yatırımcıların hepsi Ekin Doğuş Çubuk ve ortağı Liam Fedus’un vizyonuna, yani yapay zekayı bir “bilim insanı” olarak eğitme hayaline ortak olmak için sıraya girdi. Murat Biçer, isteseler, Periodic’in ilk turda çok daha fazla yatırım alabileceğini, birçok yatırımcının bu turda yer alamadığını söylüyor. “Çok daha fazla talep vardı ama biz ihtiyacımız olandan fazla almak istemedik” diyor Ekin Doğuş Çubuk da: “Şirketi kurmaya karar verdiğimizde Liam’la ‘Ne kadar yatırım almamız lazım’ diye konuşmuştuk. 300 milyon dolar diye düşünmüştük. GPU’lar ve laboratuvar kurmak pahalı. Ve hızlı sonuç alabilmek için bunu belli bir ölçekte yapmamız gerekiyor.” Her ikisi de Forbes’un en etkili yatırımcıları sıraladığı Midas listesinde yer alan Aydın Şenkut’un kurucusu olduğu Felicis ve CRV’nin Yönetici Ortağı Murat Biçer, Periodic Labs’in ilk yatırımcıları arasında yer alıyor. İki ortak şu sıralarda San Francisco, Menlo Park’ta tamamen robotların çalıştığı otonom bir laboratuvar kuruyor. Çubuk, üzerinde basit bir sweatshirt ile Forbes Türkiye ile konuşurken, birkaç ay içinde “hop” diye açıverdikleri bu genel merkezin sade odalarından birindeydi: “Her şey çok hızlı gelişti.” Aslında o kadar hızlı sayılmaz… Çubuk, Harvard Üniversitesi’nde Uygulamalı Fizik alanında doktora yaptıktan sonra 2017’de Google Brain’e katıldı ve burada beş - altı kişilik bir bilim takımı kurdu. Bu çekirdek ekipteki isimlerden biri, şimdi onunla birlikte Periodic’e katılan Muratahan Aykol. Aykol, bu ekibin benzersizliğini ve ‘neden şimdi’ sorusunun cevabını şöyle özetliyor: “Gerçek malzemelerle uğraşan fizik ağırlıklı insanlar ile dil modelleri geliştiren yapay zeka uzmanlarının bir araya geldiği bu yetenek grubu, benim bildiğim kadarıyla dünyada ilk defa bir araya geliyor. Dil modelleri, her şeyi bir araya getiren bir komponent oldu bizim için. Periodic’i gerçekten de ayrı kılan en önemli şey o.” Çubuk, Google Brain ve Deep Mind birleşip Google DeepMind doğduktan sonra, 2024 Nobel Kimya Ödülü’nü kazanan yöneticisi Demis Hassabis’le çalıştı. Google DeepMind’ın kurucu ortağı ve CEO’su Hassabis kendisinden ABD ve İngiltere’deki ekibi yönetmesini istemiş. Böylece hem kimya hem malzeme bilimi alanında çalışan 22 kişilik bir ekibi yönetmeye ve Londra - San Francisco arasında mekik dokumaya başladı. O günlerde artık doğrudan uygulama tarafına geçme isteğinin arttığını söylüyor: “Akademik araştırma yapıyordum ama daha sonra direkt uygulamaya geçmek istedim. O aralar işte Liam da OpenAI LLM tarafında artık uzun süredir çalışıyordu.” Yani Periodic için şartlar olgunlaşmaya başlamıştı. Periodic Labs’in diğer kurucusu Liam Fedus da fizik kökenli. MIT’de (Massachusetts Institute of Technology) fizik lisans eğitimini tamamlarken, üniversitenin bodrum katlarında karanlık madde dedektörleri (DMTPC) inşa ediyordu. Akademik kariyerine 2018 - 2022 yılları arasında Google Brain’de yapay zeka araştırmacısı olarak devam etti. 2022 yılında katıldığı OpenAI’da ChatGPT’yi yaratan çekirdek ekipte yer aldı. 2025’te ayrıldığında şirketin Araştırma Başkan Yardımcısı (VP of Research) koltuğunda oturuyordu. Periodic Labs’in kuruluşuna vesile olan karşılaşma Google’ın kampüsündeki bir spor salonunda olmuş. Çubuk, gülerek hatırlıyor: “Spor salonunda dev tekerlekleri çevirme (tire flip) hareketi vardır ya, onu yapmaya çalışıyordum. Yardıma ihtiyacım vardı. Yanıma gelip ‘Birlikte yapalım mı?’ diyen kişi Liam’dı.” İkili bu tanışmadan sonra zaman zaman görüşmeyi sürdürmüş. 2025’in mart ayında ikisi de yapay zeka devlerindeki koltuklarını bıraktı. Çubuk, “Üç önemli gelişme bir araya geldi: LLM’ler artık akıl yürütebiliyor (reasoning), simülasyonlar gelişti ve robotik laboratuvarlar mümkün hale geldi. Bu yüzden şimdi başladık” diyor. Bugün kullandığımız yapay zeka modelleri (ChatGPT, Gemini vb.), internetteki metin ve görseller üzerine eğitilmiş dil modelleri. Şiir yazabilir, kod üretebilir, devasa bilgi havuzlarından pek çok soruya yanıt verebilirler ama buluş yapamazlar. Bir yapay zeka modeli yeni bir kanser ilacı veya süper bir pil “tahmin” edebilir ama onu laboratuvarda denemeden o formülün çalışıp çalışmayacağını bilemezsiniz. Yapay zekayı bir “bilim insanı” yapabilmek için ona sadece makale okutmak yetmez bunun için ona deney yaptırmalısınız. Periodic Labs’in varoluş nedeni işte bu boşluğu doldurmak ve “döngüyü kapatmak”. Periodic Labs, Menlo Park’taki merkezinde devasa bir “otonom laboratuvar” ile bunu yapacak. Yapay zeka bir hipotez kuruyor (Örneğin: “Şu iki elementi karıştırırsam daha iyi iletken olur”). Bunu önce simülasyonda test ediyor. Ardından, laboratuvardaki robot kollara komut gönderiyor. Robotlar bu malzemeleri fiziksel olarak karıştırıyor ve test ediyor. Çıkan sonuç (başarı veya başarısızlık), tekrar modeli besliyor. Bu kısım önemli çünkü başarısız sonuçlar bile kıymetli ve bunu yayınlanan makalelerde de (dolayısıyla yapay zekanın eğitildiği data kütüphanelerinde) bulmak mümkün değil. Oysa bilimsel bilgiye giden süreçte deneme - yanılma önemli… Böylece model, “gerçek dünya” verisiyle eğitilerek bir sonraki tahminini daha doğru yapıyor. Üstelik insan bir araştırmacının haftalarca sürecek deneylerini, bu sistemler 7/24 uyumadan, binlerce kez tekrarlayabilir. Periodic Labs süper iletkenleri ilk çalışma alanı olarak belirledi. Oda sıcaklığında süper iletken bulunması bir rüya. Gerçek olursa ekonomik değerini ölçmek zor. Çubuk’un hikayesi, yüksek teknolojinin başkentinden binlerce kilometre uzakta, Türkiye’de başladı. İzmir’de doğan ancak çocukluğu ailesinin memleketi Afyonkarahisar’da geçen Çubuk, daha ilkokul yıllarında fiziğe duyduğu derin merakla yaşıtlarından ayrışıyordu. “Afyon’da fizik kitaplarına ulaşmak zordu, internet bugünkü gibi değildi” diyor Çubuk, o günleri anlatırken. “Fizik anlamaya çalışıyordum ve kaynak arıyordum.” Hayatındaki ilk kırılma noktası, Robert Kolej sınavlarını kazanarak İstanbul’a gelmesi oldu. Robert Kolej’in kütüphanesinde kuantum elektrodinamiği üzerine çalışmalarıyla tanınan ayrıca “Eminim Şaka Yapıyorsunuz Bay Feynman” isimli otobiyografisiyle de efsanevi fizikçi, Nobel ödüllü Richard Feynman ve Einstein’ın hayatlarını okuduğunu söylüyor. Çubuk, Robert Kolej günlerini güzel hatırlıyor. Ona türev integral öğrettiğini söylediği sınıf arkadaşı Mehmet Cengiz Onbaşlı (şu an Koç Üniversitesi Elektirik Elektronik Mühendisliği ve Fizik Bölümü’nde doçent) Çubuk’un meraklı ve iyi bir öğrenci olduğunu, yapay zeka ve fizik alanındaki çalışmalarıyla alanında parlak zihinlerden biri olduğunu söylüyor. Fizik tutkusu Çubuk’u, ABD’ye, Swarthmore College’a ve ardından Harvard Üniversitesi’nde doktora yapmaya götürdü. Ancak Harvard’dayken, 2010 yılında, o zamanlar çoğu fizikçinin burun kıvırdığı bir gerçeği fark etti: “Fizikçiler bilgisayar kullanıyordu ama veri analiz araçları ilkel kalıyordu. Veri çığ etkisiyle büyüyordu ama analiz yeteneğimiz büyümüyordu.” O dönemde hocaları ona “Yapay zeka gerçek fizik olamaz, bu işi bırak” dese de o, iki disiplini birleştirme fikrinden vazgeçmedi. Bu da onu Stanford’da kısa bir doktora sonrası araştırmanın ardından Google’a ve sonunda bilim dünyasında ses getiren GNoME projesine götürdü. Ekin Doğuş Çubuk’u Silikon Vadisi’ndeki diğer girişimcilerden, Periodic’i de bugünün yapay zeka devlerinden ayıran en temel özellik, büyük bir data havuzundan dil modelleri geliştirmek ya da kod yazmanın ötesine geçmeleri. Periodic Labs’in yatırımcılarından Felicis’in yönetici ortağı Peter Deng, “Yapay zekanın bilimi yalnızca analiz etmenin ötesine geçtiği bir döneme giriyoruz” diyor: “Artık bilimsel veri üretiyor, döngüyü kapatıyor ve keşfi hızlandırıyor.” Ona göre, Periodic, yapay zekanın bilimsel bir enstrümana dönüştüğü geniş bir hareketin öncüsü. Çubuk Periodic Labs kurulmadan önce Google DeepMind bünyesinde liderliğini yaptığı GNoME (Graph Networks for Materials Exploration) projesi ile bunun ilk adımını atmıştı. İnsanlık tarihi boyunca deneme yanılma yoluyla keşfedilen kararlı (stable) kristal sayısı yaklaşık 48 bindi. Çubuk ve ekibi, yapay zekayı kullanarak bu sayıyı 421 bine çıkardı ve toplamda 2,2 milyon yeni malzeme adayı belirledi. Bu malzemeler, geleceğin süper bilgisayarlarından yeni nesil bataryalara kadar her teknolojinin temelini oluşturabilirdi. “Bir kurucu hem bilimi hem de modelleri bu kadar derinlemesine anladığında, dışarıdan temin edilemeyecek bir iç görü ortaya çıkıyor” diyor Peter Deng ve devam ediyor: “Bilim insanı kurucular, dünyanın geri kalanınn henüz göremediği fırsatları görür.” Periodic Labs iş modelini iki ana sütun üzerine kuruyor. İlki B2B hizmet modeli. Şirketler kendi ihtiyaçları olan Ar-Ge’yi Periodic’e yaptırabilecek. Otomotiv, yarı iletken, uzay ve havacılık gibi büyük sanayi devlerinin devasa Ar-Ge laboratuvarları var ancak veriyi işleyecek modern yapay zeka yetkinlikleri yok. Çubuk, “Biz büyük şirketlerin Ar-Ge’sini hızlandıracak modeller sunuyoruz. Ama verileri hassas olduğu için, bu modelleri onların kendi sistemlerinde (on-premise) veya güvenli bulut alanlarında eğitiyoruz” diyor. Yani Periodic, bir nevi “kiralık yapay zeka bilim insanı” hizmeti sunarak nakit akışı sağlayacak. Ekin Doğuş Çubuk, şirket ismi açıklamıyor ama bu alanda çalışmaya başladıklarını söylüyor. Girişimin bir diğer gelir kaynağı potansiyeli de bilimin “kutsal kasesi” sayılan süper iletkenler. Oda sıcaklığında elektriği kayıpsız ileten bir malzeme bulmak muazzam sonuçlar doğurabilir. Enerji krizini bitirebilir, uçan trenleri (Maglev) günlük hayata sokabilir ve MR cihazlarını ucuzlatabilir. Periodic Labs ekibinin en genç üyelerinden 21 yaşındaki Emirhan Kurtuluş buna daha mütevazı bir örnek veriyor: 170 yıllık malzeme bilimi devi Corning’in “Gorilla Glass” isimli o meşhur ince ama güçlendirilmiş camı, milyonlarca akıllı telefon, tablet ve saatin ekranını çizilme ve düşmelere karşı koruyor. “Biz de öyle bir malzeme bulabiliriz ki, bir metalürji fabrikasının verimliliğini diyelim yüzde 0,3 artırır. Sadece bu bile milyarlarca dolar değerinde.” Ekin Doğuş Çubuk ve Liam Fedus, Periodic Labs’te MIT’ten tenürlü (yani daimi kadrolu) fizik profesörleri, Stanford’dan parlak araştırmacılar, OpenAI ve DeepMind’da çalışmış yapay zeka alanında en iyi isimlerden oluşan bir “rüya takım”ı kurdu. Yine de gerçek dünyada işler istedikleri gibi gitmeyebilir. Çubuk da bu konuda temkinli ama umutlu: “Oda sıcaklığında süper iletken bulabilir miyiz, evren buna izin verir mi bilmiyorum. Ama sıcaklığı 135 Kelvin’den 150 Kelvin’e çıkarmak bile (yani yaklaşık -138°C’den -123°C’ye) devrimdir. Ya da malzemeyi daha işlenebilir hale getirmek... Sadece bu bile dünyayı değiştirir.” Keşfedilmiş en iyi süper iletkenler çok kırılganlar. Sıcaklık sınırının yükselmesi çok daha ucuz ve erişilebilir, soğutma yöntemlerinin kullanılabilmesi demek. Çubuk’un sözünü ettiği gibi küçük bir fark, teknolojinin laboratuvar sınırlarını aşarak örneğin şehirlerin elektrik şebekelerine girebilmesini mümkün kılabilir. Murat Biçer de “yapabilirler mi bilmiyorum ama başarırlarsa buna bir değer biçmek bile zor” diyor: “Burada daha tohum yatırım aşamasında yatırım 300 milyon dolar. Çünkü bu, risk sermayesinin tam tanımı: Çok büyük risk ama çalışırsa, ödülü sonsuz. Kanser ilacını bulmanın ya da sonsuz enerjinin değeri biçilebilir mi?” Ekin Doğuş Çubuk, Afyonkarahisar’da kütüphane kitapları arasında kurduğu hayali, bugün Menlo Park’ta dünyanın en güçlü yapay zeka modelleri ve robotlarıyla gerçeğe dönüştürüyor. Ve Silikon Vadisi’ndeki yeni “Süper Kurucular” arasında, belki de insanlığa en somut mirası bırakacak olanlar, maddelerin sırrını çözen bu yeni simyacılar olacak. Çekirdek ekipten Periodic Labs’in bilimsel omurgasındaki kilit isimlerden biri de Muratahan Aykol. Daha önce Google DeepMind’da da Ekin Doğuş Çubuk ile birlikte çalıştı. ODTÜ Metalurji ve Malzeme Mühendisliği mezunu olan Aykol, doktorasını 2011’de ABD’de, Northwestern Üniversitesi’nde Hesaplamalı Malzeme Bilimi üzerine yaptı. Lawrence Berkeley Ulusal Laboratuvarı’ndaki doktora sonrası araştırmasının ardından Toyota Research Institute’a (TRI) katıldı. Burada 4,5 yıl boyunca yapay zeka ve malzeme biliminin kesişiminde, özellikle batarya teknolojileri üzerine çalıştı. Ardından elektrikli araç üreticisi Rivian’ın pil araştırma bölümünde veri takımını kurdu. 2022 sonunda Google DeepMind’a geçerek Ekin Doğuş Çubuk ile birlikte çalıştı. Şimdi Periodic Labs’de hesaplamalı tahminlerin laboratuvarda sentezlenebilirliğini yönetiyor. Silikon Vadisi’nin “Süper Kurucuları” Büyük yapay zeka şirketlerinden ayrılan üst düzey yöneticiler kendi girişimleriyle yeni bir dalga yarattı. Ilya Sutskever OpenAI eski Baş Bilim İnsanı Şirketi: Safe Superintelligence Inc. İlk etapta 1 milyar dolar yatırım alan şirket, 2025’te 32 milyar dolar değerlemeye ulaştı. Safe Superintelligence, kısa vadeli ticari ürünler yerine doğrudan insan zekasını aşan güvenli bir “süperzeka” inşa etmeye odaklanıyor. Mira Murati OpenAI eski CTO’su Şirketi: Thinking Machines Lab Murati’nin 2025 Şubat ayında kurduğu şirket, 2 milyar doları aşan yatırım turunun ardından hızla 50 milyar dolar değerlemeye ulaştı ve “decacorn” statüsüne erişti. Thinking Machies Lab, insan niyetini daha iyi anlayan ve kullanıcı ihtiyaçlarına göre kişiselleştirilebilen insan odaklı modeller geliştiriyor. Yann LeCun Meta eski Baş YZ Bilimcisi Şirketi: Advanced Machine Intelligence Aralık 2025’te kurduğu şirket, 586 milyon dolar yatırım hedefiyle 3,5 milyar dolar değerlemeye koşuyor. Kelime tahmini yapan mevcut modellerin aksine, fiziksel dünyanın işleyişini görsel verilerle öğrenen modeller kurmayı hedefliyor.