Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail'in İran'a başlattığı saldırıları petrol fiyatlarında sıçramaya neden oldu. Enerji ithalatçısı bir ülke olarak Türkiye bu fiyatlardan etkilenmeye başladı. Akaryakıt fiyatlarının doğrudan ve dolaylı etkilerinin yansımalarını sınırlamak için eşel mobil sistemi devreye alındı. Bu sistem akaryakıt fiyatlarındaki artışın bir kısmının Özel Tüketim Vergisi'nden feragat ile karşılanmasına denk geliyor. Böylece hem akaryakıt fiyatlarındaki artışın yavaşlıyor hem buna bağlı olarak enflasyonla mücadelede alan kazanılıyor.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ekonomistleri petrol fiyatlarındaki artışı ve eşel mobil sisteminin enflasyonla mücadeleyi nasıl etkilediğini analiz etti. TCMB ekonomistleri Mert Gökcü ve Eren Sezer tarafından gerçekleştirilen analiz TCMB'nin blog sayfası Merkezin Güncesi'nde yayımlandı.
Analize göre brent petrol fiyatlarındaki yüzde 10'luk artış enflasyonu 12 ay içerisinde bir puan artırıyor. Bu etki 24 aylık dönemde ise 1,2 puana çıkıyor. TCMB analistleri 2026'nın ilk enflasyon raporunda varil fiyatı 58,8 ABD doları olarak varsayılan brent petrolün 12 aylık süreçte 70-90 dolar arasında seyrettiği bir senaryoyu çalıştı.
Brent petrolün varil fiyatı 12 aylık süreçte ortalama 70 dolar seviyesinde seyrederse enflasyonun 1,9 puan artacağı modelleniyor. Eşel mobil uygulaması devreye alındığında ise bu etki 1,3 puana geriliyor. Eşel mobilin etkisi petrol fiyatlarının 90 dolar olduğu durumda ise 3,7 puana kadar çıkıyor.
Analizde, "Jeopolitik gelişmelerin etkisiyle ortaya çıkan ve para politikasının doğrudan kontrol alanı dışında kalan uluslararası enerji fiyat gelişmelerinin enflasyona yansıması, eşel mobil mekanizması sayesinde önemli ölçüde sınırlandırılabiliyor. Bu yönüyle, söz konusu düzenlemenin dezenflasyon sürecine katkı sağlayacağını değerlendiriyoruz." yorumu yapıldı.
Eşel mobil sistemi nedir?
Eşel mobil uygulaması, maliyet değişimlerinin akaryakıt fiyatlarına yansımasını vergi ayarlamaları aracılığıyla kısmen dengeleyen ve fiyat oynaklığını azaltan bir mekanizma olarak çalışıyor. Benzin, motorin veya LPG’de ürün fiyatlarının arttığı dönemlerde vergi bileşeninde indirime gidilerek nihai akaryakıt fiyatlarındaki artışlar sınırlanabiliyor. Akaryakıt fiyatlarının farklı bileşenlerden oluşması, bu mekanizmanın vergi kalemi üzerinden çalışmasını mümkün kılıyor.
Akaryakıt fiyatları; ürün fiyatı, toptancı-dağıtıcı-bayi marjları, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) gelir payı ve vergilerin toplamından oluşuyor. Ürün fiyatının temel belirleyicileri ise uluslararası petrol fiyatları, rafine marjları ve döviz kuru. Son dönemde yaşanan jeopolitik gelişmeler ile birlikte uluslararası petrol fiyatları hızlı bir şekilde yükseldi. 4 Mart 2026 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı ile eşel mobil uygulaması devreye alındı ve akaryakıt ürünlerine uygulanan Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) tutarlarında değişikliğe gidildi.