ABD’de 29 eyaletten oluşan bir grup Meta'ya dava açtı. Eyaletler, potansiyel olarak yüz milyarlarca dolara ulaşabilecek para cezaları ve Meta'nın iş yapma biçiminde değişiklikler talep ediyor. Davaya öncülük eden dört eyalet Kaliforniya, Colorado, Kentucky ve New Jersey Meta'yı Facebook ve Instagram'ı genç kullanıcıları kendilerine bağlayacak şekilde tasarladığını ve bunun da kaygı, depresyon ve hatta intiharı körüklediğini iddia ediyor. Eyaletler ayrıca şirketin platformların güvenliği konusunda tüketicileri yanılttığını ileri sürdü. 29 eyaletin tamamı ise Meta'nın çocukların kişisel verilerini uygunsuz biçimde toplayıp kullanarak federal yasaları ihlal ettiğini öne sürüyor.
Açılış konuşmalarıyla başlayan ve Kaliforniya'nın Oakland kentindeki federal mahkemede görülen dava, uzmanlar tarafından sosyal medyanın genç kullanıcılar üzerindeki etkisine ilişkin bugüne kadarki en büyük hukuki sınav olarak nitelendiriliyor. Meta'nın yanı sıra Snap, TikTok'un sahibi ByteDance ve YouTube'un sahibi Alphabet gibi diğer sosyal medya şirketleri de ürünlerinin genç kullanıcılara zarar verip vermediği konusunda eyaletler, belediyeler, okul bölgeleri ve bireyler tarafından açılmış binlerce davayla karşı karşıya.
Meta’nın iş modeline dair iddialar
Kaliforniya Başsavcı Yardımcısı Megan O'Neill, sekiz kişilik jüriye Meta'nın iş modelinin “Kullanıcıları kendine bağlamak, onları mümkün olduğunca uzun süre platformda tutmak, verilerini toplamak ve ardından gerçeği kamuoyundan gizlemek” olduğunu söyledi. O'Neill, “Bu yöntem özellikle çocuklar üzerinde iyi çalıştı. Meta'nın çocuklara ihtiyacı vardı ve çocukların güvende olduğuna dair güvence vermesi gerekiyordu” ifadelerini kullandı.
Meta'nın avukatı Paul Schmidt ise bazı sosyal medya kullanıcılarının sorunlar yaşadığı konusunda “hiçbir anlaşmazlık olmadığını” ancak araştırmaların ergenlerin sosyal medya kullanımı ile iyi olma hali arasındaki bağlantının net biçimde ortaya konmadığını söyledi. Schmidt ayrıca Meta'nın kurucu ortağı ve CEO'su Mark Zuckerberg'in de şirketin hizmetlerini iyileştirme arzusunu paylaştığını, bunları tehlikeli hale getirmek istemediğini belirtti. Schmidt, “İnsanlar hizmetlerini beğenmezse başarılı olamayacaklarına inanıyorlar” dedi.
Facebook ve Instagram’da değişiklikler yapılması istenebilir
Jürinin tavsiye niteliğinde bir karar vermesi bekleniyor ancak Meta'nın hukuki sorumluluğunu ABD Bölge Yargıcı Yvonne Gonzalez Rogers belirleyecek. Rogers, Meta'yı sorumlu bulması halinde şirkete para cezası verebilir ve Facebook ile Instagram'da değişiklik yapılmasını emredebilir.
Meta cezaların 1,4 trilyon dolara kadar çıkabileceğini, bunun Kaliforniya'nın Menlo Park kentinde bulunan şirketin piyasa değerine yakın olduğunu söyledi. Başsavcılar geçen hafta yapılan bir duruşmada miktarın 200 milyar dolara daha yakın olabileceğini, bunun da Meta'nın yaklaşık üç yıllık vergi sonrası kârına denk geldiğini söyledi.
Kaliforniya, Colorado, Kentucky ve New Jersey ayrıca Meta'nın Facebook ve Instagram'ı yeniden yapılandırmasını istiyor. Bu kapsamda beğeni sayılarının ve kullanıcıları yeni gönderileri görmeye teşvik eden sonsuz kaydırma özelliğinin kaldırılması, daha genç kullanıcılar için süre sınırları getirilmesi ve 13 yaşından küçük çocukların platformlardan uzak tutulmasına yönelik kısıtlamaların uygulanması talep ediliyor.
“Güvenlik dikkate alınmıyor”
Açılış konuşmalarının tamamlanmasının ardından, daha önce Meta'da güvenlik mühendisi olarak görev yapan Arturo Bejar eyaletlerin ilk tanığı olarak ifade vermeye başladı. Bejar uzun süredir Meta'nın çocuk güvenliği araçlarının işe yaramadığını bildiğini dile getiriyordu ve şirkete karşı dört ayrı davada tanıklık etti. Meta, Bejar'ın eski çalışanlarla yaptığı Signal mesajlarını sildiği iddiasıyla ifadesinin engellenmesini istedi ancak Rogers, kilit bir tanığın devre dışı bırakılmasına yönelik bu girişimi düşük ihtimalli bir hamle olarak değerlendirerek talebi reddetti.
Bejar jüriye, “hızlı hareket et ve işleri boz” anlayışının Meta'da bir mantra olduğunu söyledi. Şirketin, 13 yaşından küçük çocukların internette bulunup bulunmadığını takip etme konusunda “sorma, söyleme” yaklaşımını benimsediğini belirtti. Bejar, Reels kısa videoları gibi “pek çok ürünün dünyaya sunulduğunu” ve “güvenliğin ürünün ilk kullanıma sunulma biçiminde dikkate alınmadığını” söyledi.
Duruşmalar altı hafta sürecek
Zuckerberg ile Instagram Başkanı Adam Mosseri'nin de ifade vermesi bekleniyor. Duruşmaların altı hafta sürmesi planlanıyor. Meta hisseleri davanın ilk günü olan 18 Ağustos’ta yüzde 4,4 gerileyerek günü 543,67 dolardan kapattı. O'Neill, eyaletlerin Meta'yı faaliyet dışı bırakmaya çalışmadığını, sosyal medyanın “bazı insanlar için bazı faydaları olduğunu” söyledi. Ancak Meta'nın çocukların beyinlerinin nasıl çalıştığını ve çevrimiçi uyaranlara nasıl tepki verdiğini araştırarak, ayrıca uygulamalarındaki etkileşimlerini takip ederek çocukları istismar ettiğini savundu. O'Neill, Mosseri'ye gönderilen dahili bir e-postada ergenlerin uygulamada geçirdiği sürenin hedef olarak belirtildiğini ve Meta çalışanlarının Instagram'ı bir uyuşturucu, kendilerini de satıcılar olarak gördüğünü söyledi.