Arama

Görevden alınması neredeyse imkansız CEO’lar

Mark Zuckerberg, Michael Dell ve Evan Spiegel de dahil olmak üzere birçok teknoloji şirketi CEO’su, şirketlerinde çoğunluk oy hakkına sahip. Jensen Huang ise böyle bir avantaja sahip değildi ve bu durum Nvidia üzerindeki kontrolünü kaybetmesini kolaylaştırdı.

16 Kasım 2026, 13:00
Görevden alınması neredeyse imkansız CEO’lar
Snap’in kurucusu Evan Spiegel

Yapay zeka patlamasının yıldızı ve dünyanın en zengin insanlarından biri olan Nvidia CEO’su Jensen Huang’ın hızlı düşüşünü şaşırtıcı kılan şeylerden biri bu gelişmenin onun şirketi üzerinde, diğer güçlü teknoloji şirketi kurucularının sahip olduğu modern kontrol mekanizmasına sahip olmadığını ortaya çıkarması oldu. Söz konusu şirket kurucuları, özel olarak tasarlanmış, birden fazla oy hakkı sağlayan hisseler sayesinde şirketleri üzerindeki güçlerini koruyabiliyor ve böylesine büyük bir kontrol kaybını önleyebiliyor.

Yedi yıl sonra hala oy hakkına sahipler

Bunun nedeni, çip üreticisi Nvidia’nın 1999 yılında halka açılmış olmasıydı. Beş yıl sonra, Stanford Üniversitesi’nden iki genç bilgisayar bilimcisi, hızla büyüyen girişimlerinin halka arzıyla ilgili alışılmadık bir taleple banklara başvurdu. Google’ın kurucu ortakları Larry Page ve Sergey Brin, o zamanki girişim üzerindeki olağanüstü kontrollerinin şirket halka açıldığında da devam etmesini istiyordu. Genç dahiler istediklerini elde etti: Arama devi 2004 yılında halka açıldığında, her bir hisse için kendilerine 10 oy hakkı veren çift sınıflı hisse yapısı oluşturuldu.

Bugün bile, Google’daki günlük görevlerinden ayrılmalarının üzerinden yedi yıl geçmiş olmasına rağmen Brin ve Page, şirketin toplam oy gücünün hala yüzde 53’ünü kontrol ediyor. Ne yaşanırsa yaşansın, bu kontrol hisseleri Page ve Brin’e yönetim kurulu üyelikleri, şirket ana sözleşmesindeki değişiklikler veya halefiyet planları konusunda son sözü söyleme imkanı tanıyor. Nitekim Brin, süper zeka yarışının yarattığı heyecanla 2023 yılında Google’a dönerek şirketin yapay zeka modelleri üzerinde çalışmak istediğinde, muhtemelen kimseden izin almak zorunda kalmadı.

Google’ın ardından Meta, Snap ve SpaceX de dahil olmak üzere birçok teknoloji şirketi aynı yolu izledi. Meta örneğinde şirket, 2012'deki halka arzından önce Kasım 2009'da çift sınıflı hisse sistemini uygulamaya koydu. Görünüşe göre bu fikir, Napster'ın kurucu ortağı ve Facebook'un eski başkanı Sean Parker'ın önerisiyle hayata geçirilmişti.

“Kurucusu tarafından kontrol edilen bir şirketiz”

Zuckerberg şu anda Meta'nın oy hakkı bakımından ayrıcalıklı B Sınıfı hisselerinin yüzde 99'una sahip ve şirketin toplam oy gücünün yüzde 61'ini elinde bulunduruyor. Bu da onu neredeyse görevden alınamaz ve hesap vermez bir konuma getiriyor. Zuckerberg'in arkadaşı ve Facebook'un kurucu ortaklarından Dustin Moskovitz, 2023 yılında Forbes'a verdiği bir röportajda, "Mark'a karşı oy kullanmaları için diğer tüm adi hisse sahiplerini bir araya getirebilir misiniz? Hayır, getiremezsiniz” demişti. Zuckerberg de aynı dönemde, "Dünyada çok fazla sermayeye sahip olan ama geleceğe yönelik büyük riskler almalarını sağlayacak liderlik veya yönetim kurulu yapısına sahip olmayan pek çok şirket var. Biz, kurucusu tarafından kontrol edilen bir şirketiz” ifadelerini kullanmıştı. 

Anthropic'in halka arz belgesi, çok daha korunaklı bir yapıyı ortaya koydu. Buna göre şirket halka açıldığında yedi kurucu ortağı, bir limited şirket aracılığıyla şirketin toplam oy gücünün yüzde 50,1'ini temsil eden tek bir oy hakkına sahip hisseyi kontrol edecek. Kurucuların yeterli miktarda ayrıcalıklı hisseyi ellerinde tuttukları sürece kontrolü koruduğu Meta ve Alphabet'ten farklı olarak Anthropic'in kurucu ortaklarının yüzde 50,1'lik kontrol payı, hisselerini satsalar veya bağışlasalar bile azalmayacak. Her bir kurucu ortak, sahip olduğu hisselerin yüzde 80'ini bağışlamayı taahhüt etmiş durumda. Florida Üniversitesi finans profesörü Jay Ritter tarafından derlenen verilere göre geçen yıl ABD'de halka açılan teknoloji şirketlerinin neredeyse yarısı çift sınıflı hisse yapısına sahipti. Bu oran 2004 yılında yalnızca yüzde 5'ti.

Erken halka arz

Huang açısından talihsiz olan ise Nvidia'yı halka arz etmekte fazla erken davranmış olmasıydı. O dönemde Silikon Vadisi halka arzlarında standart uygulama, "bir hisse, bir oy" sistemiydi. 1997 yılında halka açılan Amazon'da Jeff Bezos'un da birden fazla oy hakkı sağlayan ayrıcalıklı hisseleri bulunmuyor. Microsoft'u 1986 yılında halka açan Bill Gates için de durum aynı. Huang'ın Nvidia yönetim kurulundan ve CEO'luk görevinden ayrılması, geride şirketin öz sermayesinin yüzde 3,6'sına karşılık gelen hissesini bıraktı. Bu payın değeri yaklaşık 145 milyar dolar.

Huang ayrıca şirketin toplam oy gücünün de yalnızca yüzde 3,6'sına sahip. Bu da onu büyük bir hissedar yapıyor ancak bunun ötesinde herhangi bir kontrol gücü sağlamıyor. Kurumsal yatırımcılar BlackRock ve Vanguard'ın her biri, Huang'ın yaklaşık iki katı oy hakkını kontrol ediyor. Huang'ın bundan sonra Nvidia'da üstleneceği resmi veya gayriresmi herhangi bir rol, tamamen kendi kararına bağlı olmayacak.

Forbes'un tahminlerine göre Nvidia standart bir 10 oy haklı çift sınıflı hisse yapısı benimsemiş olsaydı, Huang'ın oy gücü yaklaşık yüzde 26 seviyesinde olacaktı. Bu oran, yönetim kurulu görüşmelerinde ona çok daha büyük bir pazarlık gücü sağlayabilirdi. Ancak yine de onu neredeyse dokunulmaz kılacak bir nitelikli çoğunluğa ulaşmasına yetmezdi. Elbette Huang yıllar boyunca çoklu oy hakkı sağlayan hisselere gerçekten ihtiyaç duymadı. Operasyonel hakimiyeti ve Nvidia'nın muazzam büyümesi, yönetim kurulunu ve hissedarları aynı çizgide tuttu. UBS Genel Müdürü Jason Katz bu durumu dair, "Bir süperstarınız varsa, ayıyı dürtmek istemezsiniz” dedi. 

Çoğu yatırımcı, şirketin alışılmadık yönetim yapısına gözünü bile kırpmadan yaklaştı. Huang'a doğrudan bağlı 60 yöneticinin bulunması ve herhangi bir halefiyet planının olmaması da bu yapının parçalarıydı. Yatırımcılar, küçük bir video oyunu grafik çipi üreticisini dünyanın en değerli şirketine dönüştüren, karizmatik ve deri ceketli lidere hayranlık duymaya başlamıştı. Şirketin yönetim kurulu da farklı davranmadı. Kurulun, Huang'ın 30 yılı aşkın süredir devam eden liderliği boyunca kendisine son derece sadık olduğu uzun zamandır biliniyordu.

Örneğin New York Times'ın haberine göre yönetim kurulu üyeleri yıllar boyunca bir halefiyet planı oluşturmayı gündeme getirmiş ancak Huang bu fikre karşı çıkmıştı. Sonuç olarak hiçbir halefiyet planı hayata geçirilmedi. Bununla birlikte, çoklu oy hakkı sağlayan hisselerin varlığı ya da yokluğu, yıldız kurucuların görevlerini kalıcı olarak koruyacaklarının garantisi değil. WeWork'ün kurucu ortağı Adam Neumann, nitelikli çoğunluk oy hakkına sahip olmasına rağmen yatırımcı baskısı sonucunda görevinden ayrılmak zorunda kaldı.

Çoklu oy hakkına sahip olmayan Steve Jobs, Sam Altman ve Jack Dorsey de görevlerinden alındı ancak daha sonra kendilerini görevden alan yönetim kurulları tarafından yeniden şirketlerinin başına getirildiler. Daha sonra Block'u kuran Dorsey, geçmişte yaptığı hatadan ders çıkardı ve yeni fintech şirketini 2015 yılındaki halka arzında çift sınıflı hisse yapısıyla oluşturdu. Ritter, "Önümüzdeki birkaç yıl içinde Nvidia'nın büyümesi duraklar ve hisse fiyatı kayda değer ölçüde düşerse, gemiyi yeniden yönetmesi için onu geri getirme fikrine ilgi duyulabilir. Dışarıdan gelecek hiç kimse, yatırımcılara yüzde 700 bin getiri sağlamış bir CEO'nun geçmişine sahip olmayacak” dedi.


Sayfa Sonu

Yüklenecek başka sayfa yok