Dünyanın en büyük sosyal medya şirketleri, platformların ruh sağlıklarına zarar verdiği iddiasıyla kendilerine dava açan genç davacılarla son aylarda onlarca gizli uzlaşmaya vardı. Ödeme tutarları kamuoyundan saklandı ancak Bloomberg’in edindiği bilgilere göre bu ödemelerin çoğu 2 milyon ila 2,5 milyon dolar arasında değişiyordu. Ayrıca, ödemeler hakkında bilgi sahibi olan ve isimlerinin açıklanmasını istemeyen kişilere göre Meta Platforms, yalnızca son iki hafta içinde bu gençlerden ikisine toplam 7 milyon dolar ödemeyi kabul etti.
İlk kez kamuoyuna açıklanan bu uzlaşma tutarları, şirketlerin genç kullanıcılarla yaşanabilecek ve büyük yankı uyandıracak davalardan kaçınmak için ne kadar ödeme yapmaya hazır olduklarına ve bu tür davaların beraberinde getirdiği büyük mali riske dair bir izlenim sunuyor. Meta, Google'ın YouTube'u, Snap ve TikTok aleyhine eyalet ve federal mahkemelerde yaklaşık 9 bin 800 kişisel zarar davası devam ediyor.
Eyaletler 18 milyar dolarlık anlaşma
Bir gençle varılan 2 milyon dolarlık tek bir uzlaşma, Meta'nın çocuklara zarar verdiği gerekçesiyle platforma dava açan bir grup eyaletle ağustos ayında vardığı 18 milyar dolarlık anlaşmanın yanında oldukça küçük kalıyor. Söz konusu davalarda Meta'nın kesintisiz kaydırma veya beğen butonu gibi bağımlılık yaratan özellikler tasarlayarak çocuklara zarar verdiği öne sürülmüştü. Bu tutar, benzer davalar açan ve mahkemede yargılanacakları günü bekleyen 2 bin okul bölgesine şirketlerin sonunda ödemek zorunda kalabileceği milyarlarca doların yanında da oldukça düşük. Ancak gençlerle bireysel olarak yapılan bu milyonlarca dolarlık uzlaşmaları dikkat çekici kılan asıl unsur, davaların sayısı.
ABD genelinde açılan bu kişisel bağımlılık davaları bir arada değerlendirildiğinde, şirketleri potansiyel olarak milyarlarca dolarlık yeni bir tazminat yükümlülüğüyle karşı karşıya bırakabilir. Davacılardan ikisinin baş avukatı olan Mark Lanier, verdiği bir röportajda bireysel uzlaşma tutarlarını doğrulayamayacağını veya yalanlayamayacağını söyledi. Ancak şirketlerin, müvekkillerinin reddedemeyeceği kadar yüksek miktarlarda para teklif ettiğini belirtti. Lanier, "Bunlar önemsiz rakamlar değil. İnanıyorum ki bunlar, peş peşe devrilmeye devam edecek domino taşlarının ilkidir" dedi.
Bir Meta sözcüsü yaptığı açıklamada, "Bu tür davalarda yargılamalar, davaların reddedilmesi ve uzlaşmaların tamamı yaygın görülen sonuçlardır" dedi. Sözcü ayrıca, erken aşamada görülmesi planlanan davalar için seçilen kişisel yaralanma davalarının dörtte birinden fazlasının davacılar tarafından geri çekildiğini belirtti. Sözcü, "Özellikle bu erken aşamada bile davacıların davalarını bu kadar sık geri çektiği göz önüne alındığında, böylesine karmaşık bir dava sürecinde yalnızca ilk birkaç davadan hareketle genel sonuçlar çıkarmak mümkün değil" diye ekledi.
Sosyal medya bağımlılığına ilişkin geniş kapsamlı hukuki süreç, 2022 yılında başladı. Davalarda şirketlerin ürünlerinin kaygı, depresyon, beden algısı bozukluğu ve hatta intihara yol açtığı iddia edildi. Davalar, kullanıcıların paylaştığı içeriklerden ziyade şirketleri tehlikeli ürünler tasarlamaktan sorumlu tutmayı amaçlayan yeni bir hukuki strateji kapsamında açıldı. Bu strateji, onlarca yıldır şirketleri kullanıcı içeriklerinden kaynaklanan sorumluluk davalarına karşı koruyan ABD’deki İletişim Ahlakı Yasası'nın 230. Bölümü olarak bilinen yasal düzenlemeyi devre dışı bırakmayı amaçlıyordu.
Ardından okullar ve eyalet yönetimleri de aynı hukuki teoriye dayanarak benzer davalar açtı: Platformların güvenlik yerine karı önceliklendiren, bağımlılık yaratan ürünler tasarladığı iddiası. Hakimler, o tarihte sayıları yüzlerle ifade edilen davaların, dört sanık şirket açısından delil toplama ve duruşma öncesi süreçleri kolaylaştırmak amacıyla iki büyük toplu dava dosyasında birleştirilmesine karar verdi. Bunlardan biri eyalet mahkemesinde, diğeri ise federal mahkemede görülecekti.
Şirketler iddiaları reddederek çocukların güvenliğine büyük yatırımlar yaptıklarını ve gençleri internette korumaya yönelik araçları kullanıma sunduklarını belirtti. Ancak davaların düşürülmesi için yapılan çok sayıda girişimin ardından sosyal medya platformları, bu yıl itibarıyla ciddi bir hukuki hesaplaşmayla karşı karşıya kaldı.
Davaların seyri değişti
Beş davacı, “öncü dava” olarak adlandırılan davalar için rastgele seçildi. Bunlar, jürinin delillere ve tarafların argümanlarına nasıl tepki vereceğini görmek ve böylece tarafların geri kalan davalar için uzlaşma müzakereleri yürütmesine yardımcı olmak amacıyla yapılan deneme niteliğindeki yargılamalardı. İlk duruşmanın tarihi belirlendiğinde, diğer davaların sayısı beş bini aşmıştı. Şubat ayında ilk öncü dava, Meta ve YouTube'a karşı Los Angeles Yüksek Mahkemesi'nde görülmeye başlandı. TikTok ve Snap, 20 yaşındaki davacıyla duruşma başlamadan hemen önce uzlaşmaya vardı.
Altı hafta süren yargılamanın ardından jüri, iki şirketi davacının ruh sağlığına zarar vermekten sorumlu bularak emsal niteliğinde bir karar verdi. Jüri, davacıya toplam 6 milyon dolar tazminat ödenmesine hükmetti. Bu tutarın 4,2 milyon dolarını Meta, 1,8 milyon dolarını ise YouTube ödeyecekti. Bu dava, sosyal medya bağımlılığıyla ilgili davaların seyrini değiştirdi. Davayı yürüten davacı avukatlarına göre o zamandan bu yana kişisel zarar davalarının sayısı neredeyse iki katına çıktı. Ayrıca, genç bir kullanıcı aleyhine açılan bu büyük yankı uyandıran davanın davalılar açısından itibar açısından yol açtığı zarar da açıkça ortaya çıktı.
Girard Sharp’ta ortak olan ve toplu tazminat davaları konusunda uzmanlaşmış, ancak sosyal medya davalarına dahil olmayan Sarah London, “Şirketler bu davaları uzlaşma yoluyla çözmeye devam ederlerse, bunu yavaş yavaş, tek tek yapabilirler ya da ‘milyonlarca dolarlık dava masrafları, olumsuz basında yer alan haberler ve olası düzenleyici etkilerin, mümkün olan en kısa sürede küresel çapta bir çözüm bulunmasını haklı kıldığına’ karar verebilirler. Bunlar, her sektörün karşı karşıya olduğu tehdide göre alacağı ticari kararlardır” dedi.