İran’daki savaş başlamadan önce Orta Doğu bir başka önemli kaynağın da güvenilir adresiydi: Nakit. Körfez liderleri ve onların egemen varlık fonları, OpenAI’ın dev finansman turlarından Electronic Arts’ın 55 milyar dolarlık satın alımına ve Warner Bros. Discovery’nin devralınmasına kadar birçok alana milyarlarca dolar akıttı. Bu yatırımlar ABD ve İsrail’in İran’a saldırmasından önceki aylarda gerçekleşti.
Yapay zekada rol almak
Bu hareketliliğin bir kısmı, ABD’deki yapay zeka patlamasından kaynaklanıyordu. Büyük fosil yakıt zengini ülkeler bu alanda önemli oyuncular olmak istiyor. Ayrıca yıllar süren istikrarlı büyümenin ardından, petrol gelirleri azaldığında kullanılmak üzere oluşturulan bu ülkelerin varlık fonları artık çok büyüdü ve paralarını harcayacak alanlar arıyor. İran’daki savaşın para akışını nasıl etkileyeceği, sürecin nasıl gelişeceğine bağlı ancak ekonomistler bölgeye ilişkin tahminlerini düşürmeye başladı. İşte en zengin dört ülke ve fonlarına dair bilinmesi gerekenler:
En büyük Körfez fonları
Petrol açısından zengin ve ekonomisini çeşitlendirme fikrine erken yönelen Birleşik Arap Emirlikleri, Körfez’de egemen varlık fonları açısından lider konumda. Küçük ülkenin egemen fonlarının toplamı 1,8 trilyon doların üzerinde ve büyük ölçüde Abu Dabi merkezli kuruluşlar tarafından yönetiliyor.
Abu Dabi’nin ADIA’sı, BAE’nin en büyük fonu ve dünyanın en büyüklerinden biri. 1976’da kurulan fon Deutsche Bank Center, New York, Miami ve Londra’daki Marriott Edition otelleri ve ABD’de Haagen-Dazs dondurmalarının üreticisi gibi varlıklarda pay sahibi.
L’imad, Abu Dabi’nin en yeni egemen varlık gücü. Geçen yılın sonlarında gündeme gelen fon, Etihad Airways gibi varlıkları içeren ADQ fonunu kontrol kontrol ediyor. Aralık ayında David Ellison’ın Paramount Skydance şirketi, Orta Doğu fonunun Warner Bros.’u satın alma teklifine katılmayı kabul ettiğini açıkladı.
Kamu Yatırım Fonu, son yıllarda ek devlet kaynaklarıyla önemli ölçüde büyütüldü. Temel görevi ekonomik kalkınma; ülke liderliğinin desteklediği, bilim kurgu temalı şehir Neom gibi gayrimenkul projelerine yatırım yapıyor. Diğer varlıkları arasında LIV Golf, Birleşik Krallık’taki Selfridges mağaza zinciri ve Uber’daki hisseler yer alıyor.
QIA, gayrimenkule yoğunlaştı. 2005’te kurulan fon Empire State Building, Londra’daki Shard, Canary Wharf bölgesi ve lüks mağaza Harrods gibi varlıklara sahip. Son dönemde “yeni ekonomi” sektörlerine yönelerek Anthropic’e büyük yatırım yapmış ve geçen yıl Goldman Sachs ile 25 milyar dolarlık bir teknoloji ortaklığı imzalandı.
KIA’nın en büyük yatırımları arasında Mercedes-Benz Group, BP ve BlackRock bulunuyor ve yapay zeka girişimlerine milyarlarca dolar yatırıyor. Geçen yıl varlıkları ilk kez 1 trilyon doları aştı.
Birleşik Arap Emirlikleri
Nüfusu 11 milyonun biraz üzerinde olan BAE, çoğu Abu Dabi Emirliği’nde yoğunlaşan çeşitli fonlar aracılığıyla bölgenin en büyük finansal rezervini oluşturuyor zira ülkenin petrol rezervlerinin büyük kısmı burada bulunuyor. Öne çıkan isim, BAE Devlet Başkanı’nın kardeşi ve Abu Dabi’nin yardımcı yöneticisi olan Şeyh Tahnoon bin Zayed Al Nahyan. Aynı zamanda ulusal güvenlik danışmanı ve karma dövüş sanatları tutkunu olan Tahnoon, ADIA (genellikle küresel varlıklara pasif yatırım yapan bir fon) ve yapay zeka yatırımlarında güçlü bir aktör haline gelen MGX dahil olmak üzere birçok fonun başkanlığını yapıyor.
Tahnoon, geçen yıl ABD Başkanı Donald Trump’ın ailesiyle, onların yeni kripto para girişiminde yüzde 49 hisse satın almak üzere yarım milyar dolarlık bir anlaşmayı destekledi ve Trump’ın göreve başlamasından günler önce ona ait kuruluşlara para aktarılmasını sağladı. Diğer fonlar arasında küresel teknoloji yatırımlarında güçlü olan ve gayrimenkul ile enerjide büyük varlıklara sahip Mubadala ile ülkenin veliaht prensi tarafından denetlenen yeni kurulan L’imad bulunuyor.
Suudi Arabistan
Eskiden Suudi enerji varlıklarına odaklanan ve çok bilinmeyen küresel bir araç olan Kamu Yatırım Fonu, Veliaht Prens Muhammed bin Selman tarafından 1 trilyon dolarlık dev bir güce dönüştürüldü. Bu büyüme, ülkenin petrol şirketi Saudi Aramco’daki büyük payla desteklendi. Fonun başında, veliaht prensin müttefiki olan ve Vision 2030 programının önemli kısmını denetlemekle görevli Yasir Al-Rumayyan bulunuyor.
Al-Rumayyan yurtdışı anlaşmalara da yöneldi. LIV Golf’ü finanse ederek ve İngiltere’de Newcastle futbol kulübünü satın alarak spora büyük yatırım yaptı. Ancak fon ağırlıklı olarak ülke içinde faaliyet göstermekte, Kızıldeniz kıyısındaki lüks tatil projeleri gibi dev projelere on milyarlarca dolar aktarıyor. Bu projelerin birçoğu, iddialı vizyonlar ile bütçe gerçekleri arasındaki uyumsuzluk nedeniyle zorluk yaşadı. Diğer yatırımlar arasında ülkenin yeni bayrak taşıyıcı havayolu Riyadh Air ve EA Sports’un planlanan satın alımı da yer alıyor.
Katar
QIA, özellikle Londra’daki simgesel mülkleri içeren varlıklarıyla tanınıyor. ABD’de ise Empire State Building’in sahibi olan şirketin büyük hissedarlarından biri. Şeyh Bandar bin Mohammed bin Saoud Al-Thani liderliğindeki QIA, ABD teknolojisi, yenilenebilir enerji ve Asya pazarlarına daha agresif yatırımlar yapmayı hedefliyor. Fon, Volkswagen’in büyük hissedarlarından biri ve uzun süredir Credit Suisse (şu an UBS’nin bir parçası) ve Citigroup gibi Batılı enerji ve finans şirketlerine yatırım yapıyor. Bandar aynı zamanda Katar Merkez Bankası’nın başkanı.
Kuveyt
Dünyanın ilk egemen varlık fonu olduğunu belirten 73 yıllık KIA’nın başkanlığını, ekonomi ve yatırım işlerinden sorumlu devlet bakanı Abdulaziz AlMarzooq yürütüyor. Mevcut görevi, yenilik ve altyapıyı teşvik etmek ve Kuveyt’in gelir kaynaklarını petrolden uzaklaştırarak çeşitlendiriyor.
Fon, benzerlerine kıyasla daha düşük profilli hareket etmesiyle tanınıyor. Hisse senetleri ve gayrimenkul gibi varlıklara geniş çapta yatırım yapıyor. KIA, 2013 yılında Manhattan’daki ilk Hudson Yards kulesine erken yatırım yapanlardan biri. Bu yılın başlarında projeye olan yatırımını önemli ölçüde artırarak, değeri 400 milyon doların üzerinde olan 70 Hudson Yards geliştirme projesinde hisse satın almıştı.
Son dönemde yapay zeka alanına da yönelen fon, geleneksel altyapı ve büyük şirket hisselerine dayalı yatırım stratejisinden saparak, Brookfield gibi varlık yönetim şirketleriyle birlikte büyük yapay zeka veri merkezi fonlarına yatırım yapıyor.