Yazarlar, arşivciler, tarihçiler ve kitapseverler, nadir ve antika kitapların toplu halde satın alındığını ve büyük dil modellerine aktarılmak üzere kullanıldığını gösteren kanıtların giderek artmasının ardından teknoloji devlerine karşı bir savaş başlattı. Üstelik bu süreçte kitapların ciltleri kesiliyor ve orijinal basılı nüshalar yok ediliyor.
Öne çıkanlar
• Yazarların Anthropic aleyhine açtığı bir davada bu yılın başlarında kamuoyuna açıklanan belgeler, şirketin milyonlarca fiziksel kitap satın aldığını, kitapların ciltlerini kestirdiğini, sayfaları yüksek hızlı tarayıcılardan geçirdiğini ve ardından orijinalleri “Project Panama” adlı bir girişim kapsamında parçalayıp yok ettiğini ortaya koydu.
• Daha sonra yapılan haberlerde, 2022'den önce basılmış fiziksel kitapların satışlarında tarihi bir sıçrama yaşandığı ortaya çıktı ve kitap satıcıları, yapay zeka şirketlerinin gizlice en büyük alıcıları olduğundan şüphelendiklerini dile getirmeye başladı.
• Kitapseverler ve yapay zekayı eleştirrenler bu uygulamayı “şeytanın vücut bulmuş hali” olarak nitelendirerek sert biçimde eleştirdi. Ancak 404 Media ve diğer kuruluşların yaptığı yeni haberler meselenin yalnızca çok satan fiziksel kitaplarla sınırlı olmadığını gösterdi. Artık nadir, antika ve baskısı tükenmiş, başka türlü korunması mümkün olmayabilecek kitapların da hedef alındığı ortaya çıktı.
• Teknoloji gazetecileri tarafından kurulan bir medya şirketi olan 404 yaptığı bir soruşturmanın sonuçlarını yayımladı. Soruşturmada, yaklaşık bin fiziksel kitap için sipariş alan ve ismi açıklanmayan bir kitap satıcısının, gazetecilerin kitaplardan birinin içine bir Apple AirTag yerleştirmesine izin verdi.
• Şirket, paketi Kaliforniya'dan Milwaukee'ye, oradan Colorado Springs'e ve nihayetinde Amazon'un sahip olduğu, şirket tarafından VGT3 koduyla tanımlanan bir depoya kadar takip etti.
• 404 Media'nın aktardığına göre binanın girişinde, açık bir kitabı yemeye hazırlanan bir Tyrannosaurus rex logosu bulunuyor. Çalışanlar ise “güzel” işlerden söz ediyor ve bütün gün yaptıkları şeyin “kitap taramak” olduğunu belirtiyor.
• Soruşturma, büyük teknoloji şirketlerinin yapay zeka modellerini eğitmek amacıyla özel, endüstriyel ölçekte kitap tarama tesisleri işlettiğini ortaya çıkardı.
Yapay zeka şirketleri fiziksel kitapları neden satın alıyor?
Yapay zeka şirketleri fiziksel kitaplara yöneldi çünkü büyük dil modellerini eğitmek için dijital kaynakların kullanılması iki büyük sorun yaratıyor: hukuki sorumluluk ve veri kalitesi. Korsan çevrimiçi kitap arşivlerinin kullanılması, yapay zeka şirketlerini yazarlardan, sanatçılardan, fotoğrafçılardan ve haber kuruluşlarından gelen devasa telif hakkı davalarıyla karşı karşıya bıraktı.
Buna karşılık fiziksel kitapları yasal olarak satın almak, sahibine o belirli nüshayı uygun gördüğü şekilde kullanma hakkı veriyor. Buna kitabı yok etmek de dahil. Bu uygulama aynı zamanda yalnızca fiziksel biçimde bulunan milyonlarca baskısı tükenmiş, niş veya uzmanlık gerektiren kitaba erişim sağlıyor. Şirketler 2022'den önce basılmış kitapları satın alarak, modellerini eğitmek için yapay zeka müdahalesinden arındırılmış metinler kullandıklarını da garanti edebiliyor.
İnternet artık yapay zeka tarafından yazılmış sayfalarla dolu ve yeni modelleri bu metinlerle eğitmek, modellerin daha akıllı hale gelmesini sağlamayacak. Buna karşılık fiziksel kitaplar insan tarafından yazılmış ve yoğun biçimde editlenmiş dil, uzun biçimli tutarlı düşünce, anlatı yapısı ve kısa web sayfalarında ya da yapay zeka tarafından üretilen metinlerde bulunmayan diğer nitelikleri sunuyor.
Şirketlerin yaptıkları yasal mı?
Evet. ABD’deki düzenlemeye göre telif hakkı yasası fiziksel bir kitabı satın alan kişinin, isterse kitabı yok etmesine izin veren hukuki temeli oluşturuyor. Diğer davalarda da yasal olarak satın alınmış basılı bir kitabın, modelin şirket içi eğitimi amacıyla dijital bir dosyaya dönüştürülmesinin nitelikte adil kullanım olduğuna karar verildi. Eleştirmenler, şirketlerin fiziksel mülkiyeti, içerik üreticilerine ödeme yapmadan dijitalleştirilmiş veri kümeleri oluşturmak için hukuki bir açık olarak kullandığını savunuyor. Ancak uygulama halen yasal.
Kaç kitap yok edildi?
Tam sayı bilinmiyor. Anthropic davası sırasında gizliliği kaldırılan mahkeme belgeleri, şirketin altı aylık tedarikçi sözleşmesi kapsamında 500 bin ila 2 milyon kitap taramayı planladığını ortaya koydu. Şirket içi belgelerde, “dünyadaki tüm kitapları tahrip ederek taramayı” planladığı belirtiliyordu. 404 Media'nın kaynakları, her satın alımda bin ila 1 milyon kitap arasında değişen anonim siparişler bildirildiğini aktardı.
ABD, Birleşik Krallık ve Avrupa'daki ikinci el kitap satıcıları ise görünüşte rastgele seçilmiş kurgu dışı ve baskısı tükenmiş kitaplara yönelik toplu siparişlerin, tek bir işlemde rutin olarak yüzlerce ila binlerce farklı kitap arasında değiştiğini bildiriyor.