Soğuk Savaş sırasında Sovyetler Birliği’nin en küçük cumhuriyeti elektronik ve teknoloji merkeziydi. Şimdi ise Ermenistan, Amerikan yapay zeka altyapısının dünyanın önde gelen merkezlerinden biri olma yolunda ilerliyor. Ağustos ayında San Francisco merkezli Firebird adlı girişim, Ermenistan’da bir veri merkezini faaliyete geçirdi. Merkezin gelecek yılın sonuna kadar 300 megavat kapasiteye ve 70 binden fazla son teknoloji Nvidia çipine ulaşması planlanıyor. Hesaplama gücünün beşte biri yerel araştırmaları, hükümeti ve girişimcilik ekosistemini desteklemek üzere ülke içindeki kullanıma ayrılırken, geri kalanı aralarında Perplexity AI gibi ABD şirketlerinin de bulunduğu yabancı firmalara tahsis edilecek.
Başkent Erivan’ın yaklaşık 45 kilometre dışındaki Hrazdan şehrinde bulunan kompleksin, bölgedeki en büyük hesaplama kümesi olması ve Avrupa’nın en büyükleri arasında yer alması bekleniyor. Firebird’ün kurucuları Ermeni kökenli. Şirkete göre bu durum, Güney Kafkasya ve komşu Orta Asya açısından geniş kapsamlı sonuçları olabilecek bir ekonomik avantaj yaratıyor. Firebird halihazırda bu bölgelerde de genişliyor aynı zamanda büyük güçler, Rusya’yı bypass ederek Avrupa ile Çin’i birbirine bağlayan stratejik koridorda hakimiyet kurmak için rekabet ediyor.
ABD’nin Nvidia taahhüdü
Veri merkezi, Ermenistan-Azerbaycan çatışmasının ardından iki ülke arasında bir barış anlaşmasının sağlanmasında da rol oynadı. Bloomberg’e konuşan kaynaklara göre ABD Başkanı Donald Trump’ın ekibi, Azerbaycan’la ABD arabuluculuğundaki süreçte Ermenistan’la yürütülen görüşmeleri ilerletmek amacıyla Nvidia ürünlerinin ihracatına izin verilmesi konusunda taahhütte bulundu.
Wall Street Journal tarafından ilk kez bildirilen bu anlaşmada Nvidia çiplerinin oynadığı rol, Trump’ın yapay zeka diplomasisine yönelik alışılmadık yaklaşımının en sıra dışı örneklerinden biri. Bu gelişmeler ayrıca yaklaşık 3 milyon nüfusa sahip küçük bir ülkenin, hızla değişen bölgenin merkezinde kendisine bir rol edinme yönündeki hedeflerini de ortaya koyuyor. Erivan’ın teknoloji yatırımlarının temelini oluşturmak ve ABD’nin Rusya’nın etkisine ilişkin endişelerini gidermek için yıllardır yürüttüğü çalışmalar, yapay zeka çağında meyvelerini vermeye başlıyor.
Nvidia’nın önemli ortaklarından biri olan ve çip tasarım devi Synopsys’in Ermenistan bölümünü kuran Rich Goldman, ülkenin Sovyetler Birliği’nden bağımsızlığını kazanmasından bu yana “egemenliğin genel olarak Ermenistan’da gerçek bir mesele olduğunu” söyledi. Goldman, bunun “yapay zekanızın mülkiyetinin sizde olması gerektiğine dair tüm bu paranoyayı” beslediğini belirtti. Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan’ın ofisinden bir sözcü, Paşinyan’ın Azerbaycan’la barış tesis etmek konusunda açık bir yetkiye sahip olduğunu ve geçen yıl Washington’da imzalanan, yarı iletkenler ve yapay zekaya ilişkin anlaşmaların da dahil olduğu ikili anlaşmaların Ermenistan açısından önemli barış kazanımlarını temsil ettiğini söyledi.
Ermenistan’ın Nvidia ile ilişkisi, Paşinyan’ın çip üreticisinin Santa Clara’daki ofisini ziyaret ettiği 2019 yılına kadar uzanıyor. Bu, OpenAI’ın ChatGPT’yi piyasaya sürmesinden ve yapay zeka patlamasını başlatmasından birkaç yıl önce gerçekleşti. Söz konusu görüşmeyi, Ermenistan’ın ilk yüksek teknoloji bakanı olan eski milletvekili Hakob Arşakyan organize etti. Arşakyan bugün, Ermeni inovasyonunu teşvik eden ve dünya çapındaki Ermeni diasporasından teknoloji ve bilişim yöneticilerini bünyesinde barındıran bir vakfın yönetim kuruluna başkanlık ediyor.
Nvidia, 2022 yılında Ermenistan’daki varlığını oluşturdu. Aynı yılın şubat ayında Rusya’nın Ukrayna’yı geniş çaplı işgalinin başlamasının ardından şirket, Moskova’daki mühendislerini tahliye ederek Erivan’daki ofisine taşıdı. CEO Jensen Huang, ertesi yıl Kafkas ülkesini ziyaret etti. Firebird CEO’su Razmig Hovaghimian’ın yaptığı açıklamaya göre bu ziyaret, Firebird’ün kurulmasının zeminini hazırlamaya yardımcı oldu.