Çin bilim, ulusal güvenlik ve jeopolitik açısından etkileri olan sert bir teknolojik rekabeti daha da kızıştırarak ABD’den kıymetli bir bilişim tahtını aldı. Çin’in Shenzhen kentindeki LineShine adlı devasa bir hesaplama sistemi, süper bilgisayarlar için kullanılan standart testler aracılığıyla bir grup araştırmacı tarafından dünyanın en hızlısı ilan edildi. Ham hızının yanı sıra sistem, çoğu üst seviye süper bilgisayarın ağır hesaplamalarda güvendiği GPU adı verilen özel amaçlı çipler yerine yalnızca standart mikroişlemciler kullanmasıyla da öne çıktı. Top500 olarak bilinen dünyanın en güçlü süper bilgisayarları listesinin organizatörlerinden Jack Dongarra, bu temel tasarımın yapay zekayı geleneksel bilimsel görevlerle birleştirmenin daha iyi bir yoluna işaret edebileceğini söyledi.
Tennessee Üniversitesi bilgisayar bilimi ve elektrik mühendisliği profesörü Dr. Dongarra, kısa süre önce Shenzhen Bulut Bilişim Merkezi’ndeki yeni makineyi inceledi. LineShine’ın test sonuçları, Kasım 2024’ten bu yana iki yılda bir yapılan süper bilgisayar performans sıralamasında zirvede yer alan Kaliforniya’daki Lawrence Livermore Ulusal Laboratuvarı’na ait El Capitan adlı sistemden yüzde 20’den fazla daha hızlı çıktı. Çin, 2017’den bu yana listeye ilk sıradan girememişti.
Dr. Dongarra LineShine hakkında, “Etkileyici bir sistem. GPU’lara bağımlı olmayan bir sistem geliştirerek bizi geride bıraktılar” dedi. Yeni süper bilgisayar, Çin ile ABD arasındaki teknolojik üstünlük yarışına yeni bir boyut ekliyor. OpenAI, Anthropic ve Google gibi ABD’li teknoloji devleri önde gelen yapay zeka modelleri geliştirmiş durumda; diğer bir Amerikan şirketi Nvidia ise dünyanın baskın yapay zeka çipi tedarikçisi haline geldi. Çin ise farklı yollarla yenilik yapmaya çalışıyor. Çinli girişim DeepSeek, geçen yıl yalnızca çok küçük bir miktar özel yapay zeka çipi kullanarak ileri seviye bir yapay zeka modeli yayımladı.
Çin Trump’ın engellerini aşmaya çalışıyor
ABD Başkanı Donald Trump, Çin’in yetişmesini önlemek için gümrük vergileri uyguladı ve zaman zaman yapay zeka çipi ihracatına sınırlamalar getirdi. Ancak Çin’in GPU yerine CPU olarak bilinen standart mikroişlemcileri kullanarak ultra hızlı bir süper bilgisayar geliştirmesi, bu engelleri aşmanın olası bir yolunu gösteriyor. Kaliforniya Üniversitesi Küresel Çatışma ve İşbirliği Enstitüsü’nden kıdemli araştırmacı Jimmy Goodrich, “ABD hükümeti Çin pazarı için CPU’ların ihracatı ve üretimi üzerinde daha güçlü kontroller uygulamalı. Mevcut düzenlemelerde bir açık var” dedi.
Süper bilgisayarlar, yani bilim için kullanılan en büyük makineler, 1960’lardan beri iklim modelleri oluşturmak, şifre kırmak ve nükleer silahlar tasarlamak gibi görevlerde kullanılıyor. Genellikle 64 bit veriyle sayıları yüksek hassasiyetle ifade eden matematiksel yöntemler kullanıyorlar. Buna karşılık bu makinelerle, Google ve OpenAI gibi şirketlerin ticari yapay zeka sistemleri daha da hızlı olabilir. Görüntü tanıma veya bir cümlede sonraki kelimeyi seçme gibi görevlerde yaklaşık değerler kullanarak çalışabilirler ve dört bit ile sekiz bitlik sayılara dayanarak birçok daha basit hesaplamayı aynı anda yapabilirler. Goodrich, “Çin’in burada yaptığı şey dikkat çekici ve etkileyici ancak Amerikan yapay zeka laboratuvarlarının ve diğerlerinin inşa ettiği devasa yapay zeka süper bilgisayarlarıyla kıyaslanamaz” dedi.
ABD ulusal laboratuvarları, en büyük süper bilgisayarların bazılarını satın alan ana kurumlar olarak, bilimsel çalışmalarını hızlandırmak için yapay zekayı kullanmaya istekli. Bu nedenle daha az hassas hesaplamaları, 64 bit türü hesaplamalarla birlikte giderek daha fazla benimsiyorlar.
Diğer ülkeler farkı katmak için çalışıyor
ABD şirketleri tarihsel olarak en büyük süper bilgisayarların çoğunda baskın olsa da yabancı sistemler zaman zaman zirveye çıkabiliyor. Örneğin Japonya’daki bir sistem 2020 ile 2022 arasında listede bir numaraydı. Sektörü takip eden Intersect360 Research analisti Addison Snell, “Amerika’nın bu sistemleri yapabilen tek ülke olduğuna dair çok fazla açıklama var. Ama sonra görüyorsunuz ki başka şirketlerin de yetenekleri var” diye konuştu.
Çin ve Japonya’dan gelen güçlü sistemler, ABD Enerji Bakanlığı ve diğer kurumları süper bilgisayarlar için daha fazla bütçe ayırmaya düzenli olarak teşvik etti. Kasım ayında Trump yönetimi, ABD ulusal laboratuvarlarındaki süper bilgisayarları ve özel şirketleri kullanarak yapay zeka ve bilimsel araştırmayı hızlandırmayı amaçlayan “Genesis Mission” adlı girişimi başlattı.
GPU’lar, özellikle Nvidia ve Advanced Micro Devices tarafından geliştirilen çipler, son süper bilgisayar yarışında kritik bir rol oynadı. Bu çipler aynı anda birçok işlemi yapabilme konusunda oldukça başarılı. Bilimde kullanılan vektör hesaplamaları ve birçok yapay zeka görevinin temelini oluşturan matris çarpımları gibi işlemlerde özellikle etkililer.
Kısıtlamalar Çin’i yatırım yapmaya yöneltti
Dr. Dongarra’ya göre ABD’li yetkililer Çin’in GPU’lara ve diğer güçlü çiplere erişimini sınırladığında ve en gelişmiş yarı iletkenlerin üretimi için kullanılan bazı makinelerin ihracatını kısıtladığında, bu durum Çin’i süper bilgisayarlar oluşturmak için mimari ve teknoloji geliştirmeye yatırım yapmaya” yöneltti.
Çin’in LineShine sistemi, çoğu üst düzey sistemde olduğu gibi mikroişlemciler ve GPU’ların geleneksel görevlerini ayırmıyor. Bunun yerine GPU benzeri görevleri, matris ve vektör hesaplamalarını hızlandıran özel devrelerle entegre ediyor. Bu kapasite, toplamda yaklaşık 14 milyon hesaplama çekirdeğine (küçük elektronik beyinlere) sahip ve 90 donanım kabinine yerleştirilmiş çiplerde bulunuyor.
Bu çipler, Japonya merkezli SoftBank tarafından kontrol edilen İngiliz şirketi Arm Holdings tarafından lisanslanan bir komut setine dayanan özgün bir tasarıma sahip. Arm’ın teknolojisi akıllı telefonları çalıştırmasıyla biliniyor, ancak son dönemde Nvidia, Amazon, Qualcomm ve diğerleri tarafından veri merkezlerinde kullanılmak üzere uyarlanıyor. Arm uzun süredir Çin’de faaliyet gösteriyor. Şirket sözcüsü, “Arm, geçerli ihracat kontrol yasalarına ve düzenlemelerine uygun şekilde Çin dahil olmak üzere küresel ölçekte faaliyet göstermektedir” dedi.