Arama

Zengin ülkelerin borç sorunu yoksul ülkeleri de zorluyor

Zengin ülkelerin rekor seviyelere ulaşan kamu borçları, küresel finansman maliyetlerini artırarak gelişmekte olan ülkelerin üzerindeki baskıyı da ağırlaştırıyor. Dünya Bankası'nın raporuna göre gelişmekte olan ülkelerin borç yükü, yüksek faiz oranları ve ekonomilerini sarsan diğer küresel krizlerin etkisiyle 9,4 trilyon dolara yükseldi.

17 Kasım 2026, 15:18
Zengin ülkelerin borç sorunu yoksul ülkeleri de zorluyor
Fransa'da artan maliyetlere, giderek kötüleşen kamu tesislerine ve hizmetlerine yönelik öfke, son haftalarda şiddetli protestoların patlak vermesine neden oldu.

Günümüzde, kamu borcu yüküyle mücadele etmeyen hükümet neredeyse yok. Zengin ülkelerin mali sorunları uzun süredir gündemin merkezinde yer alıyor. Amerika Birleşik Devletleri, İngiltere, Fransa, İtalya, Çin ve Japonya'nın tamamı rekor düzeyde veya rekor seviyelere yakın borçlarla karşı karşıya. Bunun olumsuz sonuçları, özellikle Fransa'da acı bir şekilde hissedildi. Artan maliyetlere, giderek kötüleşen kamu tesislerine ve hizmetlerine yönelik öfke, son haftalarda şiddetli protestoların ve genel grevin patlak vermesine katkıda bulundu. New York Times’a göre zengin ülkelerin mali sorunları yalnızca kendi sınırları içinde kalmıyor. Düşük ve orta gelirli ülkelerin üzerindeki finansal baskıyı da artırarak bu ülkelere kadar yayılıyor.

9,4 trilyon dolarlık borç

Bunun sonucunda, daha az varlıklı ülkeler daha fazla borçlanıyor ve aldıkları krediler için daha yüksek bedeller ödüyor. Dünya Bankası'nın bu ay yayımladığı bir rapora göre bu ülkelerin toplam borcu geçen yıl 9,4 trilyon dolara yükseldi. En yoksul ülkeler ise bu durumdan en ağır şekilde etkileniyor. Bu ülkeler, 1980'lerin sonlarından bu yana görülmemiş düzeyde faiz oranlarıyla karşı karşıya.

Bunun nedenlerinin büyük bir kısmı ülkelerin kontrolü dışında gelişiyor. Covid-19 pandemisiyle başlayan ve enerji şokları, tedarik zinciri kesintileri ile Ukrayna ve İran'daki savaşlardan kaynaklanan fiyat artışlarıyla devam eden bir dizi kriz, ulusal bütçeleri zorladı ve borçları artırdı. Hızla yükselen enflasyon, merkez bankalarını faiz oranlarını artırmaya itti. Bu durum da dünya genelinde borçlanma maliyetlerinin yükselmesine katkıda bulundu. Rockefeller Vakfı Uluslararası Politika Genel Müdürü Christina Segal-Knowles, "Daha önce tamamen makul görünen borçlar, birdenbire gelişmekte olan bir ülkenin gerçekten karşılayabileceğinin çok üzerinde faiz yükleri oluşturmaya başladı. Bu da birçok ülkenin son derece zararlı bir kısır döngüye girmesine yol açtı" dedi.

Zengin ülkelerdeki yüksek borç seviyeleri, gelir sıralamasının alt basamaklarında yer alan ülkeleri de etkiliyor. Tahvil getirileri, yani devlet borçlanma araçlarını satın alan yatırımcılara ödenen getiriler, dünya genelinde hızla yükseliyor. Büyüyen bütçe açıkları ve diğer sorunlar nedeniyle giderek daha fazla endişelenen özel yatırımcılar, siyasi liderlerin zor mali kararları almaktan kaçındığını düşündüklerinde, zengin ülkelere borç vermenin riskini üstlenmek için bile daha yüksek getiri talep ediyor.

Dünyanın en büyük ve en etkili tahvil piyasası olan ABD tahvil piyasası, diğer ülkelerde yaşanan gelişmeleri de yönlendiriyor. ABD Hazine tahvilleri, dünya genelinde en güvenli yatırım araçları arasında kabul ediliyor. Ancak ABD'nin devlet borcunun 40 trilyon doları aşması ve bunun ülke ekonomisinin büyüklüğünün yaklaşık yüzde 120'sine ulaşması endişeleri artırmış durumda.

Artan bütçe açıkları ve yönetimin politikaları, ABD Hazine tahvillerinin getirilerinin yüzde 5'in üzerine çıkmasına ve son 20 yılda görülmemiş seviyelere ulaşmasına katkıda bulundu. Fransa'da tahvil getirileri son 25 yılın en yüksek seviyesine çıkarken, Japonya'da tahvil getirileri son 30 yılın en yüksek düzeylerinde işlem görüyor. 

Bunun sonucunda, ekonomileri ABD'ninki kadar güçlü olmayan düşük ve orta gelirli ülkeler, yatırımcılarla rekabet edebilmek için çok daha yüksek faiz primleri sunmak zorunda kalıyor. Örneğin Fildişi Sahili, Kenya ve Nijerya, kreditörlere yıllık yüzde 7,5'ten yüzde 10'un üzerine kadar değişen faiz oranları vaat etmek zorunda kaldı. Borçlanmak için bu kadar yüksek bedeller ödemek kısa vadede çoğu zaman kaçınılmaz olsa da uzun vadede kendi kendini baltalayan bir durum yaratıyor. Bu ülkelerdeki ekonomik büyümenin, söz konusu kredileri geri ödemeye yetecek kadar gelir yaratması pek olası görünmüyor.

Kararı gelişmiş ekonomiler veriyor

Uluslararası Para Fonu (IMF) gibi kurumlardan borçlanmak da en yoksul ülkeler dışındaki tüm ülkeler için daha pahalı hale geldi. Bunun nedeni, fonun sunduğu faiz oranlarının, önde gelen merkez bankalarının belirlediği faiz oranlarına dayanması. Columbia Üniversitesi profesörü ve Arjantin'in eski Ekonomi Bakanı Martin Guzman, "Gelişmiş ekonomilerin merkez bankalarının aldığı kararların borçlanma maliyetlerini nasıl belirlediğini görüyorsunuz. Ekvador'un Ukrayna veya İran'daki savaşla hiçbir ilgisi yok ancak bir şekilde IMF'ye daha yüksek faiz ödemek zorunda kalıyor" dedi.

Üstelik ABD Merkez Bankası (Fed) ve diğer büyük merkez bankalarının, faiz oranlarını daha da artırmaları yönündeki baskıyla karşı karşıya kalmaya devam etmeleri bekleniyor. Mevcut kredilerin geri ödenmesinin ve yeni kredilere erişmenin yüksek maliyeti, siyasi liderlerin ideolojik görüşleri ne olursa olsun yönetme kabiliyetlerini kısıtlıyor. Borç ödemelerine bu kadar çok para ayrıldığında eğitim, sağlık hizmetleri, emeklilik, altyapı, ekonomik kalkınma ve diğer alanlara harcanabilecek kaynaklar giderek azalıyor.

51 ülke faiz ödemelerine daha fazla harcıyor

Guzman'a göre Mısır, Pakistan ve Tunus'ta borç ve faiz ödemelerini karşılamak üzere ülkelerden dışarıya çıkan para miktarı, bu ülkelerin kredi olarak aldıkları para miktarını aşıyor. Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü'ne göre toplam 3,7 milyar insana ev sahipliği yapan 51 ülke, faiz ödemelerine sağlık hizmetleri veya eğitim için harcadığından daha fazla para ayırıyor.

Aynı zamanda gelişmiş ekonomilerden ve çok taraflı kalkınma bankalarından gelen dış yardımlar ve düşük faizli krediler de kesilmiş durumda. 2010'lu yıllarda yoğun bir şekilde borç veren Çin ise artık para dağıtmaktan çok verdiği kredileri tahsil etmeye odaklanıyor. Afrika Ekonomik Dönüşüm Merkezi Başkanı ve Üst Yöneticisi Mavis Owusu-Gyamfi, ortak hareket etmenin gerekliliğinin altını çizdi. Owusu-Gyamfi, "Çin bu oyunda önemli bir aktör ve onlarla bir uzlaşmaya varamadığımız sürece her bir borç müzakeresi parça parça yürütülecek ve çok uzun zaman alacak" dedi.

Özellikle can sıkıcı olan noktalardan biri de ekonomik büyümeyi teşvik etmek amacıyla ayrılan kaynakların başka alanlara aktarılması. Dünya Bankası veya bölgesel kalkınma bankaları gibi uluslararası finans kuruluşlarından daha düşük faizli kredi alan ülkeler, bu paranın bir bölümünü işletmelere yatırım yapmak veya istihdam yaratmak yerine özel kreditörlere olan borçlarını ödemek için kullanmak zorunda kalıyor.

Ağır borç yükü altındaki birçok gelişmekte olan ekonomi temerrüde düşmekten kaçınmış durumda. Ancak bu, mutlaka finansal istikrara kavuştukları anlamına gelmiyor. Bunun yerine, kredilerinin geri ödenmesine öncelik veriyorlar. Guzman, "Bu, borçlarda temerrüde düşmek yerine kalkınmadan vazgeçmek anlamına geliyor" dedi. Guzman'ın dikkat çektiği üzere, kreditörler daha riskli krediler için daha yüksek getiri talep ediyor. Ancak risk gerçekleştiğinde, kendilerine borçlu olunan tutardan daha azını kabul etmekte isteksiz davranıyorlar.
 


Sayfa Sonu

Yüklenecek başka sayfa yok