Yeni bir araştırmaya göre Disney’in martta göreve gelecek olan CEO’su Josh D’Amaro, selefi Bob Iger’ın performansını geçebilmek için medya devinin değerini 4,4 kat artırarak devasa bir seviye olan 813,1 milyar dolara çıkarmak zorunda kalacak. D’Amaro, Disney’nin tema parkları ve kruvaziyer gemilerini kapsayan deneyimler bölümünün başkanlığı görevinden terfi ediyor. Deneyimler bölümü, geçen yıl şirketin 17,6 milyar dolarlık faaliyet karının yüzde 56,9’unu ve 94,4 milyar dolarlık gelirinin yüzde 38,3’ünü üreterek Disney’nin en büyük nakit kaynağı konumundaydı. Disney yaptığı açıklamada D’Amaro’nun 18 Mart’ta Iger’ın yerini alacağını duyurdu. Bu görev onun için yeni olsa da neredeyse otuz yıldır şirkette çeşitli liderlik rollerinde çalışmış olması nedeniyle Disney’ye yabancı değil.
1971 yılında Massachusetts eyaletinin Medfield şehrinde doğan D’Amaro, 10 yaşındayken California’daki Disneyland’i ilk kez ziyaret etmesinden bu yana ömür boyu bir Disney hayranı. 1993’te Georgetown Üniversitesi’nden işletme yönetimi diplomasıyla mezun oldu ve 1998’de Disney’de bir strateji pozisyonuna başvurmadan önce tıraş bıçağı üreticisi Gillette’te finans alanında çalıştı. Tema parkları konusundaki uzmanlığı sayesinde şirkette hızla yükseldi.
İş modelinin temeli parklara dayanıyor
Yaygın kanının aksine, Disney’nin iş modeli filmlerden değil, tema parklarından besleniyor. Filmler çocuklara izletildiğinde, onların ailelerinden bu filmlere dayalı parkları ziyaret etmelerini istemelerini sağlıyor. Oyuncak ve hediyelik eşya dükkanları, atraksiyonların çıkışlarına bilinçli şekilde yerleştiriliyor; böylece ziyaretçiler keyifli bir ruh halindeyken bu dükkanlardan geçmek zorunda kalıyor. Bu durum, ürün satın alma olasılığını artırıyor. Çocuklar bu ürünleri evde gördüğünde parkı hatırlıyor ve ebeveynlerini yeniden ziyaret için ikna etmeye başlıyor. Böylece döngü baştan başlıyor.
Florida’nın Orlando kentindeki devasa Walt Disney World Resort’ta tatil köyü ve ulaşım operasyonlarından sorumlu kıdemli başkan yardımcılığı görevi, D’Amaro’ya Disney’nin en büyük tema parkı kompleksinin altyapısına dair kritik bir bakış açısı kazandırdı. Bu deneyim, onu Disney World başkanlığına taşıdı. Bu görevde dört tema parkı, iki su parkı, Disney Springs alışveriş ve yeme-içme kompleksi ile onlarca oteli yönetti. 2019’dan 2020’ye kadar bu görevde kaldı ve ironik bir kader cilvesi, onu Disney’nin en üst koltuğuna götürecek süreci başlattı.
Şubat 2020’de, Covid-19 pandemisi dünyaya yayılmaya başlarken Iger, dizginleri o dönem Disney’nin tema parkları bölümünün başında olan Bob Chapek’e devretmeye karar verdi. D’Amaro, Chapek’in yerine getirildi; bu da onu spot ışıklarının altına soktu ve kendini kanıtlama fırsatı verdi. Aylar süren kapanmaların ardından Disney’nin tema parkları yeniden açıldığında, tüketicilerde bastırılmış bir seyahat talebi ve pandemiyi unutabilecekleri kaçış ortamlarını ziyaret etme isteği oluşmuştu. Üstelik ücretsiz izin ödemeleri sayesinde cepleri doluydu ve yüksek fiyatlar ödeyebiliyorlardı. Disney bundan en iyi şekilde yararlandı; bilet fiyatlarını artırdı ve daha önce ücretsiz olan ayrıcalıkları kaldırdı. Disney World, havaalanından ücretsiz otobüs servislerini durdurdu, ücretsiz sıra atlama kartlarını ve otel misafirlerine verilen koleksiyonluk temassız bileklikleri de kaldırdı.
Kârları güçlü şekilde artırdı
Bu durum, deneyimler bölümünün kârlarında güçlü bir etki yaratırken agresif bir genişleme stratejisi de gelirleri artırdı. Son beş yılda Paris ve California’daki parklarda Marvel karakterlerine adanmış alanlar açılırken, Hong Kong ve Tokyo’da Frozen, Peter Pan ve Tangled gibi popüler animasyon filmlerine dayalı alanlar hizmete girdi. Kapanmalar sırasında güçlü bir toparlanma ve dijital yayın aboneliklerindeki patlamanın etkisiyle Disney hisseleri Mart 2021’de 203,02 dolarla tüm zamanların en yüksek seviyesine çıktı. Ancak tema parkı hayranlarının kesintiler ve artan fiyatlar konusunda şikayetlerini dile getirmesi ve yöneticilerin iş ortamından rahatsız olduklarını Iger’a bildirdiklerine dair haberler, bulutların toplanmaya başladığını gösteriyordu. Wall Street Journal’a göre durum o kadar kötüleşti ki bazı yöneticiler D’Amaro’nun istifa edebileceğinden korkuyordu. Ancak o dayanmayı seçti ve bunun karşılığını fazlasıyla aldı.
Chapek’in kaderi, Covid-19 aşısının devreye girmesiyle mühürlendi. Kapanmalar sona erdikçe çalışanlar ofislere dönmeye başladı ve evde dizi-film izlemek için daha az zamanları kaldı. Bu durum, dijital yayın aboneliklerinde sert bir düşüşe yol açtı. Zamanlama son derece talihsizdi; çünkü bu düşüş, pandeminin zirvesinde sipariş edilen pahalı içeriklerin yayına girmesiyle aynı döneme denk geldi.
18 Kasım 2022’de Disney hisseleri 91,80 dolara kadar düştü; bu, zirvesine göre yüzde 54,8’lik çarpıcı bir gerileme ve pandeminin başlangıcından bu yana görülen en düşük seviyeydi. Bu dip noktasından sadece iki gün sonra Chapek görevden alındı ve yerine Iger getirildi. Iger, yeni bir halef arayışına başlayacağını açıkça belirtti. Bu gelişme, D’Amaro’yu mutlu sona doğru taşıdı.
Tema parklarına daha fazla iş çekmek amacıyla Iger, Chapek döneminde kaldırılan bazı ayrıcalıkları geri getirmeye başladı. Bu adımlar hayranları kısmen yatıştırdı ve D’Amaro nihayet spot ışıklarının tadını çıkarabildi. Parlak ve dişli gülümsemesiyle tanınan D’Amaro, parklara sık sık uğruyor ve “oyuncu kadrosu” olarak adlandırılan çalışanlar ve misafirlerle selfie çektiriyor. Instagram’da 178 bin takipçisi bulunan D’Amaro, parkların içinden karakterlerle poz verdiği, hız trenlerine bindiği ve dondurma yediği fotoğraflar paylaşıyor.
102 yıllık şirketin 9. CEO'su
D’Amaro, Disney’nin tema parkları ve kruvaziyer operasyonlarının kaderine adeta sihirli bir dokunuş yaptı. Bunun kanıtı olarak Disney, bu yılın ilk çeyreğinde deneyimler bölümünün gelirlerinin ilk kez 10 milyar doları aştığını pazartesi günü açıkladı. Tesadüf değildir ki sadece bir gün sonra Disney, D’Amaro’nun şirketin yeni CEO'su olacağını duyurdu. Böylece D’Amaro, 102 yıllık şirket tarihinde Disney’ye liderlik eden dokuzuncu kişi olacak. Iger yıl sonuna kadar yönetim kurulu üyesi ve kıdemli danışman olarak kalacak ve D’Amaro’nun onun rekorunu kırması bir sihirli değnek sallamaktan çok daha fazlasını gerektirecek.
D’Amaro, küresel sinema salonu ziyaretlerinin hala pandemi öncesi seviyelere dönmediği değişen bir medya ortamında yol alan bir şirketi devralıyor. Bu arada hayranlar tema parklarından yeniden şikayetçi; bu kez sebep sürekli artan bilet fiyatları. CNBC’ye göre Disney World’de bir günlük biletin ortalama maliyeti 2014 ile 2024 arasında yüzde 5 arttı ve tipik enflasyon oranlarının üzerine çıktı. Geçtiğimiz yıl, hayranlar için masalsı olmaktan uzaktı; zira Disney World’de tek günlük biletlerin 2025’te ilk kez 200 doları aştığı ve son on yılda iki kattan fazla arttığı bildirildi.
Bu durum, öfkeli hayranların sosyal medyada parklara tekrar tekrar sert eleştiriler yöneltmesine yol açtı. Bir İngiliz çift, Magic Kingdom parkında bir gün, orta seviye Port Orleans otelinde bir gece ve ortalama restoranlarda yemekler için kendilerinden 886 dolar alınmasını sert şekilde eleştirdi. Bu yazarın daha önce aktardığı gibi, diğer hayranlar da 60 milyar dolarlık genişlemenin parçası olan yeni atraksiyonlara yer açmak için klasik Disney World eğlencelerinin kaldırılmasına tepki gösterdi. Ancak sorunlar bununla da sınırlı değil.
ABD Başkanı Donald Trump döneminde uygulamaya konan daha sıkı göçmenlik politikaları, geçen yıl ABD’ye gelen yabancı ziyaretçi sayısının 2020’den bu yana ilk kez düşmesine yol açtı. Disney kısa süre önce, ABD’deki tema parklarının önümüzdeki aylarda bundan olumsuz etkileneceği uyarısında bulundu ve bu şaşırtıcı değil. Yabancı ziyaretçiler, daha uzak mesafelerden geldikleri için genellikle yerli ziyaretçilere kıyasla daha uzun süre kalıyor. Bu da Disney’nin tesis içi otellerinde daha uzun konaklamalar ve mağaza ile restoranlarda daha fazla harcama anlamına geliyor; üstelik bu alanların kar marjları oldukça yüksek. Disney, bu düşüşü ABD’li müşterilere yönelik pazarlamayla telafi edeceğini söyledi. Parklar iş kolunun faaliyet karı artışı sağlaması bekleniyor olsa da bu artışın sınırlı olması öngörülüyor.
D’Amaro, doldurulması zor büyük bir boşluk bırakıyor ve Disney, deneyimler bölümünün cazibesini sürdürmesini sağlayacak ismin kim olacağını henüz açıklamadı. Olası adaylar arasında Disneyland Başkanı Thomas Mazloum, Disney World Başkanı Jeff Vahle ve ABD’de spor, eğlence ve turizm etkinliklerinden sorumlu olan Ken Potrock yer alıyor.