Petrol ve doğalgaz çıkaran ve işleyen Batılı şirketler, İran’daki ve Basra Körfezi’nde yakıt üretimi ve taşımacılığını aksatan savaşından en çok faydalananlar arasında yer alıyor. Ancak birçoğu çok daha pahalı enerji sayesinde kazanç sağlarken bile, yöneticiler bundan sonra olacakların iş dünyası için kötü olabileceğinden endişe ediyor. Savaşın sona ermesi halinde fiyatlar düşebilir. Eğer petrol ve gaz fiyatları hızla geçen yılın sonundaki seviyelere geri dönerse, birçok şirket yeniden bütçeleri kısmak ve çalışanları işten çıkarmak zorunda kalabilir.
Öte yandan, enerji altyapısına yönelik saldırılar yoğunlaşır ve Basra Körfezi’nden enerji taşımak çoğu gemi için fazla tehlikeli olmaya devam ederse, fiyatlar büyük olasılıkla yükselmeye devam eder. Bu da zamanla hükümetleri, işletmeleri ve tüketicileri daha az petrol ve gaz kullanmanın yollarını bulmaya yöneltecek ve bu değişimlerin bazıları yakıtlara olan talebi kalıcı olarak azaltabilir.
Tablo belirsiz
Liberty Energy’nin CEO’su Ron Gusek, “Sevinmemiz gerekiyormuş gibi hissediyoruz ama dünyamızın ekonomik gerçeklerinin yeniden çok çok zorlanacağı bir tablo da var” dedi. Bu belirsizlik pazartesi günü Houston’da, binlerce enerji yöneticisi ve devlet yetkilisinin sektörün en önemli yıllık konferansı olan CERAWeek by S&P Global için bir araya geldiği ortamda açıkça görüldü. ABD’li petrol devi Chevron’un CEO’su Mike Wirth konferansta, “Piyasalar çok sınırlı bilgiyle işlem yapıyor” dedi ve fiziksel tedarik zincirlerinin emtia vadeli işlem fiyatlarının yansıttığından daha sıkı olduğunu düşündüğünü ekledi.
Petrol fiyatları, ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a saldırmaya başlamasından sonraki haftalarda yüzde 65’e kadar yükseldi ancak sonra bir miktar geri çekildi. Doğalgaz da özellikle ithalata büyük ölçüde bağımlı olan Avrupa ve Asya’da daha pahalı hale geldi. Basra Körfezi’ndeki şirketler birçok kuyusunu kapatmak zorunda kaldı. Ancak Batı Teksas gibi yerlerde petrol çıkaranlar, sattıkları her varilden çok daha fazla kazanç elde ediyor.
Batı Teksas’ta küçük bir petrol şirketi olan Beryl Oil and Gas’in başkanı Mike Party, “Aydan aya, şu anda petrolümüz için daha iyi bir ödeme alıyoruz” dedi. Ancak Party, yeni kuyuların üretime başlamasının birkaç ay sürdüğünü ve fiyatların o zamana kadar nerede olacağından emin olmadığını belirterek sondaj planlarını değiştirmedi.
20 milyar dolarlık gelir kaybı tahmini
Orta Doğu’da geniş operasyonları bulunan Exxon Mobil ve BP gibi petrol devleri için tablo daha da belirsiz. Suudi Aramco ve QatarEnergy gibi tesisleri saldırıya uğrayan devlet petrol şirketlerinden bahsetmeye bile gerek yok. QatarEnergy geçen hafta, füze saldırılarının doğal gaz ihracat kapasitesinin yüzde 17’sini etkilediğini ve hasarın onarımlar tamamlanana kadar her yıl yaklaşık 20 milyar dolarlık gelir kaybına yol açacağını öngördüğünü açıkladı. Exxon, zarar gören altyapının ortak sahiplerinden biri. Fransız TotalEnergies, bir haftadan uzun süre önce Katar, Irak ve Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki üretiminin yüzde 15’inin kapatılma sürecinde olduğunu söyledi. Bununla birlikte şirket, “daha yüksek petrol fiyatlarının Orta Doğu üretimindeki kaybı fazlasıyla telafi ettiğini” belirtti.
Savaşın, SLB gibi Basra Körfezi’ndeki büyük petrol şirketlerine kuyu açan ve diğer hizmetleri sağlayan şirketler için daha zor geçmesi muhtemel. Bu tür hizmet sağlayıcılar genellikle sabit sözleşmelerle çalışıyor. Houston merkezli SLB, savaşın ilk günlerinde ilk çeyrek gelirinin beklenenden düşük olacağı uyarısında bulundu. Büyük soru ABD, Avrupa ve diğer yerlerdeki şirketlerin Basra Körfezi’nde kaybedilen üretimi telafi etmek için daha fazla petrol ve doğal gaz üretmesi için ne gerektiği.
Analistlere göre yüksek fiyatların bir süre devam etmesi gerekiyor. Şirketler bütçelerini daha düşük petrol fiyatlarına göre belirliyor ve fiyatların aylar ya da yıllar boyunca yüksek kalacağına dair daha fazla güven olmadan sondaj planlarını önemli ölçüde değiştirmeleri beklenmiyor. Buna rağmen, ABD’deki ek üretim bile Orta Doğu’daki kaybın yalnızca küçük bir kısmını karşılayacaktır. Yine de ABD’li şirketlerin yüksek fiyatlara tepki verdiğine dair bazı erken işaretler var. Gusek’e göre Liberty Energy, daha fazla kuyuyu üretime hazırlamak isteyen firmalardan haber almaya başladı bile.