ABD’de Demokratların ara seçimlerde Kongre'nin kontrolünü ve Teksas eyalet yönetimini ele geçirmesinin ardından Tesla CEO'su Elon Musk mercek altına alındı. Üstelik Musk, bunun gerçekleşmesini engellemek için ara seçimlerde 450 milyon dolardan fazla harcama yapmıştı. Ancak milletvekilleri ve eyalet yetkilileri, dünyanın en zengin insanı hakkında soruşturma başlatacaklarını söylüyorlar. Bu durum, Musk'ı potansiyel olarak hukuki sorunlarla karşı karşıya bırakabilir ve hızla büyüyen servetinin önünü kesebilir.
Öne çıkanlar
• Tesla ve SpaceX dahil birçok şirketin CEO'su olan Musk, Demokratların Kongre'nin kontrolünü ele geçirmesiyle birlikte önemli hedeflerden biri haline geldi. Bu durum, Demokratlara celp çıkarma, soruşturma başlatma ve oturum düzenleme yetkisi veriyor.
• Demokratlar, özellikle Musk'ın Hükümet Verimliliği Departmanı (DOGE) aracılığıyla geniş çaplı hükümet harcamalarını ve faaliyetlerini kesintiye uğratmasına odaklanmış durumda. Virginia Demokrat Temsilcisi James Walkinshaw, pazartesi günü yaptığı açıklamada, "Elon Musk sahneye elinde motorlu testereyle çıktı ve kamu çalışanlarını işten çıkarırken, Amerikalıların güvendiği hizmetleri budarken kahkahalar attı. Bunun hesabını yemin altında vermeli" ifadelerini kullandı.
• CNN'in haberine göre Demokratlar, Musk'ın Ukrayna'nın Starlink hizmetine erişimini kestiğine ilişkin haberlerin ardından kendisine mektuplar da gönderdi. Ayrıca Musk'ın şirketlerinin hükümetle yaptığı milyarlarca dolarlık sözleşmeleri ve bu süreçte herhangi bir usulsüzlük yaşanıp yaşanmadığını sorgulamaya başladılar.
• Teksas'ta Demokratlardan oluşan bir eyalet yönetiminin sürpriz seçim zaferi de Musk'a zarar verebilir. Şirketlerinin merkezleri bu eyalette bulunan Musk'ı uzun süredir eleştiren ve görevi devralmaya hazırlanan Vali Gina Hinojosa ile eyaletin yeni başsavcısı Nathan Johnson, NBC News'e yaptıkları açıklamada Musk hakkında soruşturma başlatmayı planladıklarını belirtti.
• Reuters'ın haberine göre bu incelemeler Musk'ın şirketlerini ve dolayısıyla servetini de etkileyebilir. Çünkü Musk'ın servetinin önemli bir bölümü şirket hisselerine bağlı. Demokratların denetim faaliyetleri daha sıkı düzenlemelere yol açabilir ve SpaceX'in büyümesi açısından kritik öneme sahip veri merkezlerinin inşasını tehdit edebilir.
• Musk, ara seçim sonuçlarının ardından pek fazla açıklama yapmadı. Yalnızca "seçimlere müdahale eden uzay lazerlerinin bu kez işe yaramadığı" yönünde şaka yaptı. Ancak daha önce kendisini hedef alan milletvekillerine karşılık vereceğini söylemişti. Musk, 21 Ekim'de X'te yaptığı paylaşımda, "Benimle kavga etmeyi seçenler, ipleri gerçekte kimin elinde tuttuğunu öğreneceğimi ve onların peşine düşeceğimi anlamalı" ifadelerini kullanmıştı.
Musk'a yönelik hangi konularda soruşturma açılabilir?
DOGE yönetimi
Demokratlar, olası ilk soruşturmaların açık hedefi olarak özellikle DOGE'yi belirlemiş durumda. Musk'ın ABD Başkanı Donald Trump'ın ikinci başkanlık döneminin ilk günlerinde başlattığı maliyet düşürme girişimi ABD Uluslararası Kalkınma Ajansı'nın (USAID) ve diğer devlet kurumlarının büyük ölçüde işlevsiz hale getirilmesine, kamu sektöründe geniş çaplı işten çıkarmalara ve Amerikalılara ait verilerin paylaşılması konusunda çok sayıda gizlilik endişesine yol açmıştı.
Trump yönetiminin, Musk'ın DOGE'deki rolü ve kurum faaliyet gösterdiği sırada kimin tarafından yönetildiği konusunda net açıklamalar yapmaktan kaçınması da şeffaflık eksikliğiyle ilgili endişeleri artırmıştı. Politico'nun seçimlerden önce aktardığına göre DOGE'deki sorunlar, Kongre bünyesindeki farklı komiteler tarafından soruşturulabilir. Temsilciler Meclisi Gözetim Komitesi'nin görevi devralmaya hazırlanan başkanı Demokrat Robert Garcia'nın sözcüsü Sara Guerrero Politico'ya yaptığı açıklamada, "Elon Musk'ın DOGE'deki rolü hakkında kesinlikle çok sayıda sorumuz var ve bu konuyu soruşturmayı planlıyoruz" dedi.
Musk'ın devlet sözleşmeleri
Sol eğilimli denetim kuruluşu Democracy Defenders Fund tarafından yapılan bir analize göre Musk, DOGE'de görev yaptığı dönemde şirketleri aracılığıyla 6,3 milyar dolarlık devlet sözleşmesi aldı. Trump yönetiminden ayrılmasından bu yana ise şirketleri en az 10 milyar dolarlık ek sözleşme elde etti.
NPR'ın haberine göre Demokratların, Musk'ın kendi mali çıkarlarına hizmet etmek amacıyla hükümetteki konumunu veya Trump yönetimiyle olan ilişkilerini kullanıp kullanmadığını araştırması bekleniyor. Haberde, Musk'ın DOGE'deki görevini şirketlerine herhangi bir şekilde avantaj sağlamak için kullanmasının yasa dışı olacağına dikkat çekiliyor.
Eski Beyaz Saray etik danışmanı Richard Painter, NPR'a yaptığı açıklamada şöyle konuştu: "SpaceX büyük bir devlet yüklenicisi ve NASA ile Savunma Bakanlığı'ndan çok fazla para alıyor. Eğer Musk, SpaceX üzerinde etkisi olacağını bildiği herhangi bir konuya müdahale ettiyse suç işlemiş olurdu."
Musk'ın yabancı hükümetlerle yürüttüğü çalışmalar da soruşturma kapsamına alınabilir. Demokrat milletvekilleri, Musk'ın Ukrayna'daki Starlink erişimini kısıtladığına ve Rus hükümetiyle iletişim kurduğuna ilişkin haberleri sorgulamıştı. Kaliforniya Demokrat Temsilcisi Mike Levin, 1 Kasım'da X'te yaptığı paylaşımda, "Musk nasıl oluyor da istediği zaman bir Amerikan müttefikinin askerî operasyonlarını aksatabiliyor, Kremlin ile doğrudan iletişim kurabiliyor ve Amerikan halkına ya da ABD hükümetine karşı hiçbir hesap verebilirlikle karşılaşmıyor?" diye yazdı Levin, Musk'ın Rus yetkililerle neler görüştüğünün, bu görüşmelerin Starlink kesintileriyle herhangi bir bağlantısı olup olmadığının ve Trump yönetiminin bu gelişmelerden ne kadar haberdar olduğunun açıklanmasını istedi.
Musk'ın şirketleri
Demokratlar, Musk'ın iş imparatorluğunu daha geniş kapsamlı bir şekilde de hedef alabilir. Zira Demokratlar, Tesla ve SpaceX gibi teknoloji ve yapay zeka sektörünün devleri de dahil olmak üzere özel şirketleri inceleme niyetlerini açıkça ortaya koydu. SpaceX'in sahibi olduğu xAI, Grok yapay zeka aracını geliştiriyor; X ise sosyal medya platformu olarak faaliyet gösteriyor.
Massachusetts Demokrat Senatörü Ed Markey, salı akşamı "Büyük Teknoloji şirketlerinin yöneticileri" hakkındaki bir paylaşıma yanıt olarak X'te şu ifadeleri kullandı: "Çıkaracağımız tüm celpleri basabilmemiz için yeni ormanlar dikmeleri gerekecek."
Temsilciler Meclisi'ndeki Demokratlar, örneğin Grok aracılığıyla üretilen ve yayılan cinsel içerikleri şimdiden incelemeye aldı. Ayrıca Tesla araçlarında bulunduğu iddia edilen güvenlik sorunlarıyla mücadele etmeyi amaçlayan bir yasa tasarısı da sundular. New York Times'ın haberine göre Kongre'deki Demokratlar, Musk'ın gündeme getirdiği Tesla ve SpaceX birleşmesinin hayata geçirilmesi halinde buna karşı çıkmak için adımlar atabilir. Demokratlar ayrıca Musk'ın şirketleri açısından merkezi öneme sahip konuları düzenleyen yasalar çıkarabilir. Bu konular arasında veri merkezleri, elektrikli araçlar ve genel olarak yapay zeka yer alıyor.