Arama

ABD, Çin ve Rusya aynı masada: Gözler Shenzhen zirvesinde

Çin, ABD ve Rusya liderleri bu hafta Shenzhen’de bir araya gelecek. Bu üçlü zirve, 1945 yılında Franklin Roosevelt, Joseph Stalin ve Winston Churchill arasında Yalta’da gerçekleştirilen toplantıya benzetiliyor. Ancak iki toplantının koşulları tamamen farklı. Yine de bu toplantının bölgesel savaşların daha kötü bir krize dönüşme riskini azaltması bekleniyor.

17 Kasım 2026, 12:11

1945 yılında Yalta’da, üç baskın askeri gücün liderleri, dünyaya istikrar getirecek bir plan hazırlamak üzere bir araya geldi ya da dünyayı kendi aralarında paylaşmak için plan yaptılar. İkinci Dünya Savaşı’nın bu ünlü toplantısına ilişkin her iki yorum da aradan geçen seksen yıla rağmen hala geçerliliğini koruyor. Her ikisi de bu hafta Shenzhen’de düzenlenecek zirve öncesinde yapılan benzetmelerin merkezinde yer alıyor. Zirvede Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in ABD ve Rusya’daki mevkidaşları Donald Trump ve Vladimir Putin’i ağırlaması bekleniyor.

Koşullar tamamen farklı. Franklin Roosevelt, Joseph Stalin ve Winston Churchill, tarihin en yıkıcı çatışmasında orduları zafere yaklaşırken bir araya gelmişti. Birleşmiş Milletler’in kurulması ve Nazi Almanyası’nın bölünmesi gibi etkileri uzun süre devam eden düzenlemelere imza attılar. Ayrıca, küçük ülkelerin kaderi üzerinde büyük güçlerin pazarlık yapmasını simgeleyen ikonik bir fotoğraf karesinde bir araya geldiler.

19 Kasım Perşembe günü, yıllık Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) toplantısı sırasında Shenzhen’de buluşması planlanan liderler, savaş müttefiki değiller ve aralarında açıkça tanımlanmış ortak bir proje de bulunmuyor. Üçünün de ilgi odağı olmayı istemek için kendilerine özgü nedenleri var. Ayrıca bu fotoğraf karesi, 21. yüzyılda gücün nerede toplandığına ilişkin başlı başına bir mesaj verecek.

“Ukrayna savaşını sona erdirmeyecek”

Bu liderler arasındaki diyaloğun, Putin ve Trump’ın Ukrayna ve İran’da başlattığı savaşlar gibi bölgesel çatışmaların daha büyük felaketlere dönüşme riskini azaltabileceği savunulabilir. Ancak çok az analist, bu haftaki zirvenin söz konusu çatışmaları sona erdirmek veya silah kontrolü düzenlemelerini yeniden canlandırmak konusunda somut sonuçlar doğurmasını bekliyor.

Asia Society Policy Institute bünyesindeki Çin Analiz Merkezi’nde araştırmacı olan Neil Thomas, “Üçlü zirve, bir döneme damgasını vuracak fotoğraf kareleri sunacak ancak tek başına küresel jeopolitiğin geleceğini şekillendirmesi pek olası değil. Yalta, Sovyetler Birliği’nin Doğu Avrupa’yı ele geçirmesini engelleyemedi, Shenzhen de Rusya’nın Ukrayna’ya karşı savaşını sona erdirmeyecek” dedi.

Yaklaşık beş yıl önce komşusuna karşı geniş çaplı bir işgal başlatan Moskova, yeni bir Yalta fikrini öne çıkarmak için en fazla çaba harcayan taraf oldu. İkinci Dünya Savaşı toplantısının yapıldığı liman kenti Yalta, 2014 yılında Rusya tarafından ilhak edilen Kırım’da bulunuyor. Bu ay düzenlenen Ulusal Birlik Günü kutlamalarından bir sahne, Putin’in Ukrayna’daki savaşı giderek dünya düzeninin çok daha kapsamlı bir yeniden şekillendirilmesinin parçası olarak sunduğunu gözler önüne serdi. Arkasında bir grup öğrenciyle bir sergiyi gezen Putin, Yalta’da Stalin, Roosevelt ve Churchill’i tasvir eden bir heykelin önünde durdu ve rehberlerin anlatımını devraldı. Çocuklara, üç devlet liderinin “dünyanın, Avrupa’daki geleceğin dünyasının nasıl düzenleneceğini görüşmek üzere bir araya geldiğini” söyledi.

Kremlin Sözcüsü Dmitry Peskov, Shenzhen ile Yalta arasında benzerlik kurulmasını reddetti. Rusya ve Çin’in çok kutuplu bir dünya vizyonunu paylaştığını ve herhangi bir ülkenin diğerlerinin kaderine karar vermesine karşı çıktığını söyledi. Interfax haber ajansının aktardığına göre Peskov, üç liderin bu amaçla bu hafta bir araya geldiğine ilişkin iddiaları gazetecilere yaptığı açıklamada “gerçeklikle hiçbir ilgisi olmayan siyaset bilimi egzersizleri” olarak nitelendirdi.

Büyük anlaşmalar çıkması beklenmiyor

Kremlin’e yakın kaynaklara göre Shenzhen zirvesinde asıl önemli olan sembolizm. Bu zirve, Putin’in yeni bir Büyük Üçlü’nün üyesi olduğunu iddia etmesine olanak tanıyacak. Söz konusu kaynaklar, silah kontrolü gibi konularda büyük anlaşmalar yapılmasının ise pek olası olmadığını belirtti. Hazırlıklara aşina bir kaynağa göre üç ülkenin ortak açıklamasında küresel istikrar ve güvenliğe odaklanılması hedefleniyor.

Trump, pazartesi günü Ukrayna savaşını görüşeceğini söyledi ancak savaşın Shenzhen’deki zirvenin ana gündem maddesi olması beklenmiyor. ABD, savaşan taraflar arasında başka bir yerde görüşmelere ev sahipliği yaparken Çin sürece dahil olma konusunda isteksiz davranıyor. Buna rağmen, konunun Kiev ve başlıca destekçileri masada yokken bile gündeme gelebileceği ihtimali Avrupa başkentlerinde huzursuzluğa yol açıyor.

Gösterişli etkinlikleri her zaman seven Trump ise tam da şu anda böylesi büyük bir gösteriye ihtiyaç duyabilir. Böylece ABD Cumhuriyetçilerin ara seçimlerde uğradığı kapsamlı yenilgiden dikkati başka yöne çekebilir. ABD Başkanı, üçlü zirvenin “Ukrayna için pek fazla olmadığını” söyledi. Bununla birlikte Putin ve Şi ile Orta Doğu’daki savaşı sona erdirme konusunu görüşebileceğinin sinyalini verdi.

Eski ABD APEC Büyükelçisi Kurt Tong, Trump’ın zirveye yönelik ilgisinin “küresel jeopolitiğe esnek yaklaşımından ve büyük güçlerin kendi aralarındaki siyasi manevralara duyduğu hayranlıktan kaynaklandığını ancak her şeyden çok İran krizinden çıkabilmek için yardım arayışındaki çaresizliğini yansıttığını” söyledi. Tong, “Bu kumarın kazançla sonuçlanması pek olası görünmüyor” diye ekledi.

Çin temkinli tutumu

Çin açısından hesaplar farklı. Pekin, Yalta benzetmesine mesafeli yaklaşıyor. Devlet kontrolündeki Global Times gazetesi pazartesi günü bu benzetmeye açıkça karşı çıkarak bunun yanlış bir yorum olduğunu yazdı. Çin, büyük güçlerin dünyayı yönetmesi fikrini resmen kınıyor. Bu tutum, Pekin’in Güney Çin Denizi’nde ve başka bölgelerde kendi gücünü kullanmaktan çekinmemiş olmasına rağmen gelişmekte olan ülkelerle yakın ilişkiler kurmasına yardımcı oldu. Şi açısından bu zirve, liderleri Yalta’ya davet edilmemiş olsa da aynı savaş ittifakının parçası olan Çin’in bugün küresel meselelerin merkezinde bulunduğunu gösterme fırsatı.

Pekin’deki Tsinghua Üniversitesi Uluslararası Güvenlik ve Strateji Merkezi’nde araştırmacı olan Sun Chenghao, “Böyle bir toplantıya ev sahipliği yapmak, stratejik güvensizliğin uluslararası işbirliğini giderek zorlaştırdığı bir dönemde Çin’in büyük güçleri diyalog masasına getirme kapasitesini gösterebilir” dedi.

Güney Kore’de Korea Times gazetesi, benzetmenin abartılı olduğunu savunmakla birlikte “yeni bir Yalta hayaleti” üzerine bir görüş yazısı yayımladı. Tayvan’da ise Çin’le birleşmeyi destekleyen Want Daily gazetesi, adanın geleceğinin kendi kontrolü dışındaki müzakerelere konu olabileceği büyük güçler arası pazarlık düzenine doğru bir kayma yaşanabileceği uyarısında bulundu. Shenzhen’de ne yaşanırsa yaşansın bu tür kaygıların ortadan kalkması pek olası değil. Gelecek dönemde daha fazla büyük güç diplomasisi yürütülecek. Bunlar arasında, Çin liderinin bu yıl bir kez daha ziyaret ettiği ABD’de gelecek ay gerçekleşmesi muhtemel yeni bir Trump-Şi görüşmesi de bulunuyor.

American University Uluslararası Hizmetler Fakültesi’nde profesör olan Joseph Torigian., “Sonuç olarak bu haftaki zirve Şi’nin ABD ziyaretinin oynadığı rolle aynı rolü oynayabilir: gösteriş ve atmosfer açısından zengi  ancak pratik sonuçlar bakımından belirsiz” dedi.  Üç liderin savaşları çözebileceğine veya diğer konularda büyük ilerlemeler kaydedebileceğine dair beklentilerin düşük olduğunu belirten Torigian, “Belki de hep birlikte sadece çay içerler” diye ekledi.


Sayfa Sonu

Yüklenecek başka sayfa yok