Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü’nün (WIPO) 2024 verilerine göre dünyanın en inovatif ekonomileri sıralaması şöyle: İsviçre, İsveç, ABD, Singapur, Birleşik Krallık, Güney Kore, Finlandiya, Hollanda, Almanya ve Danimarka. Devamında Çin, Fransa, Japonya, Kanada, İsrail ve Estonya geliyor.
Listeye baktığınızda hemen fark ediliyor, küçük ama kararlı ekonomiler, devlerin arasında kendi yerlerini cesurca açmış. Singapur yalnızca 5,5 milyon nüfuslu ama onlarca yıldır inovasyonu devlet stratejisinin kalbine yerleştirmiş durumda. Stratejik planları hem ekonomiye, şehir planlamasına, eğitime hem de gündelik yaşama dokunuyor. Finlandiya eğitim reformunu kuşaktan kuşağa sabırla derinleştiriyor. Dönüşüm, orada popüler bir kavramdan öte bir yaşam biçimi. Estonya dijital girişimciliği bir teknoloji hamlesi değil, ulusal kimliğin bir parçası olarak kurguladı.
Bu ülkelerin başarısı basit bir denklemle açıklanabilir, kararlılık ve tutarlılık. Ve bu denklemde Türkiye yok. Üstelik ilk 20’den sonrasında da yokuz. Oysa Türkiye, 2024 itibarıyla 1,32 trilyon dolarlık GSYİH’siyle dünyanın 17’nci büyük ekonomisi. OECD ve G20 üyesi. Bölgesinde üretim, enerji ve lojistik merkezi. Yani potansiyel var. Ama bir şeyimiz hep eksik, o da kararlılık. Onun hemen ardından gelen eksiğimiz ise tutarlılık.
Türkiye’nin ana sorunu sermaye yetersizliğinden çok (ki o da var), yön yetersizliği. Bizde stratejiler, çoğu zaman gündem değişikliğine yeniliyor. Oysa inovasyon bir yön meselesidir. Bugün Türkiye’de herkes bir şey yapıyor ama kimse aynı hikayeyi anlatmıyor. Devlet başka öncelik belirliyor, özel sektör başka yöne koşuyor, üniversiteler başka bir takvimde yaşıyor.
Türkiye önce hangi alanlarda geleceğini kurmak istediğine karar vermeli. Yapay zeka mı, enerji dönüşümü mü, biyoteknoloji mi? Hangisiyse ve her neyse, artık netleşmeli. Bu alanlarda on yıllık ulusal misyonlar tanımlanmadıkça yapılan her yatırım, bir sonrakini iptal eden kısa ömürlü bir denemeden öteye geçemiyor. Bizde strateji bir belgeye dönüşüyor ama bir davranış biçimine dönüşemiyor.
İkinci olarak, Türkiye’nin verisini kapalı tutma alışkanlığını kırması gerekiyor. Devletin elindeki veri, bu çağın oksijenidir. Girişimcinin nefes almasını sağlayan şey budur. Verisini paylaşmayan devlet, geleceğini kapatır. Açık veri politikası, demokratik bir tercih değil, ekonomik bir zorunluluktur.
Bir diğer zorluk, cesaret ekonomisinin eksikliği. Türkiye’de girişimci risk aldığında, sistem hatasını yargılıyor. Oysa inovasyonun özü, yanlış yapma hakkıdır. Bizde başarısızlık hâlâ damgalanan bir şey. Yeniden başlama hakkı tanımayan bir sistem, kendini yenileyemez. Bu kültürü ve değeri değiştirmek için işe eğitimden başlamalıyız. Çocuklara denemenin değerini öğretmeden inovasyon kültürü kurulmaz. Ve elbette tüm bu yapının merkezinde insan var. Türkiye en parlak beyinlerini kaybediyor. Gençler bu ülkenin geleceğini kurmak yerine, başka ülkelerin geleceğinde rol almayı seçiyor. Artık yetenekleri elde tutmamız, gideni de geri getirmemiz gerekiyor. Çünkü inovasyonun gerçek sermayesi insanımız.
İnovasyonun temelinde güven duygusu yatar. Veri güveni, fikir güveni, gelecek güveni. İnovasyon, büyük ekonomilerin değil, kendine inanan toplumların ürünüdür. Türkiye bu güveni yeniden inşa etmek zorunda.
Daha sayılacak çok adım var ama özetle bu ülke, artık büyüklüğünden çok yönünü konuşmalı. İnovasyon bir yürüyüştür. Sonuca ulaşmak isterseniz de yürüyüşte sürekli yön değiştirmemeniz gerekir. Çünkü geleceği istikrarımız, tutarlılığımız ve inadımız inşa edecek.
Ve belki de artık şunu fark etmenin zamanı geldi, bizim asıl ihtiyacımız yeni fikirler değil, fikirde ısrar eden bir ülke olmaktır.