Küresel ekonomik dönüşüm sürecinde altının rolü nasıl değişiyor?

İran - ABD savaşı, ki aslında Çin - ABD savaşı demek daha doğru olur, bir yandan her savaşta olduğu gibi insani trajediler tetiklerken bir yandan da finans piyasalarında çoğu yatırımcı için kafa karıştırıcı hareketlere neden oldu. Savaş durumunda yükselmesi beklenen altın tam tersi bir hareketle çok ciddi bir düşüş gerçekleştirdi. Altının içine düştüğü bu durum da ileride önümüze çıkacağı için daha detaylı incelenmeli. Neden düştüğünü anlamamız için neden yükseldiğini tekrar hatırlamamız gerekiyor. Altın temelde iki nedenle yükseliyor: Fed’e yönelik korkular ve Çin - Rusya kaynaklı alımlar. Rusya - Ukrayna savaşı ile klasik altın ve reel faiz ilişkisinin nasıl koptuğunu pek çok defa paylaştım. Ancak (fiyat yükselişi nedeniyle) altının rezervlerdeki payının artması tartışmalarında da hep şu uyarılarda bulundum: Bir likidite krizi hasıl olduğunda altın satışla karşılaşacaktır. Bu son derece doğal zira bir ülkenin rezerv biriktirmekteki amacı kötü günlerde bu rezervleri kullanmaktır. Bugün likidite krizi hasıl olduğunda altının değil doların borusunun öttüğünü görüyoruz. Çünkü yükümlülükler dolar bazında. Merkez bankaları altındaki gerileme yüzünden değil dolar likiditesi ihtiyacından satış yapıyor. Bu ileride göreceğimiz büyük satışın -ama sadece altında değil S&P’de de olacak- sadece ufak bir provası. Ancak ikinci neden daha önemli: Devletlerden gelen talepte zayıflama. Rus rezervlerine el konulmasının ardından, başta Çin olmak üzere ABD ile sürtüşme ihtimali artan ülkeler, gerek rezerv varlık olarak gerekse takas/teminat aracı olarak rezerv dağılımlarını değiştirmeye başladı. Bu ülkeler ya mevcut rezervler içinde altının payını artırıyor ya da ticaret fazlalarını altına yönlendirerek toplam rezerv aynı kalsa bile ABD tahvillerinin oranını düşürmeyi hedefliyor. Şimdi benzer bir sorun, bu ülkelerin yanı sıra fazla veren diğer ekonomilerde (özellikle Körfez ülkelerinde) de yaşanıyor. Bu dönemde ne Çin’in ticaret fazlası önceki trendine uygun olacak ne de petrol sayesinde büyük döviz rezervi tutan Orta Doğu ülkelerinin dolar akışı aynı seviyede kalacak. Yani altına gitmesi beklenen fazla bir anda kurumuş durumda. Dahası, savaş sona erse bile altyapı harcamaları nedeniyle bu kaynakların hemen devreye girmesi zor görünüyor. Artık pek çok ülke birçok emtia ve malda stratejik stok tutmak isteyecek. Bu nedenle altına yönelmesi mümkün olan yatırımın bir kısmı diğer varlıklara kayacak. Petrol fiyatları yeniden 1970 tipi bir stagflasyon tetiklerse -ki ben aksine deflasyondan daha çok korkuyorum- altın elbette çok büyük bir yükseliş kaydedebilir. Bir de Ray Dalio’nun popüler tezi var. Ray ABD’nin Hürmüz’ü kontrol edememesi durumunda İngiltere’nin Süveyş yenilgisi ile olanların tekrarlanacağını söylüyor. Bir milyardere laf çakmak istemem ancak kullandığı doğru bir örnek değil. İngiltere Süveyş operasyonuna giriştiğinde bir süper güç değildi. Birinci ve İkinci Dünya Savaşı sonunda imparatorluğunu kaybetmiş, sterlin ise yerini çoktan dolara bırakmıştı. ABD ve SSCB dünyayı bölmüştü, İngiltere ikinci sınıf bir güçtü. Şu anda ABD hâlâ bir süper güç, doların alternatifi yok ve Rusya ile Çin henüz açık bir müdahale taraftarı değil. Bu resmi ancak Nethanya’nun bahsettiği bir karar harekâtı (aptallığı) değiştirebilir. Ancak altının deflasyonist krize kadar değer kazanacağı konusunda Dalio ile hem fikirim. ABD gücünü yitireceği için değil, daha farklı bir nedenle. YZ’nin sosyal etkisi nedeni ile mutlaka okumanız gereken Polanyi’nin Büyük Dönüşüm’ü çok etkili bir açılış cümlesi ile başlar: 19’uncu yüzyıl uygarlığı çöktü. ABD eli ile benzer bir dönemden geçiyoruz. Enerjiye, nadir elementlere ve SWIFT’e erişim kanalları açık değil, petrol ve doğal gazı en optimal üreticiden alma günleri geride kaldı. “ABD mi daha kesintisiz enerji sağlayabilir yoksa Körfez ülkeleri mi?” gibi soruları her alanda sormak ve karar vermek zorunda kalacağımız bir dünyaya giriş yapıyoruz. Bu ortamda altının yeniden geri dönmesine şaşırmamak gerekiyor.