Nadir bir astronomik olay olan halkalı güneş tutulması, 17 Şubat 2026 Salı günü Antarktika'nın buzlu genişlikleri üzerinde gerçekleşecek. Güneş'in merkezinin, iki büyük kültürel etkinliğin habercisi olan yeni ay tarafından kısa bir süre engellenmesiyle oluşacak bu olay, modern zamanların en az tanık olunan tutulmalarından biri olmaya aday.
Güneş'in yüzde 96'ya varan kısmının Ay tarafından kapatılarak bir "halka" (annulus) oluşturduğu bu nadir ana çok az insan tanıklık edebilecek olsa da, olayın zamanlaması büyük önem taşıyor. Tutulma, Ay Yeni Yılı (Çin Yeni Yılı) kutlamalarına zemin hazırlarken, 18 Şubat'ta hilal şeklindeki ayın ortaya çıkışı ise İslam alemi için Ramazan ayının başlangıcını işaret edecek.
"Ateş Çemberi" nasıl oluşuyor?
Tam güneş tutulmaları, Güneş ve Ay'ın Dünya'nın gökyüzünde aynı görünür boyutta olabilmesi sayesinde gerçekleşir; Güneş, Ay'dan 400 kat daha büyüktür ancak aynı zamanda 400 kat daha uzaktadır. Ancak bu durum her zaman geçerli değildir. Ay, Dünya yörüngesinde hafif bir elips çizdiğinden bazen daha uzakta olur ve bu durumda görünür boyutu Güneş'inkinden daha küçük kalır.
17 Şubat 2026'da yeni ay, gökyüzünde biraz daha küçük görünerek doğrudan Güneş'in önünden geçecek ve karanlık siluetinin etrafında parlak bir güneş ışığı halkası bırakacak. Tutulmanın zirve noktasında, Güneş'in merkezinin yüzde 96'ya varan kısmı, 2 dakika 20 saniye kadar bir süre boyunca örtülecek.
Lowell Gözlemevi'nden astronom Joe Llama, Associated Press'e yaptığı değerlendirmede, halkalı tutulma sırasında "Güneş'in esasen çekirdeğinin çıkarıldığını" belirterek, "Aşağıdaki penguenler harika bir şov izleyecek." dedi. New York Şehir Üniversitesi'nden astrofizikçi Emily Rice ise bu olayı, "Ay ve Güneş'in boyutu ve mesafesi arasındaki güzel bir tesadüf" olarak tanımladı.
Antarktika'da uzak bir manzara
Salı günü gerçekleşecek halkalı tutulma yolu, Antarktika ve çevresindeki Güney Okyanusu boyunca 4.282 kilometre (2.661 mil) uzanıyor. Ay'ın antumbra gölgesi (yarı gölge), 11:42 ile 12:41 UTC saatleri arasında, bir saatten az bir sürede Dünya'yı geçecek.
Bu dar halkalı bölge içinde yalnızca iki yerleşim yeri bulunuyor: Antarktika'nın iç kesimlerinde yer alan Fransız-İtalyan karakolu Concordia Araştırma İstasyonu ve Queen Mary Land kıyısındaki Rusya'ya ait Mirny İstasyonu. Concordia'da halkalı tutulma 11:46 UTC'de iki dakikadan biraz fazla sürerken, Mirny İstasyonu 12:07 UTC'de 1 dakika 52 saniye boyunca bu deneyimi yaşayacak.
Dünyanın geri kalanı için durum ne?
Tutulma, UTC saatiyle 09:56'da başlayacak ve 12:12'de maksimum seviyeye ulaşacak(TSİ 12.56 başlangıç 15.12 maksimum evre). Ancak dünyanın büyük bir kısmı için doğrudan gözlem mümkün olmayacak. Hindistan, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Bangladeş ve kuzey yarımkürenin büyük bir kısmı, Ay'ın gölgesinin çok güneyden geçmesi nedeniyle kısmi bir tutulma dahi görmeyecek.
India Today'in aktardığına göre, "Bu olayın Hint gökyüzünde görülmemesi basit göksel geometriden kaynaklanıyor. Ay'ın gölgesi çok güneyden izlediği bir rota çizerek Hint alt kıtasını tamamen teğet geçiyor." Hindistan'da olay 15:26 IST ile 19:57 IST saatleri arasında gerçekleşecek olsa da gökyüzü değişmeden kalacak.
BAE'de ise hizalanma Güneş yerel ufkun altındayken gerçekleştiği için Dubai ve Abu Dabi gibi yerlerden tutulma tamamen görünmez olacak. Bangladeş'te de tutulma yerel saatle 17:56:36'da başlayıp 20:27:36'da sona erecek ancak doğrudan izlenemeyecek.
Kısmi tutulma nerelerden görülebilecek?
"Ateş çemberi" Antarktika ile sınırlı kalsa da, kıtanın büyük bir bölümünün yanı sıra güneydoğu Afrika ve Güney Amerika'nın güney ucu kısmi güneş tutulmasına tanıklık edecek.
Associated Press'e göre, Şili ve Arjantin'in güney uçlarından "Güneş'ten alınan küçük ısırıklar" şeklinde kısmi görüntüler izlenebilecek. Ayrıca Madagaskar, Lesotho, Güney Afrika, Mauritius, Namibya, Zimbabve ve Tanzanya da kısmi tutulmayı yakalayacak bölgeler arasında yer alıyor.
Güney Afrika'nın Cape Town şehrinde Güneş'in yaklaşık yüzde beşi, Durban şehrinde yüzde 16'sı, Mozambik'in Maputo şehrinde mütevazı bir kısmı ve Mauritius'un Port Louis şehrinde yüzde 31'i örtülecek. Madagaskar'ın Antananarivo kentinde ise Güneş'in yaklaşık yüzde 20'si Ay'ın arkasında kalacak.
Türkiye'nin de arasında bulunduğu coğrafya için günel tutulması gözlemlenemeyecek.
Çok az görgü tanığı bekleniyor ve canlı yayın seçenekleri
Tutulmanın uzak rotası, modern zamanların en az tanık olunan "ateş çemberi" olaylarından biri olabileceği anlamına geliyor. Concordia ve Mirny istasyonlarının her biri, iklim, deniz buzu ve atmosferik koşulları inceleyen birkaç düzine araştırmacıya ev sahipliği yapıyor.
Bulut örtüsü de bir başka zorluk teşkil ediyor. Mirny gibi kıyı bölgeleri şubat ortasında ortalama yüzde 65 bulutluluk oranına sahipken, iç Antarktika'da bu oran yüzde 35'e daha yakın.
Halkalı tutulma yolunun dışında kalanlar için NASA, Sanal Teleskop Projesi (Virtual Telescope Project) ve diğer ajanslar Antarktika'dan canlı yayınlar planlıyor. Khaleej Times'ın belirttiği gibi, "Balkonunuzdan göremiyor olmanız, şovu kaçırmak zorunda olduğunuz anlamına gelmez." Bu yayınlar, izleyicilerin dondurucu soğuklara katlanmadan veya Güney Kutbu'na 14 saatlik bir uçuş yapmadan bu göksel koreografinin keyfini çıkarmasını sağlayacak.
Güvenlik uyarısı: Doğrudan bakmayın
Her zamanki gibi güvenlik en önemli öncelik olmaya devam ediyor. Tutulma sırasında bile Güneş'e doğrudan bakmak, uygun koruma olmadan tehlikelidir. Associated Press, tutulma gözlüklerinin tehlikeli ultraviyole ve neredeyse tüm görünür ışığı engellemek için ISO 12312-2 standartlarına uyması gerektiği konusunda uyarıyor. Güneş gözlükleri ve dürbünler yeterli değildir. Yaratıcı alternatifler arasında iğne deliği projektörü kullanmak veya tutulmanın güvenli görüntülerini yere yansıtmak için bir süzgeç veya peynir rendesi tutmak yer alıyor. Elbette çevrimiçi izleyenler için bu tür önlemlere gerek yoktur.
Üçlü serinin bir parçası ve 2026'daki ikinci tutulma
Bu olay, sadece 708 gün içinde gerçekleşecek üç halkalı güneş tutulması serisinin ilkini oluşturuyor. Antarktika'daki bu uzak gösterinin ardından, bir sonraki halkalı tutulma 6 Şubat 2027'de Şili, Arjantin ve Uruguay'ı geçerek Batı Afrika'da gün batımında sona erecek. Üçüncü bir "ateş çemberi" ise 26 Ocak 2028'de Galapagos Adaları, anakara Ekvador, Peru, Brezilya, Kolombiya, Surinam, Fransız Guyanası, Madeira, Fas, Portekiz ve İspanya'yı onurlandıracak.
Ayrıca bu, 2026 yılındaki iki kutupsal güneş tutulmasından ilki olma özelliğini taşıyor. İkinci tutulma, 12 Ağustos 2026'da gerçekleşecek bir tam güneş tutulması olacak. Sibirya'da başlayıp Arktik Okyanusu, doğu Grönland ve Batı İzlanda'yı geçerek kuzey İspanya'da sona erecek bir tam tutulma yolundan izlenebilecek. Bu, 1999'dan bu yana anakara Avrupa için ilk tam güneş tutulması olacak. ABD'nin kuzeydoğu eyaletleri ise küçük bir kısmi güneş tutulması görecek (New York City yüzde 10, Boston yüzde 16 ve Bar Harbor, Maine yüzde 24). Bu Ağustos etkinliğinin, bu kısacık kozmik hizalanma anlarının peşinden dünyayı dolaşan "tutulma avcıları" da dahil olmak üzere küresel bir izleyici kitlesini çekmesi bekleniyor.
Gece gökyüzünde sırada ne var?
Dünya çapındaki gözlemciler, 18 Şubat'ta gün batımından sonra batı-güneybatı yönüne bakarak, Merkür'ün hemen üzerinde beliren ve bazen "Ramazan Ayı" olarak da adlandırılan jilet inceliğindeki hilali görebilirler; Venüs ise ufka daha yakın parlayacak. Takip eden akşamlarda, büyüyen hilal Satürn ve Merkür'e katılarak ince bir "gezegen geçidi" oluşturacak ve çarpıcı bir alacakaranlık görüntüsü sunacak.
Ancak tutulma mevsimi henüz bitmedi. 3 Mart'ta Kuzey Amerika'dan görülebilecek bir tam ay tutulması gerçekleşecek. ABD genelinde şafaktan önce görülebilecek (en iyi batı eyaletlerinde izlenebilecek) dolunay, Dünya'nın merkezi gölgesinden geçerken 58 dakika boyunca kırmızımsı-pembemsi-bakır bir renge bürünecek.
"Ateş çemberi" güneş tutulmasından sonra gökyüzü gözlemcilerini bekleyen diğer önemli olaylar arasında NASA'nın Artemis 2 görevinin Mart ayında fırlatılması ve Nisan başında parlak bir şekilde parlayabilecek ya da tamamen parçalanabilecek nadir bir Kreutz sungrazer kuyruklu yıldızı olan C/2026 A1'in (MAPS) potansiyel görünümü yer alıyor.
Astrolojik açıdan önemi
Astrolojiye ilgi duyanlar için 17 Şubat tutulması ek bir önem taşıyor. EarthSky ve Times of India'ya göre olay, Kova burcunda ve Dhanishtha Nakshatra altında gerçekleşecek; Güneş, Ay, Rahu, Merkür ve Venüs'ün hepsi Kova burcunda hizalanacak. Geleneksel astroloji bu tür kavuşumları — özellikle Rahu ve Güneş kombinasyonunu — uğursuz olarak görse de modern astronomlar olayın bilimsel ve görsel ihtişamına odaklanıyor.
2026 "ateş çemberi" tutulması çoğu kişi için ulaşılmaz olsa da, nadirliği ve küresel canlı yayın çabalarının yaratıcılığı, dünyanın sanal olarak da olsa izlemesini sağlayacak. Antarktika soğuğuna göğüs geren bir avuç bilim insanı ve gölgenin altında paytak paytak yürüyen penguenler için bu, eşi benzeri olmayan bir gösteri ve Dünya'nın neresinde durursak duralım bizi birbirimize bağlayan kozmik tesadüflerin geçici bir hatırlatıcısı olmayı vaat ediyor.