Peki gerçekten korkmamız gereken bir gelecek mi bizi bekliyor?
Sıkça duyduğumuz soru şu: "Yapay zeka doktorların yerini alacak mı?" Benim cevabım oldukça net. Hayır. Ama yapay zekayı doğru kullanan doktorlar, kullanmayanların önüne geçecek. Çünkü sağlıkta yaşanan dönüşümün özü, insan ile makinenin rekabeti değil; birlikte çalışmayı öğrenmesi olacak.
Otuz beş yılı aşkın süredir sağlık sektörünün içinde yer alan biri olarak birçok büyük dönüşüme tanıklık ettim. Dijital hastanelerin kurulması, elektronik sağlık kayıtlarının yaygınlaşması, robotik cerrahi, uzaktan sağlık hizmetleri, kişiselleştirilmiş tıp bunlardan bazıları. Ancak hiçbir değişim, yapay zekanın getirdiği kadar kapsamlı bir paradigma değişimi yaratmadı. Bugün bir hekimin önünde sadece hastanın anlattıkları ya da laboratuvar sonuçları yok. Elektronik sağlık kayıtları, görüntüleme sistemleri, genetik analizler, giyilebilir teknolojilerden gelen milyonlarca veri ve her gün yayımlanan binlerce bilimsel makale bulunuyor. İnsan zihni bu kadar büyük bir veri okyanusunu aynı anda analiz edemez. İşte yapay zeka tam burada devreye giriyor. Ancak onun rolünü doğru tanımlamak gerekiyor.
Yapay zeka tek başına karar veren bir doktor değildir. O, son derece güçlü bir yardımcı, çok hızlı çalışan bir analist ve bilimsel kanıtları saniyeler içinde değerlendirebilen bir danışmandır. Kararı veren ise hâlâ insan olmalıdır. Çünkü sağlık yalnızca algoritmalardan oluşmaz. Her hastanın korkuları, beklentileri, farklı ekonomik koşulları, ailesi, farklı kültürü ve algısı vardır. Ve bazen tıp kitaplarında yazmayan hayat hikâyeleri vardır. Bunları anlayabilen tek varlık bugün hâlâ insandır.
Başarılı bir yapay zeka& hekim iş birliği modeli uygulamalarına örnek olarak şu vakayı paylaşabilirim : erken sepsis uyarı sistemi kullanımı.
Sepsis, enfeksiyonun tüm vücudu etkileyerek çok kısa sürede ölümcül hale gelebildiği kritik bir tablo oluşturur. Saatler içinde müdahale edilmezse hastanın yaşamını kaybetme riski dramatik biçimde artar. Geleneksel yaklaşımda doktorlar ve hemşireler hastayı belirli aralıklarla değerlendirir. Oysa yapay zeka bunu saniye saniye yapabiliyor. Hastanın nabzını, tansiyonunu, laboratuvar değerlerini, ilaçlarını, hemşire notlarını ve geçmiş hastalıklarını aynı anda analiz ederek henüz klinik belirtiler tam ortaya çıkmadan "Bu hasta risk altında olabilir." uyarısını verebiliyor.
Ancak dikkat edilmesi gereken çok önemli bir nokta var. Yapay zeka "Bu hastada kesin sepsis var." demiyor, "Lütfen tekrar değerlendirin." diyor. Son kararı yine doktor veriyor. Aslında sağlıkta geleceğin modeli tam da budur. Makine görüyor, insan yorumluyor. Makine hesaplıyor, insan karar veriyor. Makine veri sunuyor, insan sorumluluk alıyor.
Bence sağlıkta gerçek inovasyon tam da bu iş birliğinde yatıyor. Elbette bu yolun bazı riskleri de var. Bir algoritmanın nasıl karar verdiğini anlamıyorsak ona güvenmemiz de zor. Yapay zeka bu analizleri yaparken "kara kutu" olmamalıdır. Bir hekimin, sistemin neden yüksek risk uyarısı verdiğini anlayabilmesi gerekir. Çünkü şeffaflık güvenin temelidir.
Bir diğer önemli konu ise önyargıdır. Yapay zeka, eğitildiği veriler kadar adildir. Eğer algoritmalar sadece belirli toplumlar üzerinde geliştirilirse farklı yaş gruplarında, farklı etnik kökenlerde ya da farklı sosyoekonomik yapılarda yanlış sonuçlar üretme ihtimali ortaya çıkar.
Bu nedenle gelecekte en değerli yapay zeka sistemleri sadece en doğru tahmini yapanlar değil, aynı zamanda en adil çalışanlar olacaktır. Burada sağlık yöneticilerine de önemli görevler düşüyor. Yeni bir yazılım satın almak, dijital dönüşüm yapmak anlamına gelmiyor. Asıl dönüşüm; kurum kültürünü değiştirebilmekte, hekimleri sürecin içine dahil edebilmekte ve teknolojiyi onların yerine değil, onların yanında konumlandırabilmekte yatıyor.
Yıllardır hastane yönetiminde edindiğim deneyim bana şunu öğretti: Başarılı kurumlar en fazla teknolojiye sahip olanlar değil, değişimi en iyi yönetenler oluyor. Yapay zekanın hayatımıza girmesini sağlamamız da bu değişimin bir örneği. Önümüzdeki yıllarda hastanelerde doktorların çok daha az zamanını ekran başında geçirdiğini göreceğiz. Muayene notlarını yapay zeka hazırlayacak. Bilimsel yayınları yapay zeka özetleyecek. Riskli hastaları yapay zeka önceliklendirecek. Ameliyathane planlamasını yapay zeka optimize edecek. Hasta yoğunluğunu yapay zeka tahmin edecek.
Ancak kötü haberi vermek, umut olmak, güven oluşturmak, etik ikilemleri yönetmek ve hastanın gözlerinin içine bakarak "Birlikte başaracağız." diyebilmek hâlâ insanın görevi olacak.
Belki de yapay zekanın sağlık sistemine kazandıracağı en büyük değer, doktorların yeniden doktorluk yapabilmesine imkân vermesi olacaktır. Hekimler ve tüm sağlık personeli için, daha az evrak işi, daha az ekran başında geçirilen süre, daha çok hasta ile temas, daha fazla iletişim ve sonucunda daha fazla empati sağlanmasına, sonucuna hasta memnuniyetine vesile olacaktır.
Sağlığın geleceği, insan ile makinenin yarıştığı bir dünya olmayacak. Kazanan taraf, birbirinin güçlü yönlerini tamamlayan ekipler olacak. Ve belki de yıllar sonra yapay zekayı, doktorların rakibi olarak değil; görünmeyen ama vazgeçilmez ekip arkadaşı olarak tanımlayacağız.
Çünkü geleceğin en iyi hastaneleri, en pahalı teknolojilere sahip olanlar değil; teknolojiyi insan dokunuşunu güçlendirmek için kullanabilen kurumlar olacak. Sağlıkta gerçek devrim de tam burada başlayacak.