Küresel petrol piyasalarında odak noktası, ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping arasında gerçekleşen kritik görüşmeler ve bölgedeki jeopolitik gerilimler oldu. İran savaşının yarattığı küresel arz sıkıntıları ve artan enflasyon baskısı, yatırımcıların temel endişe kaynağı olmayı sürdürüyor.
Bu makroekonomik tablonun ortasında petrol fiyatları perşembe günü hafif bir yükseliş sergiledi. Güncel verilere göre, Brent ham petrolünün varil fiyatı yüzde 0,23 artışla 105,87 dolardan işlem görüyor. ABD Batı Teksas türü (WTI) ham petrolün varil fiyatı ise yüzde 0,15 yükselişle 101,17 dolara ulaştı.
Çarşamba günü ise her iki gösterge petrol sözleşmesinde düşüş yaşanmıştı. Yüksek yakıt fiyatlarının enflasyonist baskıları artırmasıyla ABD'nin faiz artırımına gidebileceği endişesi fiyatları aşağı çekmişti. Bu gelişmelerle Brent petrol 2 dolardan, WTI ise 1 dolardan fazla değer kaybetmişti.
Liderlerden iş birliği ve iyimserlik mesajları
Trump, Pekin'deki Büyük Halk Salonu'nda Şi Cinping ile yapacağı görüşmeler öncesinde görkemli bir şekilde karşılandı. İki saatten fazla süren zirvenin başlangıcında her iki lider de iyimser bir ton yakalayarak iş birliği fırsatlarını vurguladı.
Görüşme öncesinde basına konuşan Trump, "Çin ile ABD arasındaki ilişki daha önce hiç olmadığı kadar iyi olacak." dedi. Çinli lider Şi Cinping ise ikili ilişkilerde en önemli konunun Tayvan olduğunun altını çizdi. Zirvede kırılgan ticaret ateşkesi, İran savaşı ve ABD'nin Tayvan'a silah satışları gibi konular ele alındı.
Liderlerin görüşmesi öncesinde ABD yönetimi, İran petrolünün en büyük alıcısı olan Çin'e petrol satışı nedeniyle bankaları tehdit etti ve ek kuruluşlara yaptırım uyguladı. Ancak Trump, Beyaz Saray'da gazetecilere yaptığı açıklamada ticaret görüşmelerinin Orta Doğu çatışmasından daha öncelikli olacağını belirtti.
Savaşın gölgesinde daralan küresel arz
Zirve, çözüme dair hiçbir işaret göstermeyen İran savaşının gölgesinde gerçekleşiyor. Uluslararası Enerji Ajansının (IEA) çarşamba günü yayımladığı rapora göre, savaşın Orta Doğu'daki üretimi sekteye uğratmasıyla küresel petrol arzı bu yıl toplam talebin gerisinde kalacak.
Kurum, stokların benzeri görülmemiş bir hızda tükendiğini belirterek daha önceki fazla arz beklentisini tersine çevirdi. IEA'ya göre savaş gelecek ay sona erse bile piyasa ekim ayına kadar ciddi şekilde yetersiz arz durumunda kalmaya devam edecek.
Çatışmaların şubat ayı sonlarında başlamasından bu yana kilit bir enerji geçidi olan Hürmüz Boğazı büyük ölçüde kapalı durumda. ABD Enerji Bilgi İdaresine (EIA) göre, boğazdan geçen ham petrol ve yakıt akışı ilk çeyrekte günlük yaklaşık 6 milyon varil düştü.
Diplomatik çabalar ve piyasa beklentileri
Trump'ın savaşı sona erdirmek için Çin'in yardımına ihtiyacı olmadığını söylemesine rağmen, Tahran'ı Washington ile anlaşmaya ikna etmesi için Pekin'i teşvik etmesi bekleniyor. Ancak analistler, Çin'in uzun süredir stratejik ortağı olan İran'ı bu konuda fazla zorlamayacağını düşünüyor.
ING analistleri yayımladıkları notta, "Petrol fiyatları bekle ve gör modunda." dedi. Analistler, piyasanın ABD-Çin görüşmelerinin İran konusunda olumlu sonuçlar vermesine çok fazla umut bağlamış olabileceğini ekledi.
Nisan ayı başından bu yana zaman zaman alevlenmelere rağmen bir ateşkes yürürlükte bulunuyor. Ancak ABD ve İran'ın farklılıkları çözme ve bir barış teklifi üzerinde anlaşma konusunda çok az ilerleme kaydettiği görülüyor.
CIBC Private Wealth Group Kıdemli Enerji Yatırımcısı Rebecca Babin, "Yol açık bir tırmanıştan ziyade diplomasiye eğilimli göründüğü sürece, piyasa oyunun sonuna, yani zaman çizelgesi kaymaya devam etse bile akışların nihayetinde ne zaman yeniden başlayacağına odaklanmaya devam ediyor." değerlendirmesini yaptı.
Boğazda tanker hareketliliği ve yaptırımlar
Boğazın kapalı kalması küresel müşterilere giden kritik enerji arzını kesiyor. IG analisti Tony Sycamore, "Boğazın yeniden açılması konusunda anlamlı bir ilerleme kaydedilememesi, ABD'ye yenilenmiş askeri harekattan başka çok az seçenek bırakabilir." ifadesini kullandı.
İran'ın boğaz üzerindeki kontrolünü sıkılaştırdığı, bölgeden petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatı için Irak ve Pakistan ile anlaşmalar yaptığı belirtiliyor. Çarşamba günü, 2 milyon varil Irak ham petrolü taşıyan bir Çin süpertankeri, savaş nedeniyle iki aydan fazla Körfez'de mahsur kaldıktan sonra Hürmüz Boğazı'ndan geçti. Bu gemi, savaşın başlamasından bu yana boğazdan çıkan sadece üçüncü petrol tankeri oldu.
Öte yandan, ABD donanmasının ülke limanlarına uyguladığı abluka nedeniyle İran'ın ham petrol sevkiyatları da kısıtlandı. Bloomberg uydu görüntülerine göre, ana ihracat terminali Hark Adası'ndaki petrol iskeleleri salı günü bir kez daha boş kaldı. Uyduların tesisteki faaliyetleri kaydettiği art arda dördüncü dönemde hiçbir tanker tespit edilmedi.
Ayrıca, ABD tarafından verilen ve sudaki Rus petrolünün satın alınmasına izin veren yaptırım muafiyetinin bu hafta sonu sona ermesi bekleniyor. Bu durum, bu ay şu ana kadar rekor hacimlerde ithalat yapan en büyük alıcılardan biri olan Hindistan'daki rafinerileri özellikle savunmasız bırakıyor.