Uluslararası Enerji Ajansı (UEA) Başkanı pazartesi günü önemli bir açıklama yaptı. İran savaşı başladığından beri Orta Doğu'da dokuz ülkedeki enerji tesislerinin vurulduğunu söyledi. Birol, en az 40 enerji tesisinin ağır veya çok ağır hasar aldığını bildirdi.
Bu durum, piyasalarda tedarik kesintilerinin uzayabileceğine dair korkuları artırdı. Avustralya'nın başkentindeki Ulusal Basın Kulübü'nde konuşan UEA İcra Direktörü Fatih Birol, bölgedeki yıkıma dikkat çekti. Orta Doğu'daki petrol ve gaz sahaları ile rafineriler ve boru hatlarındaki hasarın onarılmasının zaman alacağını belirtti.
Birol'un bu yorumları, geniş çaplı bölgesel çatışmanın dördüncü haftasına girdiği bir dönemde geldi. Piyasa katılımcıları, ABD ve İran'ın enerji tesisleri üzerinden birbirlerine yönelttiği karşılıklı tehditleri yakından izliyor.
Tarihin en büyük arz kesintisi
İran savaşı, stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı'ndaki enerji ticareti akışını ciddi şekilde sekteye uğrattı. Bu durum, UEA'nın küresel petrol piyasası tarihindeki en büyük arz kesintisi olarak nitelendirdiği krizi yarattı.
Sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) küresel arzı da bu süreçten olumsuz etkilendi. Çatışmaların başladığı 28 Şubat'tan bu yana LNG arzı yaklaşık yüzde 20 oranında azaldı.
Birol, İran savaşının yansımalarını geçmişteki büyük krizlerle karşılaştırdı. Bu durumun 1970'lerdeki iki büyük petrol krizi ile 2022'deki gaz krizinin toplamına eşdeğer olduğunu söyledi.
Mevcut tablonun diğer sektörlere de sıçradığına işaret eden Birol, "İzninizle eklemek isterim ki mesele sadece petrol ve gaz değil. Petrokimya, gübre, sülfür ve helyum gibi küresel ekonominin bazı hayati damarları da etkilendi." ifadesini kullandı.
Bu ürünlerin ticaretinin tamamen kesintiye uğradığını vurguladı. Bunun küresel ekonomi için çok ciddi sonuçları olacağını değerlendirmesini yaptı.
Körfez bölgesindeki tesisler tehdit altında
ABD Başkanı Donald Trump, cumartesi günü Tahran yönetimine yönelik sert bir uyarıda bulundu. Trump, Tahran'ın Hürmüz Boğazı'nı 48 saat içinde tamamen açmaması halinde İran'ın enerji santrallerini yok etmekle tehdit etti.
Söz konusu dar su yolu, Basra Körfezi ile Umman Körfezi'ni birbirine bağlayan kilit bir deniz koridoru konumunda bulunuyor. Küresel petrol ve gazın yaklaşık yüzde 20'si normal şartlarda bu boğazdan geçiyor.
İran Meclis Sözcüsü Muhammed Bakır Galibaf, ABD'nin bu tehdidine çok geçmeden yanıt verdi. Galibaf, İran enerji santrallerinin saldırıya uğraması halinde Körfez bölgesindeki kritik altyapı ve enerji tesislerinin geri döndürülemez şekilde yok edilebileceğini söyledi.
Asya enerji şokunun merkezinde
Çatışmaların başlamasından bu yana Hürmüz Boğazı'nda nakliye faaliyetleri neredeyse tamamen durma noktasına geldi. UEA Başkanı Birol, su yolunun yeniden açılmasının küresel enerji krizine yönelik en önemli tek çözüm olduğunu belirtti.
Birol, İran savaşının yarattığı enerji şokunda Asya'nın en ön saflarda yer aldığına dikkat çekti. UEA'nın 11 Mart'ta piyasaya sunduğu 400 milyon varillik tarihi petrol arzının devamını getirmeye hazır olduklarını bildirdi.
Piyasayı dengelemek için adımlar atabileceklerini belirten Birol, "Eğer gerekirse elbette bunu yaparız." dedi.