Son yıllarda uzaktan çalışma modeli, modern yaşamla ilgili köklü bir varsayımı temelden değiştirdi: İnsanların yaşadıkları yer ile çalıştıkları yerin aynı olması gerektiği düşüncesi.
Uzun yıllar boyunca yurt dışına taşınmak genellikle şirket içi transfer, emeklilik planı ya da karmaşık göç süreçleri gerektiriyordu. Ancak bugün uzaktan çalışmanın yaygınlaşması, dijital girişimciliğin büyümesi ve yaratıcı sektörlerin gelişmesi, yurt dışında yaşamayı düşünebilen insanların sayısını önemli ölçüde artırdı. Artık birçok profesyonel kariyerinin tek bir şehirle hatta tek bir ülkeyle sınırlı olmadığını fark ediyor.
Uzaktan çalışma küresel hareketliliği artırdı
Bu dönüşüm göç hareketlerinde de açık şekilde görülüyor. Konut maliyetleri, yaşam tarzı tercihleri ve hareket özgürlüğü gibi faktörler insanların nerede yaşayacağına dair kararlarını giderek daha fazla etkiliyor.
Dijital göçebe ekonomisi de aynı hızla büyüyor. İş gücü danışmanlık şirketi MBO Partners’a göre yaklaşık 18,5 milyon Amerikalı kendisini dijital göçebe olarak tanımlıyor. Bu sayı, uzaktan çalışmanın yaygınlaşmasıyla birlikte 2019’dan bu yana yüzde 150’den fazla artış gösterdi.
Gallup’un analizine göre ise ABD’de çalışanların yaklaşık dörtte biri artık en azından kısmen uzaktan çalışıyor. Bu durum, yurt dışında yaşamayı düşünebilecek veya konumdan bağımsız kariyer kurabilecek profesyonellerin sayısını giderek artırıyor.
Ülkeler yeni sakinleri çekmek için teşvik sunuyor
Uzaktan çalışmanın yaygınlaşmasıyla birlikte birçok ülke de yeni bir strateji benimsedi. Avrupa, Asya ve Amerika kıtasındaki bazı ülkeler, yeni sakinleri çekebilmek için yer değiştirme teşvikleri sunmaya başladı.
Bu teşvikler bazı yerlerde doğrudan nakit destek şeklinde olurken, bazı ülkelerde vergi indirimi, konut sübvansiyonu ya da iş kurma desteği olarak uygulanıyor. Hedef kitle ise genellikle girişimciler, uzaktan çalışan profesyoneller ve dijital göçebeler.
Yeni sakinlere teşvik sunan ülkeler
İtalya
İtalya, özellikle nüfus kaybı yaşayan küçük güney kasabaları için uyguladığı teşvik programlarıyla öne çıkıyor. Calabria, Sardinya ve Puglia gibi bölgelerde bazı kasabalar, taşınmayı ve iş kurmayı kabul eden kişilere hibe desteği veriyor.
Bazı programlar, nüfusu azalan kasabalara yerleşmeyi kabul eden kişilere birkaç yıl içinde 30 bin euroya kadar destek sağlıyor. Ayrıca bazı belediyeler sembolik olarak 1 euro'ya ev satışlarıyla da küresel ilgi çekti. Ancak bu programlarda alıcıların genellikle evi belirli süre içinde yenilemesi şartı bulunuyor.
İsviçre (Albinen)
İsviçre’nin dağ köylerinden Albinen de en çok dikkat çeken programlardan birine sahip. Nüfus azalmasıyla mücadele eden köy, kalıcı olarak taşınmayı kabul eden ailelere mali destek veriyor.
Programa göre uygun başvuru sahipleri, ev satın alıp en az 10 yıl köyde yaşamayı taahhüt etmeleri halinde yetişkin başına yaklaşık 25 bin İsviçre frangı, çocuk başına ise 10 bin frank alabiliyor.
Japonya
Japonya, genç nüfusun büyük şehirlerde yoğunlaşması nedeniyle kırsal bölgelerde ciddi bir nüfus kaybı yaşıyor. Bu dengesizliği gidermek isteyen hükümet, Tokyo’dan kırsal bölgelere taşınan ailelere çeşitli destekler sunuyor.
Bazı programlarda ailelere çocuk başına 1 milyon yene kadar hibe verilirken, konut ve yerel işletme kurma konusunda da ek destek sağlanıyor.
İspanya
İspanya’da da nüfus kaybı yaşayan küçük köyleri canlandırmak için çeşitli programlar uygulanıyor. Bazı bölgelerde yerel yönetimler, yeni taşınan ailelere konut desteği ve hatta iş imkanı sağlayan teşvikler sunuyor.
Amaç ise yaşlanan kırsal topluluklara yeni ekonomik dinamizm kazandırmak.
Yunanistan
Yunanistan da bazı küçük ada topluluklarını desteklemek için teşvik programları başlattı. Antikythera adası buna örnek gösteriliyor.
Adaya taşınmayı kabul eden ailelere konut, arazi ve aylık ödenek gibi destekler veriliyor. Programın hedefi ise nüfusu hızla azalan küçük adaların yaşamını sürdürebilmesini sağlamak.
İrlanda
İrlanda hükümeti, uzak kıyı topluluklarını canlandırmak amacıyla çeşitli programlar yürütüyor. “Yaşayan Adalarımız” stratejisi kapsamında bazı adalara taşınan kişilere ev yenileme ve yerel kalkınma için mali destek veriliyor.
Hırvatistan
Hırvatistan’da da küçük belediyeler genç nüfusu çekmek için konut sübvansiyonları ve finansal destekler sunuyor. Ülkenin dijital göçebe vize programının da etkisiyle Hırvatistan, uzaktan çalışanlar için giderek daha cazip bir seçenek haline geliyor.
Şili
Şili ise farklı bir model uyguluyor. Ülkedeki “Start-Up Chile” gibi programlar sayesinde dünyanın dört bir yanından girişimcilere şirket kurmaları için finansman ve destek sağlanıyor.
Bu programlar kalıcı yerleşimi zorunlu kılmasa da ülkeye uluslararası girişimcileri çekerek ekonomik ekosistemi güçlendiriyor.
Teşvikler her zaman kolay bir fırsat değil
Uzmanlara göre bu teşvikler cazip görünse de çoğu program belirli koşullar içeriyor. Ev satın alma zorunluluğu, iş kurma şartı veya belirli süre bölgede yaşama taahhüdü bunların başında geliyor.
Buna rağmen bu programlar, küresel göç dinamiklerinde önemli bir değişime işaret ediyor. Nüfusun yaşlanması ve büyük şehirlerin büyümesiyle birlikte küçük yerleşimler yeni sakinleri çekebilmek için giderek daha fazla rekabet ediyor.
Uzaktan çalışan profesyoneller, girişimciler ve içerik üreticileri için ise artık soru yurt dışında yaşamanın mümkün olup olmadığı değil. Asıl soru, dünyanın hangi köşesinin en cazip yaşam biçimini sunduğu.