Yeni bir araştırma beynin yaşam boyu, farkında olmayabileceğiniz şekillerde geliştiğini ortaya koyuyor. Beynin bağlantı yapısı, hafıza ve dilden dikkate, seçimlerden davranışlara kadar her şeyi etkiliyor. Genellikle beynin gençken büyüyüp geliştiğine, yetişkinlikte ise gelişimin durduğuna inanılıyor. Ardından yaşlandıkça yavaş bir gerileme olduğu genel bir kanıdır. Ancak Nature Communication dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, beynin yaşam boyu kendini yeniden yapılandırdığı kritik evreleri ilk kez tanımladı.
Cambridge Üniversitesi’ndeki araştırmacılar, doğumdan 90 yaşına kadar 3 bin 802 kişiyi inceledi. Çalışmadasinirsel bağlantıları haritalamak için su moleküllerinin beyin dokusu içinde nasıl hareket ettiğini izleyen MRI difüzyon taramaları kullanıldı. Yaşam boyunca yaklaşık dört temel dönüm noktası olduğu belirlendi.
Sıfır ile dokuz yaş arası
Bebeklerin beyinlerinde sinapslar (nöronlar arasındaki bağlantılar) aşırı miktarda üretiliyor ve erken gelişim sürecinde beyin, hangilerinin daha aktif olduğuna bağlı olarak bu sinapsları seçerek eliyor. Buna ek olarak, gri ve beyaz madde hacim olarak büyümeyi sürdürüyor.
Gri madde; algılamamıza, düşünmemize, duygular hissetmemize, karar vermemize ve hatırlamamıza yardımcı olmasıyla bilinir. Sinyallerin üretildiği, yorumlandığı ve bütünleştirildiği yerdir. Beyaz madde ise beyin bölgeleri arasında sinyallerin iletilmesini sağlayarak beyin genelinde etkili koordinasyon ve bütünleşmeye olanak tanıyor.
Dokuz ile 32 yaş arası
Dokuz yaşında ilk dönüm noktası yaşanıyor ve bu evre yaklaşık 32 yaşına kadar sürüyor. Bu süreçte beyaz madde hacim olarak büyümeye devam ediyor ve bu da beyin içindeki iletişim ağlarının giderek daha rafine hale gelmesini sağlıyor. Beyin, hem kendi bölgeleri içinde hem de tüm beyin genelinde daha verimli bağlantılar kuruyor; bu da bilişsel kapasiteyi artırıyor.
32 ile 66 yaş arası
Yaklaşık 32 ile 66 yaş arasında beyin, hem zeka hem de kişilik açısından bir denge noktasına ulaşıyor. Bu dönemde beyin bölgeleri daha fazla bölümlenmiş hale geliyor.
66 ile 82 yaş arası
Yaklaşık 66 ile 82 yaşları arasında beyin kademeli olarak yeniden organize olur. Bu durum, beyaz maddenin dejenerasyona uğramasıyla bağlantıların azalmasına neden olur.
83 yaş ve sonrası
Son dönüm noktası yaklaşık 83 yaşında gerçekleşiyor. Genel olarak beyin, tüm beyin genelindeki bağlantıların azalmasıyla daha yerel bağlantılara yöneliyor.
Beynin gelişimi
Son dönemde yapılan ek beyin araştırmaları, beyin gelişimini dengeleyen belirli bir molekül olduğunu ortaya koydu. CCNI adı verilen protein, beynin stabilize olması gerektiğinde gelişimi yavaşlatıyor.
Salk Enstitüsü tarafından yapılan ve Nature dergisinde yayımlanan bu keşif; depresyon, TSSB, yaralanma, inme veya Alzheimer gibi durumlarda beyin gelişimini nasıl uyarabileceğiniz konusunda önemli sonuçlar doğuruyor. Elbette bu bulgu, beynin zaman içinde nasıl büyüdüğü, geliştiği ve bağlantılar kurduğuyla da doğrudan ilişkili.
Beyin sağlığı ve gelişimini korumak için yapılabilecek pek çok şey var. Bunların başında, başkalarıyla iletişim halinde olmak geliyor. Lancet Healthy Longevity dergisinde yayınlanan 13 çalışmada yaklaşık 39 bin katılımcıyla yapılan kapsamlı bir araştırma, insanların başkalarıyla güçlü bağları olduğunda bilişsel gerilemeyi daha az yaşadıklarını ortaya koydu.