ABD’nin Venezuela’nın petrol ihracatını devralması, Çin’e olan borcun ödenmesinde kullanılan ham petrol varillerinin yönünü değiştirdi. Venezuela’nın borcuna ilişkin veriler oldukça belirsiz; özellikle de ABD yaptırımlarının egemen temerrüdü tetiklediği 2017’den bu yana.
ABD’deki William & Mary Üniversitesi’ne bağlı, kredi verme faaliyetlerini takip eden bir araştırma laboratuvarı olan AidData, 2000–2018 yılları arasında Çin’in resmi sektör alacaklılarının Venezuela’ya toplam 106 milyar dolar tutarında kredi taahhüdünde bulunduğunu tahmin ediyor. Ayrı bir hesaplamaya göre 2017 itibarıyla ödenmemiş borç tutarı 44 milyar dolardı.
Güncel tahminler farklılık gösteriyor. Société Générale, Venezuela’nın Çin’e olan ödenmemiş borcunun yaklaşık 10 milyar dolar olduğunu belirtiyor. AidData’dan Brad Parks, bu rakamın kendi değerlendirmeleriyle uyumlu olduğunu söyledi. JP Morgan ise toplam yükümlülüklerin 13 ila 15 milyar dolar arasında olduğunu tahmin ediyor.
Parks, Venezuela’nın 2017’deki temerrütten bu yana mevcut kredilerin anaparasından herhangi bir kısmını geri ödeyip ödemediğinin ya da yalnızca faiz ödemeleri yapıp yapmadığının net olmadığını söyledi. Devlet petrol şirketi PDVSA’daki kaynaklar, Çin’in 2019’da Venezuela’ya anapara ödemeleri için bir geri ödeme erteleme süresi tanıdığını ve borç servisinin ham petrol sevkiyatlarıyla telafi edilmesine izin verdiğini belirtti. PDVSA’ya ait dahili belgeler, Çin’e yapılan ham petrol ve fuel oil ihracatını günlük 642 bin varil olarak gösteriyor; bunun yalnızca küçük bir kısmı borç ödemelerine gidiyor.
Veriler neden karışık?
Venezuela onlarca yıldır kapsamlı ve güvenilir borç istatistikleri toplamıyor. Herhangi bir nitelikteki son veriler, merkez bankası tarafından 2019’da yayımlandı; bu da hangi borçların halen geçerli olduğunu ve ülkenin yeni borç alıp almadığını belirlemeyi zorlaştırıyor. Ekonomileri, borçları ve kalkınmayı izleyen Uluslararası Para Fonu (IMF), Venezuela hakkında kapsamlı raporu 2004’ten bu yana yayımlamadı. Bu durum, dış gözlemcileri Venezuela’lı yetkililerin kamuya açık açıklamaları, kaynaklardan elde edilen bilgiler ve ülkenin ana gelir kaynağı olan ham petrol ihracatındaki hareketlere dayanarak verileri bir araya getirmeye zorladı.
Çin temerrütten sonra nasıl ödeme almaya devam etti?
ABD yaptırımlarının uygulanmasının ardından Venezuela’nın başlıca müttefikleri Rusya ve Çin oldu. AidData’dan Parks, Venezuela’nın Çin’e olan kamu borçlarının büyük kısmının, Çin Kalkınma Bankası ile yapılan petrol teminatlı kredi anlaşmaları kapsamında sözleşmeye bağlandığını söyledi. Parks’a göre Çin’e gönderilen petrolün bir kısmından elde edilen nakit gelirler, Pekin’in kontrolündeki bir hesaba yatırıldı ve buradan borçların ödenmesinde kullanıldı.
ABD, Venezuela petrol satışlarından elde edilen gelirleri kontrolü altında bulunan Katar merkezli bir hesaba aktaracağını ve borç servisinin devam etmesi için buradan Çin’e ödeme yapması gerekeceğini söyledi. Trump yönetiminden gelen açıklamalar, bunun pek olası olmadığını açıkça ortaya koydu.
Çin’in en büyük devlet petrol şirketi CNPC’nin Venezuela’da üretim yapan varlıkları da bulunuyor. PDVSA ile en önemli ortak girişimi olan Sinovensa, günde yaklaşık 110 bin varil üretim yapıyor. ABD’nin bu sevkiyatları nasıl ele alacağı ise belirsiz. Tahvil sahipleri de dahil olmak üzere diğer alacaklılar, Venezuela’nın en değerli yabancı varlığı olan ABD’li rafineri şirketi Citgo’nun satış sürecinde haklarını arıyor. Ancak Citgo’nun ABD sınırları içinde yer alması, Çin’in bu mücadeleye katılmasını pek olası kılmıyor.