İkinci bir pasaporta sahip olma fikrini ve çifte vatandaşlığın sağladığı geniş özgürlüğü seviyor olabiliriz. Ancak bu hakkı elde etmek çok kolay olmadığı gibi beraberinde çeşitli sorumluluklar da getiriyor. Bir pasaport edindiğinizde süresiz olarak hak sahibi olduğunuzu varsayabilrisiniz. Ancak bazı istisnalar bunu bozabiliyor. Ayrıca bazı ülkeler ikinci bir pasaporta sahip olmanıza izin vermezken bazı ülkeler zaman zaman iki pasaport birden sunabilir.
Birçok ülkede, uzun bir ikamet süresinin ardından vatandaşlık başvurusunda bulunabilirsiniz. Bazen bu ikamet süreci altın vize satın alınarak hızlandırılabilir ya da pasaportun kendisi, altın pasaport programı aracılığıyla daha kısa sürede alınabilir. İkinci bir pasaport pek çok avantaj sağlayabilir. İlk uyruğunuz Avrupa ülkelerinden birine ait değilse Avrupa pasaportu sahibi olmak, 27 ülkede yaşama, çalışma ve seyahat etme olanağı sunar. Mercosur pasaportu ise dokuz Güney Amerika ülkesinde yaşama, çalışma ve seyahat etme hakkı verir: Arjantin, Bolivya, Brezilya, Şili, Kolombiya, Ekvador, Paraguay, Peru ve Uruguay.
Her ülk çifte vatandaşlığa izin vermiyor
Her ülke ikinci bir vatandaşlık edinmenize izin vermez. Bununla birlikte, kurallar genellikle bu durumun doğumda mı yoksa sonradan vatandaşlığa kabul yoluyla mı gerçekleştiğine göre değişiyor. Örneğin, gönüllü olarak başka bir ülkenin vatandaşlığını edinen bir Çin vatandaşı, genel olarak Çin vatandaşlığını otomatik olarak kaybeder. Singapur, Endonezya, Malezya, Japonya ve Hindistan, halihazırda kendi pasaportlarına sahip kişilerin başka bir vatandaşlık edinmesi konusunda oldukça katı şartlar uyguluyor.
Bazı durumlarda ikinci bir vatandaşlık edinmek, ilk vatandaşlığın otomatik olarak kaybedilmesine neden oluyor. Diğer durumlarda ise başvuru sahiplerinin ilk vatandaşlıklarından resmi olarak feragat etmeleri gerekiyor. Bazı ülkelerdeyse istisnalar var. İspanya çoğu durumda çifte vatandaşlığa izin vermez ancak İbero-Amerikan ülkeleri, Andorra, Filipinler, Ekvator Ginesi ve Portekiz vatandaşları için istisnalar tanıyor. Estonya, Slovakya, Andorra ve Avusturya da genel olarak çifte vatandaşlığı yasaklayan ülkeler arasında ancak doğuştan vatandaş olan kişiler için istisnalar uygulanabiliyor.
Vatandaşlık kuralları pasaportlarınızın gücünü hızla değiştirebilir
Dünya genelinde pasaportların gücünü ölçen çeşitli endeksler bulunuyor. Pasaport gücü olarak adlandırılan kavram sabit değil. Olumlu ya da olumsuz yönde, aniden ve beklenmedik biçimde değişebilir.
- Haziran 2024'ten itibaren Alman vatandaşları artık başka bir vatandaşlığa da sahip olabiliyor. Almanya'da vatandaşlığa geçen kişiler, önceden mümkün olmayan şekilde eski vatandaşlıklarını koruyabiliyor.
- 2016'daki Brexit'ten bu yana İngiliz vatandaşları, 27 Avrupa ülkesinde serbestçe yaşama, çalışma ve seyahat etme haklarını kaybetti. Emeklilik primi ödemeleri ve eğitim fırsatlarıyla ilgili bazı haklar da bu değişiklikten etkilendi.
- Portekiz'in 2026'da yeni vatandaşlık yasasını yürürlüğe koymasıyla Portekiz vatandaşlığı almak isteyen kişiler için gerekli ikamet süresi 5 yıldan 10 yıla çıkarıldı. Başlangıçta oturma izni almanın gerektirdiği süre de hesaba katıldığında, toplam süreç 12 yıla kadar uzayabiliyor.
- 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu uyarınca çifte vatandaşlığa izin veriliyor. Türk vatandaşlarının kendi istekleriyle başka bir ülkenin vatandaşlığını kazanması Türk vatandaşlıklarını sona erdirmez.
Çoğu ülkede idari bir işlem gerekmiyor
Birçok ülkede iki pasaporta sahip olmaya devam etmek için herhangi bir işlem yapmanız gerekmez. Örneğin, İngiliz veya Fransız pasaportunuz varsa hayatınızın geri kalanında hiçbir işlem yapmadan her iki pasaportu da elinizde tutabilirsiniz. Aynı durum Amerika Birleşik Devletleri, Almanya, İtalya, Portekiz ve Avustralya pasaportu sahipleri için de geçerli. Bu ülkeler, çifte vatandaşların yalnızca vatandaşlıklarını korumak amacıyla pasaportlarını yenilemelerini, vatandaşlık durumlarını beyan etmelerini veya belirli aralıklarla ülkeyle bağlarını kanıtlamalarını şart koşmaz.
Kanada'da eskiden 28 yaşına kadar vatandaşlığı korumaya yönelik bir kural vardı. Ancak bu kural 2009'da kaldırıldı. Artık Kanada pasaportunu korumak için düzenli olarak herhangi bir işlem yapmanız gerekmiyor.
Bununla birlikte, pasaportlarınızın ve vatandaşlığınızın korunması için belirli dönemlerde bazı idari işlemler yapılmasını isteyen ülkeler de var:
Hollanda: 18 yaşından sonra 13 yıldan uzun süre boyunca kesintisiz olarak Hollanda, Aruba, Curaçao, Sint Maarten veya Avrupa Birliği dışında yaşayan çifte vatandaşlar, Hollanda vatandaşlıklarını kaybedebilir.
Danimarka: Danimarka vatandaşıysanız ve ülke dışında doğduysanız, 20 ile 22 yaşları arasında vatandaşlığınızı korumak için başvuruda bulunmadığınız takdirde 22 yaşında vatandaşlık hakkınızı kaybedebilirsiniz. Danimarka'da yeterince uzun süre ikamet etmek, ülkede daha önce yeterli sürelerle bulunmuş olmak veya diğer İskandinav ülkelerinde toplam yedi yıl ikamet etmek gibi istisnalar var.
İsveç: Ülke dışında doğan ve İsveç'te hiç yaşamamış İsveç vatandaşları, 22 yaşında vatandaşlıklarını kaybedebilir. Vatandaşlıklarını korumak için 18 ile 22 yaşları arasında başvuruda bulunabilirler. Başka bir İskandinav ülkesinde yedi yıl ikamet etmek veya vatansız kalma durumunun önlenmesi, vatandaşlığın kaybedilmesini engelleyebilir.
İzlanda: Ülke dışında doğan, İzlanda'da hiç yaşamamış ve ülkeyle anlamlı bir bağı bulunmayan kişiler, 22 yaşında İzlanda vatandaşlıklarını kaybedebilir.
Finlandiya: Çifte vatandaşlar, ülkeyle yeterli bir bağları yoksa 22 yaşında Finlandiya vatandaşlıklarını otomatik olarak kaybedebilir. 18 ile 21 yaşları arasında Finlandiya pasaportu veya kimlik kartı alarak, askerlik ya da sivil hizmeti tamamlayarak, Finlandiya vatandaşlığına kabul edilerek veya vatandaşlıklarını korumak istediklerini bir Finlandiya makamına bildirerek vatandaşlıklarını sürdürebilirler.
Norveç: Doğumda Norveç vatandaşlığını edinmiş ve Norveç'te iki yıldan az ya da İskandinav ülkelerinde toplam yedi yıldan az yaşamış kişiler, 22 yaşında vatandaşlıklarını kaybedebilir.
İrlanda: İrlanda vatandaşlığını sonradan edinmiş biriyseniz ve İrlanda dışında kesintisiz yedi yıldan uzun süredir ikamet ediyorsanız, her yıl vatandaşlığınızı koruma niyetinizi bildiren 5 numaralı formu doldurup sunmanız gerekir. Aksi takdirde İrlanda vatandaşlığınızı kaybedebilirsiniz.
İsviçre: Başka bir vatandaşlığa da sahip olan İsviçreli bir ebeveynden ülkede dışında doğan çocuk, doğumu İsviçre makamlarına kaydedilmediyse veya İsviçre vatandaşlığını korumak istediğini yazılı olarak beyan etmediyse 25 yaşında İsviçre vatandaşlığını otomatik olarak kaybeder.
Belçika: 1 Ocak 1967 veya sonrasında ülke dışında doğan, başka bir vatandaşlığa da sahip olan ve 18 ile 28 yaşları arasında ağırlıklı olarak ülke dışında yaşayan Belçika vatandaşları, 28 yaşında Belçika vatandaşlıklarını kaybedebilir. Bu dönemde vatandaşlığı koruma beyanında bulunarak ya da Belçika pasaportu veya kimlik kartı alarak bu durumun önüne geçebilirsiniz.
Açıkça belirtmek gerekirse, bu ülkeler sahip olduğunuz tek vatandaşlık buysa vatandaşlığınızı elinizden almaz. Bunlar, vatandaşlığınızın geçerliliğini korumak için belirli idari işlemleri yerine getirmeniz gereken ülkelerdir; aksi halde vatandaşlığınız iptal edilebilir. Pek çok durumda vatandaşlık, kişi henüz küçük yaştayken verilmiştir ve bu kişiler söz konusu ülkelerle anlamlı bir ilişki kurmamış ya da bu ülkelerde uzun süre yaşamamıştır.
Çifte vatandaşlığın kendine özgü kuralları
Avrupa'nın yeni Giriş/Çıkış Sistemi (EES) ile Birleşik Krallık'ın ETA sistemi arasında yanlış pasaportla giriş yapmaya çalıştığım için elektronik pasaport kontrol kapılarında sık sık mahsur kalmış biri olarak, kurallara uymanın ve her pasaport sisteminin gerekliliklerini yerine getirmenin önemli olduğunu söyleyebilirim.
Çifte vatandaşların bir ülkeye girerken veya o ülkeden çıkarken genellikle belirli bir pasaportu kullanmaları gerekir. Örneğin, ABD vatandaşları kullanabilecekleri başka bir pasaportları olsa bile Amerika Birleşik Devletleri'ne ABD pasaportuyla giriş yapmak ve ülkeden yine ABD pasaportuyla çıkış yapmak zorundadır. Benzer şekilde, Şubat 2026'dan itibaren İngiliz vatandaşlarının Birleşik Krallık'a giriş yaparken İngiliz pasaportlarını veya diğer pasaportlarına bağlı dijital bir hak sahipliği belgesini göstermeleri gerekiyor.
Geçerli bir pasaportla ilgili hatırlanması gereken önemli bir nokta da pasaportunuzun kalan geçerlilik süresi yeterli değilse bir ülkeye girişinizin reddedilebileceği. Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA), birçok ülkenin planlanan varış tarihinden itibaren en az altı aylık pasaport geçerliliği şartı aradığını belirtiyor. Avrupa Birliği'ne veya Schengen bölgesine seyahat edecek AB dışı birçok yolcunun ise planlanan ayrılış tarihinden sonra en az üç ay geçerli olan ve önceki 10 yıl içinde düzenlenmiş bir pasaporta sahip olması gerekiyor. İkinci ve üçüncü pasaportlar pek çok avantaj sunsa da çifte vatandaşlığın en önemli dezavantajlarından birinin birden fazla ülkede vergi beyannamesi verme zorunluluğu doğurabilmesi olduğunu unutmamak da gerek.