Rus petrolüyle dolu onlarca tanker, alıcı bulamadan denizde bekliyor. Batılı güçler, ülkenin güvendiği yaşlanan gemilere el koyuyor. Rus petrolü alıcıları ise Ukrayna’daki savaşın ilk aylarından bu yana küresel petrol fiyatlarına karşı en yüksek indirimi talep ediyor. Tüm bunlar, Moskova’nın en önemli ekonomik gücü için kritik bir döneme işaret ediyor.
Batı, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in 2022’de Ukrayna’yı işgal etmesinden bu yana Rusya’nın petrol sektörünü sıkıştırmaya çalışıyor. Rusya yaptırımları aşarak kendi gölge nakliye filosunu yeniden kurdu ve ham petrolü için yeni alıcılar buldu. Ancak belirli gemilere yönelik Avrupa yaptırımlarının, açık denizlerde gemilere el koyulması ve ABD Başkanı Donald Trump’ın Rusya ile Hindistan arasına mesafe koyma çabalarının birleşimi olan yeni bir baskı dalgası, Moskova’nın en önemli sektörünü kırılgan bir duruma soktu.
Varil başına 45 dolar
Rusya’nın Urals olarak bilinen ana ham petrol türü, emtia veri şirketi Argus Media’ya göre varil başına yaklaşık 45 dolardan işlem görüyor; bu, uluslararası referans Brent petrolüne kıyasla rekor düzeyde 27 dolarlık bir indirim anlamına geliyor. Bu fiyat, Rusya’nın 2026’da bütçesini dengeleyebilmesi için gereken varil başına 59 doların zaten oldukça altında. Ayrıca, Rus petrol şirketlerinin zarar etmeye başladığı üretim başabaş noktasına doğru yaklaşıyor. Analistler bu seviyenin varil başına 20 ila 25 dolar arasında olduğunu tahmin ediyor. Ocak ayında Rusya’nın petrol ve gaz gelirleri Temmuz 2020’den bu yana en düşük seviyedeydi.
Kyiv School of Economics Institute bünyesindeki Jeoekonomi ve Dayanıklılık Merkezi’nin direktörü Benjamin Hilgenstock, “Bütçe tarafındaki kırılganlık oldukça ciddi ve bu durum, ekonominin yavaşladığı ya da neredeyse durgunlaştığı bir dönemde yaşanıyor” dedi. Uluslararası Para Fonu, ocak ayında Rusya için büyüme tahminlerini 2025’te yüzde 0,6’ya ve 2026’da yüzde 0,8’e düşürdü. Pandemi yılları dışında bu, ülkenin 2014’te Kırım’ı ilhak etmesinden bu yana en zayıf büyüme olacak.
143 milyon varil petrol denizde alıcı bekliyor
Rusya’nın petrol satışında yaşadığı zorlukların bir başka göstergesi olarak, gemi takip şirketi Vortexa’ya göre 10 Şubat itibarıyla yaklaşık 143 milyon varil petrol denizde alıcı bekliyor. Bekleyen petrolün tahmini fiyatı 6 milyar 435 milyon dolar. Bu miktar, ülkenin 2025 üretim seviyelerine göre yaklaşık yarım aylık üretime denk geliyor. Vortexa’nın Çin petrol piyasası baş analisti Emma Li’ye göre bu varillerin çoğu Rusya, Hindistan ve Çin limanlarına yakın bölgelerde ya da Malezya açıkları gibi ana ticaret rotaları üzerindeki gemiden gemiye transfer bölgelerinde bulunuyor. Analistler, denizdeki petrol hacmi azalmazsa Rusya’nın depolama alanı kalmadığı için sonunda üretimi yavaşlatmak zorunda kalabileceğini belirtiyor.
JPMorgan küresel emtia stratejisi başkanı Natasha Kaneva’ya göre, Batı finans ve sigorta sistemleriyle bağlantısı olmayan bağımsız Çin rafinerileri arz fazlasının bir kısmını eritmeye başlamış olabilir. KSE Institute’nün gemi takip hizmeti Kpler verilerine dayanan analizine göre ocak ayında dünyanın en büyük ikinci ekonomisi olan Çin, günde rekor 1,73 milyon varil Rus ham petrolü ithal etti. Bu 2025 ortalaması olan günlük 1,16 milyon varilin neredeyse yüzde 50 üzerinde. Analistler, şubat ayının başında da ek alımlar olduğunu söylüyor.
Hindistan geri adım atıyor
Yakın zamana kadar Rusya’nın en büyük müşterilerinden biri olan Hindistan, ABD’nin Rusya’nın iki petrol şirketine ve Avrupa Birliği’nin Rus ham petrolünden üretilen ürünlere yönelik yaptırımlarının ardından alımlarını azalttı. Ayrıca Trump, geçen yıl kısmen Rus petrol alımlarının azaltılmasına bağladığı şekilde Hindistan’a yüzde 50 gümrük vergisi uygulamıştı. Geçen hafta Trump, Hindistan’ın daha düşük tarife oranları karşılığında Rus petrolü alımını durdurmayı kabul ettiğini söyledi.
Analistler, dünyanın en kalabalık ülkesinin Rus ham petrol alımlarını sıfıra indirmesinin zor olduğunu ancak mütevazı bir azalmanın bile Moskova üzerinde belirgin bir etkisi olabileceğini belirtiyor. KSE Institute verilerine göre Hindistan, ocak ayında Aralık 2022’den bu yana en düşük aylık Rus ham petrol alımını, günlük yalnızca 1,14 milyon varil ile kaydetti. Hindistan’ın Rus petrol ürünleri ithalatı da önemli ölçüde düştü.
Gölge filo baskı altında
Rusya’nın petrol sektörü üzerinde bir diğer baskı unsuru ise ABD ve Avrupa’nın son dönemde gerçekleştirdiği bir dizi gemi el koyma operasyonu. Bu durum, Moskova’nın gölge tanker filosunu işletmeyi daha riskli hale getirdi. Sahiplik yapıları şeffaf olmayan ve Batı sigorta ile finans sistemleri dışında faaliyet gösteren bu gemiler, 2025’te Rus petrolünün neredeyse yüzde 80’ini taşıdı.
Fransız güçleri geçen ay, Rus ham petrolünü Asya’ya taşıyan tankerlerin geçiş güzergahı olan Akdeniz’de Grinch adlı bir tankere el koydu. Bu hafta ise ABD güçleri Aquila II’ye el koydu. Gemi o sırada Venezuela petrolü yüklüydü ancak daha önce Rus ham petrolü taşımıştı. Kpler kıdemli ham petrol analisti Naveen Das, “Gölge filoya yönelik müdahaleler yeterince sıklaşırsa satıcıları caydırabilir. Çünkü bu durum onlar için çok fazla risk anlamına gelir” dedi. Ancak şimdilik, potansiyel kazancın tankerin el konulması riskinden daha ağır bastığını söyledi.