Haftanın son işlem gününde Brent petrol vadeli kontratları 80 sent, yani yüzde 0,97 artışla varil başına 83,29 dolara yükseldi. ABD Batı Teksas türü (WTI) ham petrol ise 64 sentlik (yüzde 0,83) artışla 77,93 dolar seviyesinde işlem gördü.
Hafta başında diplomatik çözüm beklentileriyle 80 doların altına gerileyen Brent petrol, İran kaynaklı gelişmelerin ardından güçlü bir toparlanma sergiledi. Perşembe günü 3 doların üzerinde yükselen gösterge petrol, önceki kayıplarının önemli bölümünü telafi etti. Buna rağmen hem Brent hem de WTI, haftalık bazda yaklaşık yüzde 8 değer kaybetmeye hazırlanıyor.
ABD ve İsrail gemilerine geçiş yasağı gündemde
Piyasalardaki hareketliliğin temel nedeni, İran parlamentosunda değerlendirilen yeni Hürmüz Boğazı taslağı oldu. Düzenleme kapsamında ABD ve İsrail'e ait gemilerin boğazdan geçişinin yasaklanması planlanırken, kuralları ihlal eden gemilere taşıdıkları yükün değerinin yüzde 20'sine kadar para cezası uygulanması öngörülüyor.
Taslakta ayrıca İran'ın "düşman" olarak tanımladığı ülkelerin gemilerinden boğazı kullanmadan önce tazminat alınmasına yönelik hükümler de yer alıyor. Küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'na yönelik bu adım, enerji arzına ilişkin risk algısını yeniden yükseltti.
Rystad Energy: Piyasa yeni düzeni fiyatlıyor
Rystad Energy Petrol Başkan Yardımcısı Lin Ye, petrol fiyatlarındaki yükselişin doğrudan İran'ın gündeme getirdiği taslak plana bağlı olduğunu söyledi.
Ye, piyasaların yalnızca olası bir anlaşmayı değil, boğazın gelecekte tamamen serbest değil, belirli şartlara bağlı şekilde işletilebileceği ihtimalini fiyatladığını ifade etti.
Geçiş ücretleri de tartışma konusu
Taslak düzenlemeye göre İran'ın boğazdan geçen gemilerden yük değerinin yüzde 5 ila yüzde 7'si arasında ücret talep etmesi öngörülüyor. Umman tarafının ise yaklaşık yüzde 3 seviyesinde bir ücret modeli üzerinde çalıştığı belirtiliyor. ABD yönetimi ise uluslararası deniz geçişlerinden ücret alınmasına karşı çıkmayı sürdürüyor.
Bununla birlikte sektör temsilcileri, ABD yaptırımları, sigorta kısıtlamaları ve ödeme mekanizmalarındaki engeller nedeniyle planın uygulamaya geçirilmesinin kolay olmayacağını değerlendiriyor.
Belirsizlik piyasaları baskılıyor
Petrol piyasası analiz şirketi Vanda Insights'ın kurucusu Vandana Hari, İran ile Umman arasında yürütülen görüşmelerin piyasalarda oynaklığı artırdığını belirtti. Hari, anlaşmanın hangi şartlarda hayata geçirileceğine ilişkin belirsizliğin yatırımcıların temkinli duruşunu korumasına neden olduğunu söyledi.
Bölgedeki güvenlik riski devam ediyor
Enerji piyasalarındaki endişeleri besleyen bir diğer unsur ise Orta Doğu'da devam eden askeri hareketlilik oldu. Yemen'deki Husi güçleri, Suudi Arabistan'ın Marib ve Hadramout bölgelerindeki hedeflere füze ve insansız hava aracı saldırıları düzenlediklerini açıkladı.
Öte yandan ABD Başkanı Donald Trump, bölgedeki çatışmaların yakın zamanda sona erebileceğine yönelik iyimser açıklamalarda bulundu. Buna karşın analistler, Hürmüz Boğazı etrafında yaşanan son gelişmelerin ABD ile İran arasındaki gerilimin kısa vadede tamamen ortadan kalkmasının zor olduğuna işaret ettiğini değerlendiriyor.