ABD’nin Kanada’dan yaptığı ithalata yönelik yeni gümrük vergileri yürürlüğe girdi ve Kanada da kendi vergileriyle karşılık verdi. İki ülkenin karşılıklı misilleme niteliğindeki ticaret hamleleri zincirindeki son tırmanış, ABD’nin Kanada’dan motosiklet, belirli kategorilerdeki alkollü içecekler ve başka bazı ürünlerin ithalatını yasaklaması oldu. Yasak 29 Eylül itibariyle yürürlüğe girdi. Uzun süredir müttefik olan iki ülke, Trump’ın geçen yıl yeniden iktidara gelmesinden bu yana ticaret, güvenlik ve diğer konularda karşı karşıya geliyor.
ABD neden Kanada'ya karşı daha fazla gümrük vergisi ekledi?
Trump Ocak 2025’te ikinci dönemine başladığında, ilk icraatlarından biri Kanada ve Meksika’dan gelen mallara gümrük vergileri koymak oldu. Bu iki ülke, Trump’ın ilk döneminde imzaladığı ve “şimdiye kadar yaptığımız en iyi anlaşma” olarak nitelendirdiği ABD-Meksika-Kanada Anlaşması’nın (USMCA) diğer iki tarafı. Kanada bu vergileri yasa dışı olarak değerlendirdi ve USMCA’nın açık bir ihlali olduğunu savundu. Bunun üzerine kendi karşı tarifelerini uygulamaya koydu. Bu şekilde misilleme yapan az sayıdaki ülkeden biri oldu. Kanada’nın misillemesi büyük ölçüde ABD’nin attığı adımları yansıttı ve ABD çeliği, alüminyumu ve otomobillerine gümrük vergileri getirildi. Beyaz Saray, bu misilleme vergilerinin kabul edilemez olduğunu söyledi ve sorunu çözmek üzere bir anlaşmaya varılması için ağustos ortasını son tarih olarak belirledi.
Yeni gümrük vergileri neleri kapsıyor?
22 Ağustos’ta Trump yönetimi, 1930 tarihli ABD Gümrük Vergisi Yasası’nın daha önce hiç kullanılmamış 338. maddesi uyarınca Kanada ürünlerine yüzde 50 gümrük vergisi uyguladı. Bu yasa, ABD ticaretine karşı ayrımcılık yaptığı değerlendirilen ülkelere gümrük vergisi uygulama yetkisini ABD Başkanı'na veriyor. Vergiler, Kanada’nın ABD’ye yıllık mal ihracatının yaklaşık yüzde 5’ini, yani 20 milyar dolarlık bölümünü hedefliyor. Etkilenen ürünler arasında kozmetik ürünleri, bira, kışlık montlar, lale soğanları, ahşap mobilyalar ve beton ürünleri de bulunuyor.
Vergiler, ABD’nin Kanada’dan satın aldığı en önemli doğal kaynaklar olan petrol, potas ve kritik minerallere uygulanmıyor. Kanada, ABD’nin ham petrol ve petrol ürünleri alanındaki başlıca yabancı tedarikçisi konumunda ve günde 4 milyon varilden fazla petrol gönderiyor. Kanada Başbakanı Mark Carney’nin hükümeti hızla misillemede bulundu ve 8 Eylül’de Trump’ın yeni vergilerinin yarattığı maddi etkiyi kabaca eşitleyecek şekilde, ABD’den gelen yüzlerce tüketim malına yüzde 15 ila yüzde 50 arasında vergiler getirdi. Kanada’nın bazı ABD çelik ve alüminyum ürünlerine uyguladığı yüzde 25’lik karşı vergiler de iki katına çıkarılarak yüzde 50’ye yükseltildi.
ABD üretimi süt, mobilya, golf sopaları, mutfak gereçleri ve diğer ürünlere artık yüzde 50 oranında yeni vergiler uygulanıyor. Video oyun konsolları, akıllı telefonlar ve diğer elektronik ürünler de aynı kapsamda. Ev aletleri gibi diğer bazı ürünlerde ise yüzde 25 oranında vergi bulunuyor. Toplamda bu vergiler, ABD’nin kuzey komşusuna yaptığı mal ihracatının yaklaşık yüzde 6’sına denk gelen bir ticaret hacmini etkiliyor.
ABD ise kısa süre içinde gerilimi daha da tırmandırarak peynir altı suyu proteinleri, bazı alkollü içecekler, malt birası ve belirli üzüm şarapları, alkolsüz bira ve motosikletlerin ithalatına 29 Eylül’den itibaren yasak getirileceğini açıkladı. Trump ayrıca 15 Eylül’de 338. madde kapsamındaki vergileri bazı peynirler, hayvan derileri, motorlu tekneler, belirli alüminyum ürünleri, golf arabaları ve yatakları kapsayacak şekilde genişletti ve Kanada menşeli ürünlerin federal yüklenicilere satılmasını engellemeye çalışıyor. Trump ayrıca Kanada araçlarına yüzde 50 gümrük vergisi getirmekle ve Bombardier'in özel jetlerinin ABD’de boykot edilmesiyle tehdit etti.
Yeni tarifelerin ekonomik etkisi ne olacak?
Kanada’nın daha küçük olması ve Amerikan pazarına büyük ölçüde bağımlı olması nedeniyle, tırmanışın Kanada üzerinde daha büyük bir etki yaratması bekleniyor. Bloomberg'e konuşan toplantı katılımcılarına göre ekonomistler 26 Ağustos’ta Kanada maliye bakanıyla yaptıkları özel bir toplantıda, büyüyen ticaret anlaşmazlığının yol açacağı zararın yönetilebilir olması gerektiğini söyledi. Bununla birlikte bazı ekonomistler, yüksek tarifelerin yürürlükte kalması halinde ekonomik büyüme tahminlerini aşağı çekeceklerini belirtti. Kanada’daki küçük ve orta ölçekli işletmelerin bu durumdan en ağır şekilde etkilenmesi muhtemel. Bazı şirketler, yüzde 50’lik bir gümrük vergisinin kendilerini fiilen ABD pazarından çıkmaya zorlayacağını düşünüyor.
Neden anlaşma sağlanamadı?
İki ülke, 17 Ağustos haftasında geçici bir ticaret anlaşmasına varma yolunda ilerliyor gibi görünüyordu. Masadaki anlaşma, Kanada çeliği ve alüminyumuna uygulanan vergilerin yüzde 50’den yüzde 25’e indirilmesini, Kanada’da üretilen araçlara ve yumuşak keresteye yönelik vergilerin düşürülmesini öngörüyordu. Buna karşılık Kanada, çoğu eyalette ABD şarabı ve alkollü içkilerinin perakende satışını yasaklamak da dahil olmak üzere misilleme tedbirlerini kaldıracaktı.
Ancak anlaşma 21 Ağustos’ta çöktü. ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, yönetimin otomobillere uygulanan vergileri yüzde 25’ten yüzde 15’e indirmeye istekli olduğunu, ancak bunun yalnızca otomobiller ve hafif kamyonlar için geçerli olacağını söyledi. Kanada tarafı bunu kabul edilemez buldu; çünkü bu durum, daha ağır kamyonlar üreten General Motors ve Ford Motor'un Ontario’daki fabrikalarını riske atacaktı.
Başka anlaşmazlık noktaları da vardı. Carney, Beyaz Saray’ın yayın platformlarının Kanada ve Fransızca içerikleri tanıtmasını zorunlu kılan kuralların gevşetilmesi gibi taleplerini gündeme getirdi. Bu talep, Kanada’nın egemenliğini zayıflatmaya yönelik bir girişim olarak algılandı. Fransızca, Kanada’nın iki resmi dilinden biri ve ülkenin ikinci en büyük eyaleti olan Quebec’te baskın dil.
Ticaret savaşının çözülebilir mi?
Birbirleriyle ekonomik açıdan yakından bütünleşmiş bu iki ekonomi arasındaki ticaret savaşının ne kadar ileri gidebileceği belirsizliğini koruyor. Ancak şu ana kadar müzakere masasına dönüş işareti görülmedi. Kanada-ABD Ticaret Bakanı Dominic LeBlanc, 25 Eylül’de Amerikan tarifelerinin Kanada ekonomisinin bazı kesimlerinde zorluklara yol açtığını ancak hükümetin kötü bir anlaşmayı imzalamak için acele etmeyeceğini söyledi. Görüşmelerin kesilmesinden bu yana Greer ile “mevcut durumun alternatifleri” konusunda görüşmeler yaptığını belirtti.
Aslında Kanadalı yetkililer, ABD’de kasım ayında yapılacak ara seçimlerden önce görüşmelerin yeniden başlaması ihtimalini düşük görüyor. Bu da iki ülke arasındaki ilişkilerin ne ölçüde kötüleştiğine işaret ediyor. Carney son vergilerden etkilenen şirketlere yardımcı olmak amacıyla bir iç destek paketi açıkladı. Kanada hükümetinin, başbakanın ifadesiyle, işletmeleri “gerektiği kadar uzun süre, başka bir deyişle bu yönetimin ömrünün ötesinde” destekleyeceğini söyledi.
Carney ayrıca iç ekonomiyi güçlendirmek ve ihracat pazarlarını çeşitlendirmek amacıyla çeşitli girişimlerde bulundu. Bunlar arasında küresel yatırımcıları çekmeyi amaçlayan yakın tarihli bir yatırım zirvesi ve Avrupa Birliği’nde potansiyel “ortak üye” statüsü için yürütülen girişim de bulunuyor.