İran kıyılarının yaklaşık altı kilometre açığında demirlemiş bir ticaret gemisinde mahsur kalan onlarca denizci, İranlı muhafızların gözetimi altında yaşamlarının dördüncü ayına giriyor. İran MSC Francesca adlı gemiye 22 Nisan'da Hürmüz Boğazı'ndan geçmeye çalışırken el koydu. Gemideki denizciler Karadağ, Endonezya, Filipinler ve diğer ülkelerden geliyor. Hepsi evlerinden çok uzakta. Ne zaman serbest bırakılabileceklerine dair hiçbir fikirleri yok ve dış dünyayla çok sınırlı iletişim kurabiliyorlar. New York Times’a konuşan ve Francesca'daki koşulları bilen bir kişi denizcilerin, "Birkaç günde bir yalnızca 30 dakikalık internet erişimi dışında hiçbir iletişim imkanına sahip olmadığını" söyledi.
20 bine yakın denizci mahsur kaldı
Francesca'nın mürettebatı, Orta Doğu'da tehlike altında bulunan çok daha büyük bir denizci grubunun yalnızca bir parçasını oluşturuyor. Uluslararası Denizcilik Örgütü'ne göre 28 Şubat'ta Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail'in düzenlediği saldırıların ardından İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatması, yaklaşık 1.500 gemi ile 20 bine yakın denizcinin mahsur kalmasına yol açtı.
Pek çok gemi, koşullar elverdiğinde boğazdan hızla geçerek Basra Körfezi'nden ayrıldı. Ancak denizcilik örgütüne göre yaklaşık 6 bin denizci hala mahsur durumda. Bu kişiler bakım çalışmaları yaparak tehlike içinde yaşamlarını sürdürüyor. Evlerine güvenli şekilde dönebilmelerinin ise bir yolu bulunmuyor. İran, boğaz üzerindeki kontrol iddiasını gemilere yönelik saldırılarla uygulamaya koyarken, buna Amerikan misillemeleri karşılık verdi. Uluslararası Denizcilik Örgütü'ne göre 3 Ağustos’ta Yunanistan'a ait Minoan Pioneer adlı yük gemisi Umman açıklarında vuruldu ve mürettebattan bir kişi kayboldu. Ayrıca çatışma bölgenin geneline yayılmış durumda.
Son dönemde Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemi sayısı günlük 10-12’ye kadar düştü. Bu rakam, savaş öncesindeki günlük yaklaşık 130 gemilik ortalamanın çok küçük bir bölümünü oluşturuyor. Sivil denizcilerin silahlı çatışmaların ön cephesinde çalışmak zorunda kalmaları son derece nadir görülen bir durum. Ancak Orta Doğu'daki bu denizcilerin başına gelen tam da bu ve bunun zaman zaman ölümcül sonuçları oldu.
17 denizci hayatını kaybetti
İran savaşının başlamasından bu yana Hürmüz Boğazı çevresinde gerçekleşen 64 saldırıda 17 denizci hayatını kaybetti. Ölümlerin çoğu İran saldırılarının sonucu olsa da haziran ayında ABD Donanması'nın bir gemiyi vurmasının ardından üç denizci de yaşamını yitirdi. Yemen'deki Husiler Kızıldeniz'deki gemileri hedef alırken, geçen hafta Mısır'daki bir limanda meydana gelen patlamanın ardından iki gemide yangın çıktı.
MSC Francesca, 22 Şubat'ta Basra Körfezi'ne girdi. Gemi, merkezi Cenevre'de bulunan ve dünyanın en büyük konteyner taşımacılığı şirketi olan MSC Mediterranean Shipping Company'ye ait. New York Times'ın incelediği mürettebat listesine göre Francesca'daki bazı denizciler gemiye haftalar öncesinden katılmıştı. Basra Körfezi'nde mahsur kalan denizcilerden bazıları, yiyeceklerin kısıtlı olması nedeniyle günde yalnızca bir kez pirinç ve mercimek yediklerini söylüyorlar. Bir denizci ise gemisi vurulursa hızla tahliye olabilmek için kıyafetleriyle uyuduğunu anlattı.
İran’ın Francesca gemisini ele geçirdiği aynı gün Tanker Trackers’ın uydu verilerine göre Francesca’nın yakınındaki sularda tutulan bir başka konteyner gemisi olan Epaminondas’ı da ele geçirdi. Epaminondas bir kiralama anlaşması kapsamında MSC’nin filosuna dahil oldu ve Liberya bayrağı altında seyrediyor. Filipinler Göçmen İşçiler Bakanlığı’na göre Epaminondas gemisindeki birkaç denizci serbest bırakıldı. Bakanlık yaptığı açıklamada, Filipinli denizcilerin “yaşadıkları zorlu deneyimin ardından” tıbbi ve psikolojik değerlendirmelerden geçirildiğini belirtti.
Tahliye talebi için işbirliği gerekli
Mürettebat üyeleri, gemilerinden alınarak yakındaki limanlara götürülmeyi ve oradan uçakla evlerine gönderilmeyi talep edebilir. Ancak Cardiff Üniversitesi'nde denizcilerin çalışma koşullarını incelemiş emekli profesör Helen Sampson'ın söylediğine göre bu tür tahliyeler nadiren gerçekleşiyor. Bunun başlıca nedenlerinden biri, sürecin yakın ülkelerdeki göçmenlik makamlarının işbirliğini gerektirmesi.
Francesca ile Epaminondas'ın akıbeti belirsiz. Uluslararası Denizcilik Örgütü Sözcüsü Natasha Brown, pazartesi günü yaptığı açıklamada Francesca ve Epaminondas gemilerinin mürettebatlarıyla birlikte hala İran karasularında bulunduğunu söyledi. "Serbest bırakılmaları için ilgili taraflar arasında görüşmeler sürüyor, ancak daha geniş jeopolitik çatışma nedeniyle süreç karmaşık bir hal almış durumda" dedi.
Gemilere nisan ayında el konulmasının ardından İran Devrim Muhafızları Donanması, yarı resmi İran haber ajansı tarafından paylaşılan açıklamasında iki geminin "gerekli izinler olmadan" seyir yaptığını bildirdi. Açıklamada, gemilerin İran kıyılarına yönlendirildiği belirtildi. Denizcilik şirketi Tanker Trackers'a göre gemiler halen İran karasularında bulunuyor.