ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Şi Cinping’in 11 yıl aradan sonra ilk devlet ziyareti için inişinin ardından ABD ve Çin’in ticaret ateşkesini iki ay daha uzatma konusunda anlaşmaya vardığını açıkladı. Şi ve eşi, ünlü soprano Peng Liyuan, Washington dışındaki Joint Base Andrews’a indi. Donald Trump çifti el sıkışarak karşıladı ve Papa’nın ziyaretleri hariç tutulduğunda, altmış yıl içinde bir yabancı mevkidaşını bu havaalanında karşılayan ilk ABD başkanı oldu.
Bessent aynı sıralarda, dünyanın en büyük ekonomileri arasındaki gümrük vergileri ve bazı ihracat kısıtlamalarını düşük tutmayı amaçlayan ve geçen yıl varılan anlaşma için 10 Ocak tarihini son tarih olarak açıkladı. Çin hükümeti bu sona erme tarihini doğrulamadı. Bessent Fox News’a, “Daha büyük bir anlaşmanın yapılıp yapılamayacağını bilmiyorum” dedi.
Birkaç dakika sonra Çin Dışişleri Bakanlığı Şi’nin bu ziyaretin verimli sonuçlar doğuracağından emin olduğunu belirttiği bir açıklamasını yayımladı. Zirveye girilirken büyük atılımlara ilişkin beklentiler düşük seviyedeydi. Ateşkesin uzatılması 2027’ye kadar istikrar sağlarken, bazı ABD’li yetkililerin gündeme getirdiği üç ila altı aylık uzatmanın gerisinde kaldı. Bununla birlikte iki aylık ek süre, her iki liderin de yeniden bir araya gelmesinin beklendiği Shenzhen ve Miami’de bu yılın ilerleyen dönemlerinde yapılacak iki dünya liderleri zirvesini kapsıyor.
Yeni anlaşma beklentisi
Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi’nden Scott Kennedy, “Bu, piyasaların fiyatlandırmaya başlayabileceği şekilde zirvenin sonucuna ilişkin bir taban oluşturuyor. Aynı zamanda Trump ve Şi’nin kendilerinin daha uzun süreli bir anlaşmaya varma ihtimalini de açık bırakıyor” dedi. Ancak Kennedy, daha kısa zaman diliminin ABD’nin “Çin’in nadir toprak elementleri ve muhtemelen diğer konulardaki teklifinden henüz memnun olmadığını” gösterdiğini ekledi. Daha uzun vadeli bir uzatmanın geleceği hala belirsizken, Çin’in gösterge CSI 300 Endeksi perşembe günü öğle arasına kadar yüzde 1,3 düştü. MSCI’nin Asya hisselerini izleyen göstergesi ise yüksek petrol fiyatları ve ABD tahvil getirilerinin yeniden yarattığı baskıyla yüzde 0,7’ye kadar geriledi.
Çin’in hakim olduğu nadir toprak elementleri tedarik zincirine alternatif sağlamaya çalışan şirketlerin hisseleri düştü. Bunun nedeni, ateşkesin modern teknolojilerin çoğunda ihtiyaç duyulan kritik minerallerin tedariki konusundaki müzakereler için daha fazla zaman tanıması. Tokyo’da, deniz tabanından nadir toprak elementlerini çıkarmaya yönelik teknoloji üreten Toyo Engineering'in hisseleri yaklaşık yüzde 8 geriledi. Avustralyalı madenci Lynas Rare Earths ise yüzde 5’e kadar düştü.
Pekin ile Washington arasındaki ateşkes, geçen yıl Güney Kore’nin Busan kentinde Trump ve Şi arasında yapılan zirvede açıklanmıştı. Anlaşma kapsamında yüksek tarifeler, nadir toprak elementlerine yönelik kısıtlamalar ve ABD limanlarına uğrayan Çin yapımı ve Çin’e ait gemilerden alınan yüksek ücretler askıya alınmıştı.
Bessent Fox News’a, bazı yükümlülüklerin “Çin tarafında kusursuz şekilde yerine getirilmediğini” söyledi. Modern imalatta yaygın olarak kullanılan küçük ancak güçlü bileşenler olan nadir toprak mıknatıslarının Çin’den ihracatı, ticaret ateşkesinden önceki seviyelerin oldukça altında seyrediyor. Bessent’in açıklaması Şi’nin gelişindeki törenselliğin gölgede kalmasına yol açma riski taşısa da bu an zaten ABD medyasının daha sınırlı ilgisi nedeniyle görece sönük geçmişti.
ABD'de beş kanal karşılama törenini yayımlamadı
Beyaz Saray televizyon havuzuna bağlı beş kanalın hiçbiri karşılama törenini yayımlamadı. Bunun nedeni Trump’ın üç haber kuruluşunu başkanlık konutundan men etmiş olmasıydı. Bu nedenle Amerikalı izleyiciler canlı yayın için sosyal medyaya veya muhafazakar video yayınlarına yönelmek zorunda kaldı.
Buna karşılık Çin devlet medyası, Trump’ın Şi’yi bizzat karşılamasını dünya genelindeki izleyicilere canlı olarak yayımladı. Trump çarşamba akşamı Beyaz Saray’a dönerken gazetecilere, “Harika bir karşılama oldu. Çeşitli konular açısından bazı iyi toplantılar yaptık. Ayrıntılara girmeyeceğiz, yakında okuyacaksınız" dedi.
Trump'ın havaalanında karşılaması dikkat çekti
Normalde ABD başkanları mevkidaşlarını Beyaz Saray’da resmi bir karşılama töreniyle kabul eder. Trump ise yakın dönemde bir Çin liderini havaalanının apronunda karşılayan ilk ABD başkanı oldu. Protokolden bu sapma, Pekin’e iç kamuoyuna yönelik olarak Çin’i ABD ile eşit düzeyde bir aktör olarak sunma fırsatı veriyor.
ABD'nin eski başkanı Joe Biden yönetimi döneminde Ulusal Güvenlik Konseyi’nde Çin direktörü olarak görev yapan ve şu anda Brookings Institution’da çalışan Jonathan Czin, “Trump’ın Amerika’nın başlıca jeopolitik rakibine bu tür bir saygıyı göstermek için bu kadar ileri gitmesi dikkat çekici” dedi. Czin, “Trump’ın bu kadar çok jest karşılığında Şi’den eğer böyle bir şey varsa ne aldığı açık değil” diye ekledi.
ABD programına göre Trump, perşembe sabahı Çinli lideri Beyaz Saray’da düzenlenecek resmi karşılama töreniyle ağırlayacak. Şi, geçen yılki tarife savaşı sırasında nadir toprak elementleri üzerindeki Çin hakimiyetini kullanarak Trump’tan tavizler aldıktan sonra Washington’ı ziyaret ediyor. ABD başkanı ise tarım ürünleri ve uçak alımlarına ilişkin taahhütleri ilerletmenin yanı sıra yapay zeka konusunda bir iletişim hattı oluşturmayı hedefliyor.
Ticaret, Tayvan ve yapay zeka yarışı da dahil olmak üzere çeşitli konularda iki süper güç arasında önemli görüş ayrılıkları sürüyor. Şi’nin yanında Çinli şirket yöneticilerinden oluşan bir heyet getirmesi beklenmiyor bu da Trump’ın tercih ettiği türden büyük ticari anlaşmaların yapılabileceğine ilişkin beklentileri azaltıyor.