Bu yıl ikinci kez, Batı ve Orta Avrupa'nın birçok bölgesi uzun süreli bir aşırı sıcak hava döneminden geçiyor ve bu hafta haziran ayı için rekor kıran sıcaklıklar bekleniyor. Sıcak hava dalgası, Avrupa kıtası üzerinde sabitlenmiş güçlü bir yüksek basınç alanı tarafından yönlendiriliyor. Bu olguya sıklıkla “ısı kubbesi” adı veriliyor.
Isı kubbesi nedir?
Bir ısı kubbesi atmosferin üst katmanlarında bulunan, geniş ve kalıcı bir yüksek basınç alanıdır. Bu sistem, bir bölgede birkaç gün veya daha uzun süre boyunca ısının birikmesine olanak tanır. Dünyanın her yerinde görülebilir. İngiltere'nin Reading şehrindeki Kraliyet Meteoroloji Derneği, bu yüksek basınç sistemini bir tencerenin kapağına benzetiyor. Sistem, yükselen havayı sınırlar; bu da Dünya yüzeyine yakın sıcak havanın yükselip bulut oluşturamaması anlamına gelir. Bulutların azalması daha fazla güneş ışığına yol açar ve bu da zeminin günler boyunca giderek daha fazla ısınmasına neden olur.
Fransa'nın meteoroloji kurumu Météo-France'a göre bu inatçı yüksek basınç sistemleri aynı zamanda hareket halindeki hava cephelerini engelleyebilir veya yönlerini değiştirebilir. Bunun sonucunda az bulutlu ve çok az yağış alan hava koşulları ortaya çıkar. “Kapak” etkisi ayrıca ısının hapsedilip yeniden dolaşıma girmesine de neden olur. Sistem içindeki sıcak hava aşağı doğru çökerken sıkışır ve daha da ısınır. Bu durum, sıkıştırıldığında bir bisiklet pompasının içindeki havanın ısınmasına benzer. Böylece hapsolmuş hava giderek daha sıcak hale gelir ve sıcaklıklar sürekli yükselir. Uzun süreli güneş ışığı ile aşağı çöken ve ısınan havanın birleşimi, ısının sürekli birikmesini sağlar ve sıcak hava dalgaları sırasında aşırı sıcaklıkların görülme olasılığını artırır.
Sıcaklıklarda rekor bekleniyor
Britanya'nın meteoroloji kurumu Met Office'e göre bu haftaki Avrupa sıcak hava dalgası Batı ve Orta Avrupa'nın birçok bölgesinde sıcaklıkları mevsim normallerinin yaklaşık 10 santigrat derece üzerine çıkarabilir. Britanya'nın güney kesimlerinde çarşamba sabahından perşembe gecesine kadar aşırı sıcaklar için en yüksek seviye olan nadir bir kırmızı uyarı yayımlandı. Met Office tahmincileri, Galler'in bazı bölgelerinde ve Londra dahil İngiltere'nin orta ve güney kesimlerinde sıcaklıkların 40 santigrat dereceye ulaşabileceğini belirtti. Bu gerçekleşirse, yılın bu kadar erken bir döneminde kaydedilen en sıcak gün olacak ve kayıtlı tarihte yalnızca ikinci kez 40 derece eşiğine ulaşılmış veya aşılmış olacak.
Fransa'da tahminciler, Paris'te sıcaklıkların bu hafta 40 santigrat dereceye ulaşabileceğini, bunun da haziran ayı için eşi görülmemiş bir durum olacağını söyledi. Ülkenin yarısından fazlası, sıcak hava dalgası koşulları için en yüksek seviye olan kırmızı alarm altında bulunuyor. Météo-France hem gündüz hem de gece saatlerinde “olağanüstü derecede yüksek sıcaklıklar” beklendiğini açıkladı.
İspanya, Portekiz, İsviçre, Lüksemburg ve Almanya da yüksek seviyeli sıcaklık uyarıları altında bulunuyor. Bu ülkelerde sıcaklıkların 30’lu derecelerin sonlarından 40’lı derecelerin ortalarına kadar çıkması bekleniyor. Bu aşırı sıcak hava dönemi, kısa süre önce yaşanan ve hem Britanya hem de Fransa'da mayıs ayı için şimdiye kadar kaydedilmiş en yüksek sıcaklıkların görüldüğü rekor kırıcı sıcak hava dalgasının hemen ardından geliyor.
Isı kubbeleri daha sık görülüyor
Yüksek basınç sistemleri veya ısı kubbeleri doğal hava değişkenliğinin bir parçası olsa da bilim insanları iklim değişikliğinin bu aşırı sıcak olaylarının sıklığını ve şiddetini artırdığını söylüyor. Reading Üniversitesi Meteoroloji ve İklim Bilimi Regius Profesörü Hannah Cloke, daha sıcak bir atmosferin adeta bir “ısınma sıçrama tahtası” görevi gördüğünü belirtiyor. Buna göre ısı kubbeleri oluştuğunda daha sıcak bir başlangıç seviyesinden hareket ediyor ve sıcak hava dalgası koşullarını çok daha kolay tetikleyebiliyor. Cloke, “Aynı zamanda daha kalıcı yüksek basınçlı örüntülerin gelişebildiğine dair bazı kanıtlar da var. Bu durum, normalde oldukça değişken olan Britanya havasının daha uzun süre aynı konumda kalmasına ve böylece ısının birikerek uzun süre etkisini sürdürmesine olanak tanıyor" ifadelerini kullandı.
Daha sıcak bir iklim ile daha kalıcı hava düzenlerinin birleşimi, bir sıcak hava dalgası oluştuğunda onun hem daha da şiddetlenmesini hem de daha uzun sürmesini daha olası hale getiriyor. Avrupa Birliği'nin Copernicus İklim Değişikliği Servisi de bu uzun süreli sıcak hava dalgalarının çevre üzerinde daha geniş etkileri olduğunu belirtiyor. Kuruma göre sıcak hava dalgaları sırasında görülen yüksek sıcaklıklar ve yağış eksikliği bitki örtüsünü kurutabiliyor. Bu da büyük orman yangınları için uygun koşulları yaratabiliyor.