ABD Başkanı Donald Trump’ı, Amerika’nın İran’daki savaşını eleştirerek öfkelendirmesinin ardından geçen günlerde Almanya Şansölyesi Friedrich Merz, Amerika Birleşik Devletleri’ne duyduğu sevgiyi dile getirdi. Pentagon aniden Almanya’daki beş bin askeri çekeceğini açıkladığında ise Merz ve yardımcıları sakin bir görüntü verdi. Merz’in yapmadığı şey ise özür dilemekti. Geri adım atmayı reddederek Merz, savaş sırasında Trump’ın öfkesini üzerine çeken Avrupalı liderler arasında artık yaygın hale gelen bir taktiği benimsemiş oldu.
Avrupalı liderler, çatışmanın gidişatını etkilemeye ve bunun ekonomik ile güvenlik sonuçlarını yönetmeye çalışıyor. Bu konudaki hayal kırıklıklarını ise çok az pişmanlık göstererek dışa vuruyorlar. New York Times’a göre bu hamle Trump’a tanıdık geliyor olabilir. Çünkü bu onun en sevdiği yöntemlerden biri. ABD Başkanı, siyasi markasını kısmen geri adım atmama yaklaşımı üzerine kurdu ve sürdürdü. Özür dilemesi istenip de dilemediği durumlar ve eylemler listesi uzun ve giderek büyüyor.
Trump’ın alışılmış taktiği
Bu listeye, Vietnam’da beş yıl savaş esiri olarak kalan Senatör John McCain’e “savaş kahramanı değil” demesi, ABD’ye Haiti ve Somali gibi ülkelerden gelen insanları küçümseyen çok sayıda açıklaması ve en son olarak hala devam eden Papa 14. Leo ile yaşadığı çekişme de dahil. Papa, Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü savaşı defalarca eleştirdi ve bunun için özür dilemedi. Trump ise bu eleştiriyi, İran’ın nükleer silah edinmesini istemekle eş tutmaya çalıştı. Papa Leo geçen hafta yaptığı açıklamada, Vatikan’ın uzun zamandır nükleer silahlara karşı olduğunu hatırlattı.
Avrupa genelindeki liderler de benzer şekilde, Trump’ın savaşa yönelik eleştirilerine, İran’a saldırı düzenlemek için Amerika’nın Avrupa’daki askeri üsleri tam kapasite kullanmasına izin vermemelerine ve Hürmüz Boğazı’ndaki deniz yollarını açmak için askeri güç gönderme taleplerini reddetmelerine öfkeli tepki göstermesini umursamaz bir tavırla karşıladı.
Avrupalı liderlerin değişen tutumu
İç politikada zor günler geçiren İngiltere Başbakanı Keir Starmer, geçen ay bir röportajda Trump’ın savaş konusunda yaptığı baskılardan “bıktığını” söyledi. İtalya Başbakanı Giorgia Meloni bir dönem ABD Başkanı’nın Avrupa’daki kilit müttefiklerinden biri olarak görülüyordu ancak artık Trump’ı kendi iç siyasi geleceği açısından bir yük olarak görmeye başladı. Papa Leo’ya yönelik eleştirisini ise “kabul edilemez” olarak nitelendirdi.
Geçen hafta ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ile ilişkileri düzeltmeyi amaçladığı düşünülen bir görüşmenin ardından Meloni bu sözlerinden geri adım atmadı. Kendisiyle Rubio’nun “ulusal çıkarlarını savunan ama Batı birliğinin ne kadar değerli olduğunu bilen müttefikler arasında samimi bir diyalog” yürüttüğünü söyledi. Merz de bu ay Alman lise öğrencilerinden oluşan bir grupla yaptığı konuşmanın ardından benzer bir dil kullandı. Konuşmasında İranlı müzakerecilerin Amerika Birleşik Devletleri’ni “küçük düşürdüğünü” söylemişti. Bu açıklamaların, Pentagon’un Almanya’daki yaklaşık 35 bin Amerikan askerinden beş binini başka yere konuşlandıracağını sürpriz şekilde açıklamasına yol açtığı düşünülüyor.
Asker çekme açıklamasından kısa süre sonra Alman kamu televizyonu ARD’de Caren Miosga’nın yönelttiği sorular karşısında Merz, yorumları nedeniyle Trump ile arasında bir görüş ayrılığı olduğunu kabul etti ancak sözleri için özür dilemedi. Trump ve savaş hakkında aynı yorumları yeniden yapıp yapmayacağı sorulduğunda Merz, “Bu savaş hakkında farklı bir bakış açımız var, bu bir sır değil. Bu konuda yalnız da değilim” dedi.
Ülke içinde ise Merz, Trump’a yönelik eleştirilerini geri çekmesi için neredeyse hiçbir baskıyla karşılaşmadı. Savaş Almanya’da ve Avrupa genelinde hala destek görmüyor. Doğalgaz fiyatlarını artırdı. Artan ekonomik maliyetin, Almanya Parlamentosu’ndaki üç muhalefet partisi olan aşırı sol Die Linke, merkez sol Yeşiller ve aşırı sağ AfD’nin anketlerde yükselmesine yardımcı olduğu görülüyor. Yine de bazı analistler, şansölyenin kelimelerini daha dikkatli seçebileceğini söylüyor.
Berlinli siyaset analisti ve Trump hakkında “Amerikan Uyandırma Çağrısı” adlı Almanca bir kitap yazan Cathryn Clüver Ashbrook, “Bu başkanı küçük düşüremezsiniz ya da bunu yapıyormuş gibi görünemezsiniz” dedi. Ashbrook’a göre Merz, Trump’ı eleştirirken Almanca’da İranlıların başkanı aptal yerine koyduğu anlamına gelen bir ifade kullandı. “Beyaz Saray bunu başka türlü okuyamazdı” dedi. Televizyon röportajında Merz, eleştirisini bugün olsa yine aynı şekilde ifade edip etmeyeceği sorusuna doğrudan cevap vermedi. Ayrıca Trump’la ilişkileri düzeltebileceğini de ima etti.