ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (IAEA) müfettişlerinin yeniden ülkeye girişine izin vermeyi kabul ettiğini öne sürdü. Ancak İran, herhangi bir yeni taahhütte bulunmadığını belirterek bu iddiayı reddetti. Bu durum, iki tarafın kamuoyuna yaptığı açıklamalar arasında gündeme gelen son çelişkilerden biri oldu.
Öne çıkanlar
• Trump Truth Social'da yaptığı paylaşımda, "Herkes İran'ın, gelecekte uzun yıllar boyunca 'Nükleer Dürüstlüğü' sağlamak amacıyla Kapsamlı Silah Denetimlerine izin vermeyi kabul edeceğinin tamamen farkında" dedi.
• Hafta sonu İran ile yapılan görüşmeler sırasında ABD'yi İsviçre'de temsil eden ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, pazartesi günü daha erken saatlerde gazetecilere anlaşmayı duyurdu ve bunu "Amerikan halkı için büyük bir dönüm noktası ve İran'daki nükleer silah programını kalıcı olarak ortadan kaldırmanın ya da sona erdirmenin ilk adımı" olarak nitelendirdi.
• Ancak İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi bu iddiaları reddetti ve İran'ın "herhangi bir yeni taahhütte bulunmadığını" söyledi.
• Geçen yılın haziran ayındaki saldırılardan bu yana IAEA, ABD tarafından vurulan üç önemli nükleer tesiste denetim gerçekleştirmedi. Ancak ajans, bu ayın başlarında İran'daki bir nükleer enerji santralinde rutin bir denetim yaptığını bildirdi.
Arka plan
Pakistanlı ve Katarlı yetkililerin arabuluculuğunda İsviçre'de gerçekleştirilen görüşmeler, ABD ile İran'ın geçen hafta askeri çatışmaları sona erdirmek ve İran'ın nükleer programının geleceği de dahil olmak üzere çözülmemiş konuları müzakere etmek amacıyla imzaladığı mutabakat zaptı kapsamında belirlenen 60 günlük müzakere sürecinin bir parçası. ABD ayrıca, nihai bir anlaşmanın parçası olarak İran'a yönelik bazı yaptırımları hafifletmeyi ve yurt dışındaki hesaplarda dondurulmuş bulunan İran varlıklarının serbest bırakılmasını taahhüt etti.
Pazartesi günü ABD Hazine Bakanlığı, İran'ın petrol üretmesine, taşımasına ve satmasına izin veren 60 günlük bir lisans yayımladı. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, bu muafiyetin İran'ın "Hürmüz Boğazı'nda serbest ve açık geçişe izin vermesi" ve nükleer denetimleri kabul etmesi temelinde verildiğini söyledi. Ancak İran, İsrail'in Lübnan'daki saldırılarının sürmesi nedeniyle cumartesi günü boğazı kapattığını açıkladı.
ABD ise İran'ın bu önemli petrol geçiş yolunu kapattığı yönündeki iddiaları reddetti. Denizcilik istihbarat şirketi Windward, bazı deniz trafiğinin devam ettiğini ve pazartesi sabahı sona eren 12 saatlik süre içinde 25 geminin boğazdan geçtiğini belirtti. Savaş başlamadan önce şubat ayında, boğazdan günde ortalama 100 ila 130 gemi geçiyordu.