Bakır, binlerce yıldır insanlık tarihini ve medeniyeti şekillendirdiği gibi günümüzde elektrik enerjisinden sonra yapay zeka (YZ) teknolojisinde de öne çıkıyor. Günümüzde bakırın stratejik değeri, elektrifikasyon, dijital altyapı ve YZ’nin veri merkezlerine talep arttıkça enerji verimliliğine olan talep arttıkça hızla artıyor ve modern endüstrilerde vazgeçilmez hale geliyor.
Bakır talebi, büyük süper döngülerin etkisiyle yaklaşık her 25 yılda bir ikiye katlandı: Sanayi Devrimi, İkinci Dünya Savaşı sonrası patlama ve Çin’in endüstriyel yükselişi... Şimdi ise YZ ile bir başka süper döngü söz konusu... Yatırımcılar, madenciler ve politika yapıcılar için bunun bir trendden daha fazlası; yapısal bir değişim olduğunu belirten Avusturalya merkezli Buffalo Metals’in kurucusu James Harvie, “Bakır yeni bir süper döngünün eşiğinde, kaynaklar için yarış önümüzdeki 30 yılı belirleyecek” diyor.
ABD’li Freeport ile birlikte dünyanın en büyük bakır üreticisi Avusturalya merkezli BHP, küresel bakır talebinin 2050 yılına kadar toplamda yaklaşık yüzde 70 artarak 50 milyon tonun üzerine çıkacağını öngörüyor. BHP, mevcut bakır madenleri yaşlandıkça küresel bakır arzı sıkıntısının şiddetleneceğini tahmin ediyor. Ayrıca buna karşılık bugün küresel talebin yaklaşık yüzde 2’sini oluşturan veri merkezleri için küresel elektrik tüketiminin 2050 yılına kadar yüzde 9’a yükselmesini ve veri merkezlerindeki bakır talebinin altı kat artmasını bekliyor.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) ise 2023 yılında 26 milyon ton olan küresel bakır talebinin gündemdeki iklim politikaları uygulandığı takdirde 2035 yılında 35 milyon tonu aşacağını ve yüzde 30 arz açığı olacağını öngörüyor. IEA, 2050’deki net sıfır karbon politikası uyarınca 40 milyon ton arz gerektiğini tahmin ediyor. IEA Başkanı Fatih Birol, “Bu büyük bir zorluk olacak. Alarmı çalmanın zamanı geldi” diyor.
Küresel bakır talebini önümüzdeki yıllarda büyük ekonomilerin elektrik kullanımındaki artış belirleyecek. Elektrik tüketimindeki artış da kişi başına gayrisafi yurt içi hasıladaki (GSYİH) artış ile yakından ilgili. Hem elektrik hem bakır tüketiminde (payı yüzde 52, Avrupa’nın yüzde 15, ABD’nin ise yüzde 7) dünyada açık ara birinci olan Çin’in 2035 yılına kadar kişi başı GSYİH’sinin yüzde 44,5 ve elektrik tüketiminin ise toplam yüzde 5,43 artarak 9,95 teravatsaate (TWh) ulaşması bekleniyor.
2035 yılında sadece yapay zeka bazlı bakır kullanımının 4,3 milyon tona çıkması bekleniyor. Düşük karbonlu enerji sistemlerinde yıllık bakır tüketiminin ise 2025’te 7,9 milyon tondan 2035’te 17,3 milyon tona çıkması bekleniyor. Bu dönemde YZ ve endüstriden gelen talep ile küresel bakır açığı 6 milyon tona ulaşacak. Tüm bu nedenlerle bakırın geleceğimizi şekillendireceğini söyleyenlerin ve “yeni petrol” yakıştırması yapanların sayısı az değil.
Artacak bakır talebini göz önüne alan üreticiler de yeni madenler bulmanın telaşı içinde… Dünyanın altıncı büyük bakır üreticisi Glencore, Arjantin’de yeni bulduğu iki madende gelecek 10 - 15 yıl içinde yılda yaklaşık 1 milyon ton bakır üretmeyi planlıyor. Bu ülkede şimdiye kadar toplam sekiz şirketin projesi var ve başlangıç aşamasında yılda 1,2 milyon ton üretim öngörülüyor. Dünyanın en büyük üreticisi Şili ile uzun bir sınırı olan ve şimdiye kadar bakır üretimi yapmayan Arjantin’in 2030 yılına kızıl maden konusunda ilk 10 ülke arasına girebileceği ve önde gelen oyunculardan biri olacağı belirtiliyor.
Spot piyasada bakırın tonu 9 bin 640 dolar seviyesinde... JP Morgan, kısa vadede bakır fiyatlarında büyük artışlar beklemiyor. Gelecek yılın ikinci yarısını ise 9 bin 500 dolar seviyesinden kapatacağını tahmin ediyor. Fiyatların gelecek yıl nisan ayına kadar yüzde 14 artacağını tahmin edenler olduğu gibi Goldman Sachs, yıl sonuna doğru fiyatların 9 bin 890 dolara çıkacağını öngörüyor.