Dünyanın açık işlem yapan en büyük kripto kambiyo şirketi Coinbase’in başkanı ve kurucu ortağı Brian Armstrong, “Kripto için gerçekten çok heyecanlı bir zaman dilimindeyiz” diyor. “Kripto asıl olarak insanların yatırım yapmak için alıp sattığı bir varlık sınıfıyken şimdi günlük kullanımda giderek yaygınlaşıyor. Dünyada yaklaşık 400 milyon kişi kripto kullandı.”
Bu iddia su kaldırır... Kripto söz konusu olunca çoğu kişi sadece fiyata bakıyor ve son zamanlarda fiyatlar çok hareketlendi. Bitcoin’in değeri geçtiğimiz yıl içinde ikiye katlanarak 58 bin dolara çıktı -bugün 100 bin dolar sınırında. ABD’de işlem gören 20’den fazla borsa yatırım fonunda, 54 milyar dolar dijital varlıklarda tutuluyor. Hiç olmadığı kadar çok kullanılan kripto, ABD başkanlık seçimlerinde de önemli konu başlıklarından biri oldu. FTX CEO’su Sam Bankman-Fried’ın şu anda hapishanede olması Armstrong’u bu hareketin sözcüsü olarak öne çıkarıyor.
Coinbase hisseleri de Bitcoin’deki hareketliliği yansıtıyor haliyle, 41 yaşındaki Armstrong milyarderliğini yediye katlamış durumda. 12 yıl önce “Bitcoin’in Gmail’i” olması amacıyla kurucu ortağı olduğu kripto para kambiyo şirketinin hisselerinin toplam piyasa değeri 40 milyar dolar. Gözetimindeki kripto varlık değeriyse 270 milyar dolar. Bunun 20 milyar dolarından fazlası, bugün dünyanın en büyük kripto yatırım fonu sağlayıcısı olan BlackRock’a ait (bunun 10 trilyonu, yönetilmekte olan varlıklar). Kazancını ağırlıklı olarak alım-satım bedellerinden sağlayan firma 2023’te 3,1 milyar dolar kazanç üstünden 95 milyon dolar net kâr etti. Bu yıl daha da iyi geçecek gibi görünüyor: 2024’ün ilk altı ayında Coinbase’in kazancı 3,1 milyar dolarken, net kârı 1,2 milyar dolara yükseldi.
Dijital varlıklar dünyasında “batamayacak kadar büyük” kurum diye bir şey varsa o da Coinbase’tir. Sadece Bitcoin açısından bakarsak var olan tüm Bitcoin’lerin yüzde 11’i Coinbase’in kontrolünde. En önemli ikinci kripto birimi olan Ether’deyse Coinbase’in payı yüzde 14. Coinbase patlarsa, sonuç büyük bir felaket olabilir.
Gelgelelim herkes Coinbase hayranı değil. Haziran 2023’te Menkul Kıymetler ve Döviz Alım-Satım Komisyonu, Coinbase’i kayıt dışı bir döviz bürosu, kendi adına işlem yapan finans firması ve teminat firması olduğu iddiasıyla dava etti. Sayılan faaliyetlerin hepsi Coinbase’in 14 bin 500’den fazla şirket 8 milyondan fazla bireysel müşteri adına yürüttüğü işlemler. Davanın 2025’te görülmesi bekleniyor.
Katı kriptocular merkezi bir güç düşüncesinden hiç hoşlanmıyor ama operasyonel anlamda Coinbase, çalışanların sahip olduğu kredi birliklerindense emir-komutayla işleyen JP Morgan gibi finans kurumlarına benziyor. Coinbase’in temel faaliyeti, USD Coin’in (USDC) değerini ABD dolarına sabitleyen muazzam (35 milyar dolarlık) bir stabil kripto para operasyonunda alım-satım, muhafaza ve (Circle ile) ortak yönetim işlerini yürütmek. Burada Coinbase’in baskın pozisyonu, yüksek komisyon almasına imkân tanıyor. Bu borsada 5 bin dolarlık Bitcoin almanın 90 dolar işlem ücreti var. Aynı işlem Kraken’de 20 dolara, Robinhood’daysa ücretsiz yapılıyor.
Fakat kripto konusunda bir idealist olan Armstrong durumdan memnun değil. Bu para makinesini bozmak, hızlı işlem dizileri için yepyeni bir altyapı kurmak istiyor ki böyle bir hamle komisyonları düşürmekle kalmayacak, büyük teknoloji ve finans firmalarının kontrolünü de zayıflatacaktır.
“Bu işlere girmemin bütün sebebi ve Coinbase’in misyonu, dünyada ekonomik özgürlükleri arttırmakla ilgili” diyor. “Buradaki vizyonumuz, kriptonun küresel olarak gayrisafi yurtiçi hasılalarda giderek daha fazla yer tutması. Kripto dünyanın her yerinde herkes için daha düşük ücretle ve daha az sürtünmeyle sağlam para ve sağlam altyapı oluşturacak.”
Armstrong’un işleyişi değiştirme hamlesinin temelinde, Ağustos 2023’te faaliyete başlayan Base yer alıyor. Base, “ikinci katman” (“Layer 2”) platformu denen bir yapı. Bu yapı Bitcoin, Ethereum ve Solana gibi kendine yeten bir blok zinciri değil, Ethereum’u geliştirecek şekilde tasarlanmış: Base saniyede binlerce işlem gerçekleştirme potansiyeline sahip ve bu işlemlerin her birinin maliyeti 1 sentin altında. Oysa Ethereum’da saniyede ancak on-on iki işlem yapılabiliyor ve her biri ortalama 1 dolar tutuyor. Burada çok büyük bir ilerleme var ama sistem yine de mevcut finans ağların çok gerisinde. Visa’nın dünya çapındaki işlem ağı VisaNet’te saniyede 65 bin işlem yapılabiliyor.
Armstrong, düşük maliyetli Base sisteminin Ethereum tabanlı diğer blok zincirleriyle birlikte işleyebilmesini ve Facebook, YouTube, Google, Uber ve X’in merkezsiz versiyonlarını desteklemesini istiyor. Ayrıca, Anheuser-Busch’tan Wharton Business School’a kadar ticaretin çeşitli aktörlerini de Coinbase Commerce hizmetleri bünyesine alarak PayPal, Mastercard ve Visa gibi işlem başına yüzde 3’e varan yüksek komisyonlar kesen hizmet sağlayıcıları hedef tahtasına koyuyor. Coinbase Commerce’te komisyon sadece yüzde 1. Ama tüketicilerin bu sisteme adapte olması uzun sürüyor. Bu ağda günde yapılan işlem sayısı henüz 2 bini geçmiyor. Bu, Visa’nın 1 saniyede yaptığı işlem sayısı kadar.
“Bazı işletmelerin kâr marjı belki sadece yüzde 5, bunun da yüzde 2’si kart ağına gidiyor” diyor Armstrong. “Bu şekilde olmasının hiçbir geçerli sebebi yok. Ekonomi üstünde gereksiz bir vergi yükü bu.” Oppenheimer’dan analist Owen Lau’ya göre Base’in tahmini 1 milyon aktif kullanıcısının 2024’te Coinbase’in gelirine 100 milyon dolar katkısı olması bekleniyor. Meblağın çoğu alım-satım ücretinden oluşacak (ne de olsa kriptodan söz ediyoruz).
İronik olarak, Coinbase’in Base projesiyle daha da fazla başarı kazanmak için kontrolü bırakması ve ücretleri paylaşması gerekecek. Şu anda Coinbase, Base’in tek “sekanslayıcısı” -bu terim kripto jargonunda operatör veya süpervizör yerine kullanılıyor. Base’in merkezsiz olmak için daha fazla sekanslayıcıya ihtiyacı var. Eğer Base’in dört sekanslayıcısı olsaydı Coinbase toplam ücretlerin sadece yüzde 25’ini kazanıyor olurdu.
Daha düşük ücret tarifelerinden, gelirlerin azalmasından söz etmek Wall Street’te Coinbase’e uzun vadeli destek kazandırmayabilir. Kısa vadedeyse hissedarlar buna pek aldırış etmiyor gibi. Coinbase hisseleri son 12 ayda neredeyse iki katına çıktı. Kripto fiyatları yükselmeye devam ettikçe -ve meraklıları kripto alıp satmayı sürdürdükçe- Armstrong istediği kadar idealizm hikayesi üretebilir.
Son söz:
“Çok güvenilir sistemlerde asıl numara, bir şekilde hem merkezileşmeyi hem merkezsizleşmeyi aynı anda başarmaktır.”
— Karl E. Weick