Bir zamanlar Avrupa’nın sarsılmaz ekonomik devi olan Almanya artık durgunluk ve yapısal sıkıntılarla boğuşuyor. Uzun süredir kıtanın başarısızlık öyküsü olan Yunanistan ise beklenmedik bir ekonomik yıldız olarak ortaya çıktı. Büyüme hızı Avrupa ortalamasının üzerinde, turizm gelirleri rekor kırdı ve işsizlikte önemli bir azalma var.
Almanya ile başlayalım; ekonomi üçüncü çeyrekte yıllık bazda yüzde 0,3 küçüldü, 2023’ün üçüncü çeyreğinden beri eksi büyüme yaşanıyor. 2023’te yüzde 0,3 daraldı -küçülen tek G7 ekonomisiydi- ve bu yıl da sıfır büyüme bekleniyor. Bu yılın üçüncü çeyreğinde önceki çeyreğe göre ise yüzde 0,1 büyüme ile teknik olarak durgunluğa girmekten kıl payı kurtuldu.
Ancak ihracat üç yılın en düşüğüne gerilerken sanayi üretimi, tüketicinin ekonomiye güveni ve perakende satışlar düşüşte… Hükümet çöktü ve 23 Şubat’ta hayati bir seçim var.
Son olarak Merkez Bankası (Bundesbank) 2025 için büyüme tahminini yüzde 1,1’den 0,2’ye indirdi. Ekonominin bu kış durgun kalacağını ve sonrasında toparlanmanın mümkün olan en yavaş hızda olacağını tahmin eden Bundesbank, ayrıca ABD’de Donald Trump’ın planladığı yeni gümrük vergilerinin ihracata bağımlı Alman ekonomisinde kırılganlığı artırabileceğini vurguladı.
Sayıların ötesinde Almanya’nın hiçbiri kısa vadede çözüleceğe benzemeyen önemli sorunları var; büyük sanayinin Asya’ya göçü, giderek bozulan demografik görünüm, kalifiye işgücü eksikliği, gerileyen altyapı ve belirgin inovasyon eksikliği... Sözün özü; Alman modeli “kaput”.
Alman modelinin ucuz Rus gazına ve Çin’e yapılan ihracata bağımlı olduğu ortaya çıktı. Ukrayna’daki savaşla birlikte bu balon patladı ve artık eski iş modeli çalışmıyor.
Deutsche Bank’ın araştırmasına göre sanayi üretimi 2017’deki zirvesinin yüzde 20 altına düştü, bu “Federal Cumhuriyet tarihindeki en büyük düşüş” olarak tanımlandı. Boston Consulting Group ve Alman Ekonomi Enstitüsü’nün (IW) tahminlerine göre 2030’a kadar sanayi üretiminin beşte biri yok olma tehlikesiyle karşı karşıya.
Düşünce kuruluşu Avrupa Reform Merkezi (CER) ise Ukrayna’daki savaşın ekonomi üzerinde büyük bir şok yarattığını vurgulayarak “Alman modeli Rusya’dan gelen ucuz enerjiye ve ABD ile Çin’den gelen talep sayesinde ihracat odaklı büyümeye dayanıyordu. Bu sütunlar derinden sarsıldı” yorumunu yapıyor.
Aslında kıtanın en büyük ekonomisinin sorunları Alman kalkınmasının sembolü Volkswagen’in içinde bulunduğu durumdan pek farklı değil. Volkswagen, 87 yıllık tarihinde ilk kez Almanya’da üç fabrikasını kapatıyor, on binlerce işçi çıkaracak ve büyük Çin pazarında kriz var. Şirket, üçüncü çeyrekte net kârında yüzde 64 gibi şaşırtıcı bir düşüş açıkladı, satışları düşerken 200 milyar euro’dan fazla borcuyla dünya çapında en borçlu halka açık şirket oldu.
Almanya için bir sektörden çok daha fazlası olan otomobil endüstrisi -ülke ihracatının yüzde 17’sini yapıyor- ve özelikle Volkswagen, ülkedeki sanayi krizinin bir yansıması haline geldi. Volkswagen, 2000’lerin başından itibaren ucuz Rus gazını kullanarak üretim yapmak ve 39 fabrika, 90 bin çalışan ile 40 yıldır pazar lideri olduğu Çin’de büyümek gibi bir strateji uyguluyordu. Ancak Avrupa’nın Rus gazına uyguladığı ambargo, enerji maliyetlerini yükseltirken Çin’in kendine yeten bir otomobil sektörü oluşturma hedefi tüm planları bozdu.
Bir zamanlar Yunanistan ve diğer Güney Avrupa ülkelerine kemer sıkma politikalarının öğretmenliğini yapan Almanya, şimdi ekonomide sınıfın en arkasında yer alıyor ve Avrupa’nın eski ‘hasta adamı’ Yunanistan hızla öne çıkıyor.
Yunanistan ise parlak bir geri dönüşün tadını çıkarıyor. 2021’den bu yana yıllık ortalama yüzde 5,3 büyüyen Yunan ekonomisinin 2024’te yüzde 2,3 büyümesi öngörülüyor. 2023’te Euro Bölgesi ortalamasının üç katı büyümüştü.
Ülkede işsizlik 2013’te dramatik şekilde yüzde 28’e ulaşmıştı ve hâlâ yüksek ama yönetilebilir bir oran olan yüzde 9,8’e düştü. Yabancı yatırım akın ediyor ve 2025’te 7,3 milyar dolara ulaşacak. İhracat artıyor, bir zamanlar milli gelirin yüzde 200’ünü aşan kamu borcunun oranı geçen yıl yüzde 162’ye düştü. Ülkenin kredi notu yükseldi ve borç krizi sırasında “çöp” statüsüne düşen Yunan devlet tahvilleri yatırım yapılabilir seviyesine çıktı.
Yunanistan’ın toparlanmasının sırrı, acı verici ama etkili kemer sıkma önlemlerinde yatıyor. Ülke 2000 ila 2017 arasında 14 kemer sıkma paketi uyguladı; mali ve yapısal reformlar gerçekleşti. Refah programları ile emeklilik maaşları azaltılırken hemen hemen herkesin vergileri artırıldı. Önlemler son derece can sıkıcıydı; protestolar hiç bitmedi ama işe yaradı. Yunanistan borç yükünü azalttı, mali itibarını yeniden yapılandırdı daha parlak bir gelecek hayal etmeye başladı.