SAS 50 yaşında. Şirketin kurucu ortağı ve CEO’su olan milyarder Jim Goodnight ise 83. Yapay zeka her şeyi kapsayan bir şemsiye terim haline gelmeden önce analitiği şekillendiren Goodnight, Goognight, “İnsanlar bizi küçümseyip ‘eski nesil yazılım’ demeyi seviyor. Ama öyle değil. Biz bunu 50 yıldır geliştiriyoruz” diyor. Şimdi SAS’in, dayanıklılığın durağanlıkla aynı şey olmadığını kanıtlaması gerekiyor. Şirket Fortune 100 listesindeki şirketlerin çoğundan yılda 3 milyar doların biraz üzerinde gelir elde ediyor. Buna finansal hizmet şirketlerinin yüzde 90’ı, tüm sağlık ve yaşam bilimleri firmaları ve neredeyse tüm devlet kurumları dahil. Şirket özel mülkiyetini korudu, kârlı kaldı ve borçsuz büyüdü.
Dönüşüm ve halka arz
Yapay zeka patlaması bu duruşu zorluyor. OpenAI, Anthropic ve çok sayıdaki yeni veri-analitik rakibi, geleceği “eski nesil” yerleşik şirketlerden kopuş olarak pazarlıyor. Microsoft ve Amazon gibi dev bulut sağlayıcıları, veri ve yapay zekayı bulut sözleşmelerine entegre ediyor. Kamu sektöründeki rekabet kızışıyor. SAS içinde bir sonraki dönem artık teorik değil: Goodnight yıllardır bir liderlik geçişinin sinyallerini veriyor; buna olası bir halka arz da dahil. “Halka açıldığımızda farklı bir CEO’ya ihtiyacımız olacak. enim gibi yaşlı birinin gidip hisse satmaya çalışmasını istemezsiniz” diye ekliyor.
Piyasa dalgalanmalarına dayanacak şekilde tasarlanmış bir şirket için rahatsız edici soru artık çok güncel: SAS, onu baştan beri farklı yapan yavaş ama kârlı disiplinden vazgeçmeden, yapay zeka çağında önemini koruyacak kadar hızlı modernleşebilir mi? Ve bunu Goodnight olmadan yapabilir mi? Goodnight buna güveniyor; çünkü bu döngüyü daha önce gördü: Dış yatırım almayı düşünüp vazgeçtiği dot-com patlaması, bu temkinin ödüllendirildiği dot-com çöküşü, bir havayolu şirketi dahil başarısız yatırımlar ve muhtemelen SAS’in halka arz planlarını ertelemek zorunda kaldığı 2022 piyasa düzeltmesi. Üretken yapay zekanın iş dünyasının kurallarını yeniden yazdığı fikrinden etkilenmiş görünmüyor.
Uzmanlığı avantaj sağlayacak mı?
Goodnight, büyük dil modelleri için doğru bir şekilde, “Yapay zeka sadece olasılığa göre bir cümledeki sonraki kelimeyi seçiyor. Bu nasıl herhangi bir şeyi çözecek?” diyor. Ona göre SAS’in onlarca yıla dayanan müşteri güveni ve özellikle finans, sağlık hizmetleri ve kamu hizmetlerindeki “alan uzmanlığı”, şirkete avantaj sağlamaya devam edecek.
Yine de Goodnight, yapay zeka çağındaki SAS’in geleceğini muhtemelen daha genç ellere bırakacak. Son yıllarda günlük operasyonel işleri giderek yeni nesil yöneticilere devretti; özellikle teknoloji direktörü Bryan Harris ve operasyon direktörü Gavin Day’e. Goodnight, Harris ve Day’i görevi devralmaları için yetiştirdiğini söylüyor ancak hangisini CEO olarak görmek istediğine henüz karar vermedi.
Devralacakları plan kulağa basit geliyor ama uygulaması zor: müşterileri SAS’in artık 50 yıl önceki şirket olmadığına ikna etmek, onlara sadece kulağa etkileyici gelen değil gerçekten daha akıllı iş kararları almalarına yardımcı olan yapay zeka çözümleri sunmak ve ürünleri her müşterinin ihtiyaç duyduğu şekilde şekillendirmek.
Kuzey Carolina’nın en zengin insanı
Statistical Analysis System’ın kısaltması olan SAS, Kuzey Carolina Eyalet Üniversitesi’nde doğdu. O dönem istatistik doktorasını yeni tamamlamış genç bir akademisyen olan Goodnight, 1960’ların sonlarında Tony Barr ile birlikte üniversitenin tarım bölümünün verilerini ayıklayıp analiz eden bir yazılım geliştirdi. Araç 100’den fazla dış müşteri çekince Goodnight, Barr, John Sall ve Jane Helwig 1976’da SAS Institute’u kurdu. Barr, şirketteki yüzde 40 hissesini 1979’da 340 bin dolara sattı. 2021’de hayatını kaybeden Helwig de birkaç yıl sonra ayrılıp hisselerini sattı. Bugün Goodnight SAS’in üçte ikisine sahip; bu da onu 13,3 milyar dolarlık servetiyle Kuzey Carolina’nın en zengin insanı yapıyor. Sall ise kalan üçte birlik paya sahip; bu da yaklaşık 6,5 milyar dolar değerinde.
Şirket en başından beri dış yatırım almadan büyüdü. SAS yazılımlarının fiziksel kitaplar olarak satıldığı dönemde, yeni bir kitap sevkiyatı geldiğinde kurucular dahil tüm çalışanlar bir insan zinciri oluşturup kitapları bir çalışanın bodrum katına taşırlardı. Zaman içinde SAS çalışanlarına iyi davranan bir şirket olarak ün kazandı. Önce ücretsiz M&M şekerleriyle başlayan (şirket genelinde haftada 5 ton), ardından yerinde doktor ve eczane hizmeti, sübvanse edilmiş çocuk bakımı ve kuaför salonuna kadar genişleyen yan haklar, 1980’ler ve 1990’larda pek yaygın değildi. Bu Goodnight’ın çalışan bağlılığı stratejisiydi: çalışanları mutlu tutmak, personel devrini azaltmak ve pahalı primler ile hisse opsiyonlarının yarattığı sulandırıcı etkiyi önlemek.
Goodnight, yapay zeka şirketlerinin temposunun “yavaşlaması gerektiğini” düşünüyor. Ancak bu, SAS’in piyasayı görmezden geldiği anlamına gelmiyor. Şirket, 2023’te yapay zeka destekli ürünler geliştirmek için üç yıllık 1 milyar dolarlık yatırım planını duyurdu. Goodnight bunu dümdüz bir ifadeyle şöyle açıklıyor: “Zaten o kadar harcayacakmışız gibi görünüyordu, biz de duyurduk.”
Rekabet baskısı
Sorun şu ki SAS bu konuda yalnız değil. Karşısında yapay zekaya önce ve daha güçlü şekilde yatırım yapan rakipler var. Dev teknoloji şirketleri tarafında Microsoft, Amazon ve Oracle bulunuyor. Daha yeni oyuncular arasında Snowflake, Databricks, Alteryx ve diğerleri yer alıyor. Kamu sektöründe ise Palantir, ABD devlet sözleşmelerini SAS ve diğer şirketlerden çekip alıyor. Palantir’in ABD hükümet gelirleri geçen yıl yaklaşık olarak SAS’in toplam kamu gelirinin iki katı kadar büyüdü.
SAS’ın çalışma şekli, müşterilerin en çok endişe duydukları noktalarda onlara destek olmak. Şirket, neredeyse tüm büyük bankalar ve dört büyük denetim firmasıyla işbirliği yaparak, bu kurumların yapay zekayı dolandırıcılık tespiti ve finansal risk yönetimi açısından güvenli, izlenebilir ve faydalı bir şekilde kullanmalarına yardımcı oluyor. Sağlık, kamu, finans ve diğer düzenlemelere tabi sektörler, on yıllardır “ihtiyatlılık”ı bir özellik olarak pazarlayan bir şirket için doğal bir faaliyet alanı Ancak bu alanlarda bile baskı giderek artıyor. Anthropic, sektör uzmanlarını kadrosuna katıyor ve mayıs ayında aynı müşteri kitlesi için doğrudan rekabet edecek bir dizi finansal hizmet ürünü duyurdu. Harris, “Herkes ‘işbirlikçi rekabet’ içinde” diyor.