Küresel piyasalarda güvenli liman arayışı hız kazandı. ABD doları, yükselen petrol fiyatlarının enflasyonist baskıları artırmasıyla perşembe günü yılın en yüksek seviyelerine ulaştı. ABD ve İsrail'in İra'a saldırmasıyla Orta Doğu'da artan jeopolitik gerilimler petrol fiyatlarında yukarı yönlü baskı oluşturdu.
Bu durumun enflasyon görünümü ve merkez bankalarının politikaları üzerindeki zincirleme etkisi doları güçlendirdi. Enerji maliyetlerindeki sert yükselişin merkez bankalarını şahin bir para politikasına zorlayacağı beklentisi piyasalarda yankı buldu. Bu gelişmelerle dolar endeksi üst üste üçüncü gününde de yükselerek önce 99,5 seviyesine yaklaştı.
Ardından endeks, 25 Kasım 2025'ten bu yana ilk kez 100 seviyesini aşarak 100,3 seviyesine kadar tırmandı. ABD dolarının euro, İsviçre frangı, Japon yeni, Kanada doları, İngiliz sterlini ve İsveç kronu karşısındaki değerini ölçen endeks, yıl başından bu yana yaklaşık yüzde 2 değer kazandı. Yatırımcıların ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları ile İran'dan gelen misillemelerin yarattığı riskler nedeniyle dolar varlıklarına yöneldiği görüldü.
Jeopolitik riskler petrol fiyatlarını uçurdu
Piyasalardaki hareketlilikte, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiğini durdurabileceğine yönelik tehditleri etkili oldu. Ayrıca petrolün varil fiyatının 200 dolara çıkabileceği öngörüleri tedirginlik yarattı. Cboe petrol piyasası oynaklık endeksi 121,01 puana ulaşarak pandemi döneminden bu yana en yüksek seviyesini test etti.
Ekonomistler, İran savaşı nedeniyle ortaya çıkan yüksek enerji maliyetlerinin küresel ekonomik büyümeyi sekteye uğratabileceği konusunda uyarılarda bulunuyor. Orta Doğu’daki gerilim, petrol piyasalarında arz güvenliği endişelerini en üst seviyeye taşıdı. İran ile yaşanan savaş ihtimalinin yanı sıra Irak’ta iki petrol tankerinin hedef alınması sonucu terminallerdeki operasyonların durdurulması, arz risklerini tırmandırdı.
Bu durum, büyük ekonomilerin koordineli bir şekilde petrol rezervlerini kullanıma sunma çabalarını gölgede bıraktı. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), piyasaları dengelemek amacıyla tarihinin en büyük hamlesini yaptı. Kurum, 400 milyon varillik rezervin serbest bırakılmasını onayladı.
Ancak şubat ayı enflasyon verilerinin beklentiler dahilinde gelmesine rağmen hedef üstü seyretmesi tedirginliği artırdı. Çatışma kaynaklı enerji şokunun verilere henüz tam yansımamış olması da piyasalardaki endişeyi sıcak tutuyor. Londra merkezli Ballinger Group FX Piyasalar Analisti Kyle Chapman, "ABD ve Uluslararası Enerji Ajansının satış baskısını hafifletme çabalarına rağmen ham petrolün 100 dolar civarında seyretmeye devam etmesiyle dolar endeksi, kasım ortasından bu yana en yüksek seviyesine ulaştı." değerlendirmesini yaptı.
Döviz piyasalarında sert satış dalgası
Doların küresel çapta güçlenmesi, majör para birimleri üzerinde yoğun bir satış baskısı oluşturdu. Euro, dolar karşısında yüzde 0,1 değer kaybederek önce 1,1549 seviyesine çekildi. Düşüşünü sürdüren euro/dolar paritesi 1,1433'le Ağustos 2025'ten bu yana en düşük seviyeyi gördü.
Japon yeni dolar karşısında 159,23 seviyesinden 159,68'e kadar gerileyerek Temmuz 2024’ten bu yana en düşük seviyesini test etti. İngiliz sterlini ise yüzde 0,2 kayıpla 1,3385 dolardan işlem gördü. Dolar/İsviçre frangı paritesi 0,7895 ile 23 Ocak 2026'dan bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.
Emtia bağlantılı para birimlerinde de düşüş hakimdi. Avustralya doları 0,7148 dolara, Yeni Zelanda doları ise 0,5907 dolara indi. Yatırımcıların riskli varlıklardan kaçarak dolara yönelmesi, gelişmiş ülke para birimlerinin son ayların en düşük seviyelerini test etmesine yol açtı.
Merkez bankalarından sıkılaşma sinyalleri
LSEG ve Fed Watch verilerine göre, merkez bankalarının para politikalarını öngörülenden daha hızlı sıkılaştıracağı tahmin ediliyor. Avrupa Merkez Bankası’nın haziran ayında, Avustralya Merkez Bankası’nın ise gelecek hafta ve mayıs ayında faiz artırımına gitmesi bekleniyor. ABD tarafında ise Fed’in temmuz ayında faizleri sabit tutma ihtimali yüzde 50,7’ye yükseldi.
Piyasalarda ABD Merkez Bankasına ilişkin faiz indirimi beklentileri zayıfladı. Para piyasalarındaki fiyatlamalarda, Fed'in yılın ilk faiz indirimini temmuz toplantısında yapacağı beklentileri ötelendi. Piyasa oyuncuları, Fed’in önümüzdeki hafta faiz oranlarını değiştirmeyeceğini öngörüyor.
Yıl genelinde ise daha önce 2 olan gevşeme adımı beklentisi 1'e düştü. Artık yalnızca eylül ayına yönelik 25 baz puanlık tek bir indirim fiyatlanıyor. Yükselen enerji fiyatlarının enflasyon riskini diri tutması, sıkı para politikası sürecinin uzamasına neden oluyor.
Güvenli liman arayışı doları destekliyor
İstanbul Bilgi Üniversitesi Ekonomi Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Erhan Aslanoğlu, dünyada risk algısının çok yükseldiğini belirtti. Aslanoğlu, doların dünyanın en büyük rezerv parası olmasının ve dünya ticaretinde yüzde 57-58 payının bulunmasının güvenli liman statüsünü devam ettirdiğini söyledi.
Aslanoğlu, dünyada ABD dahil herkesi etkileyebilecek sıkıntılı ekonomik tablolar oluşabileceğini belirterek, "Yatırımcı dolar tutmayı tercih ediyor çünkü dünyanın her yerinde dolarla bir şey alabilir, yatırım yapabilir. O açıdan dolara yönelmenin ana nedeni en geçerli, en çok kullanılan para olması." dedi.
Japonya'nın yeni Başbakan Takaiçi Sanae yönetiminde genişletici politikalara gitme isteği ve Euro Bölgesi'nde faizlerin düşük olması, doları rakipleri arasından sıyıran diğer faktörler oldu. Altının da güvenli bir liman olarak öne çıktığını kaydeden Aslanoğlu, "Herkese yetecek kadar altın yok ama herkese yetecek kadar doları ABD basıp sağlayabilir. Ana nedenlerden birisi de bu diye düşünüyorum." ifadelerini kullandı.
Societe Generale FX Strateji Başkanı Kit Juckes de dolar endeksinin artan jeopolitik gerilimler ve yükselen enerji fiyatlarına tepki olarak kasım ayından bu yana ilk kez 100'ün üzerine çıktığını belirtti. Juckes, ABD Başkanı Donald Trump'ın zayıf doları ve düşük faizleri tercih ettiğini açıkça söylediğini hatırlatarak, "Ancak ABD ekonomisinin dirençli olduğunu kanıtladı. ABD, artık önemli bir petrol üreticisi ve doların rezerv para birimi statüsü belirsizlik zamanlarında bu para birimini desteklemeye devam ediyor." dedi.
Juckes sözlerini, "ABD ekonomisinde önemli bir yavaşlama ve petrol fiyatlarındaki yükselişin tersine dönmesi gibi bir durum yaşanmadığı sürece, doların bu yıl boyunca ve 2027'ye kadar yükselmeye devam etmesini bekliyoruz." diyerek tamamladı.