Petrol fiyatları, Pakistan'ın başkenti İslamabad'taki ABD-İran ateşkes görüşmelerinin hafta sonu bir anlaşma ile sonuçlanmaması ve ABD'nin Hürmüz Boğazı'na abluka altına alacağını ilan etmesi üzerine yeniden keskin bir şekilde yükselişe geçti.
Petrol fiyatları görüşmelerin çökmesi ve abluka tehdidiyle yeniden 100 doların üzerine çıkarak, geçen haftaki kayıplarını telafi etti. 13 Nisan günü saat 09.00 itibarıyla Brent petrolünün varili Cuma kapanışa göre yüzde 6,84 yükselişle 101.72 dolara, Batı Teksas petrolünün varili de yüzde 7,73 değer kazanarak 104.03 dolara çıktı. Her iki petrol türü de 6.5-7.5 dolar seviyesinde değer kazandı.
Brent petrolü, ABD ve İran'ın altı haftadan fazla süren savaşın ardından iki haftalık ateşkes ilan etmesinin ardından geçen hafta varil başına 92 doların altına düşmüştü. Bugün ise fiyatlar, geçen Salı günü ateşkes kararı öncesinde varil başına 111 doları aştığından bu yana ilk kez psikolojik olarak önemli olan 100 dolar eşiğinin üzerine çıktı.
JPMorgan Chase analistleri, petrol fiyatlarının yılın ikinci yarısında düşmeden önce, ikinci çeyrekte varil başına 100 doların üzerinde yüksek seviyelerde kalmasını bekliyor.
ABD Başkanı Donald Trump'ın İran ile hafta sonu yapılan müzakerelerin çökmesinin ardından Hürmüz Boğazı'na ABD ablukası ilan etti. Trump, Pazar gecesi, "İran'ın petrol satmasına izin vermeyeceğiz" dedi ve İran'ın anlaşma masasına geri dönüp dönmemesinin "umrunda olmadığını" belirtti
ABD Merkez Komutanlığı da (CENTCOM), daha sonra yaptığı açıklamada Hürmüz Boğazı'nda İran limanlarına yönelik ablukanın Pazartesi günü TSİ 17.00'de başlayacağını, ablukanın İran limanlarına ve kıyılarına giren ve bu limanlardan ayrılan tüm gemilere, ülkelerine bakılmaksızın uygulanacağı, İran dışındaki limanlara giden ve bu limanlardan gelen gemilerin engellenmeyeceğini bildirdi.
ABD, Tahran'ı nükleer emellerinden vazgeçmeyi reddetmekle suçlarken, İran'ın Hürmüz Boğazının kontrolünde ısrar etmesi, savaş tazminatlarını, Lübnan dahil daha geniş bir bölgesel ateşkesi ve dondurulmuş denizaşırı varlıklara erişimi istemesi görüşme masasının çökmesine neden oldu
Pakistan'da yapılan görüşmelerin bir anlaşmayla sonuçlanmaması dünyanın bir enerji arz şoku tehdidinden kurtulamamasına neden oldu. Küresel petrol ve doğal gaz akışının yüzde 20'sinin geçtiği kilit bir nakliye yolu olan Hürmüz Boğazı'nın savaşın başlamasından bu yana fiilen kapalı kalması ve İran’ın geçmeye çalışan gemilere saldırması petrol ve doğalgaz fiyatlarında keskin artışlara yol açarak enflasyon baskıları ve daha zayıf küresel büyüme konusunda endişeleri artırıyor.
İran Hürmüz Boğazı’ndan gemi geçişine izin vermiyor, boğazda 800 dolayında geminin sıkışmış olduğu tahmin ediliyor. Savaştan önce boğazdan her gün ortalama 138 gemi geçiyordu. Geçen hafta Salı günü ateşkes ilan edilmesine rağmen, geçiş yolu tam anlamıyla açılmadı ve henüz hiçbir şey değişmedi. Denizcilik istihbarat firması Windward'a göre Cumartesi günü boğazdan sadece 17 gemi geçti.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) geçen hafta, günde yaklaşık 9 milyon varil petrolün veya küresel arzın yaklaşık yüzde 9'unun, boğazdan geçiş için beklemede olduğunu tahmin etti.
Singapur Nanyang Teknoloji Üniversitesi'nden ekonomist Chua Yeow Hwee, "Petrol fiyatlarının yüksek kalması muhtemel çünkü beklentiler artık ablukanın tamamen uygulanıp uygulanmayacağına, nakliye aksaklıklarının yayılıp yayılmayacağına ve diplomasiye yeniden başlanıp başlanmayacağına bağlı" dedi.
RBC Capital Markets'te küresel emtia stratejisi başkanı Helima Croft ise, Körfez ülkelerinin, İran'ın ateşkes anlaşması için ilk önerilerinden biri olan, boğazdan gemi geçişine izin vermek için İran silahlı kuvvetleriyle resmi bir geçiş ücreti düzenlemesine karşı olduklarını söyledi. Croft, “Her şeyden önce, Boğazın yeniden açılmasının mekaniğinin son derece karmaşık olacağını düşünüyoruz, Körfez ülkeleri daha fazla alternatif erişim yolu inşa edene kadar İran'ın boğazdan çıkan neredeyse her varil için oy kullanma olasılığı var” dedi.
Geçen hafta ABD ve İran'ın iki haftalık ateşkes konusunda anlaşması sağlanması ve İslamabad’ta müzakerelerin başlamasıyla birlikte petrol fiyatları yüzde 10 düşmüştü. Ancak her iki tarafın talepleri göz önüne alındığında, kalıcı bir barışın nasıl sağlanacağı belirsiz.
Hürmüz Boğazı'nda kontrolün kimde kalacağı barışın sağlanmasında ya da savaşın tekrar başlamasında kritik bir role sahip ve şu anda bu kontrol İran'da. İran, dünyanın enerji belkemiği haline gelen Hürmüz'ün silahlardan, füzelerden daha etkili olduğunu anlamış durumda ve çok iyi bir koz olarak kullanıyor.
Uzmanlar, müzakerelerin yeniden başlaması ve uzlaşma sağlanması halinde bile, küresel petrol piyasalarının İran savaşı öncesindeki normal haline dönmesinin bir yıl kadar sürebileceği konusunda uyarıyor.
CBA'da emtia stratejisti Vivek Dhar, Ortadoğu gazı ve petrolü için muhtemelen kalıcı bir ek “jeopolitik prim” ödenmesi gerekeceğini vurgulayarak, “İran savaşı yarın sona ererse, arz tarafının normalleşmesi için altı ila on iki aylık bir süre bekliyoruz,” dedi.
Ortadoğu Enstitüsü'nde kıdemli araştırmacı olan Karen Young ise, savaşın bitmesi ve petrol fiyatlarının düşmesinin uzun zaman alabileceğini belirterek, gübre ve gıda ambalajı üretiminde kullanılan malzemelerin tedarik zinciri aksamalarından etkilenmesinden dolayı yüksek petrol maliyetlerinin gıda fiyatlarını da etkileyeceğini ifade etti. Young,"Satın aldığımız her şeyde enflasyonist baskıyı görmeye başlayacağız" dedi.