Çin, bir kargo çalışanının hatası sayesinde F-35 hayalet savaş uçağına ait parçaları ele geçirmeyi başardı. Konuyla ilgili bilgi sahibi bir kaynağa göre olay, United Parcel Service (UPS) çalışanının bir uyarı e-postasını okumamasıyla yaşandı. Söz konusu e-postada, teslimatın Hong Kong üzerinden yapılmaması gerektiği uyarısı bulunuyordu.
Uyarı e-postası nakliye firması DSV A/S tarafından gönderilmişti. Mesajda radar emici malzemeyle kaplı F-35 kokpit kanopisi ve silah bölmesi kapağının belirli ülkelerden geçmemesi gerektiği belirtiliyordu. Bu kural, hassas ABD silah teknolojilerinin rakiplerin eline geçmesini engellemeyi amaçlayan Uluslararası Silah Ticareti Düzenlemeleri (ITAR) kapsamında uygulanıyordu.
Teslimatı hızlandırmak isterken rotayı değiştirdiler
Savaş uçağı parçalarının aslen Avustralya'dan yola çıkması planlanmıştı. Kargonun ABD'nin savunma ortakları olan Güney Kore ve Tayvan üzerinden San Francisco'ya ulaşması gerekiyordu. Ancak Avustralya'dan geç çıkış yapan teslimatı hızlandırmak amacıyla rota yanlışlıkla Hong Kong üzerinden çevrildi. Yetkili olmadığı için ismini vermek istemeyen kaynaklar bu detayı doğruladı.
F-35'in geliştiricisi Lockheed Martin adına çalışan DSV, ABD düzenlemeleri gereği ITAR uyarısını içeren e-postayı göndermişti. Kaynaklar, DSV'nin e-postasının UPS temsilcisinin kullandığından farklı bir bilgi işlem sistemi üzerinden gönderilmiş olabileceğini belirtti.
Pentagon ve Lockheed Martin için utanç kaynağı
Yanlış yönlendirilen kargoya dair daha önce yayımlanmayan detaylar, Pentagon yetkilileri tarafından 29 Eylül'de Kongre üyelerine sunuldu. Yaklaşık bir saat süren toplantıda Temsilciler Meclisi dış ilişkiler ve silahlı hizmetler komitelerinin personeli bilgilendirildi.
Bu yeni detaylar, bir dizi hatanın Çin'in en hassas ABD askeri teknolojilerine erişmesine nasıl yol açtığını gözler önüne serdi. Olayın Pentagon ve Lockheed Martin için tam bir utanç kaynağı olduğu kanıtlandı. DSV sözcüsü Stephan Ghisler-Solvang ve UPS sözcüsü Malcolm Berkley konu hakkında yorum yapmayı reddetti.
UPS, gelire dair sektörel dağılımını tam olarak açıklamasa da son yıllarda havacılık ve savunma alanlarında daha fazla iş almak için stratejik adımlar atıyordu. Bloomberg'in bu hatayı duyurmasının ardından çarşamba günü UPS hisseleri New York'ta yüzde 1'den daha az bir oranda değer kaybetti.
Çin yıllardır bu uçağın peşindeydi
Olay, Pentagon ile Dışişleri Bakanlığını harekete geçirdi ve kurumlar çeşitli soruşturmalar başlattı. ABD'li milletvekilleri, benzer bir hatanın tekrarlanmaması için ABD silahlarına yönelik küresel tedarik zincirinin incelenmesini talep etti. F-35, dünyanın en gelişmiş savaş uçağı ve tarihin en pahalı ABD silah programı olarak biliniyor. Çin ise yıllardır casusluk faaliyetleriyle bu uçağı hedef alıyordu.
Mayıs ayı sonlarında onarım veya imha için ABD'ye gönderilen her iki parça da uçağın hayalet yeteneklerini artıran radar emici malzemeyle kaplıydı. Hükümet Sorumluluk Ofisinde (GAO) F-35 incelemelerini yöneten Diana Maurer, Çinlilerin artık bir F-35 kanopisine sahip olmasının iyi bir durum olmadığını belirterek bu kaybı çok büyük bir olay olarak nitelendirdi.
Maurer, "Eminim Çinliler kutlama yapmışlardır ve ardından tersine mühendislik yapıp kendi teknik yetenekleriyle buna nasıl karşı koyacaklarını bulmaya koyulmuşlardır. O parçaları ellerine geçirdiklerinde eminim peşinde oldukları şey buydu." değerlendirmesini yaptı.
Kurumlar topu birbirine atıyor
Lockheed Martin, kayıp parçalarla ilgili haberlerin ardından yaptığı açıklamada lojistik kararlarını tek taraflı almadıklarını savundu. Şirket, hükümet düzenlemelerine en uygun taşıyıcıları seçtiklerini belirterek, "Hangi lojistik ortağının dahil olduğu konusunda detay veremesek de, kolektif gözetimimizi güçlendirmek ve tekrarını önlemek için önleyici tedbirler geliştirmek üzere onlarla yakın çalışıyoruz." dedi.
Yeni detayların sunulmasının ardından şirket, bahsedilen olaylar dizisine ekleyecekleri veya düzeltecekleri bir şey olmadığını bildirdi. Pentagon lojistik ekibinden Erica Plath, benzer kazaları önlemek için yeni adımlar attıklarını söyledi. Kongre brifingine Dışişleri Bakanlığı Savunma Ticareti Kontrolleri Müdürlüğünden süreci soruşturan bir uyum yetkilisi de katıldı.
Senatör Mark Warner Pentagon'dan brifing talep ederken, Senatör Tom Cotton ise tedarik zinciri incelemesi istedi. Senatör Kevin Cramer olayın şüpheli yanlarına dikkat çekerek, "Çin'in başından beri bunu ele geçirmek için bir planı var mıydı?" sorusunu yöneltti.
Pentagon, sevkiyatla ilgili sorumluluk kabul etmeyerek parçaların değerini küçümsedi ve onları kullanılamaz olarak nitelendirdi. ABD Ulaştırma Komutanlığı kargonun taşınması veya koordinasyonunda yer almadığını açıkladı. Savunma Bakanlığı ise yetkililerle aktif olarak çalıştıklarını vurgulayarak, "Bu bileşenleri geri almak, olayı soruşturmak ve gelecekteki bir durumu önlemek için güvenceler yerleştirmek üzere ABD makamları ve endüstri ortaklarıyla birlikte çalışıyoruz." ifadesini kullandı.