ABD Başkanı Donald Trump’ın yönetimi, İran ile barış görüşmeleri yürütürken aynı zamanda bölgeye ek birlikler konuşlandırırken, yatırımcılar çatışmanın sürmesinin enerji şokunu daha da kötüleştireceği ve küresel ekonomiyi, hisse senetleri ve tahvilleri daha büyük tehlikeye sürükleyeceği konusunda uyarıyor.
Günlük 100 milyon varillik petrol piyasasının yaklaşık yüzde 20’si için kilit bir yer olan Hürmüz Boğazı’ndan tanker trafiği neredeyse durma noktasına geldi. Suudi Arabistan, bazı sevkiyatları mevcut boru hatları üzerinden başka ihracat terminallerine yönlendirmiş olsa da Rapidan Energy Group gibi analistler, günlük 10 milyon varil veya daha fazla petrolün hala kısıtlandığını söylüyor. Wall Street Journal’ın haberine göre petrol tankerlerine yönelik tehditler ve büyük üretim tesislerindeki kapanmalar, petrol ve doğalgaz üzerindeki etkilerin çatışmanın sonrasına da uzamasına neden olabilir. Önceki krizlerin bazılarının aylarca veya daha uzun sürmesinin aksine, Suudi Arabistan ve diğer büyük ham petrol ihracatçıları, boğaz fiilen kapalıyken yedek üretim kapasitesini artırma konusunda sınırlı imkana sahip.
Körfez Savaşı benzerliği
Washington’ın İran ile müzakerelerine dair haberler sert bir satış dalgasına yol açmış olsa bile petrol vadeli işlemleri, yılın başından bu yana yaklaşık yüzde 80 yükseldi. Son haftalarda insansız hava araçları ve füzelerin kullanılmaya başlanmasından bu yana yaşanan yükseliş, 1990’da Körfez Savaşı’nın başlamasından sonraki dönemle benzer bir seyir izledi. Petrol fiyatları, küresel ekonominin pandemiden toparlandığı 2022 yılında Rusya’nın Ukrayna’yı tam ölçekli işgalinden önce zaten çok daha yüksekti. O yıl ham petrol arzına yönelik beklenen kesintilerin büyük kısmı gerçekleşmemiş olsa da fiyatlar aylarca yüksek kaldı.
Piyasadaki satış dalgası sert görünse de geçmiş jeopolitik şoklara verilen tepkilerle paralel. S&P 500, mevcut savaştan önce yapay zekanın yazılım, finansal hizmetler ve daha fazlasını altüst edebileceği endişeleri nedeniyle zaten gerilemişti. Yatırımcılar, ABD borsasındaki yüksek değerlemelerin o zamandan beri oynaklığı artırdığını söylüyor. Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden sonraki bu noktada, geniş piyasa endeksi çatışmanın başladığı seviyeye yakın seyrediyordu. Ancak bu şok enflasyonu artırdı bu da nihayetinde kârlara zarar verdi, borçlanma maliyetlerini yükseltti ve endeksin 2022’nin ilk yarısında yüzde 21 gerilemesine yol açtı.
Tarihsel standartlara göre oldukça büyük
2022’de Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden önce, ABD Merkez Bankası (Fed) pandeminin ardından ekonomiyi canlandırmaya çalışırken getiriler düşüktü. Bu kez ise faiz oranlarına ilişkin belirsiz görünüm nedeniyle getiriler zaten yüksekti. O dönemin ardından temmuzdan bu yana görülen en yüksek seviyelerden bazılarına yükseldiler. Gösterge niteliğindeki 10 yıllık ABD Hazine tahvili getirisi, ABD’nin enerjiye çok daha bağımlı olduğu 1990’da Irak’ın Kuveyt’i işgalinden sonra daha hızlı yükselmişti.
ABD, Uluslararası Enerji Ajansı üyelerinin tarihteki en büyük ham petrol rezervi kullanımına yaklaşık 172 milyon varil petrol katkısı yapma taahhüdünde bulundu. ABD’nin Meksika Körfezi kıyısı yakınlarındaki tuz mağaralarında depolanan petrolün bu şekilde piyasaya sürülmesi, ABD’nin eski başkanı Joe Biden’ın 2022’de Ukrayna savaşı sırasında onayladığı acil durum rezerv kullanımından biraz daha küçük olacak. Her iki rezerv kullanımı da tarihsel standartlara göre oldukça büyük. Bu da Washington’ın fiyat şoklarına yanıt vermek veya ekonomik tehditlere hazırlanmak için stratejik stokları kullanma konusunda daha agresif hale geldiğinin bir göstergesi.