ABD, Avrupa ve Asya’da borsaya kote şirketlerin İran savaşının başlangıcından bu yana yaptıkları kurumsal açıklamaları, ortaya çıkan sonuçlara dair çarpıcı bir tablo sunuyor. Şirketler, hızla yükselen enerji fiyatları, parçalanan tedarik zincirleri ve İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki baskısı nedeniyle kesintiye uğrayan ticaret rotalarıyla mücadele ediyor. Reuters’ın analizine göre en az 279 şirket, finansal darbeyi hafifletmek için fiyat artışları ve üretim kesintileri dahil savunma amaçlı adımlar attıklarını belirtti. Diğerleri ise temettü ödemelerini veya hisse geri alımlarını askıya aldı, çalışanları ücretsiz izne çıkardı, yakıt ek ücretleri koydu ya da acil devlet desteği talebinde bulundu.
Covid-19 pandemisi ve Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ardından iş dünyasını sarsan küresel olaylar zincirinin son halkası olan bu kriz, yılın geri kalanına dair beklentileri aşağı çekiyor. Ayrıca çatışmayı sona erdirecek bir anlaşmanın yakın olduğuna dair pek bir işaret de bulunmuyor. Whirlpool CEO’su Marc Bitzer, şirketin yıllık beklentisini yarıya düşürüp temettü ödemesini askıya almasının ardından analistlere yaptığı açıklamada, “Bu düzeydeki sanayi gerilemesi, küresel finans krizinde gözlemlediğimize benziyor ve diğer durgunluk dönemlerinden bile daha yüksek” dedi.
Analistlere göre büyüme yavaşladıkça fiyatlama gücü zayıflayacak ve sabit maliyetleri karşılamak daha zor hale gelecek. Bu durum ikinci çeyrekten itibaren kâr marjlarını tehdit ediyor. Sürekli fiyat artışlarının enflasyonu körüklemesi ve zaten kırılgan olan tüketici güvenine zarar vermesi bekleniyor. Bitzer, “Tüketiciler ürünleri değiştirmek yerine tamir ettirmeyi tercih ediyor” dedi.
Artan tedarik maliyetleri
Beyaz eşya üreticisi yalnız değil. Procter & Gamble ve Toyota dahil birçok şirket, çatışma üçüncü ayına girerken artan maliyet yükü konusunda uyarıda bulundu. İran’ın dünyanın en kritik enerji geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı’nı ablukaya alması, petrol fiyatlarını varil başına 100 doların üzerine taşıdı. Bu rakam savaş öncesine göre yüzde 50’den fazla artış anlamına geliyor. Boğazın kapanması, nakliye maliyetlerini yükseltti, hammadde arzını daralttı ve mal akışı için kritik ticaret yollarını kesti. Gübre, helyum, alüminyum, polietilen ve diğer önemli girdilerin tedariki olumsuz etkilendi.
İncelemeye dahil edilen şirketlerin beşte biri; kozmetikten lastiğe, deterjandan kruvaziyer işletmecilerine ve havayollarına kadar farklı alanlarda faaliyet gösteren firmalar savaş nedeniyle mali darbe aldıklarını açıkladı. Şirketlerin çoğu, enerji maliyetlerinin zaten yüksek olduğu İngiltere ve Avrupa merkezliyken, yaklaşık üçte biri Orta Doğu petrolü ve yakıt ürünlerine büyük ölçüde bağımlı olan Asya’dan geldi.
Gümrük vergisi krizine benziyor
Durumu karşılaştırmak gerekirse, geçen yıl ekim ayına kadar yüzlerce şirket ABD Başkanı Donald Trump’ın 2025 tarifeleri nedeniyle 35 milyar doları aşan maliyetlerden söz etmişti. Havayolları, savaş kaynaklı maliyetlerin en büyük bölümünü oluşturuyor; jet yakıtı fiyatlarının neredeyse iki katına çıkması nedeniyle bu sektörün yükü yaklaşık 15 milyar dolara ulaştı. Kriz uzadıkça diğer sektörlerden daha fazla şirket de alarm veriyor. Japon otomotiv devi Toyota 4,3 milyar dolarlık darbe beklediğini açıklarken, P&G vergi sonrası karında 1 milyar dolarlık düşüş öngördü.
Fast-food devi McDonald’s da bu ayın başında, süregelen tedarik zinciri aksaklıklarının uzun vadeli maliyet enflasyonunu artırmasını beklediğini söyledi. Bu tür değerlendirmeler yakın zamana kadar daha çok sanayi şirketlerinin bilanço toplantılarında duyuluyordu. CEO Chris Kempczinski, yükselen yakıt fiyatlarının düşük gelirli tüketici talebine zarar verdiğini belirterek, “Şu anda gördüğümüz temel sorun yüksek benzin fiyatları” dedi.
Petrol fiyatlarının etkisi
Sanayi, kimya ve malzeme sektörlerinde faaliyet gösteren yaklaşık 40 şirket, Orta Doğu petrokimya tedarikine bağımlılıkları nedeniyle fiyat artıracaklarını açıkladı. Newell Brands Mali İşler Direktörü Mark Erceg, bu ayın başında yaptığı açıklamada petrol fiyatındaki her 5 dolarlık varil artışının şirkete yaklaşık 5 milyon dolar ek maliyet getirdiğini söyledi.
Alman lastik üreticisi Continental, yükselen petrol fiyatlarının hammadde maliyetlerini artırması nedeniyle ikinci çeyrekten itibaren en az 100 milyon euro (117 milyon dolar) zarar beklediğini açıkladı. Continental yöneticisi Roland Welzbacher, bu etkinin şirketin gelir tablosuna yansımasının üç ila dört ay süreceğini belirterek, “Muhtemelen ikinci çeyreğin sonlarında bizi etkilemeye başlayacak ve yılın ikinci yarısında tam anlamıyla hissedilecek” dedi.