Ankara’da gerçekleştirilen NATO Zirvesi benim için yalnızca diplomatik açıdan önemli bir toplantı değildi. Elbette liderlerin mesajları, alınan kararlar ve yayımlanan bildiriler yakından takip edildi. Ancak zirve boyunca yaşadığım onlarca televizyon programı, gazeteci sohbeti ve kapalı toplantı bana çok daha önemli bir gerçeği yeniden gösterdi.
Dünya Türkiye’yi dikkatle izliyor. Bize dair büyük bir merak var. Fakat aynı zamanda ciddi bir bilgi açığı be önyargı da var.
Türkiye son yıllarda savunma sanayiinden enerji diplomasisine, Karadeniz’den Afrika’ya, Suriye’den Kafkasya’ya kadar çok geniş bir coğrafyada etkisini artırdı. İHA ve SİHA teknolojileri, arabuluculuk girişimleri, enerji koridorları, insani yardım faaliyetleri ve gelişen savunma sanayii artık uluslararası gündemin önemli başlıkları arasında yer alıyor.
Ancak bütün bunlara rağmen Türkiye, kendisini dünyaya anlatmakta hâlâ sahip olduğu potansiyelin gerisinde kalıyor.
Oysa böylesine büyük uluslararası zirveler yalnızca liderlerin buluştuğu diplomatik organizasyonlar değildir. Aynı zamanda ev sahibi ülkenin güvenlik anlayışını, ekonomik vizyonunu, yatırım ortamını, teknoloji kapasitesini, kültürünü ve gelecek perspektifini dünyaya anlatabileceği eşsiz fırsatlardır.
Ankara’daki zirve boyunca i24NEWS, ILTV, France 24, Reuters, Bloomberg, Al Jazeera, CCTV, Politico, The Economist, The Daily Telegraph ve daha birçok uluslararası medya kuruluşuna değerlendirmelerde bulunma, özel mülakatlar verme imkânı buldum. Ayrıca farklı ülkelerden diplomatlar, akademisyenler, gazeteciler ve düşünce kuruluşlarının temsilcileriyle “off-the-record” uzun sohbetler gerçekleştirdim.
Kırk yılı aşkın diplomasi, OECD, NATO, enerji diplomasisi ve uluslararası iş dünyası tecrübemin ardından vardığım sonuç aslında oldukça basitti.
Türkiye’nin sorunu söyleyecek sözünün olmaması değil. Sorun, doğru sözü doğru zamanda, doğru kişilere ve onların anlayacağı dille anlatamamasıdır.
İşte stratejik iletişim tam da burada başlıyor.
Dünya Türkiye’yi gerçekten anlamaya çalışıyor
Katıldığım televizyon programlarının hemen hepsinde farklı cümlelerle aynı sorular yöneltildi.
Türkiye Batı’dan uzaklaşıyor mu?
Rusya ile ilişkilerinin sınırı nedir?
Ankara’nın Suriye’deki uzun vadeli hedefi ne?
İsrail ile yaşanan gerilim nereye evrilecek?
İran konusunda neden Batı’dan farklı düşünüyor?
Afrika’da neden bu kadar aktif?
Avrupa Birliği ile ilişkiler yeniden canlanabilir mi?
Türkiye yeni demokratikleşme ve hukuk reformlarına hazırlanıyor mu?
İlk bakışta bunlar birbirinden bağımsız sorular gibi görünebilir.
Oysa hepsinin ortak noktası aynıydı.
İnsanlar Türkiye’nin attığı adımlardan çok, bu adımların arkasındaki stratejik mantığı anlamaya çalışıyordu.
Çünkü uluslararası kamuoyu artık yalnızca “Türkiye ne yaptı?” sorusunu sormuyor. “Asıl neden yaptı?” sorusunun cevabını arıyor.
Tam da bu noktada stratejik iletişim devreye giriyor. Uluslararası ilişkilerde haklı olmak elbette önemlidir. Ancak haklı olduğunuzu başkalarına ikna edici biçimde anlatamıyorsanız, haklılığınızın diplomatik değeri sınırlı kalıyor.
Diplomasi yalnızca politika üretme sanatı değildir. Aynı zamanda politika anlatma sanatıdır.
Gerçek ile algı arasındaki mesafenin giderek açıldığı günümüz dünyasında bu gerçek her zamankinden daha fazla önem taşıyor.
Haklı olmak yetmez, güven vermek gerekir
Meslek hayatım boyunca birçok uluslararası kriz yaşadım.
Soğuk Savaş yıllarını gördüm.
Sovyetler Birliği’nin dağılmasını izledim.
Çin’in yükselişine Pekin’de tanıklık ettim.
OECD’de enerji güvenliği üzerine çalıştım.
Uluslararası şirketlerde yatırım kararlarının nasıl alındığını yakından gördüm.
Bütün bu deneyimler bana ortak bir ders verdi. Uluslararası sistemde gerçekler tek başına yeterli değildir. Gerçeklerin nasıl anlatıldığı da en az gerçeklerin kendisi kadar önemlidir.
Bir ülke çok doğru politikalar uygulayabilir. Haklı gerekçelere sahip olabilir. Ekonomik başarılar elde edebilir. Savunma sanayiinde büyük ilerlemeler kaydedebilir.
Ancak bunları uluslararası kamuoyuna güven veren bir dille aktaramıyorsa, elde ettiği kazanımların önemli bir kısmını görünmez hâle getirebilir.
Bugün yatırımcıların da, uluslararası medyanın da, akademik çevrelerin de ilk baktığı unsur yalnızca ekonomik göstergeler değildir.
Kurumsal güvenilirliktir. Öngörülebilirliktir. Tutarlılıktır. İşte bunlar stratejik iletişimin temel taşlarıdır.
Güven, propagandadan çok daha güçlüdür
Stratejik iletişim hiçbir zaman propaganda değildir. Hatta propagandanın tam tersidir. Çünkü propaganda kısa vadede ses getirebilir; fakat güven üretmez.
Güven ise yıllar içinde inşa edilir, dakikalar içinde kaybedilir. Bugün uluslararası medya, yatırımcılar, üniversiteler ve karar vericiler propaganda ile güvenilir analizi birkaç dakika içinde birbirinden ayırabiliyor.
Sadece slogan üreten, kendi eksiklerini hiç kabul etmeyen ve yalnızca iç kamuoyuna konuşan ülkelerin etkisi giderek azalıyor.
Buna karşılık güçlü yönlerini anlatırken eksiklerini de inkâr etmeyen, eleştirilerden kaçmayan ve çözüm üreten ülkeler daha fazla güven kazanıyor.
Katıldığım televizyon yayınlarında benim en çok ilgi gören değerlendirmelerim de Türkiye’yi sorgusuz sualsiz öven cümleler değildi.
Tam tersine…Başarılarımızı anlatırken eksiklerimizi de kabul eden, riskleri de dile getiren ve bunların nasıl aşılabileceğine ilişkin öneriler sunan analizlerdi.
Çünkü uluslararası itibarın gerçek para birimi güvenilirliktir. Empati de bunun ayrılmaz bir parçasıdır. Empati teslim olmak değildir. Karşı tarafın kaygılarını anlamaya çalışmak, kendi tezlerinizi daha güçlü savunabilmenin ön şartıdır.
Diplomaside de iş dünyasında da önce güven kazanırsınız; ardından ikna edersiniz. Sıralama hiçbir zaman bunun tersi değildir.
Başaran ülkelerin ortak özelliği: Önce hikâyelerini inşa ettiler
Dünyada etkili ülkelerin ortak bir özelliği var.
Hiçbiri yalnızca ekonomik ya da askerî güçleri sayesinde bugünkü konumlarına gelmedi. Hepsi, yıllar içinde kendileri hakkında güçlü, tutarlı ve güven veren bir anlatı oluşturmayı başardı.
Birleşik Krallık bunun en başarılı örneklerinden biridir. BBC World Service, British Council, Chevening bursları, üniversiteleri, düşünce kuruluşları ve küresel finans merkezi Londra birbirinden bağımsız kurumlar gibi görünür. Oysa hepsi aynı büyük hikâyenin farklı parçalarıdır. Dünyaya yalnızca İngiltere’yi anlatmazlar; aynı zamanda güven, kalite ve kurumsallık duygusu da verirler.
Fransa benzer şekilde kültürünü, dilini ve yaşam tarzını dış politikasının ayrılmaz bir parçası hâline getirmiştir. France 24, AFP, Alliance Française, Louvre, Sorbonne ve Fransız mutfağı birbirini tamamlayan yumuşak güç unsurlarıdır. Fransa’nın etkisi yalnızca askerî veya ekonomik kapasitesinden değil; dünyaya kendisini anlatabilme becerisinden de kaynaklanır.
Katar bunun çok daha farklı bir örneğini sundu. Nüfusu birçok şehrimizden bile küçük olmasına rağmen Al Jazeera’yı kurarak küresel haber akışının önemli oyuncularından biri hâline geldi. Spor yatırımları, uluslararası konferanslar, havayolu şirketi ve yatırım fonlarıyla oluşturduğu bütünlük, ülkenin görünürlüğünü beklenmedik ölçüde artırdı.
Belki de son yılların en dikkat çekici başarısı Güney Kore’dir. Otuz yıl önce dünyanın önemli bir bölümü Kore’yi yalnızca ikiye bölünmüş bir ülke olarak tanıyordu. Bugün ise Samsung, Hyundai, LG, K-pop, Oscar ödüllü filmler, dijital oyun sektörü, gastronomi ve kozmetik ürünleri aynı ulusal hikâyenin parçaları olarak algılanıyor.
“Korea” artık yalnızca bir ülke adı değil; kaliteyi, teknolojiyi ve kültürel dinamizmi temsil eden güçlü bir marka.
Singapur ise farklı bir yol izledi. Hiçbir zaman büyüklüğüyle övünmedi.
Onun yerine hukukun üstünlüğü, şeffaflık, liyakat, düşük yolsuzluk, kaliteli kamu yönetimi ve öngörülebilir ekonomi üzerine inşa edilmiş bir güven markası oluşturdu.
Bugün dünyanın en büyük yatırım fonları ve çok uluslu şirketleri için Singapur’un en önemli avantajı düşük vergi değil, yüksek güven düzeyidir.
Bu ülkelerin başarıları tesadüf değildir. Ortak özellikleri, günlük siyasi tartışmaların ötesine geçen uzun vadeli devlet aklıyla hareket etmeleridir.
İtibarlarını seçim takvimlerine değil, gelecek nesillere emanet etmişlerdir.
Türkiye’nin eksiği kaynak değil, eşgüdüm
Oysa Türkiye’nin anlatacak hikâyesi son derece güçlüdür.
Son yirmi yılda savunma sanayiinde kaydedilen ilerlemeler uluslararası saygınlık kazandırdı.
Türk Hava Yolları bugün dünyanın en geniş uçuş ağlarından birine sahip.
TİKA onlarca ülkede kalkınma projeleri yürütüyor.
AFAD dünyanın en tecrübeli insani yardım kuruluşlarından biri hâline geldi.
Yunus Emre Enstitüsü Türk kültürünü ve dilini dünyanın dört bir yanında tanıtıyor.
TRT World ve Anadolu Ajansı uluslararası yayın yapıyor.
G20 üyeliğimiz, dinamik özel sektörümüz, güçlü müteahhitlik firmalarımız, genç girişimcilerimiz, turizmimiz, mutfağımız ve zengin kültürel mirasımız da bu büyük hikâyenin önemli parçaları.
Aslında elimizde malzeme eksik değil. Eksik olan bunları tek bir vizyon altında bir araya getirebilmektir.
Bugün Dışişleri Bakanlığı, İletişim Başkanlığı, Ticaret Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, TİKA, Yunus Emre Enstitüsü, TRT World, Anadolu Ajansı, Türk Hava Yolları, üniversiteler, iş dünyası kuruluşları ve düşünce kuruluşları önemli çalışmalar yürütüyor.
Ancak çoğu zaman birbirlerinden habersiz, birbirlerini tamamlamayan ve ortak hedefleri yeterince paylaşmayan bir yapı ortaya çıkıyor.
Türkiye’yi anlatan çok sayıda kurumumuz var. Ama aynı Türkiye hikâyesini birlikte anlatan güçlü bir ekosistemimiz henüz yok.
Bugünün dünyasında algıyı tek tek kurumlar değil; kurumların birlikte oluşturduğu güven belirliyor. İşte bizim asıl ihtiyacımız da budur.
Üç somut adım
Bence artık üç önemli adımı tartışmanın zamanı geldi.
İlk olarak, günlük siyasi tartışmalardan bağımsız çalışan, kamu ve özel sektörü aynı masa etrafında buluşturacak devlet aygıtı olarak gözükmeyecek ve çalışmayacak bir Türkiye Etki Konseyi kurulmalıdır.
Bu yapı yalnızca krizlere cevap veren bir iletişim merkezi olmamalıdır.
Türkiye’nin on yıllık ve yirmi yıllık itibar stratejisini hazırlayan; uluslararası kamuoyundaki algıyı düzenli ölçen; öncelikli ülkeler için farklı iletişim stratejileri geliştiren; her yıl kamuoyuna bir “Türkiye Etki Raporu” sunan kalıcı bir platform olmalıdır.
İkinci olarak, insan kaynağına yatırım yapmalıyız.
İngiltere’nin Chevening, Almanya’nın DAAD, Amerika’nın Fulbright programları onlarca yıldır geleceğin siyasetçilerini, akademisyenlerini, gazetecilerini ve kanaat önderlerini yetiştiriyor.
Türkiye neden aynı vizyonla dünyanın en parlak gençlerini ülkemizle buluşturacak iddialı bir “Türkiye Fellows” Programı başlatmasın? Ülkeler yalnızca reklam yaparak değil, dost kazanarak kalıcı etki oluştururlar.
Üçüncü olarak ise savunmada kalan iletişim anlayışını terk etmeliyiz.
Bugün çoğu zaman başkalarının gündemine cevap veren ülke konumundayız. Oysa Türkiye enerji güvenliği, yapay zekâ, kritik mineraller, yeşil dönüşüm, Orta Koridor, Kalkınma Yolu, Karadeniz güvenliği ve yeni jeoekonomi gibi alanlarda çözüm üreten, kavram geliştiren ve tartışma başlatan ülke olabilir.
Gündemi belirleyenler, çoğu zaman müzakere masasının kurallarını da belirler.
Hikâyemizi başkalarına bırakmayalım
Meslek hayatım boyunca dünyanın farklı başkentlerinde, uluslararası kuruluşlarda, enerji şirketlerinde, yatırım çevrelerinde ve televizyon stüdyolarında Türkiye hakkında sayısız soruyla karşılaştım.
Çoğu zaman fark ettim ki mesele Türkiye’yi savunmak değildi. Mesele Türkiye’yi doğru anlatabilmekti. İnsanlar slogan değil, dürüst ve akıllıca kurgulanmış açıklama arıyor.
Öfke değil, vizyon görmek istiyor. Propaganda değil, güven duymak istiyor.
Türkiye’nin anlatacak yeni bir hikâyeye ihtiyacı yok. Bizim zaten güçlü bir hikâyemiz var.
Binlerce yıllık tarihimiz, dinamik girişimcilerimiz, genç nüfusumuz, bilim insanlarımız, sanatçılarımız, mutfağımız, kültürümüz, insani yardım kapasitemiz ve jeostratejik konumumuz birçok ülkeninkinden daha zengin bir anlatı sunuyor.
İhtiyacımız olan, bu hikâyeyi ortak bir akılla, güven veren bir dille ve uzun vadeli bir stratejiyle dünyaya anlatabilmektir.
Çünkü uluslararası ilişkilerde boşluk uzun süre kalmaz. Siz kendi hikâyenizi anlatmazsanız başkaları anlatır. Siz kendinizi tanımlamazsanız başkaları tanımlar.
Ve hikâyesini başkalarının kalemine bırakan ülkeler, zamanla yalnızca algılarını değil, hareket alanlarını da başkalarının çizdiği sınırlar içinde bulurlar.
Ben artık bunun sadece bir iletişim meselesi olduğuna inanmıyorum.
Bu, yatırım çekmenin, ihracatı artırmanın, turizmi geliştirmenin, diplomatik etkinliği güçlendirmenin ve nihayetinde milli rekabet gücünü yükseltmenin vazgeçilmez unsurlarından biridir.
Yirmi birinci yüzyılda ülkeler yalnızca askerî güçleriyle değil; fikirleriyle, kurumlarıyla, şirketleriyle, üniversiteleriyle, bilim insanlarıyla ve anlattıkları hikâyeyle yarışıyor. Türkiye’nin de artık bu yarışta kendi hikâyesinin en güçlü anlatıcısı olmasının zamanı geldi, geçiyor.