Birleşik Krallık Başbakanı Keir Starmer, ABD Başkanı Donald Trump’ın daha önce “bir uygarlığın tamamını yok etme” tehdidini eleştiren açıklamalar yaparak Trump’ın söylemlerinin İngiliz değerleriyle çeliştiğini savundu. Bu açıklama, ABD’nin müttefiki olan ülkelerin küresel liderlerinin, zaten kırılgan bir zeminde olduğu düşünülen ateşkes anlaşmasına şüpheyle yaklaştıkları bir dönemde geldi.
Öne çıkanlar
• Perşembe günü ITV’ye konuşan Starmer, Trump’ın tehdidine yanıt olarak şunları söyledi: “Bunlar benim asla kullanmayacağım sözler çünkü ben buna kendi İngiliz değerlerimiz ve ilkelerimiz açısından yaklaşıyorum.”
• Starmer’ın yorumu, AB’nin dış politika şefi Kaja Kallas’ın, başlangıçta ateşkesi “tehditleri azaltmak, füzeleri durdurmak, deniz taşımacılığını yeniden başlatmak ve diplomasi için alan yaratmak adına çok ihtiyaç duyulan bir fırsat” olarak övmesinin ardından geldi. Kallas perşembe günü İsrail’in Lübnan’daki saldırılarının devam etmesinin “ABD-İran ateşkesini ciddi baskı altına soktuğu” uyarısında bulundu.
• Trump, Lübnan’ın ateşkes anlaşmasına dahil olmadığını söylemişti; bu şart küresel liderlerin tepkisini çekti. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ise İsrail’in “gereken her yerde” saldırılarını sürdüreceğini belirtti.
• Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Trump’ın ateşkesi kabul etme kararını desteklediğini ancak anlaşmanın Lübnan’ı kapsayacak şekilde değiştirilmediği sürece “inandırıcı ve kalıcı” olmayacağını söyledi.
• Rusya Dışişleri Sözcüsü Maria Zakharova, çarşamba günü İsrail’in Lübnan’daki saldırılarını “saldırgan eylemler” olarak nitelendirdi ve bunların “gelişmekte olan müzakere sürecini rayından çıkarma tehdidi taşıdığını” ifade etti.
• Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Trump’ın İran’a yönelik sert tehditlerini savunarak “Trump’ın bir uygarlığı yok etmeyi amaçladığına inanmıyorum” dedi ancak aynı zamanda İsrail’in Lübnan’daki saldırılarının “ciddiyeti” konusunda uyarıda bulunarak bunların “tüm barış sürecini rayından çıkarabileceğini” söyledi.
• İspanya perşembe günü, Tahran’daki büyükelçiliğini yeniden açacağını duyurdu. Son günlerde Trump’a en sert eleştirileri yönelten liderlerden biri olan İspanya Başbakan Pedro Sánchez, devam eden çatışmayı “medeniyete yönelik bir saldırı” olarak nitelendirdi ve ABD ile İsrail’in “güç istismarı, kaba kuvvet ve keyfiliğini” sert şekilde eleştirdi.
• Sánchez çarşamba günü ateşkes haberlerine ilişkin olarak “İspanya hükümeti, dünyayı ateşe verenleri sadece ellerinde bir kova ile ortaya çıktılar diye alkışlamayacaktır” dedi.
Arka plan
Savaş, yaklaşık 80 yıldır varlığını sürdüren NATO içinde ciddi ayrılıklara yol açtı. ABD, İran’a karşı savaşı NATO’nun geniş desteği olmadan başlattı ve Avrupa’daki müttefiklerin çoğu sonrasında çatışmaya katılmayı reddetti. Trump, NATO’yu “hayal kırıklığı” olarak nitelendirdi ve Amerikan müttefiklerinin savaşa destek vermemesinden duyduğu rahatsızlığı açıkça dile getirdi. Ayrıca müttefiklerinden Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmak için daha fazla çaba göstermelerini istedi ve ABD’nin ittifakta yer alıp almaması gerektiğini sorguladı. Çarşamba günü Trump, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ile görüştü. Rutte, görüşmenin “açık ve dürüst” geçtiğini söyledi. Beyaz Saray Basın Sözcüsü Karoline Leavitt ise görüşmede ABD’nin ittifaktan ayrılma ihtimalinin de ele alındığını belirtti.