Dubai merkezli liman işletmecisi DP World, Birleşik Arap Emirlikleri'nin doğu kıyısında yeni bir liman ve konteyner terminali inşa etmeyi planlıyor. Bu hamle, Dubai'nin amiral gemisi konumundaki Cebel Ali merkezine olan bağımlılığını azaltmayı hedefliyor. Proje sayesinde stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı da by-pass edilecek.
Konuya aşina kaynaklar, şirketin Fuceyre'nin kıyı bölgesinde yepyeni, çok amaçlı bir liman geliştirmek için görüşmeler yaptığını belirtti. Şirketin ayrıca aynı emirlikteki mevcut limanda yeni bir terminal açmak için de masada olduğu ifade edildi. Cebel Ali limanı Basra Körfezi'ne bakıyor. Fuceyre ise Umman Körfezi tarafında.
DP World, son yirmi yılda dünya çapında devasa bir liman ve lojistik imparatorluğu kurdu. Şirket bu süreçte ülkenin uluslararası alanda en üretken kuruluşlarından biri haline geldi. Ancak Cebel Ali, hem grubun hem de sahibi olan Dubai'nin en değerli varlığı olmaya devam ediyor.
Cebel Ali'nin yükü doğu kıyısına kayıyor
Limanın kapasitesinin bir kısmını Dubai dışına kaydırmak emirlik için sarsıcı bir değişiklik anlamına geliyor. Dubai, kısmen Cebel Ali'nin büyümesinin de yardımıyla kendisini küresel bir ticaret ve finans merkezi olarak kabul ettirmişti.
Ancak DP World'ün planları, daha geniş çaplı bir hükümet girişimiyle de örtüşüyor. Hükümet, ekonomisini İran ile gelecekte yaşanabilecek çatışmalara karşı korumaya çalışıyor. Bu kapsamda, gemi trafiğinin İran'ın insansız hava araçları ve füze saldırılarıyla sekteye uğradığı boğaza olan bağımlılığın azaltılması hedefleniyor.
Yeni proje, DP World'ün Umman Körfezi'ndeki varlığını derinleştirecek. Konteynerler, boğazdan geçmek zorunda kalmadan ülkeye girip çıkabilecek. Ardından karayoluyla kamyonlarla Dubai, Abu Dabi ve komşu körfez ülkelerine taşınacak.
Şubat ayı sonunda savaşın başlamasından bu yana İran, ülkeye yaklaşık 3 bin insansız hava aracı veya füze fırlattı. Bu rakam, diğer tüm ülkelere yapılan saldırılardan daha fazla bir seviyeye işaret ediyor. Çatışmanın başlarında Cebel Ali'de bir yangın çıkmıştı. Yetkililer bu durumu engellenen bir füzeden düşen enkaz parçalarına bağlamıştı.
İran savaşı, şirket için bir başka zorlu dönemin de başlangıcı oldu. Grup, çatışma patlak vermeden sadece birkaç hafta önce uzun süredir görev yapan yönetim kurulu başkanı ve üst yönetici Sultan Ahmed bin Sulayem'i görevden almıştı. Bu karar, Sulayem'in çocuk istismarcısı Jeffrey Epstein ile olan bağları nedeniyle alınmıştı.
Konteyner trafiğinde devasa düşüş yaşandı
İran'ın ABD ve İsrail saldırılarına misilleme olarak boğazı kapatmasının ardından bölgenin en büyük konteyner limanı olan Cebel Ali'deki faaliyetler yüzde 90 ila 95 oranında düştü. Kaynaklar, bu durumun liman işletmecisini su yoluna alternatifler aramaya ittiğini kaydetti.
Kaynaklar, DP World'ün şu anda hükümet yetkilileriyle bir ön protokol üzerinde görüştüğünü aktardı. Yeni projenin yapısı ve finansmanı henüz netlik kazanmadı. Üst düzey bir şirket yetkilisi, yeni limanın bir buçuk yıl gibi kısa bir sürede tamamlanabileceğini söyledi.
DP World, doğu yakasındaki projelere ilişkin detayları doğrulamaktan kaçındı. Ancak şirket yetkilileri, bu kesintiyi atlatmak için çeşitlendirme etrafında devam eden planlar olduğunu belirtti. Körfez yetkilileri ise doğuya doğru hareketin Cebel Ali'nin tamamen yerini alacağı anlamına gelmediğini vurguladı. On yıllar boyunca inşa edilen ve genişletilen bu merkez, geniş bir serbest ekonomik bölge, depolar ve ağır sanayi tesislerinden oluşuyor.
Şirketten üst düzey bir yetkili Financial Times'a konuştu. Yetkili, "Cebel Ali, Cebel Ali olmaya devam edecek. Hiçbir zaman küçülmeyecek." dedi.
Kaynaklar, DP World'ün yeni tesisleri geliştirmek için başlangıçta yüz milyonlarca dolar yatırım yapacağını ifade etti. Ancak ne kadar ek kapasite gerektiğine bağlı olarak bu rakamın zaman içinde artabileceği vurgulandı. Üst düzey yetkili, şirket olarak kendi planlarına sahip olduklarını ve doğu kıyısını inceleme konusunda çok aktif davrandıklarını belirtti. Yetkili, "İşlerin ters gitmesi ihtimaline karşı bu savunma amaçlı bir hamle." değerlendirmesini yaptı.
Kesintisiz geçiş varsayımı yeniden değerlendiriliyor
DP World'ün planları, İran savaşının bölgedeki hükümetleri ve şirketleri nasıl etkilediğini gözler önüne seriyor. Bu durum, boğazdan kesintisiz geçiş olacağı varsayımıyla geliştirilen altyapı ve ekonomik koridorların yeniden gözden geçirilmesini zorunlu kılıyor.
Savaştan önce boğazdan geçen trafik günde yaklaşık 135 gemiye ulaşıyordu. Ancak ABD ve İran'ın geçici ateşkes imzalamasının ardından su yolunun tekrar açılmasından bu yana günlük geçişler 40'ın biraz üzerine çıkabildi. Zayıf diplomatik süreç, son haftalarda dar su yolunda nakliyeye yönelik karşılıklı saldırıların tırmanmasıyla bir kez daha sekteye uğradı. Son çatışmalar, trafiğin yeniden durma noktasına gelmesine neden oldu.
Geçen yıl 15,6 milyon adet 20 fitlik konteyner elleçleyen Cebel Ali limanı büyük önem taşıyor. Liman, Dubai'nin özellikle Çin ve Afrika arasında küresel bir lojistik ve yeniden ihracat merkezi haline gelmesinde merkezi bir rol oynamıştı. Ancak konumu itibarıyla İran ile Umman arasındaki dar su yoluna bağımlı durumda bulunuyor. Danışmanlık firması Vespucci Maritime Üst Yöneticisi Lars Jensen, "Cebel Ali üzerindeki etkinin muhtemelen önemli ve kalıcı olması bekleniyor." ifadesini kullandı.
Kredi derecelendirme kuruluşu Moody's ise mali bir tahminde bulundu. Kurum, DP World'ün toplam kazancının çatışmalar sonucunda 2025'teki 6,6 milyar dolar seviyesinden bu yıl yaklaşık 5,9 milyar dolara düşeceğini tahmin ettiklerini açıkladı. Şirket, savaşın başından bu yana ülkenin doğu kıyısındaki tesislere yönelmiş durumda. Kargo sevkiyatları Cebel Ali'den Fuceyre ve yakınlardaki Hor Fekkan limanlarına kaydırıldı. Bu limanlar krizin bir sonucu olarak büyük bir yoğunluk yaşıyor.
Yeni planlar, Şarika merkezli Gulftainer'ın doğu kıyısındaki büyük bir konteyner terminali olan Hor Fekkan'da kendi genişleme projesini yürüttüğü bir dönemde ortaya çıktı. Şirket, bu ayın başlarında Hor Fekkan'daki kapasiteyi artırmak için 2 milyar dolarlık bir yatırım planı açıklamıştı. Birleşik Arap Emirlikleri'ni oluşturan yedi emirlikten biri olan Fuceyre, ülkenin enerji altyapısında halihazırda stratejik bir rol oynuyor. Abu Dabi, ham petrolünün bir kısmını bu bölgeden ihraç ediyor ve Hürmüz Boğazı'nı by-pass etmek için bu hacimleri artırmayı planlıyor.