ABD’de Yüksek Mahkeme verdiği kararla, ABD Başkanı Donald Trump'ın, kişisel konut kredisiyle ilgili olduğu iddia edilen sorunları gerekçe göstererek Fed Yönetim Kurulu Üyesi Lisa Cook'u görevden alamayacağına hükmetti. Karar Trump’a önemli bir darbe vururken, aynı zamanda Fed’in siyasi müdahalelere karşı korumuş oldu.
Öne çıkanlar
• Mahkeme, Cook'un görevden alınmasına itiraz etmesinin ardından 5'e karşı 4 oyla onun lehine karar verdi. Kararda, Trump'ın Cook'u görevden alma yönündeki gerekçesinin kabul edilmesi halinde bunun "Fed üyelerinin yalnızca haklı sebeple görevden alınabilmesine ilişkin korumayı, gerekçesiz ve serbestçe işten çıkarılabilecek bir istihdam düzenine dönüştüreceği" ve "ülkenin siyasi müdahalelerden korunmuş merkez bankacılığı geleneğini sarsacağı" ifade edildi.
• Trump geçen yıl ağustos ayında Cook'u, Cook'un reddettiği kişisel mortgage sorunları iddialarına dayanarak görevden almaya çalışmıştı. Ancak mahkemeler, görevden alınmasına ilişkin dava süreci devam ederken Cook'un görevde kalmasına izin vermişti.
• Fed yasası, ABD başkanlarının Fed Yönetim Kurulu üyelerini yalnızca ortada haklı bir sebep varsa görevden almasına izin veriyor. Bu ifade genellikle görev sırasında işlenen ciddi bir görevi kötüye kullanma veya ağır disiplin ihlali anlamına geliyor. Cook'un avukatları ise böyle bir durumun söz konusu olmadığını ve görevden alınmasının hukuki dayanağı bulunmadığını savundu.
• Mahkeme, Trump'ın Cook'u haklı sebeple görevden alabileceğini kabul etmekle birlikte, bunun "herhangi bir nedenle ya da hiçbir neden göstermeden" yapılabileceği anlamına gelmediğini belirtti. Ayrıca Trump'ın, Cook'a kendisini savunmasına ve görevden alınmasına itiraz etmesine olanak sağlayacak gerekli usul güvencelerini sunmadığına hükmetti.
• Mahkeme, Trump'ın Cook hakkındaki mortgage iddialarının doğru olup olmadığı konusunda bir karar vermedi. Karar yalnızca bu iddiaların görevden alma gerekçesi olarak kullanılmasına ilişkindi.
• Trump pazartesi günü Truth Social'da yaptığı açıklamada mahkemenin kendisine karşı "yalnızca usule ilişkin" gerekçelerle karar verdiğini öne sürdü. Oysa karar, gerçekte Fed'in bağımsızlığı konusunda çok daha kapsamlı değerlendirmeler içeriyordu. Trump ayrıca yönetiminin, "yanlış yaptığı tespit edilen bir kişinin Amerika Birleşik Devletleri'nin refahını ilgilendiren hayati kararlar almamasını sağlamak için derhal gerekli adımları atacağını" söyledi.
Trump yine de Cook'u görevde alabilir mi?
Trump'ın pazartesi günkü açıklaması, Cook'u görevden alma girişiminden vazgeçmediğini gösteriyor ve mahkeme kararı da bunu tamamen engellemiyor. Yüksek Mahkeme bir ABD Başkanı'nın Fed Yönetim Kurulu üyesini hiçbir koşulda görevden alamayacağını söylemedi. Ancak böyle bir karar verilmeden önce ilgili üyeye kendisini savunması için adil bir fırsat tanınması gerektiğini belirtti.
Mahkeme Başkanı Roberts, pazartesi günkü kararında şu ifadeleri kullandı: "En azından Cook'a, hakkında ileri sürülen delillerin ne olduğuna ilişkin bir açıklama yapılması, bunlara cevap verebileceği bir yol sunulması ve cevabını vermesi için bir süre tanınması gerekiyordu. Cook'a yöneltilen suçlamalara yanıt verme fırsatı tanındıktan sonra ancak nihai bir karar verilebilir."
Trump Cook'u neden görevden almak istedi?
Trump, hükümetin Cook'un Fed'e katılmadan önce mortgage belgelerinde yanlış beyanda bulunduğunu iddia etmesi üzerine Cook'u görevden aldı. İddiaya göre Cook, Michigan ve Atlanta'daki mülklerini belgelerde aynı anda "birincil ikametgahı" olarak göstermişti. Trump, bunun dolandırıcılık teşkil ettiğini ve Cook'u Fed Yönetim Kurulu'nda görev yapmaya uygunsuz hale getirdiğini savundu. Ayrıca bunun Cook'un daha düşük faiz oranlarıyla kredi almasına imkan sağlamış olabileceğini öne sürdü Cook ise herhangi bir usulsüzlük yaptığını reddetti ve mahkemeye sunduğu belgelerde Trump'ın iddialarının kanıtlanmamış olduğunu belirtti.
Dava kapsamında açıklanan mortgage belgeleri, Cook'un başka belgelerde Atlanta'daki mülkünü doğru şekilde "tatil evi" olarak tanımladığını gösterdi. Avukatı Abbe Lowell, bunun Cook'un dolandırıcılık kastıyla hareket ettiğinin "sonucuna varmayı imkansız kıldığını" savundu. Lowell, ABD Adalet Bakanlığı'na gönderdiği mektupta, diğer bazı belgelerde mülkün birincil ikametgah olarak görünmesinin "en fazla istemeden yapılmış bir kayıt hatası" olduğunu yazdı.
Cook'un avukatları ayrıca, mortgage başvurusunda gerçekten bir sorun bulunsa bile bunun görevden alınmasını haklı çıkarmayacağını savundu. Gerekçe olarak ise Cook'a işten çıkarılmasına itiraz edebilmesi için gerekli hukuki süreç güvencelerinin tanınmadığını ve kişisel mortgage başvurusunun mesleki görevi kötüye kullanma kapsamında değerlendirilemeyeceğini gösterdiler.
Arka plan
Cook'un görevden alınması, Trump'ın ikinci başkanlık döneminde Fed'e yönelik uzun süredir devam eden eleştirilerinin son halkası oldu. Trump Fed'in eski başkanı Jerome Powell'ı, faiz oranlarını istediği ölçüde düşürmediği gerekçesiyle sık sık hedef aldı. Fed, Powell döneminde faiz oranlarını düşürmüş olsa da bu indirimler Trump'ın talep ettiğinden daha sınırlı kaldı. Trump da Powell'ın görev süresi mayıs ayında dolmadan önce onu defalarca görevden almakla tehdit etti. Trump yönetimi ayrıca Powell hakkında, Fed merkez binasının yenilenmesi konusunda Kongre'ye yaptığı açıklamalar nedeniyle ceza soruşturması başlattı. Powell ise soruşturmanın siyasi nedenlerle yürütüldüğünü ve bunun, Trump'ın istediği gibi faiz indirmeyi reddetmesinin bir sonucu olduğunu savundu. Soruşturmayı kamuoyuna duyurduğu açıklamada, bunun "Fed'in faiz oranlarını Trump'ın tercihlerini izlemek yerine kendi bağımsız değerlendirmesine göre belirlemesinin bir sonucu" olduğunu ifade etti. Trump yönetimi, mevcut Fed Başkanı Kevin Warsh'ın Senato'daki onay sürecini sekteye uğratma riski nedeniyle nisan ayında Powell hakkındaki soruşturmayı düşürdü. Ancak ABD Savcısı Jeanine Pirro, soruşturmanın gelecekte yeniden açılması ihtimalini tamamen kapatmadı.