Türkiye, yüzde 32,3’lük kadın iş gücüne katılım oranıyla OECD ve AB ülkeleri arasında son sırada yer alıyor. Yönetim kademelerine çıktıkça oran daha da düşüyor. “Eşit işe eşit ücret” politikası da kağıt üzerinde bir ilke olmanın ötesine geçememiş durumda. Kadın Dostu Markalar Platformu tarafından hayata geçirilen Çankaya Üniversitesi KADUM (Kadın Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi) iş birliğinde hazırlanan “Ankara Kadın Dostu Markalar Endeksi” raporu, başkentte şirketlerin cinsiyet eşitliği karnesini ortaya koyuyor. Ankara’nın Türkiye’nin ikinci büyük kenti, siyasi ve idari merkezi olduğu düşünüldüğünde bu endeksi yalnızca Ankara özelinde değerlendirmek hata olur.
Çankaya Üniversitesi KADUM Direktörü Prof. Dr. Zeynep Karahan Uslu, akademide olduğu kadar siyaset sahnesinde de aşina olduğumuz bir isim: TBMM’de en genç kadın milletvekili olarak 22’nci Dönem’de İstanbul, 24’üncü Dönem’de de Şanlıurfa’yı temsil etmişti. Halen Çankaya Üniversitesi’nde Halkla İlişkiler ve Reklamcılık Bölüm Başkanı ve Mütevelli Heyet Başkan Danışmanı olan Uslu, Forbes Türkiye’ye yaptıkları çalışmayı anlatırken “Güçlü, bağımsız ve üretken her kadının topluma katılımı, ekonomik refahı artırıyor, özgürlükçü bakış açısını ve demokrasiyi güçlendiriyor” diyor.
Kadın istihdamında sektörel dağılım
Ankara Kadın Dostu Markalar Endeksi, ATO ve ASO üyesi 124 şirkette kadın çalışan istihdam oranlarını, çalışanların mesleki konumlanışlarını, yönetim kademelerinde kadın temsiliyetini ve toplumsal cinsiyet eşitliği destekleyen politikaların uygulanma düzeylerini analiz ediyor. Araştırma kadın çalışanların yalnızca oranlarını değil, hangi pozisyonlarda yer aldıklarının ve iş yerlerindeki koşulların kadın istihdamına ne kadar uygun olduğunu da ele alıyor. Şirketlerin kadın dostu politikalarının yanı sıra eksikliklerin neden kaynaklandığını ve bu döngünün nasıl kırılabileceğini de ortaya koyuyor.
Araştırmaya katılan şirketlerin toplam çalışanların yalnızca yüzde 24,5’i kadın. Kadın istihdamının en düşük olduğu alanlar cam, çimento, toprak, maden, enerji, bilişim teknolojileri ve inşaat sektörleri. En yüksek olduğu sektörler ise yüzde 70’le tekstil, hazır giyim, gıda, sağlık, sosyal hizmetler ve tarım.
Şirketlerin karnesi
Endeks kapsamında firmaların kadın dostu uygulamaları, 100 puanlık bir sistemle değerlendirilmiş. En yüksek puanları doğum izni ve ebeveyn izni haklarının kullanımı (yüzde 91,61) ve “eşit işe, eşit ücret” politikası (yüzde 89,35) almış. En düşük puanlar ise yönetim kurullarında kadın kotası (yüzde 60,65) ve şirket içi cinsiyet temelli ayrımcılığı önlemeye yönelik kurulların oluşturulması (yüzde 59,52) olarak yansıyor. Kat edilmesi gereken yol çok uzun, zira araştırmaya göre şirketlerin yüzde 56’sında üst yönetimdeki kadın oranı yüzde 10’un altında. Sadece dörtte birinde üst yönetimin yarısından fazlası kadınlardan oluşuyor. Avrupa Birliği’nde 2026’dan itibaren yürürlüğe girecek olan yönetim kurullarında kadın kotası uygulaması ile halka açık şirketlerin yönetim kurullarında icracı olmayan üyelerin en az yüzde 40’ının veya tüm yönetim kurulu üyelerinin en az yüzde 33’ünün kadın olması zorunluluğu getirilecek. Oysa Türkiye’de BİST’te işlem gören 191 şirketin yönetim kurulunda tek bir kadın bile yok.
Mavi yaka zorda
Uslu’ya göre araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri, mavi yakalı kadın çalışan oranının yüzde 10’un altında olması. Çalışma koşullarının yetersizliği ve güvenlik eksikliği, kadınların mavi yakalı işleri tercih etmesinin önündeki en önemli etkenler. Oysa sosyo-ekonomik olarak mavi yaka statüsündeki kadınların iş gücüne katılımı, aile bütçesine doğrudan katkı sağlama açısından kritik öneme sahip. Gece vardiyalarında servis, yeterli aydınlatma, güvenlik önlemleri ve sosyal destek mekanizmaları bu alanda dönüşüm sağlamak için atılması gereken adımlar arasında. Ayrıca kamu desteğiyle işverenlere teşvikler sunulması da önemli.
Eşit işe, eşit ücret
“Eşit işe, eşit ücret” bir slogan olarak zihinlere çoktan kazındı ama oraya da varmaya çok var. Kadınlar, aynı işi yapmalarına rağmen erkek meslektaşlarından daha az kazanıyor. TÜİK 2025 verilerine göre, yükseköğretim mezunlarında yıllık maaş farkı yüzde 17,4, lise mezunlarında ise bu oran yüzde 20’ye kadar çıkıyor. Avrupa Birliği ülkelerinde bile cinsiyete dayalı ücret farkı ortalama yüzde 12 seviyesinde. Uslu’ya göre bu farkın kapanması için şirketler, daha şeffaf ücret politikaları benimsemeli ve kadın istihdamına yönelik teşvik mekanizmalarını geliştirmeli.
Kadın istihdamı için çözümler
Zeynep Karahan Uslu’nun da belirttiği üzere Türkiye genelinde kadın istihdamı artırmak için kamu politikalarında atılması gereken adımlar var. Kadın çalışan oranını yüzde 33’ün üzerine çıkaran şirketlere sigorta primi ve vergi indirimi gibi teşvikler sağlanabilir. Uslu, “öncelikle uzun vadeli, yöneticilerin değişmesi halinde bile hedeflerden sapılmayacak şekilde dizayn edilmiş, köklü stratejiler oluşturulmalı” diyor. Sosyokültürel faktörlerin etkisiyle süregelen, bağımsız kadına veya çalışan kadın fikrine yönelik negatif bakış açılarını dönüştürmek, ev işleri, çocuk ve yaşlı bakım yükünün eşler arasında adil paylaşılmasına dair kabul sağlamak ise kritik önemde.
Kadınlara düşen görev ise daha güçlü ağlar oluşturmak. “Açıkçası erkek profesyoneller sadece sektörel mensubiyetler değil, spor kulübü üyeliklerinden siyasi partilere, derneklere dek farklı zeminlere dahil olup sosyal fayda üretirken eş zamanlı olarak iletişimlerini de genişletiyorlar. Oysa Türkiye’deki dernek üyelerinin sadece beşte biri kadınlardan oluşuyor” diyor Uslu. Yani ‘cam tavanı’ kırmak, seslerini hür olarak yükseltmek için kadınlar her yerde olmalı.
Ankara’nın kadın dostu markaları
Endeks kapsamında yapılan değerlendirme sonucunda Ankara’nın en kadın dostu firmaları da belirlendi.
İşte ilk 10:
- Divan Ankara – 100 puan
- Piramit Gıda – 93 puan
- Özel Kudret International Hospital – 90 puan
- Limak Holding – 89 puan
- Turan Bekişoğlu Mermer – 86 puan
- JW Marriott Hotel Ankara – 84 puan
- Tiga Bilgi Teknolojileri – 84 puan
- Tüprag Metal Madencilik – 84 puan
- Dorçe Prefabrik & İnşaat – 81 puan
- Elit Sağlık İşletmeleri – 81 puan