Türkiye’de bir günde üretilen enerjinin yüzde 1’ini üç telekom şirketi tüketiyor: Turkcell, Türk Telekom ve Vodafone. GSM operatörlerinin ağırlıklı olarak ses iletişimi sağladığı, karakter sayısı sınırlı SMS ve MMS’ler gönderebildiğimiz zamanlar çok gerilerde kaldı… Denklem basit: Ne kadar çok veri, o kadar çok elektrik…
Veri tüketiminde sosyal medyanın payı büyük. Türkiye’de 57 milyondan fazla sosyal medya kullanıcısı var. Bu da nüfusun yaklaşık yüzde 68’i demek. Sosyal medyada günde ortalama 2 saat 44 dakika geçiriyorlar bu da dünya ortalamasından (2 saat 23 dakika) daha yüksek. Günlük internet kullanım süresi ise ortalama yedi saat altı dakika. YouTube’un 57,5 milyon kullanıcısı var. Instagram’da bir ayda ortalama 21 saat 24 dakika vakit geçiriyoruz. TikTok’un da ortalama kullanım süresi Instagram’a yaklaşmış durumda. Spotify gibi müzik ve podcast uygulamaları da neredeyse her telefonda var. WhatsApp, e-posta, bulut uygulamalar…
Finans sisteminin de artık neredeyse tamamen İnternet’e taşınmasıyla veri kullanımı hızla arttı. Bağlantı hızının artması da veri transferini artırıyor. Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, 5G ihalesinin yıl içinde tamamlanacağını, 2026’da genel anlamda yaygınlaştırılacağını açıkladı. 5G sayesinde IoT alanında yaşanacak gelişmeler de veri talebini yani elektrik tüketimini artıracak. Yapay zeka alanında yaşanan gelişmeler de son kullanıcı tarafında mobil veri kullanımını artırıyor.
Yenilenebilire dönüş
Bu da telekom operatörleri için enerji tüketiminin, işletme maliyetlerinin ve de karbon emisyonlarının artması demek. Turkcell ve Türk Telekom 2050, Vodafone ise 2040 yılına kadar net sıfır karbon emisyonuna ulaşmayı hedefliyor. Özetle yenilenebilir enerji yatırımları operatörler için bir tercih değil, zorunluluk. Turkcell, Türk Telekom ve Vodafone veri merkezlerinin, baz istasyonlarının enerji ihtiyaçlarını karşılamak -altyapılarındaki enerji tüketimini minimize etmek için- modernizasyon projelerine ve akıllı enerji yönetimi sistemlerine yatırım yapıyor. Özellikle de güneş enerjisi yatırımlarına yönelmiş durumdalar. Ayrıca kendileri üretmeseler bile ikili anlaşmalar ile yeşil enerji satın alıyorlar.
Turkcell 2024 Kasım ayında Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası ile 50 milyon euro tutarında altı yıl vadeli yeşil kredi anlaşması imzaladı. Geçen yıl buna ek olarak Bank of China ile de 30 milyon euro tutarında ‘yeşil kredi’ anlaşması yaptılar.
2010 yılından bu yana yeşil enerji yatırımları yaptıklarını söyleyen Turkcell Genel Müdürü Dr. Ali Taha Koç, “Kullanılan her bir watt için, daha fazla bit (yani veri) ortaya koymamızın önemli olduğuna inanıyoruz. Sloganımız “Daha fazla bit, daha az watt…” diyor. Turkcell’in arazi tipi güneş enerjisi santrali (GES) yatırımlarında hedefi 300 MW’a ulaşmak. Uşak, Yozgat, Ankara, Şanlıurfa, Van, Balıkesir ve Karaman olmak üzere yedi ilde GES yatırımları devam ediyor. Koç’un söylediğine göre 2026 sonuna kadar güneş enerjisine 240 milyon dolar yatırım yapılacak.
Vodafone Türkiye CEO’su Engin Aksoy da 2022 - 2023 mali yılı itibarıyla 11 veri merkezi, 16 ofis binası ve 25 binden fazla baz istasyonunda tüketilen 617.580 MWh elektriğin tamamının yenilenebilir enerji kaynaklarından temin edildiğini ve ‘Kapsam 2’ emisyonlarını sıfırladıklarını söylüyor. Vodafone Türkiye, şebekesindeki yenilenebilir enerji üretim miktarını geçen yıla göre yüzde 4 artırarak toplamda 1 milyon 89 bin 161 kWh elektrik üretti.
Şirket enerji verimliliği çalışmaları sonucunda, baz yılı olarak kabul ettikleri 2020’ye göre baz istasyonu başına enerji tüketimini yüzde 2, mobil veri başına enerji yoğunluğunu ise yüzde 56 azaltmayı başarmış. Vodafone Türkiye 2024 ÇSY Raporu’na göre doğrudan emisyonları belirten Kapsam 1 ve satın alınan enerjiden doğan dolaylı emisyonları belirten Kapsam 2 emisyonları ise 2020’ye göre yüzde 94,59 oranında azalttı.
Türk Telekom da 2023 yılı itibarıyla gerçekleştirdiği enerji verimliliği projeleriyle yıllık 47 GWh enerji tasarrufu sağladı. Elektriğin yenilenebilir enerji kaynaklarından üretildiğini belgeleyen uluslararası sertifikasyon sistemi I-REC ve bu projelerle toplam Kapsam 1 ve 2 emisyonlarını yüzde 22 oranında azaltmayı başardı. Şirket Karbon Saydamlık Projesi’nin (CDP) İklim Değişikliği Programı’nda global A Listesi’nde yer alıyor.
Türk Telekom CEO’su Ümit Önal, 2023 yılında toplamda 4,3 MW’lık yenilenebilir enerji gücüne ulaştıklarını belirtiyor. Şirket 2023 yılında GES yatırımları için 405,8 MW’lık kapasite tahsisi elde etti. Yatırımını üç yıl içinde tamamlamayı planladıkları GES’ler 2023 yılında tüketilen enerjinin yüzde 65’ine karşılık geliyor. Sivas Zara GES projesi de tamamlandığında yıllık 200 milyon kWh’a yakın enerji üretimi ile Türkiye’nin en büyük yenilenebilir enerji tesislerinden biri olacak. Türk Telekom, finans sektörü dışında Sürdürülebilir Eurobond ihraç eden ilk şirket olmuştu. Türk Telekom’un 2024’teki 500 milyon dolarlık ihracına 177 kurumsal fondan yaklaşık beş katı kadar talep gelmişti.
Uzak kuleler
GSM operatörleri, özellikle şehir dışı ve uzak bölgelerde yer alan baz istasyonlarının enerji ihtiyacını yenilenebilir kaynaklarla karşılamaya çalışıyor. Çünkü toplam enerji tüketimlerinin çoğu baz istasyonlarından kaynaklanıyor.
Vodafone Türkiye’nin baz istasyonları ve teknoloji merkezleri toplam enerji tüketiminin yüzde 99’unu gerçekleştiriyor. Şirket, ana teknoloji merkezleri ve baz istasyonlarında enerji yönetimini ISO 50001 Enerji Yönetim Sistemi doğrultusunda gerçekleştiriyor. Bu sayede Vodafone Grubu içinde baz istasyonları ve ana teknoloji merkezlerinin tamamında bu sistemi devreye alan ilk ülke oldu.
Vodafone Türkiye 144 baz istasyonunda yenilenebilir kaynaklardan enerji üretimi gerçekleştiriliyor. Türk Telekom, 2023 yılında 100 baz istasyonuna güneş enerjisi sistemi kurdu. Bu sayede toplam kapasitesine 0,3 MW’lık ek sağladı. Turkcell ise 2024 yılı sonu itibarıyla 2400 baz istasyonunda güneş enerjisi kullanıyor.
İletişimin sinir sistemi
Mobil altyapı Türkiye’nin 81 ilinde, nüfusun yüzde 99’unu, 783,5 bin kilometrekarenin ise yaklaşık yüzde 85’ini kapsıyor. Sayıları 80 bin adet seviyesinde olan iletişim kuleleri hiç durmadan veri aktarıyor.
Sadece GES değil
Operatörlerin yenilenebilir enerji kaynakları kullanımında güneş enerjisinin payı büyük. Ancak portföy dağılımı enerji ihtiyacı arttıkça gelişiyor. Turkcell, 2021 yılında satın aldığı 18 MW kurulu güce sahip İzmir’deki Karadağ Rüzgar Enerjisi Santrali (RES) sayesinde 2030’a kadar tükettiği enerjinin yüzde 100’ünü kendi ürettiği yeşil enerjiden karşılamayı hedefliyor. Şirket, enerji tüketimini iştiraki Turkcell Enerji üzerinden yönetiyor.
Operatörler ayrıca tükettikleri elektriğin yenilebilir kaynaklardan geldiğini belgeleyen Uluslararası Yenilenebilir Enerji Sertifikası’na (I-REC) sahip enerji tüketimini de destekliyor. Bu sayede tükettikleri enerjinin yenilenebilir kaynaklardan üretildiğini belgeliyorlar. Bu enerji tüketimi yüksek olan şirketlerin daha doğa dostu kaynaklardan üretilen elektriği tercih etmesi karbon salınımı yönetiminde önemli katkı sağlıyor.
1 Bit = Kaç Watt?
Bilgiyi cebimizde taşımanın bir maliyeti var.
Bir hanenin yıllık enerji tüketimi ortalama 2.000 – 3.000 kWh. 1 GB mobil veri ise ortalama 0,5 kWh enerji tüketiyor. (dünya ortalaması – kaynak: IEA).
TikTok’ta 1 saat* gezinmek ≈ 0,9 kWh ≈ 40 dakikalık çamaşır makinesi kullanımı.
YouTube’da 4K kalitede 1 saat video izlemek ≈ 1,5 kWh.
1 e-posta (ekli) ≈ >Yılda 365 ekli e-posta gönderen biri, yaklaşık 36,5 Wh enerji tüketimine neden olur. Bu, bir 10 W LED ampulü yaklaşık 3,5–4 saat çalıştırmaya denk.
*3G sistemi üzerinden